บทประพนั ธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดยี ม
อินทรวเิ ชยี ร ฉนั ท์ ๑๑
๏ ดงั่ น้ัน ณ หมูใ่ ด ผิ บ ไร้สมคั รมี
พร้อมเพรียงนพิ ทั ธน์ ี รวีวาทระแวงกนั
๏ หวังเทอญมติ อ้ งสง สยคงประสบพลัน ประโยชน์
ซง่ึ สขุ เกษมสนั ต์ หิตะกอบทวกี าร
ถอดคําประพนั ธ์ ดังนัน้ ถา้ หม่คู ณะใดไม่ขาดซงึ่ ความสามัคคี มคี วามพร้อมเพรยี งกันอย่เู สมอ
ไม่ทะเลาะ หรอื ระแวงกัน หวงั ไดโ้ ดยไมต่ ้องสงสัย ว่าจะพบแตค่ วามสุข
ความสงบ และประกอบด้วยประโยชน์มากมาย
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไม่จั๊กเดียม
อินทรวิเชยี ร ฉันท์ ๑๑
๏ ใครเลา่ จะสามารถ มนอาจระรานหาญ
หกั ล้าง บ แหลกลาญ ก็เพราะพร้อมเพราะเพรยี งกนั
๏ ป่วยกลา่ วอะไรฝูง นรสูงประเสรฐิ ครัน
ฤสรรพสตั วอ์ ัน เฉพาะมีชีวคี รอง
ถอดคําประพนั ธ์ ใครเลา่ จะมใี จกลา้ คิดจะระรานหวังจะทําลายคงไมไ่ ด้ ทั้งนีเ้ พราะความ
พร้อมเพรยี งกนั นน่ั เอง กล่าวไปไยกับมนุษยผ์ ู้ประเสรฐิ หรอื สรรพสัตว์ทม่ี ชี วี ติ
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ั๊กเดยี ม
อินทรวเิ ชยี ร ฉันท์ ๑๑
๏ แมม้ ากผกิ ่ิงไม้ ผิวใครจะใครล่ อง
มัดกาํ กระน้นั ปอง พลหกั กเ็ ต็มทน
๏ เหลา่ ไหนผิไมตรี สละล้ี ณ หมตู่ น
กิจใดจะขวายขวน บ มพิ ร้อมมิเพยี งกัน
ถอดคาํ ประพันธ์ แมแ้ ต่กง่ิ ไมห้ ากใครจะใคร่ลองเอามามัดเป็นกาํ ตัง้ ใจใชก้ ําลงั หกั กย็ ากเตม็ ทน
หากหมใู่ ดไม่มีความสามคั คีในหมู่คณะของตน แม้ทาํ ส่ิงอันใดท่จี ะต้องขวนขวายทํากไ็ ม่
พรอ้ มเพรียงกัน
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไมจ่ ัก๊ เดยี ม
อนิ ทรวเิ ชยี ร ฉนั ท์ ๑๑
๏ อย่าปรารถนาหวัง สุขทั้งเจรญิ อัน
มวลมาอบุ ตั บิ รร ลุไฉน บ ไดม้ ี
๏ ปวงทุกข์พิบัติสรร พภยันตรายกลี
แมป้ ราศนิยมปรี ติประสงคก์ ็คง
ถอดคาํ ประพันธ์ กอ็ ยา่ ได้หวังเลยว่าความสขุ ความเจริญจะเกิดข้นึ ความทกุ ขพ์ บิ ัติอันตรายและ
ความช่วั รา้ ยทั้งปวงจะเกิดขนึ้ แทนถงึ แม้จะไม่ตอ้ งการกจ็ ะต้องได้รบั แน่นอน
