บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊ักเดยี ม
อุเปนทรวิเชียร ฉันท์ ๑๑
๏ กมุ ารพระองค์นัน้ ธ มิทันจะไตร่ตรอง
กเ็ ชอ่ื ณ คาํ ของ พฤฒคิ รูและวู่วาม
๏ พโิ รธกมุ ารองค์ เหมาะเจาะจงพยายาม
ยุครเู พราะเอาความ บ มิดีประเดตน มอบให้หมด
ถอดคําประพันธ์ กมุ ารพระองค์น้ันไมท่ นั ไตรต่ รองก็เชอ่ื คําของ
อาจารยท์ ง้ั หมด ด้วยความว่วู ามกโ็ กรธพระกมุ ารอกี พระองค์
ทพี่ ยายามยอุ าจารย์ และใสค่ วามตน
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดยี ม
อุเปนทรวิเชยี ร ฉนั ท์ ๑๑
๏ กพ็ ้อและตอ่ พิษ ทรุ ทิฐิมานจน
ลุโทสะสืบสน ธพิ พิ าทเสมอมา
๏ และฝา่ ยกมุ ารผู้ ทิชครูมเิ รียกหา
ก็แหนงประดารา ชกุมารทิชงเชิญ
ถอดคําประพนั ธ์ จึงตัดพ้อต่อวา่ กนั เกดิ ความโกรธเคอื งและทะเลาะววิ าท
กนั อยู่เสมอ ฝ่ายกุมารท่ีพราหมณ์ไมเ่ คยเรยี กเขา้ ไปหาก็ไม่พอใจกมุ าร
ที่พราหมณเ์ ชญิ เขา้ ไปพบ
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดยี ม
อุเปนทรวิเชียร ฉนั ท์ ๑๑
๏ พระราชบุตรลิจ ฉวิมิตรจติ เมิน
ณ กันและกนั เหนิ คณะห่างกต็ ่างถือ
๏ ทะนงชนกตน พลหลน่ เถลงิ ลือ
กห็ าญกระเหิมฮือ มนฮกึ บ นึกขาม ฯ
ถอดคําประพันธ์ กุมารลิจฉวหี มางใจและเหนิ หา่ งกนั และกุมารแต่ละพระองค์
ต่างทะนงวา่ พระบิดาของตนมอี ํานาจลน้ เหลอื จึงมีใจกําเริบไมเ่ กรงกลวั กัน
บทประพนั ธ์
กษัตริยล์ ิจฉวแี ตกสามคั คี
วัสสการพราหมณ์ลอบส่งข่าวทลู พระเจา้ าชาตศตั รู
เพจภาษาไทยไม่จกั๊ เดยี ม
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไม่จ๊กั เดียม
สัทธรา ฉนั ท์ ๒๑ ธ ก็ยศุ ิษย์ตาม ผดิ ปกติ
๏ ลาํ ดบั นั้นวสั สการพราหมณ์ ฉงนงํา
แตง่ อุบายงาม ริณวริ ธุ ก็สํา
๏ ปวงโอรสลจิ ฉวดี ํา
ธ เสกสรร
คัญประดุจคาํ
ถอดคาํ ประพนั ธ์ ในขณะนัน้ วสั สการพราหมณ์ก็คอยยลุ กู ศษิ ย์ แต่งกลอบุ ายใหเ้ กิด
ความแคลงใจ พระกุมารของกษัตริยล์ ิจฉวที ัง้ หลายก็พากันเข้าใจวา่ เป็นเร่อื งจริง
ดงั ถอ้ ยคําทอ่ี าจารย์แตง่ เร่อื งขึ้น
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไม่จกั๊ เดยี ม
สทั ธรา ฉนั ท์ ๒๑
๏ ไป่เหลือเลยสักพระองค์อนั มิละปิยสหฉันท์
ขาดสมคั รพันธ์ ก็อาดูร
๏ ตา่ งองค์นาํ ความมงิ ามทลู พระชนกอดศิ ูร
แห่ง ธ โดยมลู ปวตั ติ์ความ
ถอดคําประพนั ธ์ ไม่มเี ลยพระองค์ใดแลยทีจ่ ะรักใคร่และกลมเกลียวกนั ตา่ งขาดความสัมพันธ์
และเกดิ ความเดือดรอ้ นใจและตา่ งนําเร่ืองไม่ดนี ไ้ี ปทูลพระบิดาของตน
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไม่จก๊ั เดียม
สัทธรา ฉันท์ ๒๑
๏ แตกรา้ วกรา้ วร้ายกป็ า้ ยปาม ลวุ รบดิ รลาม
ทีละนอ้ ยตาม ณ เหตผุ ล
ฟัน่ เฝอื เชอ่ื นัยดนยั ตน นฤวิเคราะหเสาะสน
สืบจะหมองมล เพราะหมายใด
