รายงานประจำปี-2564 สำนักส่งเสริมสุขภาพ

ไม่น้อยกว่า 2 ตารางเมตรต่อคน และให้แบ่งกลุ่มท�ำ มาตรการเสรมิ ขอ้ 16“ใหพ้ จิ ารณาพฒั นานวตั กรรม
กิจกรรมไม่เกนิ 5 คนตอ่ จ�ำนวนผู้ดูแลเด็กหรอื ครูพ่เี ล้ยี ง การลงทะเบียนก่อนเข้าและออกจากสถานที่ และระบบ
1 คน” สถานพัฒนาเด็กปฐมวัยไม่สามารถด�ำเนินการ การบันทึกประวัติอาการป่วยหรือวันท่ีไม่ได้ไปสถานท่ี
เปน็ อนั ดบั แรก ดงั นนั้ สถานพฒั นาเดก็ ปฐมวยั จงึ ดำ� เนนิ การ ดแู ล เพอ่ื ใหบ้ รกิ ารรปู แบบใหมใ่ นระยะยาว (ลงทะเบยี น
ขอความร่วมมือชุมชนเพ่ือหาจิตอาสาร่วมดูแลเด็ก บนั ทกึ เปน็ เอกสาร และรายงานตน้ สงั กดั ประมาณทกุ 1-2
ดงั ตารางท่ี 2 สัปดาห์)” สถานพฒั นาเดก็ ปฐมวัยไมส่ ามารถด�ำเนนิ การ
เปน็ อนั ดับแรก

ตารางท่ี 2 มาตรการหลกั ทส่ี ถานพัฒนาเดก็ ปฐมวยั ด�ำเนินการไมไ่ ด้ 3 อันดับแรก

อันดับ เกณฑก์ ารประเมิน ค�ำแนะนำ�

1 ข้อ 6 ใหแ้ ยกกลุม่ เด็กเลก็ ตามอายุ คดิ เกณฑจ์ ำ� นวน - สง่ เสริมผปู้ กครองและอาสาสมัครในชุมชนร่วมดแู ลเด็กกับ

เดก็ ตามขนาดพน้ื ท่ี ไมน่ อ้ ยกวา่ 2 ตารางเมตร ครูผู้ดูแลเด็กในสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย

ต่อคน และให้แบง่ กลุ่มทำ� กจิ กรรมไมเ่ กิน 5 คนตอ่ - เพ่ิมครู/ผูด้ แู ลเด็ก

จ�ำนวนผ้ดู ูแลเดก็ หรือครูพ่เี ล้ียง 1 คน (ร้อยละ 6.25) - รบั ครูจติ อาสาชว่ ยดแู ลเด็ก (พ่อแม่ ผู้ปกครอง อาสาสมัคร

ในชุมชน)

- ลดจำ� นวนเด็กในสถานพัฒนาเด็กปฐมวัยโดยแนะน�ำให้

ครอบครวั ที่มผี ู้เลย้ี งดูเด็กใหด้ แู ลเด็กอยู่ทบ่ี ้าน

- จัดรูปแบบการเรียน แบบ New normal Group โดยจดั กลุ่มละ

ไม่เกิน 5 คน และมคี รูผดู้ ูแลเด็ก 1 คน / 2 กล่มุ

2 ข้อ 8 ผู้ดูแลตอ้ งผา่ นการฝึกอบรมในหลกั สตู ร - เข้าอบรมหลกั สตู รการเปิดสถานพัฒนาเดก็ ปฐมวยั ใน
ดา้ นการพัฒนาเดก็ ปฐมวยั และการปอ้ งกัน สถานการณ์การระบาดของโรคโควดิ -19 ผ่านลงิ ก์
ควบคมุ โรคส�ำหรบั เด็กปฐมวยั ร่วมด้วย https://nich.anamai.moph.go.th/th/manual-covid-19
(ร้อยละ 5.94)
- ประชาสัมพันธก์ ารเข้าอบรมหลกั สูตรออนไลน์ของหนว่ ยงาน
อื่น (มท. พม. ศธ. สธ.) ผา่ นชอ่ งทางตา่ ง ๆ

3 ข้อ 7 ให้เจา้ ของสถานที่ หรอื ผ้ปู ระกอบกจิ การ ลงทะเบยี นผา่ นแพลตฟอร์ม Thai Stop COVID Plus ผ่านลงิ ก์
ลงทะเบยี น และยนื ยนั การปฏิบตั ิตามมาตรการ https://stopcovid.anamai.moph.go.th/th/quick-link-1/
ปอ้ งกนั โรค ตามทท่ี างราชการกำ� หนด รวมทงั้ กำ� กบั
ใหผ้ ดู้ แู ล เด็กหรอื ครพู ่เี ลย้ี ง รบั ผิดชอบดำ� เนินการ
ตามมาตรการป้องกันโรคทที่ างราชการกำ� หนด
โดยเครง่ ครัด (ลงทะเบยี นและยืนยนั กับหนว่ ยราชการ
พม. มท. ศธ. สธ. กทม.) (รอ้ ยละ 4.04)

บทท่ี 3 41
การสง่ เสริมสขุ ภาพเดก็ ปฐมวัย

ตารางที่ 3 มาตรการเสรมิ ท่ีสถานพฒั นาเดก็ ปฐมวัยดำ� เนินการไม่ได้ 3 อนั ดบั แรก

อนั ดบั เกณฑก์ ารประเมนิ คำ� แนะน�ำ

1 ข้อ 16 ใหพ้ จิ ารณาพฒั นานวัตกรรมการ - จัดทำ� แบบบนั ทกึ การคดั กรองซกั ประวัติบุคคลเขา้ -ออก
ลงทะเบยี น กอ่ นเข้าและออกจากสถานที่ - จัดใหม้ ีสมุดบนั ทกึ ข้อมูลการวดั ไข้ การเดนิ ทางมาจากตา่ งจังหวดั
และระบบการบนั ทกึ ประวตั อิ าการปว่ ย - จัดทำ� QR code สำ� หรับเจา้ หน้าที่ และผู้มารบั บรกิ าร เพื่อคดั กรองโรค
หรือวันท่ีไมไ่ ด้ไปสถานทดี่ ูแล เพื่อให้ - ลงทะเบยี นผ่านแพลตฟอร์ม Thai save Thai ของกรมอนามัย
บรกิ ารรูปแบบใหมใ่ นระยะยาว (ลงทะเบยี น https://savethai.anamai.moph.go.th/main.php
บันทึกเปน็ เอกสาร และรายงานต้นสังกัด
ประมาณทกุ 1-2 สัปดาห์)
(รอ้ ยละ 7.11)

2 ขอ้ 14 อาจงดการรบั และสง่ เดก็ เลก็ จาก ผ้ปู กครองรับ-ส่ง บุตรหลานเปน็ รายบุคคล ในกรณีทเ่ี ปน็ รถรบั ส่งเด็กแนะน�ำ
ทบี่ า้ นแบบรวมกลมุ่ เพื่อลดความเสี่ยง ให้ปฏิบัติตามมาตรการกรมการขนส่งทางบกอย่างเครง่ ครดั
ตอ่ การแพรเ่ ช้ือบนรถรับส่งเดก็
(ร้อยละ 6.03)

3 ขอ้ 13 ให้มอี ัตราส่วนผู้ดูแลเดก็ หรือ - สง่ เสรมิ ผปู้ กครองและอาสาสมคั รในชมุ ชนรว่ มดูแลเด็กกับครูผู้ดูแลเด็ก

ครูพ่ีเลยี้ ง 1 คน ตอ่ เด็กเล็ก เป็นไปตาม ในสถานพฒั นาเดก็ ปฐมวัย

มาตรฐานของศูนยเ์ ดก็ เลก็ และมาตรการ - เพิ่มคร/ู ผ้ดู ูแลเดก็

ป้องกันโรค (รอ้ ยละ 4.05) - รบั ครจู ติ อาสาช่วยดูแลเด็ก (พอ่ แม่ ผูป้ กครอง อาสาสมัครในชุมชน)

- ลดจำ� นวนเด็กในสถานพัฒนาเดก็ ปฐมวัยโดยแนะน�ำใหค้ รอบครวั ทีม่ ี

ผเู้ ล้ยี งดูเดก็ ให้ดแู ลเด็กอยู่ทบ่ี า้ น

- จัดรูปแบบการเรียนแบบ New normal Group โดยจัดกล่มุ ละไมเ่ กนิ

5 คน และมคี รผู ดู้ ูแลเด็ก 1 คน / 2 กลุม่

ตารางท่ี 4 จำ� นวนเด็ก 0-5 ปี เสียชวี ติ จากการตดิ เชอื้ ไวรัสโคโรนา 2019

รายงานผู้ตดิ เชอ้ื ไวรสั โคโรนา 2019 อายุ 0-5 ปี (ระหวา่ งวันท่ี 1 เม.ย.- 25 ส.ค. 64)

ช่วงอายุ (ปี) จำ� นวนผตู้ ิดเชื้อ (คน) เสียชีวติ * (คน)

0-5 48,327 11

หมายเหตุ * เดก็ เสยี ชวี ิตสว่ นใหญจ่ ะมีโรค Underling เดิมรว่ มดว้ ย

42

ข้อมูลการติดเชื้อของเด็กอายุ 0-5 ปี พบว่าเพ่ิม ติดเชื้อโควิด-19 ระลอก 3 ระหว่างวันท่ี 1 เมษายน -
อย่างต่อเน่อื ง ดงั กราฟท่ี 1 และพบการเสยี ชีวติ จากการ 30 สิงหาคม 2564 จำ� นวน 11 ราย

สถานการณด์ า้ นพัฒนาการเด็กปฐมวยั

กราฟ 3 ข้อมลู พฒั นาการเด็กปฐมวยั ยอ้ นหลงั 5 ปี (พ.ศ. 2560-2564)

90.0 83.6 78.8 สมวัย 1
80.0
คดั กรอง 70.0 74.4 73.4 80%
72.7
95.0 89.4 90.2
90.0 83.6 90% 60.0
84.9
85.0 81.2 2561 2562 2563 2560 2561 2562 2563 2564
2564
80.0 สงสยั ลา่ ชา้
75.0 25.6 26.6 27.3
30 20%
2560 20

16.4 21.2

10

0
2560 2561 2562 2563 2564

ตดิ ตามได้ 91.490% สมวยั 2
95.0 100.0 98.0 98.4 98.6 98.9 99.1
90.0 92.3 93.2 2564
85.0 86.1 95.0
80.0 78.0
2561 2562 2563 90.0 85%
75.0 85.0
70.0
80.0
2560 2560 2561 2562 2563 2564

บทท่ี 3 43
การส่งเสริมสุขภาพเด็กปฐมวัย

พ.ศ. 2560-2562 สถานการณ์การคัดกรอง เกดิ การระบาดของโควดิ -19 สง่ ผลกระทบตอ่ เดก็ ปฐมวยั
พัฒนาการเด็กปฐมวัยและการติดตามเด็กพัฒนาการ เขา้ สรู่ ะบบการคดั กรองพฒั นาการลดลงพ.ศ.2564ภาพรวม
สงสัยล่าช้าพบว่าเพ่ิมอย่างต่อเน่ือง พ.ศ. 2563-2564 พัฒนาการเด็ก รอ้ ยละ 82.55 เป้าหมาย รอ้ ยละ 85.0

(ต.ค. 63 - ก.ย.ค6ัด4)กHรDอCง ณ 29 พ.ย. 64 (ต.ค. 63 - ก.ยส. 6งส4)ยั HลD่าชC้าณ 29 พ.ย. 64

3 1100.0 2 40.0 1
2
90.0 335.0
80.0
70.0 30.0
60.0 25.0
50.0 20.0
40.0 15.0
30.0 10.0
20.0
10.0
0.0
85.4 83.5 5.0
91.9 90.7 0
96.5 95.5
86.1 72.0
93.6 88.0
90.8 82.2
96.8 94.7
89.8 81.8
92.0 86.0
92.2 87.9
91.5 83.5
89.2 80.5
91.4 84.9
79.4 29.0
88.1 26.5
94.1 24.7
69.6 21.1
86.2 24.5
79.8 29.3
93.2 39.9
79.2 27.8
84.0 25.3
85.8 27.4
81.5 24.6
78.0 24.3
82.6 27.3
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 รวมเขต 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 รวมเขต

(ต.ค. 63 - ก.ย.ต6ดิ 4ต) HามDไCด้ณ 29 พ.ย. 64 (ต.ค. 63 - ก.ย. 6ส4ม) HวยัDC ณ 29 พ.ย. 64

100.0 2 3 1 100.0 3 1 2

80.0 80.0
60.0
40.0 60.0
20.0
40.0
0
20.0
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 รวมเขต
0

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 รวมเขต

ที่มา: รายงานสถานการณ์เฝ้าระวังและสง่ เสรมิ พฒั นาการเด็กปฐมวัย กรมอนามยั

การขบั เคลอื่ นงานระดบั พนื้ ท่ี พบวา่ เขตสขุ ภาพที่ 7 ภายใต้สถานการณ์การระบาดของโควิด-19
ผลการด�ำเนินงานสูงกว่าเป้าหมาย ปัจจัยที่สะท้อน สถาบันพัฒนาอนามัยเด็กแห่งชาติพัฒนาช่องทาง
ความสำ� เรจ็ นน่ั คอื การจับมือร่วมกันระหว่างศูนย์อนามยั การเรียนรู้ เพ่ือสนับสนุนเจ้าหน้าที่สาธารณสุขสามารถ
ที่ 7 และกรมสุขภาพจิตส�ำหรับการวางระบบเฝ้าระวัง พัฒนาศักยภาพตนเองและเพ่ิมพูนความรู้เชิงวิชาการ
ส่งเสริมพัฒนาการเด็กและติดตามกระตุ้นพัฒนาการ ส�ำหรับการประเมินพัฒนาการเด็กปฐมวัย ผ่านระบบ
เด็กร่วมกัน การด�ำเนินการต่อไปนั่นคือการพัฒนาพ้ืนที่ ออนไลน์ https://mooc.anamai.moph.go.th/
ต้นแบบ เพื่อน�ำร่องถอดบทเรียนการขับเคล่ือนงาน
สง่ เสรมิ พฒั นาการเดก็ ปฐมวยั และขยายผลการดำ� เนนิ งาน
บรเิ วณพืน้ ทอี่ นื่ ๆ

44

สรุปผล ณ 30 ตลุ าคม 2564
2,142ผลู้ งทะเบียน
1,013ผู้ผ่านการอบรม คน

คน

จำ� นวนผผู้ า่ นการอบรมจำ� แนกตามอาชีพ (คน)

ไม่ระบขุ ้อมลู 52 401
อ่ืนๆ 162
แพทย์
2
อาสาสมัครสาธารณสขุ ประจ�ำหมูบ่ า้ น 11
พนกั งานเอกชน 21
อาชีพอสิ ระ 29

เจ้าหนา้ ที่องค์กรปกครองส่วนท้องถนิ่ 104
นิสิต/นักศกึ ษา/นักเรียน 251
พยาบาล 265
เจ้าหน้าท่สี าธารณสุข
ครู/อาจารย์ 200 400 600 844
800 1000
0

การขับเคลื่อนมาตรฐานสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย 4D14 บริเวณพื้นท่ีเขตสุขภาพท่ี 1-13 โดยการพัฒนา
แห่งชาติ ร่วมกับภาคีเครือข่าย 4 กระทรวง ได้แก่ รูปแบบการด�ำเนินงานยกระดับสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย
กระทรวงมหาดไทย กระทรวงการพัฒนาสังคมและ ผ่านเกณฑ์การประเมินข้ันต้นด้านสุขภาพ และพบว่า
ความมั่นคงของมนุษย์ กระทรวงศึกษาธิการ และ สถานพฒั นาเดก็ ปฐมวยั สมคั รใจเขา้ รว่ มยกระดบั ตน้ แบบ
กระทรวงสาธารณสุข และภายใต้โครงการส่งเสริม สถานพัฒนาเด็กปฐมวัยด้านสุขภาพ จ�ำนวน 36 แห่ง
คณุ ภาพสถานพฒั นาเดก็ ปฐมวยั ดา้ นสขุ ภาพ ตามนโยบาย ดังภาพที่ 1

14 4D หมายถึง D - Development and play
D - Diet
D - Dental
D - Disease

บทที่ 3 45
การสง่ เสริมสุขภาพเดก็ ปฐมวยั

เขต 1 เขต 2 เขต 8

จ.ล�ำปาง 3 แห่ง จ.พิษณุโลก 1 แห่ง จ.อดุ รธานี 1 แหง่
จ.นา่ น 3 แห่ง
จ.เชียงราย 6 แห่ง เขต 7
จ.เชยี งใหม่ 5 แหง่
จ.ขอนแก่น 2 แหง่
เขต 3
เขต 9 เขต 10
จ.นครสวรรค์ 1 แห่ง
จ.ชยั นาท 1 แห่ง จ.นครราชสมี า 1 แหง่ จ.อุบลราชธานี 3 แหง่

เขต 4 เขต 13 เขต 6

จ.สระบรุ ี 1 แห่ง กรงุ เทพมหานคร 2 แหง่ จ.ระยอง 1 แหง่
จ.นนทบุรี 2 แห่ง

เขต 5

จ.ราชบุรี 3 แหง่

เขต 12

จ.ยะลา 1 แหง่

เขต 11

จ.สรุ าษฎร์ธานี 1 แห่ง

ภาพท่ี 1 แผนที่แสดงจ�ำนวนสถานพฒั นาเดก็ ปฐมวยั ไดร้ ับการยกระดบั ด้านสุขภาพ

ท่ีมา : ผลการดำ� เนนิ งานยกระดับคณุ ภาพ สถานพัฒนาเดก็ ปฐมวัย เขตสุขภาพท่ี 1 (moph.go.th)

46

4บทท่ี

การส่งเสริมสุขภาพ
เดก็ วัยเรยี นและวัยรนุ่

โดย กลุ่มอนามัยวยั เรยี นวยั รุน่ ส�ำนกั สง่ เสรมิ สุขภาพ
กรมอนามยั

4.1 โครงการส่งเสริมโภชนาการและสุขภาพอนามัยเด็กและ
เยาวชนในถ่นิ ทรุ กนั ดาร (กพด.)