บทประพันธ์ เพจภาษาไทยไม่จ๊ักเดียม
อนิ ทรวเิ ชียร ฉนั ท์ ๑๑
๏ ควรชนประชมุ เช่น คณะเปน็ สมาคม
สามัคคีปรารม ภนิพัทธราํ พงึ
ยง่ิ ขนึ้ ไป ๏ ไปม่ ีกใ็ ห้มี ผวิ มกี ค็ าํ นงึ
เนืองเพอื่ ภิยโยจงึ จะประสบสขุ าลัย ฯ
ทที่ ่มี คี วามสุข
ถอดคําประพนั ธ์ ผู้ทอี่ ยู่รวมกันเป็นหมคู่ ณะหรือสมาคม ควรคาํ นงึ ถึงความสามคั คอี ยูเ่ ป็นนจิ
ถา้ ยังไมม่ ีกค็ วรจะมีขึ้น ถา้ มีอยู่แล้วกค็ วรใหเ้ จรญิ รุง่ เรอื งยิง่ ขึ้นไปจงึ จะถงึ ซ่งึ ความสขุ ความสบาย
บทวเิ คราะห์ เพจภาษาไทยไม่จั๊กเดยี ม
๑. ขาดญาณพจิ ารณไตร่ตรอง
ขาดการพจิ ารณาไตรต่ รอง “แยกพรรคสมรรค ทนสน้ิ บ ปองดอง พจิ ารณา
ตรอง ตริมลักษณ์ประจักษ์เจือ” เหลา่ กษัตรยิ ล์ จิ ฉวีขาดญาณพิจารณ์ตรองเกดิ แตก
ความสามคั คีจงึ ขาดความสามารถในการใช้ปัญญาตรติ รอง และใชเ้ หตผุ ลที่ถูกตอ้ ง
ละทง้ิ คณุ ธรรมทีเ่ คยปฏิบัตยิ ึดถอื กนั มา จงึ หลงกลลวงของ
วัสสการพราหมณท์ ี่ยุแหย่ให้แตกสามัคคีกนั จนเสียบา้ นเสยี เมอื ง
บทวิเคราะห์ เพจภาษาไทยไม่จั๊กเดียม
๒. อุทธาหรณ์ในเรื่องสามัคคเี ภท
สามัคคเี ภทเปน็ นทิ านสุภาษิตสอนใจใหเ้ หน็ โทษของการแตกสามัคคี และการจะ
ไมแ่ ตกสามคั คกี นั ซ่ึงตอ้ งยึดหลกั สามัคคีธรรม โดยเฉพาะชาวแคว้นวชั ชี ยึดมน่ั ใน
หลกั “อปริหานยิ ธรรม” คือธรรมอนั ไมเ่ ป็นที่ตง้ั แห่งความเสื่อม เป็นไปเพอ่ื ความ
เจริญฝา่ ยเดียวสาํ หรบั หมู่ชนหรือผ้บู รหิ ารบา้ นเมือง บา้ นเมืองของชาววชั ชีตอ้ ง
ลม่ สลายเพราะไม่ยดึ หลักธรรมข้อน้ี และแสดงใหเ้ ห็นความสําคัญของการใช้
สติปญั ญาให้เกดิ ผลโดยไม่ต้องใชก้ าํ ลัง
บทวิเคราะห์ เพจภาษาไทยไม่จกั๊ เดียม
๓. วัสสการพราหมณก์ บั กษัตรยิ ล์ จิ ฉวี
วสั สการพราหมณ์ใช้เล่หโ์ นม้ น้าวเปลย่ี นแปลงความคิดของฝา่ ยตรงขา้ มให้เป็นไปตาม
แผนทว่ี างไวไ้ ด้สําเร็จ บางคนมที รรศนะว่าวัสสการพราหมณ์ไม่มีคณุ ธรรม โดยใชอ้ ุบายลอ่ ลวง
ผ้อู ื่นเพอื่ ประโยชนข์ องฝ่ายตน แต่ถ้ามองอกี มมุ หนึ่งจะเหน็ ว่าวสั สการพราหมณ์นา่ ยกย่อง