ถอดคําประพนั ธ์ ความแตกแยกก็ค่อย ๆ ลกุ ลามไปสูพ่ ระบดิ า เนอ่ื งจากความหลง
เช่ือโอรสของตน ปราศจากการใครค่ รวญเกิดความผิดพ้องหมองใจกันขนึ้
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดียม
สัทธรา ฉันท์ ๒๑
๏ แท้ทั้งท่านวสั การใน กษณะตรเิ หมาะไฉน
เสริมเสมอไป สะดวกดาย
๏ หลายอย่างตา่ งกล ธ ขนขวาย พจนยปุ รยิ าย
วญั จโนบาย บ เว้นครา
ถอดคําประพนั ธ์ ฝ่ายวสั สการพราหมณค์ ร้ังเห็นโอกาสเหมาะสมก็คอย
ยุแหย่อย่างงา่ ยดาย ทาํ กลอุบายต่าง ๆ คอยพดู ยุยงตามกลอุบายต่าง ๆ
ตลอดเวลา
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ั๊กเดยี ม
สทั ธรา ฉนั ท์ ๒๑ หมู่เหล่า
๏ ครนั้ ลว่ งสามปีประมาณมา สหกรณประดา
ลจิ ฉวีรา ชทง้ั หลาย
๏ สามัคคีธรรมทําลาย มติ รภิทนะกระจาย
สรรพเสรมิ หายน์ ความเส่อื ม ก็เปน็ ไป
ถอดคาํ ประพนั ธ์ เวลาผา่ นไปประมาณ ๓ ปี ความรว่ มมือกนั ระหวา่ งกษตั รยิ ล์ ิจฉวี
ความเปน็ หมูเ่ หลา่ ความสามัคคีและความเปน็ มติ รถูกทาํ ลายและความเส่ือมก็บังเกิดข้ึน
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊ักเดียม
สัทธรา ฉนั ท์ ๒๑
๏ ต่างองคท์ รงแคลงระแวงใน พระหฤทยวสิ ยั
ผพู้ โิ รธใจ ระแวงกัน ฯ
ถอดคาํ ประพนั ธ์ กษัตรยิ ์แตล่ ะพระองค์ตา่ งกร็ ะแวงซึ่งกนั และกัน โกรธกันและ
ระแวงกันตลอดเวลา
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ กั๊ เดยี ม
สาลนิ ี ฉันท์ ๑๑
๏ พราหมณค์ รูรู้สงั เกต ตระหนกั เหตุถนัดครนั
ราชาวชั ชีสรร พจักสพู่ ินาศสม
๏ ยินดบี ัดน้กี ิจ จะสัมฤทธิ์ มนารมณ์
เริม่ มาดว้ ยปรากรม ความเพียร และอุตสาหแห่งตน สมดังคิด,สมดงั ใจ
ถอดคาํ ประพนั ธ์ พราหมณ์ผูเ้ ปน็ ครูสังเกตเห็นดงั นนั้ ก็รู้วา่ เหล่าษตั ริยล์ จิ ฉวกี าํ ลังจะ
ประสบความพินาศ จึงยนิ ดมี ากท่ภี ารกจิ ประสบผลสําเรจ็ สมดังใจ หลังจากเรมิ่ ตน้ ดว้ ย
ความพยามยามและความอดทนของตน
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไม่จกั๊ เดียม
สาลินี ฉนั ท์ ๑๑
๏ ใหล้ องตกี ลองนดั ประชมุ ขัตตยิ ์มณฑล
เชญิ ซึง่ สํา่ สากล กษตั ริย์สสู่ ภาคาร
รับภาระ, รับผดิ ชอบ ๏ วัชชผี มู้ ีผอง สดบั กลอ้ งกระหึมขาน
ทุกไทไ้ ปเอาภาร ณ กิจเพอ่ื เสดจ็ ไป
ถอดคําประพันธ์ จึงใหล้ องตีกลองนัดประชมุ กษัตริยล์ ิจฉวใี หท้ กุ พระองค์เสด็จมายงั ที่ประชมุ
ฝ่ายกษตั ริยล์ ิจฉวที ้งั หลายทรงสดบั เสียงกลองดงั กึกกอ้ ง ทกุ พระองค์ไม่ทรงเป็น
ธรุ ะรับภาระในการเสด็จไป
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ั๊กเดยี ม
สาลินี ฉันท์ ๑๑
๏ ตา่ งทรงรบั สั่งวา่ จะเรียกหาประชุมไย
เราใช่เป็นใหญใ่ จ ก็ขลาดกลวั บ กล้าหาญ
๏ ทา่ นใดทีเ่ ป็นใหญแ่ ละกล้าใครมิเปรียบปาน
พอใจใคร่ในการ ประชมุ ชอบกเ็ ชิญเขา