กรมอนามัยเป็นหน่วยงานร่วมสนองงานตามแผนพัฒนาเด็กและ
เยาวชนในถิ่นทุรกันดาร ตามพระราชด�ำริ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ด�ำเนินโครงการ
ส่งเสริมโภชนาการและสุขภาพอนามัยแม่และเด็กในถิ่นทุรกันดารมากว่า
20 ปรี ว่ มกบั หนว่ ยงานสาธารณสขุ บรเิ วณพนื้ ทเ่ี ปา้ หมายมาอยา่ งตอ่ เนอื่ ง และ
เพ่มิ สุขภาวะเดก็ และเยาวชนในถน่ิ ทุรกนั ดารอย่างตอ่ เนือ่ งเช่นกัน นอกจากน้ี
สภาพแวดล้อมของโรงเรียนในถ่ินทุรกันดารบริเวณพ้ืนที่เป้าหมายเอื้อต่อการ

มีสุขภาพดี โดยความร่วมมือจากหลากหลายภาคส่วน ตงั้ อยูบ่ ริเวณพน้ื ท่ีหา่ งไกลเสน้ ทางคมนาคม การเดนิ ทาง
ปจั จบุ นั ความเจรญิ เขา้ ถงึ พนื้ ทห่ี า่ งไกล ดงั นน้ั จงึ เพม่ิ ความ ยากล�ำบาก ความช่วยเหลือด้านสาธารณสุขเข้าถึงเพียง
สะดวกของเส้นทางคมนาคมแก่โรงเรียนในถ่ินทุรกันดาร บางส่วน ส่งผลกระทบต่อสุขภาพเด็ก เยาวชน และ
บริเวณพ้ืนที่เป้าหมายบางแห่งบางพื้นที่ แต่ส่วนหน่ึง ประชาชนบริเวณพนื้ ทีด่ งั กล่าว

รอ้ ยละภาวะสุขภาพนกั เรียนโรงเรียนตำ� รวจตระเวนชายแดนปีการศกึ ษา 2561 และ 2562

ปกี ารศกึ ษา 2562
ข้อมลู ปกี ารศกึ ษา 2560 ปีการศกึ ษา 2561 เทอม 1
เทอม 2

นกั เรยี นอนบุ าลภาวะเตีย้ เฉลี่ย n/a 8.8 9.08 7.56

นกั เรยี นช้ันประถมศกึ ษาภาวะเต้ียเฉลี่ย 10.0 6.4 5.64 4.69
(เปา้ หมายกำ� หนด ร้อยละ 5.0)

นักเรยี นชัน้ ประถมศกึ ษามีเหา 26.0 n/a n/a n/a

นกั เรยี นชั้นประถมศึกษาฟันแทผ้ ุ 40.0 n/a n/a n/a

นักเรยี นมธั ยมศึกษามภี าวะเตี้ยเฉลีย่ n/a n/a 5.01 4.94

ส้วมไมส่ ะอาด 37.0 n/a n/a n/a

นำ้� บรโิ ภคในโรงเรยี นไม่ผา่ นเกณฑ์มาตรฐาน 73.0 n/a n/a n/a

หมายเหตุ ข้อมลู ปีการศึกษา 2560 ส�ำนกั ส่งเสรมิ สขุ ภาพ กรมอนามัย

จากการสุ่มส�ำรวจ15 คอพอกบริเวณพื้นท่ีอ�ำเภอ จากผลการด�ำเนินงาน16โรงเรียนพระปริยัติธรรม
บอ่ เกลอื จงั หวดั นา่ น พ.ศ. 2560 พบวา่ เดก็ อนบุ าลจำ� นวน โครงการตามพระราชด�ำริ พ้ืนที่เป้าหมาย 6 จังหวัด
29 คน พบคอพอกระดบั 1 รอ้ ยละ 7.0 นักเรียนประถม เชียงราย น่าน แพร่ พะเยา ล�ำปาง และศรีสะเกษ
ศึกษา พบคอพอกระดบั 1 ร้อยละ 11.0 คอพอกระดับ 2 ปีการศึกษา 2560 พบว่า ภาวะเร่ิมอ้วนและอ้วนของ
ร้อยละ 6.0 และประชากรอายุ 15 ปขี ้ึนไป พบคอพอก สามเณร ร้อยละ 18.5217 ภาวะเริ่มอ้วนและอ้วนของ
ระดับ 1 รอ้ ยละ 5.0 คอพอกระดบั 2 ร้อยละ 35.0 สามเณรโรงเรยี นพระปรยิ ัตธิ รรม 3 จังหวัด แพร่ น่าน

15 ส�ำนกั โภชนาการ กรมอนามยั ณ วนั ที่ 9 มกราคม 2560
16 ส�ำนักงานโครงการสมเดจ็ พระกนษิ ฐาธิราชเจ้า กรมสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกุมารี ณ วันที่ 29 มีนาคม 2561
17 เปา้ หมายรอ้ ยละ 10

48

และพะเยา รอ้ ยละ 23.46, 23.17 และ 20.35 ตามลำ� ดบั พ.ศ. 2558 พนื้ ทศ่ี นู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนชาวไทยภเู ขา

ส่วนภาวะเต้ียของสามเณรโรงเรียนพระปริยัติธรรม แมฟ่ ้าหลวง พบปญั หาสุขภาพอย่างตอ่ เน่ือง ไดแ้ ก่

จงั หวัดศรสี ะเกษ ร้อยละ 7.4

ประเดน็ จำ� นวน (ร้อยละ)
27.0
หญิงมบี ตุ รอายตุ �ำ่ กว่า 20 ปี 48.0
63.0
การฝากครรภ์ 3.1
17.0
คลอดกบั หมอตำ� แย 32.0

อตั ราตายทารก18 47.0
15.0
ทารกแรกเกิดนำ้� หนักนอ้ ยกว่า 2,500 กรัม
34.0
น�้ำหนกั น้อยกวา่ เกณฑ์ของเด็กอายุ 0-5 ปี 6.0

ภาวะโภชนาการของเดก็ อายุ 0-5 ปี
• เต้ยี
• ผอม

ภาวะโภชนาการของเด็กอายุ 6-15 ปี
• เตีย้
• ผอม

นอกจากน้ี พ.ศ. 2558 พน้ื ทศ่ี ูนย์การเรยี นชุมชน เด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดารอย่างต่อเน่ืองตาม
ชาวไทยภูเขาแม่ฟ้าหลวง พบปัญหาด้านสิ่งแวดล้อม โครงการส่งเสริมโภชนาการและสุขภาพอนามัยเด็กและ
กล่าวคือ บางหมู่บ้านมีส้วมเพียง 1 ห้อง อยู่ท่ีศูนย์ เยาวชนในถน่ิ ทรุ กนั ดาร โดยความรว่ มมอื จากทกุ ภาคสว่ น
การเรียนฯ หรือส้วมไม่ครบทุกหลังคาเรือน มักถ่าย และสามารถตอบสนองต่อความต้องการของเด็กและ
อจุ จาระตามปา่ ละแวกบา้ น บางบา้ นเปน็ สว้ มหลมุ สว้ มซมึ เยาวชนบริเวณพ้ืนท่ีเป้าหมาย อย่างเป็นรูปธรรม
แบบราดนำ�้ ไม่มบี อ่ เกรอะบอ่ ซมึ สอดคล้องกับบริบทและการเปล่ียนแปลงอย่างรวดเร็ว
ของแตล่ ะพนื้ ที่ เพอื่ กา้ วสศู่ ตวรรษท่ี 21 และสงั คมดจิ ทิ ลั
ดังนั้นจ�ำเป็นอย่างย่ิงส�ำหรับการขับเคล่ือน ต่อไป
การดำ� เนนิ งานตามแนวพระราชดำ� ริ เพ่อื พัฒนาสขุ ภาพ

18 อัตราตายทารกเทา่ กบั 31.0 ต่อพนั ประชากร

บทที่ 4 49
การสง่ เสรมิ สขุ ภาพเด็กวยั เรยี นและวยั รนุ่

ผลการดำ� เนินงานยอ้ นหลงั 3 ปี ปีงบประมาณ พ.ศ. 2561
2563 2562 1,600 คน
เป้าหมาย 1,000 คน 1,600 คน
310 แห่ง
1. เด็ก เยาวชน ชมุ ชน และภาคเี ครอื ขา่ ยในถ่ินทุรกนั ดารได้รบั การพัฒนา 439 แห่ง 310 แห่ง
ถ่ายทอดความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรมด้านส่งเสริมสขุ ภาพ n/a
และอนามยั สง่ิ แวดลอ้ ม ร้อยละ 5.0 รอ้ ยละ 5.0 n/a
ร้อยละ 19.0 รอ้ ยละ 25.0
2. โรงเรยี นเป้าหมายในถิ่นทรุ กันดารได้รบั การพัฒนาด้านสง่ เสริมสขุ ภาพ
และอนามยั สิง่ แวดล้อม

3. เด็กนักเรยี นช้นั ประถมศกึ ษามีภาวะเตย้ี
4. สามเณรมภี าวะเริ่มอว้ นและอว้ น

ผลการด�ำเนินงานโครงการตามกลยุทธ์ PIRAB จาก 2. การประชุมขับเคลื่อนการด�ำเนินงานร่วมกับ
กฎบัตรกรุงเทพ (Bangkok Charter), พ.ศ. 2545 ภาคเี ครอื ขา่ ย หนว่ ยงานรว่ มสนองงานตามพระราชดำ� รฯิ
และต้นสงั กัดโรงเรียนตามโครงการพระราชด�ำริ
P-Partner and build alliances
B-Build Capacity การพัฒนาศักยภาพ ครู
การบูรณาการการด�ำเนินงานร่วมกับหลาย และบุคลากรดำ� เนนิ งานระดบั พื้นท่ี
หน่วยงาน ภาคีเครือข่ายเข้มแข็งและเห็นความส�ำคัญ
พร้อมรว่ มดำ� เนนิ งาน ปจั จัยความส�ำเรจ็

I-Invest 1. ผู้บริหารเห็นความส�ำคัญของโครงการและ
จดั สรรงบประมาณสำ� หรบั การด�ำเนินงาน
ความทนั สมยั และหลากหลายรปู แบบของชอ่ งทาง
การสื่อสารความรอบรู้ด้านสขุ ภาพ 2. การบูรณาการการด�ำเนินงานร่วมกับหลาย
หน่วยงาน ภาคีเครือข่ายเข้มแข็งและเห็นความส�ำคัญ
R-Regulate and legislate พรอ้ มร่วมด�ำเนนิ งาน

การติดตามการด�ำเนินงานทุกไตรมาสผ่าน ปัญหาอุปสรรค
กองแผนงาน และการนเิ ทศติดตามงานของกรมอนามัย
1. สถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19
A-Advocate ส่งผลกระทบตอ่ การดำ� เนินงานตามเปา้ หมายทก่ี ำ� หนด

1. การประชุมช้ีแจงแผนปฏิบัติการและผลการ 2. บุคลากรสาธารณสุขสามารถดูแลช่วยเหลือ
ด�ำเนินงานโครงการพระราชด�ำริร่วมกับศูนย์อนามัย เพียงบางส่วน เน่ืองจากการเดินทางยากล�ำบาก และมี
สถาบันพัฒนาสุขภาวะเขตเมือง และศูนย์อนามัยกลุ่ม การเปลยี่ นแปลงผรู้ บั ผิดชอบอยเู่ สมอ
ชาตพิ นั ธแ์ุ ละแรงงานข้ามชาติ ผ่านระบบออนไลน์

50

3. นักเรียน ครู และชุมชน ขาดความรอบรู้ ขอ้ เสนอแนะการด�ำเนนิ งานปีถดั ไป
ด้านสุขภาพและด้านอนามัยสง่ิ แวดลอ้ ม
ปรับกิจกรรมการด�ำเนินงานเป็นแนวปฏิบัติแบบ
4. ขาดการขบั เคลอ่ื นเชงิ นโยบายระดบั กระทรวง ชีวิตวิถีใหม่ (New normal) และปรับการท�ำงานเป็น
สาธารณสุข ส่งผลกระทบต่อบุคลากรสาธารณสุขระดับ เชงิ ระบบ
พ้ืนท่ี ไมส่ ามารถด�ำเนินงานอย่างเข้มแข็งและต่อเนื่อง
1. ผลกั ดนั และก�ำหนดกลไกการด�ำเนินงานอยา่ ง
5. ขาดการพัฒนาและสนับสนุนอย่างจริงจังและ ชดั เจนและเขม้ แขง็ บรเิ วณจงั หวดั เป้าหมาย
ต่อเนอื่ ง
2. กระจายอ�ำนาจและบทบาทหน้าที่ ส่วนกลาง
เป็นหน่วยประสานงานเช่ือมต่อส่วนบน ศูนย์อนามัย
ที่เก่ียวข้องจัดท�ำแผนการท�ำงานร่วมกับภาคีเครือข่าย
และเป็นพีเ่ ล้ยี งแก่จงั หวดั และพ้ืนท่ี

บทท่ี 4 51
การส่งเสรมิ สขุ ภาพเดก็ วยั เรียนและวัยรุ่น

4.2 โครงการพฒั นาสขุ ภาพเดก็ และประชาชน พัฒนาโรงเรียนประถมศึกษาก่อนเป็นอันดับแรก และ
บรเิ วณพ้นื ท่ภี ูฟ้าพฒั นา ขยายสู่ศูนย์การเรยี นชมุ ชนชาวไทยภเู ขา “แม่ฟา้ หลวง”
พร้อมทั้งทรงขยายงานพัฒนาด้านอ่ืน ๆ เพ่ือช่วยเหลือ
พ.ศ. 2538 สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า ครอบครัวของเดก็ ๆ โครงการพัฒนาต่าง ๆ บรเิ วณพ้นื ที่
กรมสมเด็จพระเทพรตั นราชสุดา ฯ สยามบรมราชกมุ ารี จงึ เรยี กรวมกนั วา่ “โครงการภฟู า้ พฒั นาตามพระราชดำ� ริ
เสด็จพระราชด�ำเนินเย่ียมราษฎรและทอดพระเนตร สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดา ฯ สยามบรมราชกมุ าร”ี
บอ่ เกลอื สนิ เธาว์ บา้ นบอ่ หลวง อำ� เภอบ่อเกลอื จงั หวัด
น่าน และทรงพบเห็นความด้อยโอกาสทางเศรษฐกิจ พบปัญหาสุขภาพส�ำคัญของเด็กและประชาชน
และสังคมของประชาชน จึงมีพระราชด�ำริด�ำเนินการ บริเวณพน้ื ทภี่ ฟู า้ พฒั นา ดงั น้ี
ชว่ ยเหลอื พฒั นาบรเิ วณพืน้ ทอี่ ำ� เภอบ่อเกลือ โดยเร่ิมตน้

ปี ประเด็น อำ� เภอบ่อเกลอื อำ� เภอเฉลิมพระเกียรติ
จงั หวดั น่าน จงั หวัดนา่ น
ปงี บประมาณ ทารกแรกเกดิ นำ้� หนกั นอ้ ยกว่า 2,500 กรัม (ร้อยละ) (รอ้ ยละ)

พ.ศ. 2560 และ 2561 เด็กอายุ 9, 18, 30 และ 42 เดอื น ไดร้ บั การคัดกรอง 11.0 และ 12.5 22.0 และ 12.5

61.0 71.0

พฒั นาการ

พฒั นาการสงสยั ล่าช้าเม่อื คัดกรองครงั้ แรก 11.0 22.0
49.0 74.0
เด็กพัฒนาการสงสัยลา่ ช้าไดร้ บั การตดิ ตาม สง่ เสรมิ
และกระต้นุ ภายใน 30 วัน

ปกี ารศึกษา 2560 ภาวะโภชนาการเด็กวยั เรยี น 53.0 47.0
เทอม 2 • สูงดีสมส่วน 19.0 20.0
• ภาวะเต้ยี
ไม่พบนักเรียนคอพอก
ปีการศึกษา 2560 ตรวจคอพอกโดยการคลำ� คอเพอื่ ประเมินภาวะ เน่ืองจากขาดสาร
ขาดสารไอโอดีน
• นกั เรยี นขาดสารไอโอดนี ระดับ 1 5.0 ไอโอดนี

การสมุ่ ส�ำรวจเกลอื บริโภคภายในครัวเรอื น 39.0 32.0
• ปรมิ าณไอโอดีนตำ่� กว่าเกณฑ์หรอื ต�ำ่ กว่า
20 part per million (ppm)

52

ดังน้ัน กรมอนามัยร่วมกับหน่วยงานสาธารณสุข โรคไข้เลือดออก นอกจากน้ียังสนับสนุนการด�ำเนินงาน
บริเวณพื้นที่เป้าหมาย และภาคีเครือข่ายท่ีเก่ียวข้อง การสง่ เสรมิ ทนั ตสขุ ภาพของเดก็ และนกั เรยี น การสง่ เสรมิ
ด�ำเนินการแก้ไขปัญหาด้านสุขภาพอย่างต่อเนื่อง ได้แก่ พัฒนาการเด็ก งานอนามัยแม่และเด็ก งานอนามัย
ปัญหาการขาดสารอาหารของเด็กและนักเรียน ปัญหา สง่ิ แวดล้อม และการคุ้มครองผบู้ ริโภค เพอ่ื เพม่ิ คณุ ภาพ
ภาวะพร่องไอโอดีน ปัญหาโรคหนอนพยาธิของนักเรียน ชีวิตแก่เด็กและประชาชนบริเวณพ้ืนที่ภูฟ้าพัฒนา เพื่อ
และประชาชน ปัญหาโรคเรื้อรังของประชาชน ปัญหา สุขภาพดี และสามารถปรับตัวเท่าทันกับสถานการณ์
การดื่มเคร่ืองดื่มแอลกอฮอล์และการสูบบุหรี่ ปัญหา ปจั จุบนั ทีเ่ ปลี่ยนแปลงไป
โรคต่าง ๆ ได้แก่ โรคอาหารเป็นพิษ โรคพิษสุนัขบ้า

ผลการดำ� เนนิ งานย้อนหลัง 3 ปี หรอื มากกว่า ปงี บประมาณ พ.ศ.