ในเรือ่ งความจงรักภักดีตอ่ ชาตบิ ้านเมืองและพระเจ้าอชาตศัตรู โดยยอมเสยี สละความสุขส่วนตัว
ยอมลาํ บากเจบ็ ตัว ยอมเสี่ยงไปอยใู่ นหมู่ศัตรู ตอ้ งใช้ความอดทนสงู และรกั ษาความลับเปน็
อยา่ งดีจนงานสาํ เร็จ ส่วนกษตั รยิ ล์ จิ ฉวี “ขาดญาณพจิ ารณต์ รอง” จนทาํ ให้แตกสามคั คี
เสยี บ้านเมอื งให้แควน้ มคธ
บทวเิ คราะห์ เพจภาษาไทยไม่จั๊กเดยี ม
๔. แกน่ ของเรอื่ งสามคั คเี ภทคาํ ฉนั ท์
๔. ๑ โทษของการแตกสามัคคี
๔.๒ การใช้สติ ปญั ญาเอาชนะฝ่ายศตั รู
๔.๓ การเลอื กใช้บคุ คลใหเ้ หมาะสมกับงาน
๔.๔ การถือความคดิ ของตนเปน็ ใหญ่ ทะนงตนว่าดีกว่าผ้อู ื่น
ยอ่ มทาํ ใหเ้ กิดความเสยี หายตอ่ สว่ นรวม
บทวเิ คราะห์ เพจภาษาไทยไม่จก๊ั เดยี ม
๕. ศลิ ปะการประพันธใ์ นสามคั คีเภทคําฉนั ท์
๕.๑ สามคั คีเภทคาํ ฉันทเ์ ป็นบทกวีท่มี ีความงดงามใชถ้ อ้ ยคําละเมียดละไม เลอื กใช้
แบบแผนฉันทลักษณข์ องกาพยแ์ ละฉนั ท์ เช่น การใช้สทั ทุลลวิกกีฬิตฉันท์แต่ง
บทไหวค้ รู ใชว้ สนั ตดลิ กฉันท์ เพอ่ื ชมหรอื พรรณนาภาพอนั งดงาม ใช้มาลินีฉันท์
และสัทธราฉันทฉ์ ันท์แต่งบทขรึมขลัง และการใชก้ าพย์และฉนั ท์ลักษณะอ่ืน ๆ ท่ี
ให้อารมณค์ วามรูส้ ึกสอดคล้องกับเนื้อหาอารมณ์
บทวเิ คราะห์ เพจภาษาไทยไม่จกั๊ เดยี ม
๕.๑ สามัคคีเภทคาํ ฉนั ท์เป็นบทกวที ม่ี คี วามงดงามใช้ถ้อยคาํ ละเมยี ดละไม
เลือกใช้แบบแผนฉันทลักษณข์ องกาพย์และฉนั ท์
ใชว้ สนั ตดลิ กฉันท์ ๑๔ ซ่ึงมลี ีลานุม่ นวล แตง่ บทชมเมือ่ งราชคฤหใ์ นแควน้ มธค
สามยอดตลอดระยะระยบั วะวะวบั สลบั พรรณ
ชอ่ ฟ้าตระการกลจะหยนั จะเยาะยว่ั ทฆิ ัมพร
บราลีพลิ าศศุภจรูญ นภศลู ประภสั สร
หางหงส์ผจงพิจติ รงอน ดจุ กวักนภาลยั
บทวเิ คราะห์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดยี ม
๕.๑ สามัคคเี ภทคําฉนั ท์เป็นบทกวีทมี่ ีความงดงามใช้ถ้อยคาํ ละเมยี ดละไม
เลือกใชแ้ บบแผนฉันทลักษณ์ของกาพย์และฉนั ท์
ใช้อทิ งั ฉนั ท์ ๒๐ ซ่งึ มีกระแทกกระท้ันแสดงอารมณ์โกรธ
เอออเุ หม่มึงชชิ งั กระไร