ถอดคาํ ประพนั ธ์ กษัตริย์แตล่ ะพระองค์รับส่ังวา่ จะประชมุ ดว้ ยเหตใุ ด เราไม่ไดเ้ ปน็ ใหญ่
ใจกข็ าดและไมก่ ลา้ หาญ ผ้ใู ดเป็นใหญ่มีความกล้าหาญไม่มีผใู้ ดเปรียบได้พอใจจะเสดจ็ ไป
ร่วมประชมุ กเ็ ชญิ เขาเถิด
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ั๊กเดยี ม
สาลนิ ี ฉนั ท์ ๑๑
๏ ปรึกษาหารอื กนั ไฉนนั้นกท็ าํ เนา
จกั เรยี กชุมนมุ เรา บ แลเหน็ ประโยชนเ์ ลย
๏ รับสง่ั ผลักไสส่ง และทุกองค์ ธ เพกิ เฉย
ไปไ่ ด้ไปดั่งเคย สมัครเขา้ สมาคม ฯ
ถอดคําประพนั ธ์ จะปรึกษาหารอื กนั ประการใดกช็ า่ งเถิด จะเรยี กเราไปประชมุ มองไม่เห็น
ประโยชน์ประการใด รับสง่ั ใหพ้ น้ ตวั ไปและแตล่ ะพระองคก์ ็เพิกเฉยไม่เสดจ็ ไปเขา้ รว่ ม
การประชุมเหมือนเช่นเคย
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไม่จก๊ั เดยี ม
อุบัฏฐิตา ฉันท์ ๑๑
๏ เห็นเชิงพิเคราะห์ชอ่ ง ชนะคล่องประสบสม
พราหมณเ์ วทอุดม คนสนทิ ธ ก็ลอบแถลงการณ์ ไป
๏ ให้วลั ลภชน คมดลประเทศฐาน
กราบทลู นฤบาล อภิเผา้ มคธไกร ผเู้ ปน็ ใหญ่
ถอดคาํ ประพนั ธ์ เม่ือพจิ ารณาเหน็ ชอ่ งทางที่จะเอาชนะอยา่ งง่ายดาย พราหมณ์ผรู้ อบรูพ้ ระเวทก็
รีบส่งข่าวให้คนสนทิ เดนิ ทางกลบั ไปยงั บา้ นเมืองกราบทลู กษัตรยิ ผ์ ู้ยง่ิ ใหญ่แหง่ แคว้นมคธ
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไม่จกั๊ เดียม
อบุ ัฏฐิตา ฉันท์ ๑๑ จดหมาย
๏ แจง้ ลกั ษณสา สนว่ากษัตรยิ ์ใน
วัชชบี รุ ไก วลหล้าตลอดวัน ท่ัวไป
๏ บดั นี้สิก็แตก
คณะแผกและแยกพรรค์
ไปเ่ ปน็ สหฉัน ทเสมอื นเสมอมา
ถอดคาํ ประพันธ์ แจง้ ข้อความในจดหมายวา่ กษัตริยใ์ นแคว้นวัชชที ุกพระองค์
ขณะนเี้ กิดความแตกแยก แบง่ พรรคแบ่งพวกไมส่ ามคั คีกันดงั เดมิ
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ั๊กเดียม
อุบัฏฐิตา ฉันท์ ๑๑
๏ โอกาสเหมาะสมยั ขณะไหนประหนง่ึ ครา
นห้ี ากผจิ ะหา ก็ บ ไดส้ ะดวกดี
๏ ขอเชญิ วรบาท พยุห์ยาตรเสดจ็ กรี
ธาทัพพลพี ริยยทุ ธโดยไว ฯ
ถอดคาํ ประพันธ์ ไมม่ โี อกาสคร้ังไหนทจ่ี ะเหมาะเทา่ กับครั้งนี้หาไม่มีอีกแลว้
ขอเชญิ พระองคย์ กทัพอันย่งิ ใหญ่มาทาํ ส่งครามโดยเร็วเถดิ
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดียม
วชิ ชุมมาลา ฉนั ท์ ๘
๏ ขา่ วเศกิ เอกิ อึง ทราบถงึ บัดดล
ในหมผู่ คู้ น ชาวเวสาลี
แทบทุกถิน่ หมด ชนบทบูรี
อกสัน่ ขวญั หนี หวาดกลวั ทว่ั ไป
ถอดคาํ ประพันธ์ ข่าวเรอ่ื งการทําศึกแพรไ่ ปทวั่ เมืองเวสาลี ทกุ คนในเมือง
ตา่ งตกใจและหวาดกลวั
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ กั๊ เดยี ม
วิชชุมมาลา ฉนั ท์ ๘
๏ ตน่ื ตาหนา้ เผอื ด หมดเลือดสน่ั กาย
หลบล้หี นตี าย วุน่ หว่นั พรน่ั ใจ
ซกุ ครอกซอกครัว ซ่อนตวั แตกภัย