ผลการด�ำเนนิ งาน 2564 2563 2562 2561

1. การพัฒนาศักยภาพและถ่ายทอดความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรม 800 800 - -
ด้านส่งเสริมสขุ ภาพและอนามยั สิ่งแวดล้อมแก่ เด็ก ประชาชน
และภาคเี ครอื ขา่ ยบริเวณพ้ืนที่ศูนยภ์ ฟู า้ พัฒนา (ราย) 99- -

2. การพฒั นาสภาพแวดล้อมใหเ้ ออ้ื ต่อการมีสขุ ภาพดี บรเิ วณพนื้ ที่
เป้าหมายของพ้นื ทีศ่ ูนยภ์ ูฟา้ พัฒนา (ชมุ ชน)

ผลการดำ� เนนิ งานโครงการ สถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 ระลอกสาม
ภายในสถานศึกษาชว่ งเปิดภาคเรยี น
1) การเสริมสร้างสมรรถนะบุคลากรด้านการ
สง่ เสรมิ สขุ ภาพ โภชนาการ การคดั กรองคอพอกนกั เรยี น 4) การนเิ ทศตดิ ตามการเสรมิ สรา้ งสมรรถนะดา้ น
การอนามยั เจริญพันธ์ุ เทคโนโลยกี ารวางแผนครอบครัว การสง่ เสรมิ สขุ ภาพ โภชนาการ การคดั กรองคอพอกของ
และการบริการส่งเสริมสุขภาพเด็กและประชาชนตาม นักเรียน การบริการส่งเสริมสุขภาพเด็กและประชาชน
ชดุ สิทธปิ ระโยชน์หลกั ประกนั สขุ ภาพถว้ นหน้า ตามชดุ สทิ ธิประโยชน์หลักประกนั สุขภาพถว้ นหน้า การ
เฝ้าระวังด้านสุขาภิบาลอาหารและน�้ำ และการเก็บน้�ำ
2) การเสรมิ สรา้ งพลงั การพฒั นาโดยการยกระดบั ตัวอย่างส่งตรวจวิเคราะห์ ภายในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก
ชมุ ชนส่ภู ฟู ้า Healthy Community ต้นแบบ 1 ชุมชน โรงเรียน และชุมชน

3) การผลิตสื่อ “รอบรู้สุขภาพสร้างเด็กไทย 5) การตดิ ตามการดำ� เนนิ งานสง่ เสรมิ สขุ ภาพเดก็
สุขภาพดี” บริเวณพื้นท่ีภูฟ้าพัฒนา เพื่อรองรับ และเยาวชนบริเวณพนื้ ทภ่ี ูฟ้าพัฒนา ผ่านระบบออนไลน์

บทท่ี 4 53
การสง่ เสรมิ สุขภาพเดก็ วยั เรียนและวยั รุ่น

ปจั จัยความส�ำเรจ็ ปัญหาอุปสรรค

1. ผู้บริหารเห็นความส�ำคัญของโครงการและ เนอ่ื งจากสถานการณก์ ารแพรร่ ะบาดของโควดิ -19
จัดสรรงบประมาณส�ำหรบั การด�ำเนนิ งาน จ�ำเป็นต้องปรับรูปแบบการด�ำเนินงานเป็นการผลิตสื่อ
“รอบรู้สุขภาพสร้างเด็กไทยสุขภาพดี” บริเวณพื้นที่
2. พื้นที่และภาคีเครือข่ายท่ีเก่ียวข้องร่วมมือ ภูฟ้าพัฒนา เพื่อรองรับสถานการณ์การแพร่ระบาดของ
ดำ� เนินงาน โควดิ -19 ระลอกสามภายในสถานศกึ ษาชว่ งเปดิ ภาคเรยี น
โดยรวบรวมองค์ความรู้ท่ีเหมาะสมกับบริบทของพ้ืนที่
ประชาชนกลุ่มเป้าหมาย และเท่าทันกับสถานการณ์
ปัจจุบัน โดยตอบสนองวัตถุประสงค์ของการด�ำเนินงาน
เชน่ เดิม

54

4.3 โครงการโรงเรียนสง่ เสรมิ สขุ ภาพ (Health ปรับเปล่ียนพฤติกรรมตนเองและปรับสภาพแวดล้อมท่ี
Promoting School Plus Health Literacy) เออ้ื ตอ่ การมสี ขุ ภาพดี และสดุ ทา้ ยบอกตอ่ เพอื่ สรา้ งสงั คม
รอบรสู้ ุขภาพอยา่ งยงั่ ยนื
ตามกรอบยุทธศาสตร์ชาติ การปฏิรูปความรอบรู้
ดา้ นสขุ ภาพและการสอ่ื สารสขุ ภาพ เป็นนโยบายเร่งด่วน พ.ศ. 2541 กรมอนามัย เริ่มต้นการด�ำเนินงาน
ส�ำหรับผลักดันการท�ำงานเพ่ือบังเกิดผลสัมฤทธิ์ ส่งเสริมสุขภาพเด็กวัยเรียนวัยรุ่นเพื่อบังเกิดการพัฒนา
ต ่ อ ก า ร ส ร ้ า ง พ ล เ มื อ ง ไ ท ย เ ป ็ น พ ล เ มื อ ง สุ ข ภ า พ ดี สุขภาพควบคู่กับการศึกษาตามกรอบแนวทางโรงเรียน
อย่างเป็นรูปธรรม ก้าวต่อไปส�ำหรับการพัฒนาด้าน ส่งเสริมสุขภาพขององคก์ ารอนามัยโลก (World Health
สุขภาพเด็กวัยเรียนและวัยรุ่น ผ่านกลยุทธ์การพัฒนา Organization: WHO) โดยแบ่งการประเมินรับรอง
ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพ ตาม โรงเรยี นสง่ เสรมิ สขุ ภาพดา้ นกระบวนการออกเปน็ 3 ระดบั
แนวทางทฤษฎีความรอบรู้ด้านสุขภาพ V Shape19 ได้แก่ ทอง เงิน และทองแดง และด้านผลลัพธ์สุขภาพ
มาเปน็ กระบวนการสรา้ งความสำ� เรจ็ การขบั เคลอื่ นความ เปน็ การประเมนิ รบั รองโรงเรยี นสง่ เสรมิ สขุ ภาพระดบั เพชร
รอบรดู้ า้ นสขุ ภาพและการสอ่ื สารสขุ ภาพของเดก็ วยั เรยี น พบว่า การด�ำเนินงานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพก้าวหน้า
สำ� หรบั การกล่ันกรอง ประเมิน และตัดสินใจปรับเปล่ียน ตามลำ� ดบั โรงเรยี นผา่ นการประเมนิ รับรองเปน็ โรงเรยี น
พฤตกิ รรมสขุ ภาพ การเลอื กบรกิ ารหรอื ผลติ ภณั ฑส์ ขุ ภาพ ส่งเสริมสุขภาพระดับทอง เงิน ทองแดง รวมทั้งสิ้น
อยา่ งเหมาะสม ความสามารถจัดการสุขภาพดว้ ยตนเอง ร้อยละ 90.0 และผ่านการประเมินรับรองเป็นโรงเรียน
(Self-Health Management) และการด�ำรงชีวิตอยใู่ น สง่ เสรมิ สขุ ภาพระดบั เพชร รอ้ ยละ 3.0 จากการวเิ คราะห์
สังคมรอบรู้ (Literate Society) เริ่มต้นด้วยการสร้าง ผลการด�ำเนินงานที่ผ่านมาพบช่องว่างส�ำคัญของการ
ความสามารถเขา้ ถงึ และเขา้ ใจขอ้ มลู ความรสู้ ขุ ภาพแกเ่ ดก็ ด�ำเนินงาน กล่าวคือ การด�ำเนินงานมิได้บรรลุผลลัพธ์
วยั เรยี น โตต้ อบ ซกั ถาม แลกเปล่ียน น�ำไปส่กู ารตัดสินใจ ทางสุขภาพแก่นักเรียน ได้แก่ พฤติกรรมสุขภาพ

19

บทที่ 4 55
การส่งเสริมสุขภาพเด็กวัยเรียนและวยั รุ่น

และภาวะสุขภาพ เนื่องจากกระบวนการโรงเรียน วัตถปุ ระสงค์
ส่งเสริมสุขภาพเป็นการขับเคลื่อนเน้นกลไกเชิงระบบแต่
มใิ ชส่ ขุ ภาพนกั เรยี น กอปรกบั การดำ� เนนิ งานดแู ลสขุ ภาพ 1. เพอ่ื พฒั นาและสนบั สนนุ โรงเรยี นเปน็ โรงเรยี น
เดก็ วยั เรยี นวยั รนุ่ จำ� เปน็ ตอ้ งดำ� เนนิ งานแกป้ ญั หาสขุ ภาพ สง่ เสรมิ สขุ ภาพและรอบรดู้ า้ นสขุ ภาพ (Health Promot-
เฉพาะประเด็นและการส่งเสริมสุขภาพแบบองค์รวม ing School Plus Health Literacy, HPS Plus HL)
ไปพร้อม ๆ กัน ด้วยกลยุทธ์การพัฒนาความรอบรู้ด้าน
สุขภาพและพฤตกิ รรมสขุ ภาพเป็นส�ำคญั 2. เพื่อเสริมสร้างกระบวนการการพัฒนาเด็ก
วัยเรยี นวยั รนุ่ ใหม้ ีความรอบรดู้ า้ นสขุ ภาพและพฤติกรรม
สขุ ภาพทีพ่ งึ ประสงค์

ผลการด�ำเนินงานยอ้ นหลงั 3 ปี หรือมากกวา่

ตวั ชีว้ ดั ปีงบประมาณ ปีงบประมาณ ปงี บประมาณ ปงี บประมาณ
พ.ศ. 2564 พ.ศ. 2563 พ.ศ. 2562 พ.ศ. 2561

(แห่ง) (แห่ง) (แหง่ ) (แหง่ )

1. จำ� นวนโรงเรียนเข้ารว่ มพฒั นา ผลงาน 2,643 2,598 342 -
กระบวนการโรงเรียนรอบรู้
ด้านสขุ ภาพ เป้าหมาย 3,000 3,000 300 -
ผลงาน 4 37 81 122
2. จ�ำนวนโรงเรียนทีผ่ ่านการรับรองเป็น เปา้ หมาย 77 77 77 77
โรงเรยี นส่งเสริมสขุ ภาพระดบั เพชร

ผลการด�ำเนินงานโครงการ ปงี บประมาณ พ.ศ. 2564 3) กรมอนามยั รว่ มกบั ราชวทิ ยาลยั จกั ษแุ พทย์
แห่งประเทศไทย กรมการแพทย์ คณะกรรมการพัฒนา
1. เสรมิ สรา้ งความรอบรูด้ ้านสขุ ภาพเดก็ วยั เรียน ระบบบริการสุขภาพ (สาขาตา) ห้างแว่นท็อปเจริญ
วยั รนุ่ โดยขบั เคล่อื นการพัฒนาดา้ นสุขภาพนกั เรยี นตาม ศนู ยต์ าธรรมศาสตร์ และคณะแพทยศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั
แนวชวี ติ วถิ ใี หม่แบบบรู ณาการ ธรรมศาสตร์ จัดอบรมพัฒนาศักยภาพบุคลากรส�ำหรับ
การเฝ้าระวังสุขภาพสายตานักเรียนตามชีวิตวิถีใหม่ของ
1) ประชุมเตรียมการจัดกิจกรรมรณรงค์ โครงการเดก็ ไทยสายตาดี
โครงการเดก็ ไทยสายตาดี
4) การประชุมเตรียมความพร้อมการเปิด
2) กจิ กรรมรณรงคเด็กไทยสายตาดี เนือ่ งใน เรียนรองรับสถานการณ์การระบาดระลอกใหม่ของ
โอกาสของขวัญวันเด็กแหงชาติ พ.ศ. 2564 “สุขภาพดี โควดิ -19 ภายในสถานศึกษา
ชวี ติ วถิ ีใหม่ เดก็ ไทยสายตาด”ี

56

5) การประชุมสร้างความเชื่อม่ันการป้องกัน 7) การประชุมหารือเร่ืองการส�ำรวจภาวะ
การแพร่ระบาดของโควิด-19 ภายในสถานศึกษา สุขภาพนักเรียนในประเทศไทย พ.ศ. 2564 (Global
“ส่งเสรมิ สุขภาพเดก็ ไทย ปลอดภัยจากโควดิ -19” School-based Student Health Survey (GSHS)
in Thailand 2021 หรอื GSHS2021) และการพัฒนา
6) การผลิตวีดิทัศน์ “สื่อรอบรู้สุขอนามัย ศักยภาพทีมเก็บข้อมูลของศูนย์อนามัยที่ 1-12 และ
เด็กไทยปลอดภยั จากโควิด-19” สำ� นักงานสาธารณสขุ จังหวัดบรเิ วณพนื้ ทเี่ ปา้ หมาย

7) การผลิตวีดิทัศน์ “การใช้เครื่องมือ 8) การประชมุ Seventy-Fourth Session of
คัดกรองสุขภาพเดก็ พเิ ศษ” the Who Regional Committee for South-East Asia,
Nepal, 6-10 September 2021 เพอื่ หารอื และตดั สนิ ใจ
8) การเย่ียมเสริมพลัง การนิเทศงาน และ เกี่ยวกับการดูแลสุขภาพประชาชนในภูมิภาคเอเชียใต้
การติดตามผลการดำ� เนนิ งาน และเอเชียตะวันออก เพื่อรองรับบริการด้านสุขภาพท่ี
จ�ำเป็นแก่ผู้ยากไร้ เพื่อสร้างความมั่นใจการเข้าถึงวัคซีน
2. ยกระดบั คณุ ภาพมาตรฐานงานอนามยั โรงเรยี น ยา เคร่ืองมือ และเทคโนโลยีอย่างเท่าเทียม ประเด็น
สำ� คญั อนื่ ๆ ไดแ้ ก่ กรอบการทำ� งานระดบั ภมู ภิ าคสำ� หรบั
1) การประชมุ ยกระดบั การพฒั นางานอนามยั แผนปฏิบัติการวัคซีน การฟื้นฟูสุขภาพภายในโรงเรียน
โรงเรียนและมาตรฐานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ หรือ และการยุติโรค ได้แก่ ไวรัสตับอักเสบ เอชไอวี และ
Health Promoting School Plus Health Literacy โรคติดตอ่ ทางเพศสัมพันธ์
(HPS Plus HL)
9) การจดั พมิ พเ์ ครอ่ื งมอื การคดั กรองสขุ ภาพ
2) การบริหารจัดการข้อมูลของการประเมิน และการสง่ เสริมสุขภาพเดก็ พิเศษ
ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมที่พึงประสงค์ของ
เดก็ วยั เรยี น ปัจจัยความสำ� เรจ็

3) การประชุมเชิงปฏิบัติการทบทวนการท�ำ 1. ผู้บริหารเห็นความส�ำคัญและจัดสรร
ประโยชนจ์ ากขอ้ มูลสุขภาพนักเรยี น งบประมาณส�ำหรบั การด�ำเนินงาน