ทุทาสสถุลฉะน้ไี ฉน กม็ าเป็น
ศกึ บ ถึงและมึงก็ยังมิเห็น
จะน้อยจะมากจะยากจะเยน็ ประการใด
อวดฉลาดคาดแถลงเพราะใจ
ขยาดขยั้นมทิ นั อะไร ก็หมื่นกู
บทวิเคราะห์ เพจภาษาไทยไม่จ๊กั เดยี ม
๕. ๒ เลน่ สัมผสั ในท้งั สัมผสั สระและสัมผสั พยญั ชนะ เชน่
“แตกรา้ วกร้าวรา้ ยก็ปา้ ยปาม ลวุ รบดิ รลาม”
บางบทมีการเล่นเสียงพยญั ชนะ เชน่ คะเนกล- คะนึงการ ระวังเหือด-ระแวงหาย
“ทิชงคช์ าติฉลาดยล คะเนกลคะนึงการ
กษตั ริยล์ จิ ฉววี าร ระวงั เหอื ดระแวงหาย”
บทวเิ คราะห์ เพจภาษาไทยไมจ่ ัก๊ เดียม
๕. ๓ มกี ารดัดแปลงฉนั ท์บางชนิดใหแ้ ตกตา่ งไปจากเดิม และไพเราะย่งิ ข้ึน
เชน่ การเพ่มิ สัมผัสบงั คับคําสดุ ท้าย ของวรรคแรก กับคําที่ ๓ ของวรรคที่ ๒
ในฉนั ท์ ๑๑ และฉันท์ ๑๒ ซ่งึ สัมผัสตําแหนง่ น้ีไม่เคยมปี รากฏมาแตเ่ ดมิ ทํา
ใหฉ้ ันท์กลมุ่ น้มี เี สียงสมั ผัสไพเราะขึ้น และเป็นที่นิยมแตง่ มาจนถึงปัจจุบัน
ตวั อยา่ งเช่น อินทรวเิ ชียรฉันท์ บทนี้
เฉยดู บ รู้สึก และมินกึ จะเกรงแกลน
ฤคิดจะตอบแทน รณทัพระงบั ภัย
บทวิเคราะห์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊ักเดียม
๕. ๓ มกี ารดัดแปลงฉนั ท์บางชนดิ ให้แตกตา่ งไปจากเดมิ และไพเราะยิ่งขึ้น เชน่
ในการแต่งกาพย์สุรางคนางค์ ๒๘ ได้เพิม่ ลักษณะบังคับ ใชค้ าํ “คร”ุ แต่งสลบั กบั
คาํ “ลห”ุ ทาํ ให้มีเสยี งส้ัน ยาวเปน็ จงั หวะคล้ายฉนั ท์ ตัวอยา่ งเชน่
สะพรงึ สะพรงั่ ณ หน้าและหลงั
ณ ซ้ายและขวา ละหมู่ละหมวด
กต็ รวจก็ตรา ประมวลกะมา
สิมากประมาณ
บทวิเคราะห์ เพจภาษาไทยไม่จ๊กั เดยี ม
๕. ๔ มีการใชค้ ํางา่ ย ๆ ทําใหเ้ รื่องดาํ เนินไปอย่างรวดเรว็ และผอู้ า่ นเขา้ ใจได้ทนั ที เชน่
ราชาลจิ ฉวี ไปม่ สี กั องค์
อนั นกึ จํานง เพือ่ จักเสด็จไป
ตา่ งองคด์ ํารสั เรียกนัดทําไม
ใครเป็นใหญ่ใคร กล้าหาญเห็นดี
บทวเิ คราะห์ เพจภาษาไทยไมจ่ ั๊กเดยี ม
๕. ๔ มีการใชค้ ํางา่ ย ๆ บรรยายและพรรณนาตัวละครได้อยา่ งกระชับ
แตส่ รา้ งภาพได้ชัดเจนอย่างยง่ิ เชน่