เข้าดงพงไพร ท้ิงยา่ นบา้ นตน
ถอดคําประพันธ์ หนา้ ตาตื่น หน้าซดี ไมม่ ีเลือด ตัวสัน่ พากนั หนตี ายวุ่นวาย
แล้วอพยพพาครอบครวั หนภี ยั ทง้ิ บ้านแล้วหนีไปซุกซอ้ นตัวในปา่
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ัก๊ เดยี ม
วิชชุมมาลา ฉันท์ ๘
๏ เหลอื จกั ห้ามปราม ชาวคามลา่ ลาด
พันหัวหนา้ ราษฎร์ ขนุ ดา่ นดาํ บล
หารอื แก่กนั คิดผันผ่อนปรน
จกั ไมใ่ หพ้ ล มาคธขา้ มมา
ถอดคําประพันธ์ ไม่สามารถห้ามปรามชาวบ้านไดห้ วั หน้าราษฎรและนายดา่ นตาํ บลต่าง ๆ
ปรกึ ษากนั เพื่อคิดจะยบั ย้งั ไม่ให้กองทพั มคธข้ามมาได้
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ัก๊ เดยี ม
วชิ ชุมมาลา ฉนั ท์ ๘
๏ จึ่งให้ตกี ลอง ป่าวร้องทนั ที
แจ้งข่าวไพรี รุกเบียนบฑี า
เพอ่ื หมู่ภูมี วัชชอี าณา
ชุมนมุ บัญชา ป้องกันฉันใด
ถอดคําประพนั ธ์ จงึ ตีกลองป่าวรอ้ งแจง้ ขา่ วเรอ่ื งขา้ ศึกบกุ เข้ารกุ ราน เพ่อื ให้
เหล่ากษตั ริยแ์ ห่งแคว้นวัชชีเสด็จมาประชุมหารือเพื่อหาทางป้องกันขา้ ศึก
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไม่จ๊กั เดยี ม
วชิ ชุมมาลา ฉนั ท์ ๘
๏ ราชาลิจฉวี ไปม่ ีสักองค์
อนั นึกจาํ นง เพอื่ จกั เสด็จไป
ต่างองค์ดาํ รัส เรียกนัดทาํ ไม
ใครเปน็ ใหญใ่ คร กลา้ หาญเห็นดี
ถอดคาํ ประพนั ธ์ ไม่มีกษตั ริยแ์ ม้แตพ่ ระองค์เดยี วทีจ่ ะเสด็จไป แตล่ ะพระองค์ตา่ งตรัส
ว่าเรยี กประชุมดว้ ยเหตุอนั ใด ผูใ้ ดเปน็ ใหญ่ ผใู้ ดกลา้ หาญ เห็นดีประการใดก็ไปเถดิ
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ก๊ั เดยี ม
วิชชุมมาลา ฉนั ท์ ๘
๏ เชญิ เทอญทา่ นต้อง ขัดของขอ้ ใด
ปรึกษาปราศรัย ตามเรอ่ื งตามที ขลาด, กลัว
ส่วนเราเล่าใช่ เปน็ ใหญย่ ังมี
ใจอย่างผภู้ ี รุกปราศอาจหาญ
ถอดคาํ ประพันธ์ จะปรึกษาหารอื อย่างไรกต็ ามแตใ่ จ ตัวของเรานัน้
ไมไ่ ด้มอี ํานาจยงิ่ ใหญ่ จติ ใจกข็ ข้ี ลาดขี้กลัว ไมก่ ล้าหาญ
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไม่จกั๊ เดยี ม
วชิ ชุมมาลา ฉันท์ ๘ ความถอื ตัว
๏ ต่างทรงสาํ แดง ความแขงอาํ นาจ
สามัคคีขาด แก่งแย่งโดยมาน
พระราชา ภมู ิศลิจฉวี วชั ชีรฐั บาล
บ่ ชุมนุมสมาน แม้แตส่ กั องค์ ฯ
ถอดคาํ ประพันธ์ แต่ละพระองค์ต่างแสดงความเพกิ เฉย ปราศจากความสามัคคี
ปรองดอง และถอื ตวั จึงไมม่ กี ษตั รยิ ล์ ิจฉวสี ักพระองค์ทีจ่ ะมาประชุมกัน
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ กั๊ เดียม
อินทรวเิ ชยี ร ฉันท์ ๑๑
๏ ปน่ิ เขตมคธขัต ติยรัชธาํ รง
ยั้งทัพประทับตรง นคเรศวิสาลี
๏ ภูธร ธ สงั เกต พเิ คราะหเ์ หตุ ณ ธานี
แห่งราชวัชชี ขณะเศกิ ประชดิ แดน
ถอดคาํ ประพนั ธ์ กษตั ริย์แหง่ แควน้ มคธหยดุ ทัพตรงหนา้ เมอื งเวสาลี พระองคท์ รง