4) การตดิ ตามพนื้ ทเ่ี พอ่ื นำ� เขา้ ขอ้ มลู แฟม้ งาน 2. ความร่วมมือกับภาคีเครือข่ายเพ่ือการ
อนามัยโรงเรียนอยา่ งครบถ้วน ขับเคล่ือนนโยบายส�ำคัญ ได้แก่ 1) โควิด-19 ภายใน
สถานศึกษา 2) เด็กไทยสายตาดี และ 3) การส�ำรวจ
5) การกระตุ้นพ้ืนที่น�ำข้อมูลสุขภาพนักเรียน ภาวะสุขภาพนักเรียนในประเทศไทย พ.ศ. 2564 ทั้งนี้
เพอ่ื การตดิ ตามและแกไ้ ขปญั หาสขุ ภาพเดก็ วยั เรยี นระดบั ได้รับความร่วมมือเป็นอย่างดีจากกระทรวงศึกษาธิการ
พ้นื ท่ี

6) การประชมุ หารอื ความเชอ่ื มโยงระบบฐาน
ขอ้ มลู รว่ มดา้ นสุขภาพนักเรียนกับระบบ Vision 202020

20 Vision 2020 เป็นแอปพลิเคชันส�ำหรับบันทึกข้อมูลเกี่ยวกับสุขภาพตา เพ่ือเก็บ ณ National Eye Health Data Center สังกัด
กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสขุ

บทที่ 4 57
การส่งเสริมสขุ ภาพเดก็ วัยเรยี นและวยั รุน่

กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ในกำ� กบั ของกรมสง่ เสรมิ การปกครองทอ้ งถน่ิ 3) ผลกั ดนั
กระทรวงมหาดไทย กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ การบูรณาการระหว่างระบบข้อมูลสารสนเทศด้าน
ราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย ราชวิทยาลัย สขุ ภาพเด็กวยั เรียนวยั รุ่นและ Vision 2020
จักษุแพทย์แห่งประเทศไทย องค์การอนามัยโลกสาขา
ประเทศไทย (World Health Organization, Country 3. การลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือการ
Office for Thailand (WHO)) องค์การยูนิเซฟ ขับเคล่ือนการพัฒนาศักยภาพเด็กไทยในศตวรรษท่ี 21
ประเทศไทย (UNICEF East Asia & Pacific) และ จำ� นวน 16 หนว่ ยงาน
ส�ำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ
(International Health Policy Program, IHPP) I-Invest

ผลการด�ำเนินงานตามกลยุทธ์ PIRAB จากกฎบัตร 1. ช้ีแจงระบบฐานข้อมูลร่วมระหว่างกระทรวง
กรุงเทพ (Bangkok Charter), พ.ศ. 2545 ศึกษาธิการและกระทรวงสาธารณสุข พร้อมท้ังข้อมูล
อนามัยโรงเรียนแก่ส�ำนักงานสาธารณสุขจังหวัด
P- Partner and build alliances ทั่วประเทศ

1. การป้องกันโควิด-19 ภายในสถานศึกษา : 2. แอปพลิเคชัน HPS plus HL ส�ำหรับการ
1) การเตรียมความพร้อมก่อนเปิดภาคเรียนร่วมกับ ประเมนิ โรงเรียนสง่ เสริมสุขภาพระดบั เพชร
กระทรวงศกึ ษาธกิ าร 2) การกำ� กบั ตดิ ตามประเมนิ ผลรว่ ม
ระหว่างกระทรวงศึกษาธิการและกระทรวงสาธารณสุข R-Regulate and legislate
3) การตรวจเย่ียมสัญจร 4 ภาค เพ่ือการติดตาม
ผลการด�ำเนินงาน 4) การปรับแผนเผชิญเหตุ (ใหม่) 1. ยกระดับมาตรฐานโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ
เชอ่ื มโยงชมุ ชนหรอื ผปู้ กครอง และ 5) การสอื่ สารหรอื การ แนวใหม่ (New HPS) ตามนโยบายขององคก์ ารอนามยั โลก
ประชาสัมพันธ์ เน้นการปฏิบัติตามมาตรการส่วนบุคคล
6) แนวทางการเปดิ เรยี น Sandbox Safety Zone in 2. การประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพของ
School สำ� หรบั สถานศกึ ษา 7) ปอ้ งกนั และลดความเสย่ี ง นกั เรียน
ภายในสถานศึกษา สถานดแู ลเด็กพเิ ศษ สถานพินิจและ
คมุ้ ครองเด็กและเยาวชน 3. ก า ร ส� ำ ร ว จ ภ า ว ะ สุ ข ภ า พ นั ก เรี ย น ใ น
ประเทศไทย (GSHS20121)
2. เด็กไทยสายตาดี : 1) ติดตามความก้าวหน้า
การสนบั สนนุ แวน่ สายตารว่ มกบั ราชวทิ ยาลยั จกั ษแุ พทย์ A-Advocacy
แห่งประเทศไทยและโรงพยาบาลวัดไร่ขิง 2) สนับสนุน
สื่อแนวปฏบิ ตั ิงานโครงการเด็กไทยสายตาดี พ.ศ. 2564 1. สร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพผ่านรถโมไบล์
แกส่ ถานศกึ ษาสงั กดั กรมสง่ เสรมิ การปกครองทอ้ งถนิ่ หรอื ลงพ้ืนท่ีส�ำหรับการน�ำเสนอความรู้เก่ียวกับการส่งเสริม
สขุ ภาพ (Package Mobile Child Strong) โปรแกรม
ประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพวัยเรียนวัยรุ่น และ
เครือ่ งมือตรวจคดั กรองสุขภาพเดก็ พเิ ศษ

2. สง่ เสรมิ การคัดกรองสุขภาพเดก็ พิเศษ

58

B-Building Capacity ปญั หาอปุ สรรค

1. พฒั นาศกั ยภาพบุคลากร : การอบรมบคุ ลากร สถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 จ�ำเป็น
สาธารณสขุ สำ� หรบั การบนั ทกึ ขอ้ มลู ของฐานขอ้ มลู รว่ มกบั ต้องปรับแผนและกิจกรรม และไม่สามารถด�ำเนินงาน
กระทรวงศึกษาธิการและกระทรวงสาธารณสุข การ ตามแผนทกี่ ำ� หนด
พัฒนาศักยภาพทีมเก็บข้อมูลของศูนย์อนามัยท่ี 1-12
และส�ำนักงานสาธารณสุขจังหวัดบริเวณพื้นท่ีเป้าหมาย งานวิจยั หรือนวัตกรรม
ส�ำหรับการส�ำรวจภาวะสุขภาพนักเรียนในประเทศไทย
พ.ศ. 2564 (GSHS2021) และการพัฒนาการคัดกรอง แอปพลเิ คชัน HPS plus HL สำ� หรบั การประเมนิ
เด็กพิเศษดว้ ยเครอ่ื งมือตรวจคดั กรองสุขภาพเดก็ พิเศษ โรงเรยี นสง่ เสรมิ สขุ ภาพระดบั เพชร พรอ้ มทงั้ การประเมนิ
ความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพของ
2. รณรงค์สรา้ งกระแส : กจิ กรรมรณรงค์เด็กไทย นกั เรยี น
สายตาดี เน่ืองในโอกาสของขวัญวันเด็กแห่งชาติ พ.ศ.
2564

การประเมนิ ความรอบรู้ด้านสขุ ภาพในโรงเรียน พ.ศ. 2564

โรงเรยี นประเมนิ ตนเองผ่านโปรแกรม เป้าหมาย 3,000 แหง่ ผลงาน 2,643 แห่ง

4,000

3,559

3,500

3,000 2,643
2,500

2,000

1,500

1,000 345 205 329 178 154 138 170 173 212 73 200 96 324 171 364 301 336 397 431 615 402 196 254 99 38 1
500

0
ศอ. 1 ศอ. 2 ศอ. 3 ศอ. 4 ศอ. 5 ศอ. 6 ศอ. 7 ศอ. 8 ศอ. 9 ศอ. 10 ศอ. 11 ศอ. 12 สสม. รวม

เปา้ หมาย ผลงาน

บทที่ 4 59
การส่งเสริมสุขภาพเดก็ วัยเรียนและวยั รนุ่

การส่งเสรมิ สขุ ภาพเด็กพเิ ศษ
เดก็ พิเศษได้รับการคัดกรองสขุ ภาพ พ.ศ. 2564

25000 20000 21160
20000

15000

10000

5000 2300 2962 196 1200 401 160017361900 3713 21111500 185013001763 155030251250 723 1650134018501340 6000
0 1400 1900

ศอ. 1 ศอ. 2 ศอ. 3 ศอ. 4 ศอ. 5 ศอ. 6 ศอ. 7 ศอ. 8 ศอ. 9 ศอ. 10 ศอ. 11 ศอ. 12 สสม. รวม

เปา้ หมาย ผลงาน

60

4.4 โครงการพัฒนาคุณภาพเด็กและเยาวชน พ.ศ. 2556-2558 ภาพรวมภาวะสุขภาพ
ในถ่นิ ทุรกันดารตามพระราชด�ำริ โครงการ ร่างกายกับภาวะสุขภาพช่องปากและฟันของเด็กพิเศษ
สง่ เสริมสขุ ภาพเด็กพิเศษ พบว่า พ.ศ. 2557 และ พ.ศ. 2558 พบปญั หาสขุ ภาพ
ด้านใดด้านหนึ่งของนักเรียน ร้อยละ 91.4 และ 90.7
จุดเริ่มต้นการด�ำเนินงานส่งเสริมสุขภาพเด็ก ตามล�ำดบั
พิเศษ พ.ศ. 2556 สมาคมกีฬาสเปเชียลโอลิมปิก
แหง่ ประเทศไทย และสถาบนั ราชานกุ ลู ด�ำเนินโครงการ พ.ศ. 2561-2562 ส�ำนักงานคณะกรรมการ
Healthy Communities ภายใต้การสนับสนุนของ การศกึ ษาขนั้ พนื้ ฐาน (สพฐ.) ขยายการดำ� เนนิ งานเพม่ิ อกี
Golisano Foundation และองคก์ ารยนู เิ ซฟ ประเทศไทย 69 แห่ง ตามจังหวดั ตา่ ง ๆ รวมท้งั ส้นิ 77 แห่ง ผลการ
(UNICEF East Asia & Pacific) ดำ� เนนิ งานพบวา่ พ.ศ. 2562 สามารถดำ� เนนิ งานโครงการ
Healthy Communities รอ้ ยละ 48.0 การตรวจสขุ ภาพ
พ.ศ. 2559 พธิ ลี งนามบนั ทกึ ขอ้ ตกลงความรว่ มมอื เดก็ พเิ ศษพรอ้ มบนั ทกึ ลงสมดุ บนั ทกึ การคดั กรองสขุ ภาพ
6 หน่วยงาน ได้แก่ ส�ำนักงานคณะกรรมการการศึกษา และการส่งเสริมสขุ ภาพเด็กพิเศษ ร้อยละ 45.0 เป็นต้น
ขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) สมาคมกีฬาสเปเชียลโอลิมปิกแห่ง และพบปญั หาอปุ สรรคของการดำ� เนนิ งาน เชน่ สมดุ บนั ทกึ
ประเทศไทย กระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคง การคัดกรองสุขภาพและการส่งเสริมสุขภาพเด็กพิเศษ
ของมนุษย์ องคก์ ารยนู เิ ซฟ ประเทศไทย (UNICEF East เหมาะสมกับเด็กบกพร่องทางสติปัญญาเท่าน้ัน ระบบ
Asia & Pacific) กรมสขุ ภาพจติ และกรมอนามยั เพื่อ บันทึกข้อมูลดิจิทัลขาดความเสถียร การประสานงาน
ดำ� เนินการนำ� รอ่ งตรวจสุขภาพแก่เดก็ พกิ ารหรอื เยาวชน ระหว่างหน่วยงานระดับพื้นที่ไม่ชัดเจน ขาดการท�ำงาน
ทม่ี คี วามบกพรอ่ งทางสตปิ ญั ญาและความซำ้� ซอ้ น 519 คน เป็นทีม ข้อจ�ำกัดด้านงบประมาณ เปน็ ตน้ ดังนน้ั จำ� เป็น
ณ ศูนย์การศกึ ษาพิเศษ 8 จงั หวดั ดว้ ยเคร่ืองมอื ส�ำหรบั อย่างย่ิงส�ำหรับการจัดกิจกรรมการดูแลส่งเสริมสุขภาพ
การคดั กรองสขุ ภาพเดก็ พิเศษ ประกอบด้วย สมดุ บนั ทึก เด็กพิเศษ และเพื่อเด็กพิเศษสามารถเข้าถึงบริการ
การคัดกรองสุขภาพและการส่งเสริมสุขภาพเด็กพิเศษ การคัดกรองสุขภาพและการส่งเสริมสุขภาพเด็กพิเศษ
และคมู่ อื สมดุ บนั ทกึ การคดั กรองสขุ ภาพและการสง่ เสรมิ อย่างครอบคลุมตามชุดสิทธิประโยชน์ พร้อมท้ังการ
สขุ ภาพเดก็ พเิ ศษ ของกรมสุขภาพจิต ผลักดันขับเคล่ือนเชิงนโยบายอย่างชัดเจนภายใต้ความ
รว่ มมือจากทุกภาคส่วนอยา่ งเขม้ แข็งต่อไป

ผลการด�ำเนินงานย้อนหลัง 3 ปี หรอื มากกว่า

ตวั ชี้วดั ปีงบประมาณ ปีงบประมาณ ปีงบประมาณ ปงี บประมาณ
พ.ศ. 2564 พ.ศ. 2563 พ.ศ. 2562 พ.ศ. 2561
จ�ำนวนเด็กพิเศษไดร้ บั การคัดกรองสขุ ภาพ
เพื่อวางแผนการจัดบรกิ ารสุขภาพ 21,160 คน - - -
(เป้าหมาย 20,000 คน)

บทที่ 4 61
การสง่ เสรมิ สุขภาพเดก็ วยั เรียนและวยั รุ่น

ผลการด�ำเนินงานตามกลยุทธ์ PIRAB จากกฎบัตร ปัจจยั ความส�ำเรจ็
กรุงเทพ (Bangkok Charter), พ.ศ. 2545
ผูบ้ ริหารเหน็ ความส�ำคญั ของโครงการและจดั สรร
P-Partner and build alliances ขบั เคล่อื น งบประมาณสำ� หรบั การดำ� เนนิ งาน
การด�ำเนินงานส่งเสริมสุขภาพเด็กพิเศษร่วมกับ
6 หนว่ ยงาน ลงนามบนั ทกึ ขอ้ ตกลงความรว่ มมอื ดงั กลา่ ว ภาคีเครือข่ายร่วมขับเคลื่อนนโยบายการส่งเสริม
ข้างตน้ สุขภาพเด็กพิเศษ ตามการลงนามบันทึกข้อตกลง
ความร่วมมือ 6 หน่วยงาน ดังกล่าวข้างต้น และการ
I-Invest การพฒั นาเครอ่ื งมอื สำ� หรบั การคดั กรอง ขบั เคลอ่ื นงานระดบั พน้ื ทขี่ องศนู ยอ์ นามยั ที่ 1-12 สถาบนั
สขุ ภาพเดก็ พิเศษ ประกอบด้วย สมดุ บนั ทกึ การคัดกรอง พัฒนาสุขภาวะเขตเมือง ส�ำนักงานสาธารณสุขจังหวัด
สุขภาพและการส่งเสริมสุขภาพเด็กพิเศษ และคู่มือ และหน่วยงานระดบั พ้นื ทีท่ ี่เกย่ี วข้อง
สมุดบันทึกการคัดกรองสุขภาพและการส่งเสริมสุขภาพ
เดก็ พเิ ศษ ปัญหาอปุ สรรค

R-Regulate and legislate สถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 จ�ำเป็น
ต้องปรับแผนและกิจกรรม และไม่สามารถด�ำเนินงาน
1. รายงานการคัดกรองสุขภาพเดก็ พเิ ศษ 2 คร้ัง ตามแผนทก่ี �ำหนด
ต่อปี
งานวจิ ยั หรอื นวัตกรรม
2. การติดตามผลการด�ำเนินงานผ่านการนิเทศ
งานกรมอนามัย สมุดบันทึกการคัดกรองสุขภาพและการส่งเสริม
สุขภาพเด็กพิเศษ และคู่มือสมุดบันทึกการคัดกรอง
A-Advocate สขุ ภาพและการสง่ เสริมสุขภาพเด็กพิเศษ

1. การชี้แจงการด�ำเนินงานส่งเสริมการคัดกรอง
สุขภาพเด็กพิเศษแก่ศูนย์อนามัยที่ 1-12 และสถาบัน
พฒั นาสขุ ภาวะเขตเมอื ง

2. การสื่อสารผ่านวีดิทัศน์ หลักการคัดกรอง
สุขภาพเด็กพิเศษด้วยเครื่องมือส�ำหรับการคัดกรอง
สุขภาพเด็กพิเศษ