ขา่ วเศกิ เอกิ อึง ทราบถึงบดั ดล
ในหมผู่ ู้คน ชาวเวสาลี
แทบทุกถิ่นหมด ชนบทบรุ ี
อกสั่นขวญั หนี หวาดกลวั ทวั่ ไป
บทวิเคราะห์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดยี ม
หลกั ธรรมมสาํ คัญของสามคั คเี ภทคําฉนั ท์ ซ่ึงกษัตริยล์ จิ
ฉวีทุกองคล์ ว้ นตง้ั มน่ั อยใู่ นธรรมท่เี รียกวา่ “อปรหิ ารนิยธรรม”
คือธรรมอนั เป็นไปเพอื่ เหตุแหง่ ความเจริญฝ่ายเดียว
ผ้ปู ฏบิ ัตจิ ะไมเ่ ปน็ ไปในทางเสอื่ ม อนั ไดแ้ ก่
บทวเิ คราะห์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดยี ม
๑. เมือ่ มกี จิ ใดเกิดขน้ึ ก็ประชมุ ปรกึ ษาในกิจน้นั
๒. เมื่อประชุมก็พรอ้ มเพรยี งกนั ประชุม เมอ่ื เลิกก็พรอ้ มเพรียงกนั เลิก
และพร้อมเพรยี งกันกระทํากิจอนั ควรทํา
๓. ถือมั่นตามขนบธรรมเนียมหรอื ประเพณีอนั ดอี ันชอบที่มอี ยู่
ไม่เลกิ ถอน หรอื ดัดแปลงเสยี ใหม่
๔. มีความเคารพยําเกรงผทู้ อี่ ยู่ในฐานะเปน็ ผ้ใู หญ่ ทัง้ เชือ่ ถือกระทาํ
ตามถ้อยคาํ บัญชาและคาํ แนะนําสง่ั สอนของผเู้ ป็นใหญ่น้ัน
บทวิเคราะห์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดียม
๕. ไม่ประทุษรา้ ยข่มเหงบตุ รและภรรยาของกันและกันด้วย
ประการใด ๆ
๖. ไมห่ ลบหลู่ดหู มิ่นตอ่ เจดยี สถาน หรอื สถานอันศกั ดิส์ ทิ ธ์ิ
และการกระทาํ พลกี รรมบวงสรวงก็กระทาํ ตามควร
๗. อํานวยความคมุ้ ครองปอ้ งกันแกพ่ ระอรหนั บรรดาท่มี ีอยู่
ในแว้นแคว้นวชั ชใี ห้เปน็ สขุ และปราศจากภยั
บทวิเคราะห์ เพจภาษาไทยไมจ่ ๊ักเดียม
ขอ้ คดิ ทไี่ ดจ้ ากเร่ือง
๑. ความสามัคคีเปน็ ธรรมทจี่ ําเป็นในการทาํ งาน
๒. การขาดวจิ ารณญาณในการไตรต่ รอง อาจนํามาซ่งึ ความหายนะ เช่น
เหลา่ กษัตรยิ ล์ จิ ฉวี
๓. สงครามนํามาซ่ึงความทกุ ข์ ความเดอื ดร้อนใหค้ นในประเทศ มนษุ ยไ์ มค่ วร
เบียดเบยี นกนั
๔. การละทฐิ ิมานะ ละอคติ จะทาํ ให้บคุ คลสามารถดาํ รงชีวติ ไดอ้ ยา่ งเปน็ สขุ และตริ
ตรองเร่อื งตา่ ง ๆ ไดอ้ ยา่ งมีเหตผุ ลมากยิ่งข้ึน
เพจภาษาไทยไม่จัก๊ เดียม
สามคั คเี ภทคําฉนั ท์