สังเกตและวเิ คราะห์เหตกุ ารณข์ องเมอื งเวสาลีในขณะทีข่ ้าศกึ มาประชิดตวั
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไม่จัก๊ เดียม
อนิ ทรวเิ ชียร ฉนั ท์ ๑๑
๏ เฉยดู บ รูส้ ึก และมนี ึกจะเกรงแกลน
ฤคดิ จะตอบแทน รณทพั ระงับภัย
๏ น่งิ เงยี บสงบงํา บ มทิ ําประการใด
ปรากฏประหนง่ึ ใน บุรวา่ งและรา้ งคน
ถอดคําประพนั ธ์ กลับดนู ิ่งเฉยไมเ่ กรงกลัวหรือคิดจะทําสง่ิ ใดเพ่ือป้องกันเหตุรา้ ย
กลับอยู่อยา่ งสงบเงยี บไมท่ ําการใด มองดเู ปรยี บดงั เมืองร้างปราศจากผู้คน
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ก๊ั เดียม
อนิ ทรวิเชียร ฉนั ท์ ๑๑
๏ แนโ่ ดยมีพักสง สยคงกระทบกล
ท่านวัสสการจน ลกุ กระนี้ถนัดตา การแตกสามคั คี
๏ ภนิ ท์พทั ธสามคั คิยพรรคพระราชา
ชาวลิจฉวีวา รจะพอ้ งอนัตถ์ภัย ไมเ่ ปน็ ประโยชน์
ถอดคําประพนั ธ์ แน่นอนไม่ต้องสงสยั เลยวา่ คงถูกกลอุบายของวัสสการพราหมณจ์ ึงเป็นเชน่ น้ี
กษตั ริยล์ จิ ฉวีแตกความสามัคคแี ละจะพบเจอกบั ภัยพบิ ตั ิ
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไม่จก๊ั เดยี ม
อนิ ทรวเิ ชียร ฉันท์ ๑๑
๏ ลกู ขา่ งประดาทา รกกาลขว้างไป
หมนุ เล่นสนุกไฉน ดจุ กันฉะน้นั หนอ
๏ ครวู สั สการแส่ กลแหยย่ ดุ ีพอ
ป่นั ป่วน บ เหลือหลอ จะมริ า้ วมริ านกนั
ถอดคาํ ประพนั ธ์ ลกู ข่างที่ขวา้ งเล่นไปสนุกฉันใดวัสสการพราหมณ์กส็ ามารถยแุ หย่
กษตั ริยล์ ิจฉวใี ห้แตกความสามัคคีไดต้ ามใจชอบและสนุกดังการขว้างลูกข่างฉันน้ัน
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไม่จก๊ั เดยี ม
อนิ ทรวเิ ชยี ร ฉนั ท์ ๑๑
๏ คร้ันทรงพระปรารภ ธุระจบ ธ จง่ึ บญั
แพไม้ไผ่
ชานายนิกายสรร พทแกล้วทหารหาญ เมืองของข้าศกึ
๏ เรง่ ทําอุฬุมปเ์ ว ฬคุ ะเนกะเกณฑ์การ
เพ่ือข้ามนทธี าร จรเขา้ นครบร
ถอดคาํ ประพนั ธ์ ใหร้ บี สร้างแพไม่ไผ่ เพอ่ื ข้ามแมน่ ้าํ จะเข้าเมอื งของข้าศึก
คร้งั ทรงคิดได้ดงั นนั้ จึงมคี ําสัง่ แกเ่ หล่าทหารกล้า
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ กั๊ เดยี ม
อินทรวิเชียร ฉันท์ ๑๑
๏ เขารับพระบณั ฑรู อดศิ ูรบดีศร
ภาโรปกรณต์ อน ทวิ รุง่ สฤษฏพ์ ลัน
จดั ทํา ๏ จอมนาถพยาตรา พยหุ าธทิ พั ขันธ์
โดยแพและพว่ งปัน พลขา้ ม ณ คงคา
ถอดคาํ ประพันธ์ พวกทหารรับคําส่งั แลว้ จดั ทาํ เครื่องมอื ตามทไ่ี ด้รบั มอบหมาย
ในตอนเช้านั้นก็เสรจ็ ทันทีจอมกษตั ริยเ์ คลื่อนกองทัพอนั มกี องพลมากมายในแพทีต่ ิดกนั
นํากาํ ลงั ข้ามแม่น้ําจนหมดสิน้
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ั๊กเดยี ม
อินทรวเิ ชียร ฉันท์ ๑๑
๏ จนหมดพหลเนือ่ ง พิศเนอื งขนดั คลา
ข้ึนฝัง่ ลเุ วสา ลิบุเรศสะดวกดาย ฯ
ถอดคาํ ประพันธ์ มองดแู นน่ เป็นขนดั และถงึ ฝงั เมืองเวสาลี