B-Build Capacity การพฒั นาศกั ยภาพบคุ ลากร
สำ� หรับการคัดกรองสขุ ภาพเดก็ พิเศษ

ท่ีมา : HDC กระทรวงสาธารณสุข ณ วันที่ 30 กันยายน 2564

62

5บทที่

การส่งเสริมสขุ ภาพ
ประชากรวัยท�ำงาน

โดย กลมุ่ อนามยั วัยท�ำงาน ส�ำนักสง่ เสริมสขุ ภาพ กรมอนามยั

5.1 โครงการราชทณั ฑป์ นั สขุ ทำ� ความดี เพื่อชาติ ศาสน์ กษตั ริย์

3 ปีท่ผี ่านมา ปงี บประมาณ พ.ศ. 2559-2561 ขอ้ มลู สถิตดิ า้ นสขุ ภาพ
ของผู้ต้องขังพบว่า แนวโน้มผู้ต้องขังเจ็บป่วยเพิ่มอย่างต่อเน่ือง โดยแบ่งการ
รกั ษาพยาบาลออกเปน็ การรกั ษาพยาบาล ณ โรงพยาบาลภายในเรอื นจำ� ไดแ้ ก่
โรคระบบทางเดินหายใจ โรคระบบกลา้ มเนอ้ื โรคผิวหนัง โรคเหงือกและฟนั
โรคระบบทางเดนิ อาหาร และการสง่ ตอ่ ไปรบั การรกั ษาพยาบาล ณ โรงพยาบาล
ภายนอกเรอื นจำ� ไดแ้ ก่ โรคเน้อื งอก มะเรง็ ไตวาย วณั โรค ภูมิคุ้มกนั บกพรอ่ ง
เบาหวาน ความดันโลหิตสูง หัวใจและหลอดเลือด และโรคทางจิตเวช ทั้งนี้
เพ่ือเป็นไปตามหลักมนุษยธรรมส�ำหรับผู้ต้องขัง กระทรวงสาธารณสุขโดย
กรมอนามัยและกรมราชทัณฑ์ กระทรวงยุติธรรม ได้รับมอบหมายการ
ขบั เคล่อื นการดำ� เนินงานโครงการราชทณั ฑ์ปันสุข ทำ� ความดี เพ่ือชาติ ศาสน์
กษัตริย์ เพ่ือการสร้างความรอบรู้ด้านส่งเสริมสุขภาพและอนามัยส่ิงแวดล้อม
แก่ผู้ต้องขัง และเพื่อผู้ต้องขังป่วยสามารถเข้าถึงการรักษาพยาบาลอย่าง

เท่าเทียมตามหลักมนุษยธรรม และเมื่อพ้นโทษสุขภาพ ผลการด�ำเนนิ งาน
ของผู้ต้องขงั จะสมบรู ณ์ทั้งกายและใจ
1. ผลการด�ำเนินงาน เป็นไปตามเป้าหมายท่ี
วัตถุประสงค์ ก�ำหนด

1. เพื่อสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพและอนามัย 2. ผลการด�ำเนินงานตามกิจกรรมการด�ำเนิน
ส่ิงแวดล้อมแก่ผู้ปฏิบัติงานสาธารณสุขหรือผู้ปฏิบัติงาน งานประจ�ำปงี บประมาณ พ.ศ. 2564
ภายในเรอื นจำ� และทณั ฑสถานทว่ั ประเทศ
2.1 ประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อพัฒนาการ
2. เพอื่ สรา้ งการเขา้ ถงึ บรกิ ารสขุ ภาพของผตู้ อ้ งขงั ด�ำเนินงานด้านส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม
ป่วยอย่างเท่าเทียม ตามหลักมนุษยธรรม ในเรือนจ�ำ วันที่ 14-15 ธันวาคม 2563 ณ โรงแรม
ทเี ค พาเลซ แอนด์ คอนเวนชน่ั กรงุ เทพมหานคร โดยมี
เปา้ หมาย พลอากาศเอก สุบิน ชิวปรีชา กรมวังผู้ใหญ่ในพระองค์
904 เปน็ ประธาน ผเู้ ขา้ รว่ มประชมุ ประกอบดว้ ย พยาบาล
เรือนจ�ำและราชทัณฑ์น�ำร่อง 19 แห่ง ได้รับการ และเจ้าหน้าที่เรือนจ�ำด้านส่งเสริมสุขภาพและอนามัย
สนับสนุนการสร้างความรอบรู้ด้านส่งเสริมสุขภาพและ สิง่ แวดลอ้ มภายในเรอื นจ�ำ 80 คน
อนามัยส่งิ แวดลอ้ ม

64

2.2 ผลิตส่ือส่ิงพิมพ์ การส่งเสริมสุขภาพ
ภายในเรือนจ�ำ เพ่ือสนับสนุนการด�ำเนินงานมุมสุขภาพ
ภายในเรอื นจ�ำหรอื ทัณฑสถาน 143 แห่ง ประกอบดว้ ย

2.2.1 คู่มือแนวทางการจัดอบรมผู้ดูแล
ผสู้ งู อายุ (Caregiver) ในเรือนจ�ำ 600 เล่ม

2.2.2 หลักสูตรอนามัยแม่และเด็กใน
เรือนจ�ำ 600 เลม่

2.2.3 สอ่ื สงิ่ พมิ พ์ ความรโู้ รคตดิ เชอื้ ไวรสั
โคโรนา 2019

2.3 การตดิ ตามและประเมนิ ผลการดำ� เนนิ งาน

2.3.1 เข้าเย่ียมเรือนจ�ำกลางสงขลา
เรอื นจำ� จังหวัดสงขลา และทัณฑสถานหญิงสงขลา เพ่ือ
ติดตามการด�ำเนินการตามมาตรการการป้องกันการ
แพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 พร้อมทั้ง
แนะน�ำการดูแลสุขภาพและการจัดการด้านอนามัย
สงิ่ แวดลอ้ มแกผ่ ตู้ อ้ งขงั อาทิ การจดั การสขุ าภบิ าลอาหาร
และนำ�้ ภายในเรือนจำ�

บทที่ 5 65
การสง่ เสริมสุขภาพประชากรวัยท�ำงาน

2.3.2 ประชุมคณะกรรมการและ สิ่งแวดล้อม ศูนย์ส่ือสารสาธารณะ ส�ำนักอนามัยการ
คณะทำ� งานโครงการราชทณั ฑป์ นั สขุ ทำ� ความ ดี เพอื่ ชาติ เจริญพันธุ์ และส�ำนักอนามัยผู้สูงอายุ โดยศูนย์อนามัย
ศาสน์ กษัตริย์ ผู้เข้าร่วมประชุม 20 คน ประกอบด้วย ที่ 1-12 และสถาบันพัฒนาสุขภาวะเขตเมือง ประชุม
เจ้าหน้าที่จากส�ำนักส่งเสริมสุขภาพ ส�ำนักทันต ผ่านระบบการประชุมทางไกล โดยมีวัตถุประสงค์เพ่ือ
สาธารณสุข ส�ำนกั โภชนาการ กองกจิ กรรมทางกายเพ่อื ติดตามความก้าวหน้าการด�ำเนนิ งาน
สุขภาพ ส�ำนักสุขาภิบาลอาหารและน้�ำ ส�ำนักอนามัย

66

ปจั จัยความสำ� เร็จ สุขภาพ อาทิ ภาวะสุขภาพแย่ลง และเผชิญความ
ไม่ปลอดภัยจากการท�ำงานประมาณ 1.9 พันล้านคน
1. ผู้บริหารกรมอนามัยทุกระดับสนับสนุนการ ขอ้ มูลจากส�ำนักงานสถิติแหง่ ชาติ พบว่า วยั แรงงานหรอื
ด�ำเนินงาน ผู้มีอายุ 15-59 ปี ของประเทศไทย รวมทั้งสิ้น 38.41
ล้านคน ประชากรวัยท�ำงานส่วนใหญ่เจ็บป่วยเน่ืองจาก
2. หน่วยงานตา่ ง ๆ ภายในกรมอนามัยสนบั สนุน พฤติกรรมสุขภาพที่ไม่พึงประสงค์ และเป็นสาเหตุของ
ข้อมูลทางวิชาการเพื่อการสร้างความรอบรู้ด้านส่งเสริม โรคทสี่ ามารถป้องกนั ได้ ได้แก่ ความเสีย่ งกับปัญหากล่มุ
สุขภาพและอนามัยส่งิ แวดล้อม โรคไม่ตดิ ตอ่ หรือกลุ่มโรคไมต่ ดิ ต่อเรือ้ รัง

ปัญหาอปุ สรรค กรมอนามัยจึงน�ำ “10 แพ็กเกจ ปลอดภัยดี
งานดี มีความสุข ในสถานประกอบการ” หรือ 10
1. การแพร่ระบาดของโควิด-19 จ�ำเป็นต้อง แพก็ เกจหรอื ชดุ ความรสู้ ขุ ภาพ10เรอ่ื งหรอื 10Packages
ปรับรูปแบบการด�ำเนินงาน เน่ืองจากไม่สามารถด�ำเนิน มาเป็นกลยทุ ธข์ บั เคลื่อนงานส่งเสรมิ สุขภาพและปอ้ งกนั
กจิ กรรมตามแผน โรค ร่วมกับภาคีเครือข่าย 7 หน่วยงาน ประกอบด้วย
1) กระทรวงมหาดไทย 2) กระทรวงแรงงาน 3) กระทรวง
2. การประสานงานระหว่างเรือนจ�ำและศูนย์ อตุ สาหกรรม 4) กระทรวงสาธารณสขุ 5) กรงุ เทพมหานคร
อนามัยที่ 1-12 (Bangkok Metropolitan Administration)
6) สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย และ 7) สมาคม
โอกาสพัฒนาหรอื ความทา้ ทายในอนาคต โรงพยาบาลเอกชน นอกจากนสี้ ำ� นกั งานกองทนุ สนบั สนนุ
การสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพ (สสส.) ไดน้ ำ� แนวทางของชดุ ความรู้
ศู น ย ์ อ น า มั ย บู ร ณ า ก า ร ก า ร ท� ำ ง า น ร ่ ว ม กั บ สขุ ภาพ 10 เรอื่ ง เปน็ แนวทางสง่ เสรมิ สถานประกอบการ
โรงพยาบาลแมข่ า่ ยและส�ำนกั งานสาธารณสขุ (สสจ.) ออกแบบกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพส�ำหรับบุคลากรวัย
ท�ำงานตามสภาพปัญหาทางสุขภาพแต่ละมิติและความ
5.2 โครงการสง่ เสรมิ สขุ ภาพวยั ทำ� งานภายใน ตอ้ งการของสถานประกอบการ ชดุ ความรสู้ ขุ ภาพ 10 เรอื่ ง
สถานประกอบการเพอื่ คุณภาพชีวิตท่ดี ี ประกอบด้วย ชุดท่ี 1 หุ่นดีสุขภาพดี ชุดท่ี 2 จิตสดใส
ใจเปน็ สขุ ชดุ ที่ 3 ครอบครวั สดใส ใสใ่ จดแู ล ชดุ ที่ 4 สดุ ยอด
แผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2561- คณุ แม่ ชดุ ที่ 5 เตรยี มเกษยี ณอยา่ งมคี ณุ คา่ พาชวี ายนื ยาว
2580 ประเดน็ ท่ี 11 การพฒั นาศกั ยภาพคนตลอดชว่ งชวี ติ ชุดที่ 6 พชิ ติ ออฟฟศิ ซนิ โดรม ชุดที่ 7 สถานประกอบการ
มงุ่ เนน้ การสรา้ งความรอบรดู้ า้ นสขุ ภาวะ การปอ้ งกนั และ จะก้าวไกล ใส่ใจสุขภาพแรงงานต่างชาติ ชุดท่ี 8
ควบคุมปัจจัยเสย่ี งทีค่ กุ คามสขุ ภาวะ และประเดน็ ท่ี 13 สถานประกอบการดี ชวี สี ดใสไรแ้ อลกอฮอล์ บหุ ร่ี ชดุ ท่ี 9
การเสรมิ สร้างให้คนไทยมีสขุ ภาวะท่ีดี มุ่งเนน้ การพฒั นา โรงอาหารปลอดภัยใส่ใจสุขภาพ และชุดที่ 10
และสร้างระบบรับมือและปรับตัวต่อโรคอุบัติใหม่และ สถานประกอบการปลอดภัยสง่ิ แวดล้อมดี มสี มดุลชีวิต
โรคอุบัติซ้�ำที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
และมุ่งเน้นการพัฒนาและยกระดับศักยภาพวัยแรงงาน
ดว้ ยการยกระดบั ศกั ยภาพทกั ษะและสมรรถนะของคนใน
ชว่ งวยั ทำ� งานใหส้ อดคลอ้ งกบั ความสามารถเฉพาะบคุ คล
และความต้องการของตลาดแรงงาน

สถานการณ์ของประชากรวัยท�ำงานทั่วโลกก�ำลัง
ประสบปัญหาจากการท�ำงาน ส่งผลกระทบต่อภาวะ

บทท่ี 5 67
การสง่ เสรมิ สขุ ภาพประชากรวยั ท�ำงาน

ผลการดำ� เนนิ งานย้อนหลงั

ผลการด�ำเนินงานตวั ชวี้ ดั สำ� คญั ปงี บประมาณ พ.ศ. 2564 สเู่ ปา้ หมาย พ.ศ. 2565

เป้าหมายตัวชีว้ ดั พ.ศ. 2565 ผลการดำ� เนนิ งาน (ร้อยละ) พ.ศ. 2561 - 2564

1. รอ้ ยละของวัยท�ำงานอายุ 18 - 59 ปี พ.ศ. 2561 พ.ศ. 2562 พ.ศ. 2563 พ.ศ. 2564 หมายเหตุ
มีดัชนมี วลกายปกติ
(เปา้ หมาย ร้อยละ 51) (49.09) (48.29) (49.00) (50.00) HDC&H4U
49.09 48.29 48.21 48.06 20-9-64
2. รอ้ ยละของวัยท�ำงานอายุ 25 - 59 ปี
ทม่ี ีการเตรยี มการเพอื่ ยามสงู อายุดา้ นสขุ ภาพ N/A (25.35) (30.00) (40.00) H4U
โดยการมพี ฤติกรรมสุขภาพท่พี งึ ประสงค์ 25.20 36.52 45.0 20-9-64
(เปา้ หมาย ร้อยละ 50)
ผลการดำ� เนินงาน (ครอบครวั ) พ.ศ. 2564
3. จำ� นวนครอบครัวมคี วามรอบรู้ด้านสขุ ภาพ
(เปา้ หมาย 10,000,000 คน) ไตรมาส 1 ไตรมาส 2 ไตรมาส 3 ไตรมาส 4
(1.25 ล้าน) (2.5 ล้าน) (3.75 ลา้ น) (5 ลา้ น)
หมายเหตุ ( ) หมายถึงเปา้ หมาย 1,481,514 2,910,106 4,414,885 5,004,259
20-9-64

ผลการด�ำเนนิ งาน เข้าร่วมด�ำเนินการด้วย 10 แพ็กเกจ 404 แห่ง
45 จังหวัด นอกจากน้ีการจัดท�ำมาตรการป้องกัน
การพัฒนาภาคีเครือข่ายการส่งเสริมสุขภาพและ โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ภายในสถานประกอบการ
การสร้างความรอบรู้ประชากรวัยท�ำงานภายในสถาน ประเภทโรงงาน (Good Factory Practice, GFP) ก�ำลงั
ประกอบการรว่ มกบั 7 หนว่ ยงานดงั กลา่ วขา้ งตน้ สำ� หรบั ด�ำเนินการจัดท�ำระบบฐานข้อมูลสุขภาพแบบดิจิทัล
การจัดกิจกรรมรณรงค์สร้างกระแสพร้อมการจัดท�ำสื่อ หรอื Digital Platform
ประชาสมั พนั ธโ์ ครงการฯ พบวา่ ปจั จบุ นั สถานประกอบการ

68

บทท่ี 5 69
การส่งเสรมิ สขุ ภาพประชากรวัยทำ� งาน

ปญั หาอปุ สรรค 5.3 โครงการสบื สานพระราชปณธิ านสมเดจ็ ยา่
ต้านภัยมะเรง็ เตา้ นม
1. ภาวะวิกฤตโควิด-19 จ�ำเปน็ ตอ้ งปรบั แผนการ
ด�ำเนินงานส่งผลกระทบต่อบางกิจกรรมต้องล่าช้าและ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข และมูลนิธิ
บางกิจกรรมตอ้ งยกเลิก ถันยรักษ์ ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระศรีนครินทรา
บรมราชชนนี เล็งเห็นถึงความส�ำคัญของการสนับสนุน
2. ขาดเอกภาพส�ำหรับการด�ำเนินงานแต่ละ สตรีไทยเรอ่ื งทกั ษะการตรวจเต้านมด้วยตนเอง (Breast
กจิ กรรมของโครงการ เนอื่ งจากการแบง่ ความรบั ผดิ ชอบ Self Examination, BSE) ด้วยวิธีสามนิ้วสามสัมผัส
รว่ มหลายกลุม่ (Triple Touch) และเรมิ่ ดำ� เนนิ การรว่ มกนั อยา่ งตอ่ เนอื่ ง
ตั้งแต่ พ.ศ. 2555 เปน็ ตน้ มา บรเิ วณ 21 จังหวัดน�ำรอ่ ง
ปจั จัยความส�ำเรจ็ ภายใต้โครงการสืบสานพระราชปณิธานสมเด็จย่า
ตา้ นภัยมะเร็งเตา้ นม
ผบู้ รหิ ารสนบั สนนุ และกำ� หนดนโยบายการทำ� งาน
ทชี่ ดั เจน ทมี งานเชย่ี วชาญเปน็ มอื อาชพี และการประสาน การด�ำเนินงานโครงการสืบสานฯ ที่ผ่านมา
งานสร้างความร่วมมือด�ำเนินงานร่วมกับภาคีเครือข่าย ก�ำหนดรูปแบบการจัดเก็บข้อมูลรายบุคคลของสตรี
ระดบั สว่ นกลางและส่วนภูมภิ าค กลุม่ เป้าหมายอายุ 30-70 ปี บริเวณ 21 จังหวัดนำ� ร่อง
ด้วยสมุดบันทึกการตรวจเต้านมด้วยตนเอง พร้อมท้ัง
โอกาสพฒั นาหรอื ความทา้ ทาย อาสาสมัครสาธารณสุขเช่ียวชาญ (อสมช.) คอยกระตุ้น
เตือนสตรีบริเวณพ้ืนที่ความรับผิดชอบตรวจเต้านมด้วย
1. การพัฒนาสถานประกอบการต้นแบบ ตนเองอยา่ งสมำ�่ เสมอและตอ่ เนอื่ ง ทง้ั นเี้ ปน็ การสนบั สนนุ
10 แพค็ เกจ ทกุ จงั หวัด สตรีไทยเรือ่ งทกั ษะการตรวจเตา้ นมดว้ ยตนเอง และการ
ดแู ลสขุ ภาพเชอื่ มโยงตามระบบบรกิ ารสขุ ภาพและพบวา่
2. การผลักดันประกาศกฎกระทรวงภายใต้พระ แนวโน้มพฤติกรรมการตรวจเต้านมด้วยตนเองอย่าง
ราชกำ� หนดการบรหิ ารราชการในสถานการณฉ์ กุ เฉนิ พ.ศ. สมำ่� เสมอของสตรกี ล่มุ เปา้ หมายอายุ 30-70 ปี เพิม่ ขึน้
2548 เพอื่ กำ� หนดตำ� แหนง่ บคุ ลากรทำ� งานขบั เคลอ่ื นการ อยา่ งตอ่ เนอ่ื ง
สง่ เสรมิ สขุ ภาพภายในสถานประกอบการ หรอื นกั พฒั นา
สขุ ภาพภายในสถานประกอบการ (Health Promotor) การด�ำเนินงานโครงการสืบสานฯ พ.ศ. 2564
กรมอนามยั กระทรวงสาธารณสุข และมลู นิธถิ ันยรักษฯ์
3. การพฒั นาหลกั สตู รการเรยี นรเู้ พอ่ื ความทนั สมยั บูรณาการงานร่วมกับมูลนิธิแพทย์อาสาสมเด็จพระ
ศรีนครินทราบรมราชชนนี (พอ.สว.) เพื่อขยายโอกาส
4. การประชาสัมพันธ์เชิญชวนเพ่ือเจ้าของ แก่สตรีไทยบริเวณพ้ืนที่ห่างไกลและต้องการความ
สถานประกอบการหรือผู้บริหารเห็นความส�ำคัญของ ช่วยเหลือสามารถเข้าถึงการตรวจหาความผิดปกติของ
การส่งเสรมิ สุขภาพภายในสถานประกอบการ เต้านมตนเองด้วยทักษะการตรวจเต้านมด้วยตนเอง
พร้อมท้ังสามารถดูแลรักษาเชื่อมโยงตามระบบบริการ
5. การจดั ตงั้ ชมรมหรอื เครอื ขา่ ยนกั พฒั นาสขุ ภาพ
ภายในสถานประกอบการ (Health Promotor)

6. การประชาสัมพันธ์อย่างแพร่หลายผ่านส่ือ
สังคมออนไลน์ เพื่อประชาชนกลุ่มเป้าหมายสามารถ
ลงทะเบยี นเพ่อื เรียนรชู้ ดุ ความรู้สุขภาพ 10 เรื่อง

70

สุขภาพ และพบว่าการขับเคล่ือนการด�ำเนินงานร่วมกัน 3) เพ่ือพัฒนาระบบเฝ้าระวังสถานการณ์การ
ของ 3 หน่วยงานดังกล่าว เป็นโอกาสขยายพื้นที่การ คัดกรองมะเร็งเต้านมสำ� หรบั สตรไี ทย
ดำ� เนนิ งานครอบคลมุ ทว่ั ประเทศอยา่ งตอ่ เนอ่ื งและยงั่ ยนื
เน่ืองจากพ้ืนที่ความรับผิดชอบของ พอ.สว. ครอบคลุม เป้าหมาย
63 จังหวดั และเปน็ โอกาสรว่ มมอื กันสรา้ ง พัฒนา และ
เพมิ่ ศกั ยภาพภาคเี ครอื ขา่ ยเพอ่ื การขยายพนื้ ทกี่ ารดำ� เนนิ 1) พัฒนาระบบการคัดกรองมะเร็งเต้านม
งานภายในสถานศึกษาและการสร้างแกนน�ำภายใน 76 จงั หวดั
สถานศึกษา พร้อมทั้งการพัฒนาระบบข้อมูลเฝ้าระวัง
สถานการณ์มะเร็งเต้านมเพ่ือการส่งต่อและติดตาม 2) สรา้ งความรอบรดู้ า้ นสขุ ภาพแกน่ กั ศกึ ษาหญงิ
การรกั ษาพยาบาล ภายในสถาบันการศึกษาระดับมหาวิทยาลัย 13 แห่ง
13 เขตสุขภาพ
วตั ถุประสงค์
ผลการดำ� เนนิ งาน
1) เพื่อส่งเสริมสตรีไทยมีพฤติกรรมการตรวจ
เตา้ นมดว้ ยตนเองอยา่ งถูกต้องและสม่ำ� เสมอ 1) พัฒนาระบบคัดกรองมะเร็งเต้านม 76 จังหวดั

2) เพ่ือพัฒนาระบบคัดกรองมะเร็งเต้านม โดย 2) สตรีอายุ 30-70 ปี ตรวจเต้านมด้วยตนเอง
เร่ิมตน้ ดว้ ยการตรวจเตา้ นมด้วยตนเอง อยา่ งสม�ำ่ เสมอร้อยละ 70.78

3) สรา้ งความรอบรดู้ า้ นสขุ ภาพแกน่ กั ศกึ ษาหญงิ
ภายในสถาบนั การศกึ ษาระดับมหาวทิ ยาลัย 10 แหง่

สตรอี ายุ 30-70 ปี ตรวจเตา้ นมดว้ ยตนเองอย่างสมำ่� เสมอ

90 78.95 75.46 77.95 75.04 80.37 69.37 67.70 72.75 70.02
80 72.15 71.69
70

60 49.67 55
50

40

30

20

10

0
เขต 1 เขต 2 เขต 3 เขต 4 เขต 5 เขต 6 เขต 7 เขต 8 เขต 9 เขต 10 เขต 11 เขต 12 รวม

ทม่ี า : HDC กระทรวงสาธารณสุข ณ วันท่ี 30 กันยายน 2564

บทที่ 5 71
การส่งเสรมิ สุขภาพประชากรวัยท�ำงาน

การผลิตสอื่ ประชาสัมพันธส์ �ำหรบั การขบั เคล่ือน 2. ผลิตสมุดบันทึกการตรวจเต้านมด้วยตนเอง
5,500 เลม่ และมอบแกก่ รมราชทณั ฑ์ กระทรวงยตุ ธิ รรม
1. ผลิตแผ่นพับ “ค�ำแนะน�ำการเข้าถึง 4,000 เล่ม เพื่อสนับสนุนการขับเคล่ือนการดำ� เนินงาน
แอปพลิเคชัน BSE บันทึกการตรวจเต้านมด้วยตนเอง” โครงการสืบสานฯ
23,500 แผน่ สนับสนุนแก่ศูนยอ์ นามัยทุกแห่ง

72

การสร้างและพัฒนาภาคีเครือข่ายและการจัดการ วัตถุประสงค์เพ่ือพัฒนาศักยภาพบุคลากร
ความรู้ ผปู้ ฏบิ ตั งิ านดา้ นการบรหิ ารจดั การเรอื่ งมะเรง็ เตา้ นมอยา่ ง
ครบวงจร ตั้งแตก่ ารสรา้ งความตระหนกั แก่สตรีเร่อื งการ
1. อบรมหลักสูตรผู้จัดการดูแลมะเร็งเต้านม ตรวจเตา้ นมดว้ ยตนเองอยา่ งสมำ่� เสมอ การตรวจคดั กรอง
(Breast cancer care manager) รุ่นท่ี 1 วนั ท่ี 1-3 เพอื่ คน้ หาและวนิ จิ ฉยั โรคมะเรง็ เตา้ นมตงั้ แตร่ ะยะเรม่ิ แรก
ธนั วาคม 2563 ณ หอ้ งประชมุ ราชาวดี ศูนย์อนามัยที่ 5 เพอื่ เขา้ สกู่ ระบวนการรกั ษา การบรกิ ารคำ� ปรกึ ษาเกยี่ วกบั
ราชบุรี ผู้เขา้ รบั การอบรม ไดแ้ ก่ พยาบาลและบคุ ลากร มะเร็งเต้านม และการบริหารจัดการข้อมูลสารสนเทศ
สาธารณสุขจากศูนย์อนามัยท่ี 1-12 และส�ำนักงาน สำ� หรบั การกำ� กบั ตดิ ตามผลการดำ� เนนิ งานโครงการสบื สานฯ
สาธารณสุขจงั หวดั ราชบรุ ี รวมทั้งสิ้น 40 คน

บทที่ 5 73
การสง่ เสริมสุขภาพประชากรวยั ท�ำงาน

ท้ังนี้เพ่ือเป็นการเพิ่มความเข้มแข็งและพัฒนา 2564 ณ โรงแรมเดอะริช โฮเทล จังหวัดนครราชสีมา
ระบบการด�ำเนินงาน พร้อมทัง้ รองรบั การขยายโครงการ ผู้เข้าร่วมประชุมประกอบด้วย บุคลากรสาธารณสุข
สืบสานฯ ครอบคลุมทุกจังหวัดท่ัวประเทศ และขยาย ระดบั พืน้ ที่ภายในจังหวัดนครราชสมี า และบุคลากรจาก
กลุ่มเป้าหมาย นอกจากนี้ผู้เข้ารับการอบรมสามารถน�ำ ศูนย์อนามัยที่ 9 นครราชสีมา รวมทั้งส้ิน 90 คน โดย
ความรูแ้ ละทักษะขยายผลสร้างครู ก ครู ข เพอ่ื เพ่ิมภาคี ได้รับเกียรติจากวิทยากร 2 ท่าน 1) นายแพทย์วัลลภ
เครอื ข่ายการดแู ลสขุ ภาพเกยี่ วกับมะเร็งเต้านม ไทยเหนือ อดีตปลัดกระทรวงสาธารณสุขและอดีต
รฐั มนตรชี ว่ ยวา่ การกระทรวงสาธารณสขุ และ 2) นายแพทย์
2. การประชุมพัฒนาการเก็บข้อมูลออนไลน์ ธรรมนิตย์ อังศุสิงห์ อดีตเลขาธิการมูลนิธิถันยรักษ์
เพื่อเพ่ิมประสิทธิภาพการรายงานข้อมูลการตรวจ พร้อมท้ังได้รับเกียรติกล่าวต้อนรับจากนายแพทย์
เต้านมด้วยตนเองอย่างสม่�ำเสมอ ภายใต้โครงการ นรนิ ทรร์ ชั ต์ พชิ ญคามนิ ทร์ นายแพทยส์ าธารณสขุ จงั หวดั
สบื สานพระราชปณธิ านสมเดจ็ ยา่ ตา้ นภยั มะเรง็ เตา้ นม นครราชสมี า
โดยกรมอนามยั รว่ มกบั มลู นธิ ถิ นั ยรกั ษฯ์ วนั ที่ 12 มนี าคม

กิจกรรมส�ำคัญ ประกอบด้วย 1) การน�ำเสนอ ขอ้ ชน่ื ชม จงั หวดั นครราชสมี าดำ� เนนิ การโครงการ
ผลการด�ำเนินงานโครงการสืบสานฯ 2) การติดตาม สืบสานฯ เต็มพ้ืนท่ี ด้วยกลไกการด�ำเนินงาน 1) ผู้รับ
ผลการดำ� เนนิ งานดา้ นขอ้ มลู 3) การทบทวนการรวบรวม ผิดชอบงานทุกระดับศักยภาพสูง พร้อมร่วมพัฒนางาน
และบันทึกข้อมูลภายใต้โครงการสืบสานฯ 4) การฝึก บูรณาการงาน และขับเคล่ือนงานร่วมกับภาคีเครือข่าย
ปฏบิ ัติการบันทึกข้อมลู ออนไลน์ และ 5) การสร้างความ 2) คุณภาพของระบบการบริหารจัดการงาน และ
เข้าใจแก่ผู้ด�ำเนินงานจาก 32 อ�ำเภอ เกี่ยวกับการเห็น 3) ความตอ่ เน่ืองของการส่งต่อนโยบายและกิจกรรมการ
ความส�ำคัญของกลุ่มเป้าหมาย 500,000 คน ส�ำหรับ ด�ำเนินงานแก่ระดับผู้บริหารของส�ำนักงานสาธารณสุข
การตรวจเตา้ นมด้วยตนเอง และการบนั ทึกขอ้ มลู จังหวัด (สสจ.)

74

3. การประชมุ โครงการสบื สานพระราชปณธิ าน 3) นายแพทย์หม่อมหลวงสมชาย จักรพันธุ์ ประธาน
สมเดจ็ ยา่ ต้านภยั มะเร็งเต้านม คณะที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข
4) นายแพทย์วัลลภ ไทยเหนือ อดีตปลัดกระทรวง
การประชุมโครงการสืบสานพระราชปณิธาน สาธารณสุขและอดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวง
สมเด็จย่า ต้านภัยมะเร็งเต้านม วันท่ี 19 มีนาคม สาธารณสุข 5) นายแพทย์ธรรมนิตย์ อังศุสิงห์ อดีต
2564 ณ อุทยานสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราช เลขาธิการมลู นิธถิ ันยรกั ษ์ เป็นต้น
ชนนี กรุงเทพมหานคร ผู้เข้าร่วมประชุมประกอบด้วย
ผบู้ รหิ าร บคุ ลากรสงั กดั กระทรวงสาธารณสขุ ทวั่ ประเทศ นอกจากน้ีการประชมุ น�ำเสนอผลงานความส�ำเรจ็
และบุคลากรจากหน่วยงานอ่นื ๆ ที่เกีย่ วข้อง ประมาณ ของโครงการสืบสานฯ ตลอด 7 ปที ่ีผ่านมา ได้แก่ ความ
160 คน ครอบคลุมของพื้นที่โครงการสืบสานฯ พฤติกรรมการ
ตรวจเต้านมด้วยตนเองอย่างสม่�ำเสมอของสตรีกลุ่ม
วตั ถปุ ระสงค์ เปา้ หมาย การลดระยะความรุนแรงของโรคมะเร็งเตา้ นม
ส่งผลต่อการลดปัญหาการเจ็บป่วยและการตาย และ
1. เพ่ือเป็นเวทีเชิดชูเกียรติผู้สืบสานพระราช เพอื่ เปน็ การยนื ยนั จงั หวดั นำ� รอ่ งเกบ็ รวบรวมขอ้ มลู อยา่ ง
ปณิธานสมเดจ็ ย่า ต่อเนื่องจนกระท่งั ครบ 10 ปี

2. เพอื่ ถา่ ยทอดทศิ ทางการพฒั นาการดำ� เนนิ งาน
โครงการสบื สานฯ

การประชุมได้รับเกียรติจาก รองศาสตราจารย์
จิรายุ อิศรางกรู ณ อยุธยา Ph.D. รองประธานกรรมการ
มูลนิธิถันยรักษ์ฯ เป็นประธานเปิดการประชุม กล่าว
ปาฐกถาพิเศษ และมอบรางวัลแก่ผู้สืบสานดีเด่นระดับ
จงั หวดั และไดร้ บั เกยี รตจิ ากนายแพทยส์ วุ รรณชยั วฒั นา-
ย่ิงเจริญชัย อธิบดีกรมอนามัยมอบรางวัลแก่ผู้สืบสาน
ดเี ด่นระดับชุมชน

การประชุมจัดเวทีเสวนาโดยมีผู้ร่วมเสวนา เช่น
1) นายแพทย์ยุทธ โพธารามิก เลขาธกิ ารมลู นธิ ิ พอ.สว.
2) คุณบุษดี เจียรวนนท์ เลขาธิการมูลนิธิถันยรักษ์