อยา่ งสะดวกและง่ายดาย
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ั๊กเดยี ม
จติ รปทา ฉนั ท์ ๘
๏ นาครธา นิวสิ าลี
เห็นรปิ ุมี พลมากมาย
ขา้ มตริ ชล กล็ พุ นั หมาย
ม่งุ จะทลาย พระนครดน
ถอดคําประพนั ธ์ ฝา่ ยเมืองเวสาลมี องเห็นข้าศึกจํานวนมาก
ขา้ มแมน่ าํ้ มาเพอื่ จะทําลายบ้านเมอื งของตน
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดยี ม
จติ รปทา ฉนั ท์ ๘
๏ ตา่ งกต็ ระหนก มนอกเตน้
ต่ืน บ มิเวน้ ตะละผูค้ น
ทั่วบุรคา มจลาจล
เสยี งอลวน อลเวงไป
ถอดคาํ ประพันธ์ ตา่ งตระหนกตกใจกันถ้วนหน้า
เกดิ จลาจลวนุ่ วายไปทว่ั บา้ นทั่วเมือง
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ กั๊ เดียม
จติ รปทา ฉันท์ ๘
๏ สรรพสกล มุขมนตรี
ตรอมมนภี รุกเภทภัย
บางคณะอา ทรปราศรัย
ยงั มกิ ระไร ขณะนีห้ นอ
ถอดคําประพนั ธ์ ข้าราชการช้นั ผู้ใหญต่ า่ งหวาดกลวั ภัย
บางพวกก็พูดวา่ ขณะน้ยี งั ไมเ่ ปน็ อะไรมากหรอก
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไม่จ๊กั เดยี ม
จิตรปทา ฉันท์ ๘
๏ ควรบริบาล พระทวารมั่น
ตา้ นปะทะกัน อริก่อนพอ
ขตั ติยรา ชสภารอ
ดําริจะขอ วรโองการ
ถอดคําประพนั ธ์ ควรจะป้องกันประตูเมอื งเอาไว้ใหม้ ั่น ตา้ นทานขา้ ศึกเอาไวก้ ่อน
รอให้ที่ประชุมเหล่ากษัตริยไ์ ตรต่ รองว่าจะทรงทาํ ประการใดตอ่
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดียม
จติ รปทา ฉันท์ ๘
๏ ทรงตรไิ ฉน ก็จะได้ทาํ
โดยนยดาํ รสั ภบู าล
เสวกผอง กเ็ คาะกลองขาน
อาณตั ปิ าน ดุจกลองพงั
ถอดคําประพันธ์ กจ็ ะได้ดาํ เนินการตามคาํ ส่ังของพระมหากษตั รยิ ์ เหลา่ ขา้ ราชการ
ทั้งหลายก็ตกี ลองสง่ สญั ญาณข้ึนเพอ่ื เรียกเหลา่ กษัตรยิ ์มาประชมุ กัน แตเ่ ปรียบดงั กลองพัง
เพราะไมม่ ีพระองค์ใดมา
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดยี ม
จิตรปทา ฉนั ท์ ๘
๏ ศพั ทอโุ ฆษ ประลโุ สตท้าว
ลจิ ฉวีด้าว ขณะทรงฟัง
ต่าง ธ ก็เฉย และละเลยดัง
ไทม้ ิอนิ ัง ธรุ ะกบั ใคร
ถอดคําประพนั ธ์ เสยี งดังกกึ ก้องไปถึงพระกรรณของกษัตรยิ ์ แตก่ ษัตรยิ ์แตล่ ะพระองค์
ต่างเพิกเฉย ราวกบั ไม่เอาใจใสเ่ รื่องราวของผู้ได้
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไม่จ๊ักเดียม
จติ รปทา ฉนั ท์ ๘
๏ ตา่ งก็ บ คลา ณ สภาคาร
แมพ้ ระทวาร บุรทั่วไป
รอบทิศดา้ น และทวารใด
เหน็ นรไหน สิจะปดิ มี ฯ
ถอดคาํ ประพนั ธ์ กษตั ริยแ์ ตล่ ะพระองค์ตา่ งก็ไมเ่ สดจ็ แม้แต่ประตูเมือง
รอบทศิ ทกุ บานก็ไมม่ ีผ้ใู ดปิด
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไม่จกั๊ เดยี ม
สทั ทุลวิกกีฬิต ฉันท์ ๑๙
๏ จอมทพั มาคธราษฎร์ ธ ยาตรพยหุ กรี
ธาสูว่ สิ าลี นคร ฝงู ชน
๏ โดยทางอ่านพระทวารเปิดนรนิกร