บทท่ี 5 75
การส่งเสรมิ สขุ ภาพประชากรวยั ทำ� งาน

The Breast Journal เปน็ วารสารระดบั นานาชาติ ปัจจยั ความส�ำเร็จ
ตีพิมพ์โครงการสืบสานพระราชปณิธานสมเด็จย่า
ตา้ นภยั มะเรง็ เตา้ นม และพบวา่ เปน็ Top downloaded 1. การบูรณาการการด�ำเนินงานร่วมกันของ
paper 2018 - 2019 แสดงถงึ ความสนใจและความสำ� คญั กระทรวงสาธารณสุข มูลนิธิถันยรักษ์ในพระราชูปถัมภ์
ของการตรวจเต้านมด้วยตนเอง และผลการด�ำเนินงาน สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี และมูลนิธิแพทย์
ท่ีผ่านมาเป็นความส�ำเร็จของผู้สืบสานจาก 21 จังหวัด อาสาสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (พอ.สว.)
นำ� รอ่ ง พ.ศ. 2564 กรมอนามยั มอบรางวลั ผสู้ บื สานดเี ดน่
ระดับจังหวัด ระดับอ�ำเภอ ระดับโรงพยาบาลส่งเสริม 2. ผู้บริหารเห็นความส�ำคัญและน�ำแนวทาง
สขุ ภาพตำ� บล (รพ.สต.) และระดบั อาสาสมคั รสาธารณสขุ การด�ำเนินงานของโครงการมาก�ำหนดนโยบายการ
(อสม.) รวมทงั้ สน้ิ 14 รางวลั นอกจากนโี้ ครงการสบื สานฯ คดั กรองมะเร็งเต้านมส�ำหรบั สตรี
ขยายช่องทางการเก็บข้อมูลจากสมุดบันทึกการตรวจ
เต้านมด้วยตนเองเป็นระบบดิจิทัลหรือแอปพลิเคชัน 3. ภาคีเครือข่ายร่วมขับเคล่ือนการด�ำเนินงาน
การพัฒนางานแบบบูรณาการของ 3 หน่วยงาน ระดับพืน้ ทีอ่ ย่างต่อเนือ่ ง
1) กระทรวงสาธารณสุข 2) มูลนิธิถันยรักษ์ในพระ
ราชปู ถมั ภส์ มเดจ็ พระศรนี ครนิ ทราบรมราชชนนี 3) มลู นธิ ิ ปญั หาอปุ สรรค
แพทย์อาสาสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (พอ.
สว.) และ 4) ภาคธุรกิจเพือ่ สังคมรว่ มสนบั สนุนทนุ ทรพั ย์ 1. บางพื้นที่ไม่สามารถเข้าถึงแอปพลิเคชันการ
และการเผยแพร่ประชาสัมพนั ธ์ ตรวจเต้านมดว้ ยตนเอง

การนิเทศและการประเมินผล 2. การแพรร่ ะบาดของโควดิ -19 สง่ ผลกระทบตอ่
การดำ� เนนิ งานลา่ ช้ากว่าแผนท่ีกำ� หนด
1. การประชุมขบั เคลอ่ื นการด�ำเนินงานโครงการ
สืบสานพระราชปณิธานสมเด็จยา่ ตา้ นภัยมะเร็งเตา้ นม โอกาสพฒั นาและความท้าทาย

2. การประชุมติดตามการด�ำเนินงานและ การขยายการดำ� เนนิ การภายในสถาบนั การศกึ ษา
ระบบข้อมูลโครงการสืบสานพระราชปณิธานสมเด็จย่า ระดับมหาวิทยาลัย โดยเฉพาะกลุ่มนักศึกษาด้วยการ
ต้านภยั มะเร็งเตา้ นม สร้างแกนน�ำของกลุ่มนักศึกษาและของกลุ่มสตรีอายุ
20 ปีขึน้ ไป

76

6บทที่

การสง่ เสริมสขุ ภาพผู้สูงอายุ

โดย ส�ำนกั อนามยั ผู้สูงอายุ กรมอนามัย

ประเทศไทยมีประชากรท้ังส้ิน 66.68 ล้านคน เป็นประชากรสูงอายุ
12.51 ล้านคน หรือร้อยละ 18.7721 จากการคาดประมาณประชากรของ
ประเทศไทยของส�ำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ22
(สศช.) คาดว่า พ.ศ. 2566 ประเทศไทยจะเขา้ สู่ “สังคมสูงอายอุ ย่างสมบรู ณ์”
(Complete-aged society) และจ�ำนวนประชากรสูงอายุคิดเป็นร้อยละ
20.66 และ พ.ศ. 2578 ประเทศไทยจะเข้าสู่ “สังคมสูงอายุระดับสุดยอด”
(Super-Aging Society) และจ�ำนวนประชากรสูงอายคุ ดิ เปน็ ร้อยละ 28.55
ดังนั้นจ�ำเป็นต้องเตรียมการรองรับสถานการณ์ดังกล่าว และกิจกรรมหลัก
ส�ำคัญจ�ำเป็นต้องเร่งปฏิรูป นั่นคือการยกระดับการดูแลผู้สูงอายุด้านสุขภาพ
โดยการเพิม่ จ�ำนวนและคณุ ภาพของผู้ดแู ลผสู้ ูงอายุ ทงั้ นเ้ี พือ่ เพ่มิ คุณภาพชีวิต
ผ้สู งู อายแุ ละลดความเหล่อื มล�้ำการเขา้ ถงึ บริการ

21 รายงานมเิ ตอรป์ ระเทศไทย มหาวทิ ยาลยั มหิดล ณ วันท่ี 7 กรกฎาคม 2564
22 ฉบับปรบั ปรงุ พ.ศ. 2562

ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ ด้านสุขภาพเท่ากับร้อยละ 65.0 และความรอบรู้ด้าน
(Health Data Center, HDC) กระทรวงสาธารณสุข สุขภาพไม่เพียงพอเท่ากับร้อยละ 19.09 โดยเฉพาะ
ณ วันที่ 30 กันยายน 2564 พบว่า การประเมินและ ผู้สูงอายุ อ่านหนังสือไม่ออก เขียนหนังสือไม่คล่อง
คัดกรองสุขภาพเบ้ืองต้นของผู้สูงอายุ 7,685,998 คน ไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลจากสื่อสังคมออนไลน์ ได้แก่
หรือร้อยละ 84.08 จ�ำแนกตามความสามารถของการ อินเทอร์เน็ต ไลน์ เฟซบุ๊ก และเผชิญปัญหาทางการ
ท�ำกิจวัตรประจ�ำวัน พบว่า ผู้สูงอายุเป็นกลุ่มติดสังคม ได้ยิน กอปรกับปัจจุบันการแพร่ระบาดของโควิด-19
7,432,875 คน หรือร้อยละ 96.71 ผู้สูงอายุเป็นกลุ่ม ประเทศไทยพบผู้ติดเช้ือ 1,586,366 คน เป็นกลุ่ม
ตดิ บา้ น 206,569 คน หรอื รอ้ ยละ 2.69 และผสู้ งู อายเุ ปน็ ผสู้ งู อายุ 140,744 คนหรอื รอ้ ยละ 8.87 ผสู้ งู อายเุ สยี ชวี ติ
กลมุ่ ติดเตียง 46,554 คน หรอื ร้อยละ 0.60 11,208 คน ผู้สูงอายุเสียชีวิตสะสม 17,017 คนหรือ
รอ้ ยละ 65.8623 โดยเฉพาะกลมุ่ ผสู้ งู อายผุ มู้ คี วามเสย่ี งสงู
ปัญหาสุขภาพผู้สูงอายุ ส่วนใหญ่เจ็บป่วยด้วย ต่อภาวะแทรกซ้อนและความรุนแรงของโควิด-19
โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ส่วนหนึ่งเกิดจากพฤติกรรมสุขภาพ ดงั นน้ั จำ� เปน็ ตอ้ งปรบั เปลยี่ นพฤตกิ รรมเพอ่ื การดำ� รงชวี ติ
ที่ไม่เหมาะสม และขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการ หรอื เรียกวา่ ชีวติ วถิ ีใหม่ (New normal) เพอ่ื เตรียมการ
ดูแลสุขภาพ ซึ่งสอดคล้องกับรายงานการส�ำรวจความ รองรบั สงั คมสงู อายแุ ละการเปลยี่ นแปลงของสถานการณ์
รอบรดู้ า้ นสขุ ภาพของประชาชนไทย อายุ 15 ปขี น้ึ ไปของ อยา่ งรวดเร็ว
กรมอนามยั พ.ศ. 2562 พบว่า คะแนนเฉลยี่ ความรอบรู้

การขับเคล่อื นงานระดบั กระทรวงและประเทศ

23 รายงานสถานการณ์ COVID-19 ประจ�ำวนั ที่ 4 ตุลาคม 2564, กรมควบคุมโรค

78

ผลการดำ� เนนิ งานตามตวั ช้วี ัด ประจำ� ปงี บประมาณ พ.ศ. 2564
และผลการดำ� เนินงานย้อนหลัง 3 ปี

รอ้ ยละของประชากรสูงอายุทมี่ ีพฤตกิ รรมสุขภาพที่พงึ ประสงค์

100 ร้อยละของประชากรสูงอายุที่มี
พฤติกรรมสุขภาพท่ีพงึ ประสงค์24
54.42 52.0 60.0 50.0 ผสู้ งู อายุ 1,277,310 คน มพี ฤตกิ รรม
50
สุขภาพท่ีพงึ ประสงค์ 393,116 คน
50.0 50.0
0 37.8 30.8 คดิ เปน็ ร้อยละ 30.8

พ.ศ. 2561 พ.ศ. 2562 พ.ศ. 2563 พ.ศ. 2564
ร้อยละ ร้อยละ
้รอยละเปา้ หมาย (ร้อยละ)ผลการดำ� เนนิ งาน (ร้อยละ)

ร ้ อ ย ล ะ ข อ ง ต� ำ บ ล ที่ มี ร ะ บ บ ก า ร ร้อยละของต�ำบลทีม่ ีระบบการสง่ เสริมสขุ ภาพดูแลผู้สงู อายรุ ะยะยาว
ส่งเสรมิ สุขภาพดูแลผู้สูงอายุ (Long Term Care) ในชมุ ชนผา่ นเกณฑ์
ระยะยาว (Long Term Care) ใน
ชุมชนผ่านเกณฑ์25 จ�ำนวนต�ำบล 200
ท้ังหมด 7,255 ต�ำบล ต�ำบลที่มีระบบ
100 71.7 86.59 93.07 96.44
การส่งเสริมสุขภาพดูแลผู้สูงอายุ 0 60.0 70.0 80.0 95.0

ระยะยาว (Long Term Care) ในชุมชน พ.ศ. 2561 พ.ศ. 2562 พ.ศ. 2563 พ.ศ. 2564

ผ่านเกณฑ์ 6,997 ต�ำบล คิดเป็น ผลการด�ำเนินงาน (ร้อยละ) เปา้ หมาย (รอ้ ยละ)

รอ้ ยละ 96.44

รอ้ ยละของผู้สูงอายทุ ม่ี ีภาวะพ่งึ พิงได้รบั การดแู ลตาม Care Plan ร้อยละของผู้สูงอายุท่ีมีภาวะพงึ่ พงิ
ได้รับการดูแลตามแผนการดูแล
100 89.56 92.68 ผู้สูงอายุรายบุคคล (Care Plan26)
90 ผู้สูงอายุท่ีมีภาวะพ่งึ พงิ ท้ังหมด

80 85.0 ทุกสิทธ์ิ 345,407 คน ได้รับการดูแล
80.0
70 ตามแผนการดูแลผู้สูงอายุรายบุคคล

พ.ศ. 2561 พ.ศ. 2562 พ.ศ. 2563 พ.ศ. 2564 320,128 คน

เปา้ หมาย (ร้อยละ) ผลการด�ำเนนิ งาน (รอ้ ยละ)

24 ขอ้ มลู จากแอปพลิเคชนั Health for you (H4U) ณ วนั ที่ 31 กรกฎาคม 2564
25 ข้อมลู จากระบบ Long Term Care (3C) กรมอนามยั ณ วนั ท่ี 30 กนั ยายน 2564
26 ข้อมูลจากระบบ Long Term Care (3C) กรมอนามัย ณ วนั ท่ี 30 กันยายน 2564

บทที่ 6 79
การส่งเสริมสขุ ภาพผู้สงู อายุ

ผลการด�ำเนินงานส�ำคัญปีงบประมาณ พ.ศ. - ประสานพนื้ ทเ่ี พอื่ ดำ� เนนิ การประเมนิ คดั กรอง
2564 ส�ำนักอนามัยผู้สูงอายุขับเคลื่อนการด�ำเนินงาน สุขภาพผู้สูงอายุด้วยแอปพลิเคชันสมุดบันทึกสุขภาพ
ภายใต้ 2 โครงการสำ� คัญ ดงั น้ี ผู้สงู อายุ

6.1 โครงการพัฒนาระบบการดูแลส่งเสรมิ 6.1.2 การพัฒนาระบบการดูแลผู้สูงอายุระยะยาว
สขุ ภาพผสู้ ูงอายุในชุมชนแบบบูรณาการ เชิงปอ้ งกนั 27

6.1.1 การขับเคล่ือนแอปพลิเคชันสมุดบันทึกสุขภาพ - พัฒนาการจัดท�ำแผนส่งเสริมสุขภาพ
ผู้สงู อายุ (Blue Book Application) ผู้สงู อายุสุขภาพดี (Wellness Plan) ผู้สงู อายจุ ัดทำ� แผน
สง่ เสริมสขุ ภาพผสู้ งู อายสุ ขุ ภาพดี 48,428 คน ผา่ นชมรม
- ช้ีแจงและพัฒนาศักยภาพบุคลากรส�ำหรับ ผู้สูงอายุหรอื โรงเรยี นผู้สูงอายุ
การประเมินคัดกรองสุขภาพผู้สูงอายุ
ผ่านแอปพลิเคชันสมุดบันทึกสุขภาพ - พัฒนาระบบการดูแลผู้สูงอายุระยะยาว
ผู้สูงอายุ ระดับพื้นท่ี 12 เขตและ เชิงป้องกัน (Preventive Long Term Care) และการ
กรงุ เทพมหานคร เฝ้าระวังสุขภาพผู้สูงอายุ http://www.anamaicare.
com

27 ส�ำนกั อนามัยผู้สูงอายุ ณ วนั ที่ 31 สิงหาคม 2564

80

บทท่ี 6 81
การสง่ เสรมิ สขุ ภาพผู้สงู อายุ

6.1.3 การด�ำเนินงานส่งเสริมสุขภาพดูแลผู้สูงอายุ 6.1.5 การสร้างหรือพัฒนาพื้นที่ต้นแบบเมืองหรือ
ระยะยาว (Long Term Care) ชุมชนท่เี ป็นมติ รกบั ผู้สงู อายุ

- สนบั สนนุ การอบรมผจู้ ดั การการดแู ลผสู้ งู อายุ - สนับสนุนการด�ำเนินงานพัฒนาพ้ืนที่ต้นแบบ
(Care Manager) หลักสตู รฟ้ืนฟู ครอบคลุมทวั่ ประเทศ เมืองหรอื ชมุ ชนทเ่ี ป็นมิตรกับผสู้ ูงอายุ 45 แหง่
โดยศูนย์อนามัยท่ี 1-12 และสถาบันพัฒนาสุขภาวะ
เขตเมอื ง (สสม.) - สนับสนุนการด�ำเนินงานพ้ืนท่ีต้นแบบการ
ดำ� เนินงานสง่ เสรมิ สุขภาพแบบผสมผสาน Long Term
- การลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ Care และ Intermediate Care ในชมุ ชน 70 แหง่
การพัฒนาระบบ Long Term Care 3C28
กรมอนามยั กระทรวงสาธารณสขุ และสถาบนั เทคโนโลยี
พระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง เพ่ือการดูแล
ผู้สูงอายุที่มีภาวะพ่ึงพิง http://ltc.anamai.moph.
go.th/

- คู่มือแนวทางการอบรมผู้จัดการการดูแล
ผสู้ งู อายุ (Care Manager) และคมู่ อื แนวทางการจดั อบรม
ผู้ดูแลผู้สูงอายุ (Caregiver) ภายในเรือนจ�ำ สามารถ
ดาวน์โหลดเอกสารวิชาการจากเว็บไซต์ส�ำนักอนามัย
ผสู้ งู อายุ กรมอนามยั https://eh.anamai.moph.go.th

6.1.4 การขับเคล่ือนการด�ำเนินงานสร้างความรอบรู้
ดา้ นสขุ ภาพ (Health Literacy) ส�ำหรบั ผ้สู งู อายุ

- จัดท�ำวีดิทัศน์และส่ืออินโฟกราฟิกความรู้
การขับเคลื่อนนโยบายสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพแก่
ผสู้ งู อายุ “Health literacy in Thai elderly 2020”

- จัดท�ำชุดความรู้ 1) การส่งเสริมสุขภาพดี
ชะลอชรา ชวี ายนื ยาว และ 2) ตน้ แบบเมืองหรอื ชุมชน
ทีเ่ ป็นมิตรกับผสู้ งู อายุ