ฤรอจะตอ่ รอน อะไร
ถอดคําประพันธ์ จอมทพั แห่งแควน้ มคธยกทพั เข้าเมอื งเวสาลที างประตทู ี่เปดิ อยโู่ ดยไม่มีฝูงชน
หรือทหารต่อสู้ประการใด
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดียม
สทั ทุลวิกกีฬติ ฉนั ท์ ๑๙ พราหมณ์
๏ เบื้องนน้ั ทา่ นครุ วุ สั สกาทิชกไ็ ป
นําทัพชเนนทรไ์ ท มคธ
ผู้เป็นใหญ่ในหมู่ชน ๏ เข้าปราบลจิ ฉวิขตั ตยิ ์รัฐชนบท
สเู่ ง้อื มพระหัตถห์ มด และโดย
ถอดคําประพันธ์ ขณะน้ันวสั สการพราหมณผ์ เู้ ปน็ อาจารย์กไ็ ปนาํ กองทพั
ของกษตั รยิ ์มคธเข้าปราบกษัตริยล์ ิจฉวี อาณาจักรท้ังหมดก็ตกอยใู่ นพระหตั ถข์ องกษตั ริยม์ คธ
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดียม
สทั ทุลวิกกีฬิต ฉันท์ ๑๙
๏ ไป่พกั ตอ้ งจะกะเกณฑ์นิกายพหลโรย
แรงเปลอื งระดมโปรย ประยทุ ธ์
๏ ราบคาบเสรจ็ ธ เสร็จลุราชคฤหอุต
ดมเขตบเุ รศดุจ ณ เดิม
ถอดคําประพนั ธ์ โดยท่กี องทัพไมต่ อ้ งเปลอื งแรงต่อสู้ ปราบราบคาบแลว้ เสด็จไปยงั
ราชคฤห์เมอื งยิง่ ใหญด่ งั เดิม
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ั๊กเดยี ม
สทั ทุลวิกกีฬติ ฉนั ท์ ๑๙ จบส้ิน
๏ เรอ่ื งต้นยุกตกิ ็แตจ่ ะตอบพจนเตมิ
ภาษติ ลิขิตเสรมิ ประสงค์
ตกแตง่ ใหไ้ พเราะน่าฟงั ๏ ปรุงโสตเปน็ คตสิ นุ ทราภรณจง
จับขอ้ ประโยชนต์ รง ตริดู ฯ
ถอดคาํ ประพันธ์ เนือ้ เรอ่ื งแต่เดมิ จบเพยี งเทา่ นี้ แต่ประสงคจ์ ะแต่งให้ไพเราะน่าฟังโดยเปน็
คตอิ นั ทรงคณุ คา่ นาํ ไปคิดและตริตรองดูหาประโยชน์
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไม่จ๊กั เดียม
อนิ ทรวิเชยี ร ฉันท์ ๑๑
๏ อันภบู ดรี า ชอชาตศตั รู
ได้ลจิ ฉวภี ู วประเทศสะดวกดี
๏ แลสรรพบรรดา วรราชวัชชี
ถงึ ซง่ึ พบิ ัติบี ฑอนันถ์พินาศหนา
ถอดคําประพนั ธ์ พระเจ้าอาชาตศัตรูไดแ้ ผ่นดนิ วัชชอี ยา่ งสะดวกและกษตั ริย์
ลิจฉวที ้ังหลายก็ถงึ ซง่ึ ความพนิ าศ
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ั๊กเดยี ม
เหตนุ น้ั อนิ ทรวเิ ชยี ร ฉนั ท์ ๑๑
๏ เหีย้ มนั้นเพราะผันแผก คณะแตกและต่างมา
ถอื ทิฐมิ านสา หสโทษพิโรธจอง
การแตกสามคั คี ๏ แยกพรรคสมรรคภนิ ทนส้ิน บ ปรองดอง
ขาดญาณพิจารณ์ตรอง ตริมลกั ประจกั ษ์เจอื
ถอดคําประพันธ์ เหตเุ พราะความแตกแยก กษัตริยแ์ ตล่ ะพระองค์ตา่ งยดึ ความคดิ
ของตนเปน็ ใหญ่ และผูกความโกรธซงึ่ กันและกัน ตา่ งแยกพรรคและแตกความสามัคคี
ขาดปญั ญาพจิ ารณาไตร่ตรอง
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไม่จก๊ั เดียม
อนิ ทรวเิ ชียร ฉนั ท์ ๑๑
๏ เชือ่ อรรถยบุ ลเอา รสเล่าก็ง่ายเหลือ
เหตุหาก ธ มากเมือ คติโมหเปน็ มลู
๏ จึงดาลประการหา ยนภาวอาดรู
เสียแดนไผทสญู ยศศกั ดิเสอ่ื มนาม