28 3C 1) Care plan 2) Care manager 3) caregiver

82

6.1.6 การขบั เคลอื่ นการบรู ณาการความร่วมมือเพอื่ ส่งเสริมสขุ ภาพผสู้ งู อายุ

6.2 โครงการพระสงฆ์กับการพัฒนาสุขภาวะ
พ.ศ. 2564

6.2.1 การอบรมหลักสูตรพระคิลานุปัฏฐาก29 ผ่าน
ระบบออนไลน์

พฒั นารปู แบบการอบรมหลกั สตู รพระคลิ านปุ ฏั ฐาก
ผา่ นระบบเรยี นออนไลนก์ รมอนามยั 30 (MOOC ANAMAI)
พร้อมท้ังส่ือสารและประชาสัมพันธ์แก่พระสงฆ์ และ
พบวา่ ปงี บประมาณ พ.ศ. 2564 พระสงฆส์ มคั รเขา้ รบั การ
อบรมหลกั สตู รพระคลิ านปุ ฏั ฐากผา่ นระบบเรยี นออนไลน์
กรมอนามยั 3 รุ่น 786 รูป

6.2.2 สมดุ บนั ทึกสขุ ภาพพระสงฆ์

จัดท�ำสมุดบันทึกสุขภาพพระสงฆ์ “พระแข็งแรง
วดั มัน่ คง ชมุ ชนเป็นสขุ ” สนับสนุนแกพ่ ระสงฆ์ สามเณร
และแม่ชี เพื่อสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ 8,000 เลม่

29 พระคลิ านุปัฏฐาก หรือพระอาสาสมคั รส่งเสรมิ สุขภาพประจำ� วัด (พระ อสว.)
30 ระบบเรียนออนไลน์กรมอนามยั หรอื Massive Open Online Course, Department of Health หรือ MOOC ANAMAI สามารถ

เข้าถงึ ได้จาก https://mooc.anamai.moph.go.th/

บทที่ 6 83
การส่งเสริมสขุ ภาพผู้สงู อายุ

6.2.3 การสร้างหรือพัฒนาฐานข้อมูลและการบันทึก
ข้อมลู วดั สง่ เสริมสขุ ภาพและพระคิลานุปัฏฐาก

การสร้างหรือพัฒนาฐานข้อมูล การบันทึกข้อมูล
และการขับเคลื่อนงาน โดยผู้รับผิดชอบงานสุขภาพ
พระสงฆ์และพระคิลานุปัฏฐาก เพ่ือลงทะเบียนและ
ประเมินรับรองวัดส่งเสริมสุขภาพและพระคิลานุปัฏฐาก
แต่ละพืน้ ที่

6.2.4 ผลการดำ� เนนิ งานวัดสง่ เสริมสุขภาพ

วัดท้ังหมดท่ัวประเทศ 42,473 แห่ง ผ่านการ
ประเมินรับรองเป็นวัดส่งเสริมสุขภาพผ่านเกณฑ์
11,991 แห่ง31 หรอื ร้อยละ 28.23

3,435

�จำนวน ( ัวด) 1,642

729 655 594 371 503 1,019 1,196 692 977
56
122

ศอ.1 ศอ.2 ศอ.3 ศอ.4 ศอ.5 ศอ.6 ศอ.7 ศอ.8 ศอ.9 ศอ.10 ศอ.11 ศอ.12 สสม. หนว่ ยงาน

6.2.5 ผลการดำ� เนนิ งานพระคลิ านปุ ัฏฐาก พระคลิ านปุ ฏั ฐากแบบออนไลน์ ผา่ นระบบเรยี นออนไลน์
กรมอนามยั 116 รปู รวมทั้งสิ้น 8,801 รูป32
พระคิลานุปัฏฐาก จบหลักสูตรพระคิลานุปัฏฐาก
แบบออนไซต์ (onsite) 8,685 รูป และจบหลักสูตร

31 สำ� นักอนามัยผู้สงู อายุ กรมอนามัย ณ วันที่ 30 กนั ยายน 2564
32 สำ� นักอนามัยผูส้ ูงอายุ กรมอนามยั ณ วนั ที่ 30 กนั ยายน 2564

84

6.2.6 ผลการด�ำเนนิ งานวดั ส่งเสรมิ สุขภาพส่วู ดั รอบรดู้ า้ นสุขภาพ
วัดส่งเสรมิ สุขภาพสูว่ ดั รอบรู้ด้านสขุ ภาพ 34 แห่ง

ผลการดำ� เนินงานพระคลิ านปุ ัฏฐาก
พระคิลานปุ ฏั ฐาก จ�ำนวน 8,801 รปู

1,700 พระคิลานุปัฏฐาก Onsite 8,685 รูป
พระคิลานปุ ัฏฐาก Online 116 รูป

753 902 762
418 511 617 329
662 685 397 524 425

17 0 2 50 0 5 22 1 5 0 14 0 0

ศอ.1 ศอ.2 ศอ.3 ศอ.4 ศอ.5 ศอ.6 ศอ.7 ศอ.8 ศอ.9 ศอ.10 ศอ.11 ศอ.12 สสม.

ทีม่ า : ส�ำนกั อนามัยผสู้ งู อายุ กรมอนามยั ขอ้ มลู ณ วันที่ 30 กนั ยายน 2564

6.2.7 ผลการด�ำเนินงานส�ำรวจพฤติกรรมสุขภาพที่
พงึ ประสงค์ของพระสงฆ์

การส�ำรวจพฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์ของ
พระสงฆ์ 18,451 รปู 33 พบวา่ พระสงฆม์ พี ฤตกิ รรมสขุ ภาพ
ท่ีพงึ ประสงค์ 2,545 รูป คิดเป็นรอ้ ยละ 13.79
6.2.8 จัดท�ำวีดิทัศน์ การขับเคลื่อนงานพระสงฆ์กับ
การพฒั นาสขุ ภาวะสกู่ ารพฒั นาทย่ี งั่ ยนื พระสงฆแ์ ขง็ แรง
วัดมน่ั คง ชมุ ชนเปน็ สขุ https://www.youtube.com/
watch?v=gA619OvyVP0

33 ส�ำนกั อนามยั ผูส้ งู อายุ กรมอนามัย ณ วันท่ี 31 สิงหาคม 2564

บทที่ 6 85
การสง่ เสริมสขุ ภาพผสู้ งู อายุ

6.3 การด�ำเนินงานภายใต้สถานการณ์การ 4) การจัดท�ำมาตรการหรือค�ำแนะน�ำส�ำหรับ
แพร่ระบาดของโควดิ -19 การปอ้ งกันการแพรร่ ะบาดของโควิด-19 ภายในสถานที่
ต่าง ๆ เช่น สถานดูแลผู้สูงอายุ ศาสนสถาน เปน็ ต้น
กลุ่มเป้าหมาย 1) ผู้สูงอายุ หมายถึง ผู้ท่ีมีอายุ
60 ปีบริบูรณ์ขึ้นไป 2) บุคลากรสาธารณสุขสังกัด 5) การประเมนิ ตนเองบนแพลตฟอรม์ Thai Stop
กระทรวงสาธารณสุข กระทรวงที่เก่ียวข้อง และภาคี COVID Plus
เครือข่าย และ 3) พระสงฆ์และสามเณร
- สถานดูแลผู้สูงอายุเข้ามาประเมินตนเอง
สถานท่ี (Setting) หรือพื้นที่เสี่ยง หมายถึง 364 แห่ง และสามารถปฏิบัตติ ามมาตรการควบคุมและ
1) บา้ น หรือทพ่ี กั อาศัย 2) สถานดูแลผสู้ งู อายุ 3) ชุมชน ปอ้ งกันโควิด-19 180 แห่ง หรอื ร้อยละ 49.45
4) ชมรม 5) ผู้สูงอายุ หรือโรงเรียนผู้สูงอายุ และ
6) ศาสนสถาน ได้แก่ วัด โบสถ์ มสั ยิด - ศาสนสถานเข้ามาประเมินตนเอง 13,535
แห่ง34 และสามารถปฏิบัติตามมาตรการควบคุมและ
ประเด็นปัญหาส�ำคัญ 1) ผู้สูงอายุเผชิญความ ป้องกนั โควิด-19 11,803 แห่ง หรอื รอ้ ยละ 87.20
เสื่อมของรา่ งกายและจติ ใจ 2) ผสู้ งู อายเุ ผชญิ ความเส่ียง
ต่อการติดเช้ือจากสมาชิกในครอบครัวหรือผู้ดูแล และ - วัดอารามหลวง เป้าหมายเข้ามาประเมิน
3) ข้อจ�ำกัดของบุคลากรสาธารณสุขหรือภาคีเครือข่าย ตนเอง 159 แหง่ พบวา่ เข้ามาประเมินตนเอง 121 แห่ง
ส�ำหรับการปฏิบัติงานระดับพ้ืนที่ผนวกความเส่ียงจาก หรอื รอ้ ยละ 76.10 และผา่ นมาตรการควบคมุ และปอ้ งกนั
โควดิ -19 ส่งผลกระทบตอ่ การปฏิบตั ิงานระดับพ้ืนที่ โควิด-19 104 แห่ง หรือร้อยละ 85.95

ผลการดำ� เนินงาน - วดั ทอ่ งเทยี่ ว เปา้ หมายเขา้ มาประเมนิ ตนเอง
93 แหง่ พบวา่ เขา้ มาประเมนิ ตนเอง 82 แหง่ หรอื รอ้ ยละ
1) การแลกเปล่ียนเรียนรู้แนวทางการขับเคล่ือน 88.17 และผ่านมาตรการควบคุมและป้องกันโควิด-19
การดูแลผู้สูงอายตุ ามมาตรการตา่ ง ๆ 74 แห่ง หรือร้อยละ 90.24

2) การรวบรวมข้อมูล การบันทึกข้อมูล การ 6) การกำ� หนดมาตรการเฝา้ ระวงั และการดแู ลเชงิ รกุ
วเิ คราะหข์ อ้ มลู และการสงั เคราะหข์ อ้ มลู สขุ ภาพผสู้ งู อายุ หรือการสนับสนุนการจัดการศูนย์แยกกักตัวภายใน
เพอ่ื ทราบปัญหาสุขภาพของกลุ่มผู้สูงอายุ ศาสนสถานและภายในชมุ ชน (Community Isolation, CI)

3) การจัดท�ำแนวทางปฏิบัติการดูแลผู้สูงอายุ 7) การจัดท�ำส่ือประชาสัมพันธ์หรือการรณรงค์
ตดิ เตยี ง สำ� หรบั ผจู้ ดั การการดแู ลผสู้ งู อายุ ผดู้ แู ลผสู้ งู อายุ “ผู้สงู วยั ดแู ลตัวเองอยา่ งไร ห่างไกลจากโควดิ -19”
และสมาชิกในครอบครัว

34 สำ� นกั อนามัยผ้สู งู อายุ กรมอนามัย ณ 14 กนั ยายน 2564

86

ปจั จัยแหง่ ความสำ� เร็จ แพรร่ ะบาดของโควดิ -19 และพบวา่ เครอ่ื งมอื มคี วามยาก
ต่อการดำ� เนนิ การ
1. นโยบายส�ำคัญส�ำหรับการขับเคลื่อนการ
ส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุทุกระดับ และสนับสนุน 3. ขาดแคลนบุคลากรด�ำเนินงานได้แก่ ผู้จัดการ
งบประมาณอย่างต่อเนือ่ ง การดูแลผู้สูงอายุ และผู้ดูแลผู้สูงอายุ เน่ืองจากการ
ปรบั เปลยี่ นภาระงานของบคุ ลากร การเพม่ิ ของประชากร
2. กลไกการขับเคล่ือนด้านยุทธศาสตร์ท่ีชัดเจน ผสู้ งู อายุ และปจั จัยสว่ นบคุ คลของบคุ ลากร
และทุกภาคส่วนที่เก่ียวข้องประสานความร่วมมือเป็น
อยา่ งดี 4. สถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19
ส่งผลกระทบต่อกิจกรรมการรวมกลุม่ ของชมรมผูส้ ูงอายุ
3. การด�ำเนินงานแบบบูรณาการกับทุกภาคส่วน กิจกรรมเย่ียมบ้าน และการจัดท�ำแผนการดูแลผู้สูงอายุ
ในทกุ ระดับ รายบุคคลของผู้จัดการการดูแลผู้สูงอายุและผู้ดูแล
ผู้สงู อายุในระดับพ้นื ท่ี
4. การพัฒนาระบบการรายงานข้อมูลผ่าน
แพลตฟอรม์ ตา่ ง ๆ 5. ขาดแคลนพระคิลานุปัฏฐาก เน่ืองจากการ
อบรมภายใต้สถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19
ปัญหาอปุ สรรค ผ่านระบบเรียนออนไลน์กรมอนามัย หลายพ้ืนที่
ไมส่ ามารถฝกึ ปฏิบตั งิ าน
1. แอปพลิเคชันด้านผู้สูงอายุ พัฒนาจาก
หลากหลายหนว่ ยงาน สรา้ งภาระงานแก่บคุ ลากร 6. ผู้สูงอายุและพระสงฆ์ไม่สามารถเข้าถึง
เทคโนโลยีอย่างทั่วถงึ เน่อื งจากบรบิ ทของพ้นื ท่ี
2. การจดั ทำ� แผนสง่ เสรมิ สขุ ภาพผสู้ งู อายสุ ขุ ภาพดี
ผ่านชมรมผู้สูงอายุและโรงเรียนผู้สูงอายุ สามารถ
ขับเคล่ือนบ้างเป็นบางส่วน เนื่องจากสถานการณ์การ

บทที่ 6 87
การสง่ เสรมิ สขุ ภาพผู้สงู อายุ



7บทท่ี

การสง่ เสรมิ สุขภาพและ
พฒั นาคุณภาพชวี ติ คนพิการ

โดย กลุม่ สร้างเสรมิ ศกั ยภาพเพ่อื การสง่ เสรมิ สุขภาพ
และพฒั นาคณุ ภาพชวี ิตคนพกิ าร สำ� นักสง่ เสริมสุขภาพ

กรมอนามัย

7.1 การด�ำเนินงานส่งเสรมิ สุขภาพประชากรวัยท�ำงานภายใน
สถานประกอบการหรอื โรงงานดว้ ย 10 Packages และการปอ้ งกนั
การระบาดของโควดิ -19

สถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเช้ือไวรัสโคโรนา 2019 หรือ
โควิด-19 พบผู้ป่วยและผู้เสียชีวิตเป็นจ�ำนวนมาก และส่วนใหญ่ผู้เสียชีวิต
เป็นผู้ป่วยด้วยโรคไม่ติดต่อเร้ือรัง เช่น โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง
โรคไขมนั ในเลอื ดสงู โรคอว้ นลงพงุ โรคหวั ใจและหลอดเลอื ด โรคถงุ ลมโปง่ พอง
และโรคมะเรง็ เป็นตน้

บทที่ 7 89
การสง่ เสรมิ สุขภาพและพัฒนาคณุ ภาพชวี ติ คนพิการ

กรมอนามัย โดยส�ำนักส่งเสรมิ สุขภาพดำ� เนินงาน กลุ่มเป้าหมาย : กลุ่มวัยท�ำงานภายในสถาน
เรื่อง 10 Packages ภายในสถานประกอบการ เพื่อ ประกอบการหรอื โรงงาน และประชาชนทุกกลุ่มวยั
ส่งเสริมประชากรวัยท�ำงานสุขภาพดี เพ่ิมคุณภาพชีวิต
และปอ้ งกนั ตนเองจากโควดิ -19 โดยใชห้ ลกั D-M-H-T-T35 กิจกรรมด�ำเนินการ : การผลิตสื่อความรอบรู้
ด้านการส่งเสริมสุขภาพ ครั้งที่ 2 เรื่อง “ความรอบรู้
D - Distancing เว้นระยะหา่ ง และหลกี เลี่ยงการ ดา้ นการสง่ เสรมิ สุขภาพยุคชีวิตวิถใี หม่ (New Normal)
สมั ผสั กับผอู้ ืน่ ด้วย 10 Packages”

M - Mask wearing สวมหนา้ กากผา้ หรอื หนา้ กาก การดำ� เนินงาน
อนามัยตลอดเวลา
1. ผลติ คลปิ เสยี งและวดี ทิ ศั นภ์ าษาไทยและภาษา
H - Hand washing ลา้ งมอื บ่อย ๆ จัดจุดบรกิ าร อังกฤษ เรื่อง “ความรอบรู้ด้านการส่งเสริมสุขภาพยุค
ล้างมอื ด้วยสบหู่ รอื เจลล้างมืออย่างทัว่ ถึงและเพยี งพอ ชีวิตวิถีใหม่ ด้วย 10 Packages” ความยาวไม่ต�่ำกว่า
30 วินาที และ 3 นาที ตามล�ำดับ โดยเผยแพร่ผ่าน
T - Testing ตรวจวดั อุณหภมู ิร่างกาย หรอื ตรวจ ชอ่ งทางสื่อสง่ิ พิมพ์ สอ่ื บุคคล และสอ่ื สังคมออนไลน์
หาเชอื้ โควดิ -19 เฉพาะกรณกี ลมุ่ เสย่ี งหรอื สมั ผสั ผตู้ ดิ เชอื้

T - Thai cha na เช็กอินและเช็กเอาต์ผ่าน
แอปพลิเคชัน “ไทยชนะ” ทุกคร้ังเมื่อเข้า-ออกสถานท่ี
หรอื บริการต่าง ๆ

35 กำ� หนดโดยศนู ย์บรหิ ารสถานการณก์ ารแพร่ระบาดของโรคตดิ เช้ือไวรัสโคโรนา 2019 (ศบค.)

90