ถอดคําประพนั ธ์ เช่ือถ้อยคําของบรรดาโอรสอย่างงา่ ยดายท่เี ป็นเชน่ นนั้ ก็เพราะกษตั รยิ ์แตล่ ะ
พระองค์มากไปด้วยความหลง จงึ ทาํ ใหเ้ สยี ดินแดน เสียเกียรติยศศักด์ศิ รีเสยี ชอื่ เสียงที่เคยมมี า
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไม่จั๊กเดยี ม
อนิ ทรวเิ ชยี ร ฉนั ท์ ๑๑
๏ ควรชมนิยมจดั ครุ วุ ัสสการพราหมณ์
เปน็ เอกอบุ ายงาม กลงาํ กระทาํ มา
ผู้รู้ มีพระพุทธเจา้ เป็นตน้ ๏ พทุ ธาทิบัณฑติ พิเคราะห์คดิ พินิจปรา
รภสรรเสรญิ สา ธสุ มคั รภาพผล ความสมคั รสมานสามัคคี
ถอดคําประพันธ์ ควรชนื่ ชมวสั สการพราหมณ์เพราะเป็นเลศิ ในการทํากลอุบาย ผู้รู้ทั้งหลายมี
พระพทุ ธเจา้ เป็นตน้ ได้ใคร่ครวญพจิ ารณากลา่ วสรรเสรญิ ในผลของความสมัครสมานสามคั คี
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ั๊กเดียม
อนิ ทรวิเชยี ร ฉันท์ ๑๑
๏ วา่ อาจจะอวยผา สุกภาวมาดล
ดีสู่ ณ หมตู่ น บ นิราศนิรนั ดร
๏ หมใู่ ดผสิ ามัค คยพรรคสโมสร
ไปปราศนิราศรอน คณุ ไรไ้ ฉนดล
ถอดคําประพนั ธ์ วา่ อํานวยความสขุ ใหแ้ ก่หมคู่ ณะเสอ่ื มคลายตลอดไป
หากผใู้ ดมีความสามคั คีในหม่คู ณะ ไม่หา่ งเหินกนั กจ็ ะปราศจากความทกุ ข์
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไม่จกั๊ เดียม
อนิ ทรวเิ ชียร ฉันท์ ๑๑
๏ พร้อมเพรยี งประเสรฐิ คลนั เพราะฉะน้นั แหละบุคคล
ผู้หวงั เจรญิ ตน ธุระเกี่ยวกะหมเู่ ขา
๏ พึงหมายสมคั รเป็น มุขเป็นประธานเอา
เอาใจใสเ่ ป็นธรุ ะ
ธรู ทวั่ ณ ตวั เรา บ มิเหน็ ณ ฝา่ ยเดียว
ถอดคาํ ประพันธ์ ความพรอ้ มเพรยี งนัน้ เป็นสิ่งที่ประเสรฐิ เพราะฉะนัน้ บคุ คลใดหวังที่จะไดร้ บั
ความเจริญ ตอ้ งมีกจิ ธุระอนั เปน็ ส่วนรวม พงึ ต้ังใจเปน็ หวั หนา้ เอาใจใส่เป็นธรุ ะโดยไม่เหน็ แกป่ ระโยชน์
ตวั เองฝ่ายเดยี ว
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไม่จั๊กเดยี ม
อนิ ทรวเิ ชยี ร ฉันท์ ๑๑
๏ ควรยกประโยคยื่น นรอ่ืนกแ็ ลเหลยี ว
ดบู ้างและกลมเกลยี ว มติ รภาพผดุงครอง
๏ ยั้งทฐิ ิมานหยอ่ น ทมผอ่ นผจงจอง
อารมี มิ ีหมอง ขม่ ใจ มนเมอื่ จะทําใด
ถอดคําประพนั ธ์ ควรยกประโยชน์ใหบ้ คุ คลอนื่ บ้าง นกึ ถงึ ผ้อู ่นื ต้องกลมเกลียว
มคี วามเป็นมติ รกนั ลดทิฐิ รู้จักขม่ ใจในการทาํ สิง่ ต่าง ๆ
บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไม่จัก๊ เดยี ม
อินทรวเิ ชยี ร ฉันท์ ๑๑
๏ ลาภผลสกลบรร ลุกป็ ันก็แบง่ ไป
ตามนอ้ ยและมากใจ สจุ รติ นิยมธรรม์
๏ พงึ มรรยาทยึด สุประพฤตสิ งวนพรรค์ ตัดไมตรี
รือ้ รษิ ยาอัน อปุ เฉทไมตรี
ถอดคาํ ประพันธ์ ผลประโยชน์ทั้งหลายท่ีเกดิ ขึน้ ก็ตอ้ งแบง่ ปนั กัน มากบา้ งนอ้ ยบางอยา่ งเปน็ ธรรม
ควรยึดมนั่ ในมารยาทและความประพฤติทด่ี งี าม รักษาหมคู่ ณะโดยไม่อจิ ฉารษิ ยาซง่ึ
เป็นเหตแุ หง่ การตดั ไมตรี