รายงานรวม-รหัสวิชา-ETP-306.

47

การจัดทาแผนงานและโครงการท่ีมีความเป็นไปได้ ตามงบประมาณท่มี ีอยู่หรือคาดว่าจะได้รบั / ใช้งบประมาณ
ตามแผนโดยประหยดั ไม่ฟ่มุ เฟือย และมีความค้มุ ค่า / มกี ารศกึ ษาและวางแผนอยา่ งรอบคอบและมีความย่งั ยืน
โดยอาศยั หลักวชิ าการตา่ ง ๆ เปน็ ต้น
⦁ การมีภมู คิ ุม้ กนั ในตวั ที่ดี
มีระบบติดตามและประเมินผลการดาเนินงานตามแผนงานและโครงการท่ีดาเนินการ / มีแผนบริหารหรือลด
ความเสี่ยงในการดาเนินงาน / มีการจัดทาแผนยุทธศาสตร์ ท้ังระยะสั้น ระยะปานกลาง และระยะยาว ที่มี
ประสิทธภิ าพ โดยมีเป้าประสงค์ให้เกิดความมน่ั คง สมดลุ และย่งั ยนื เป็นต้น
⦁ การมีความรู้
เข้ารับการฝึกอบรมและสัมมนา เพ่ือแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นและมีการถ่ายทอดองค์ความรู้ภายในองค์กร/
หนว่ ยงาน / มีการบูรณาการภารกจิ หรอื แผนงาน/โครงการ ท้ังภายในและภายนอกหน่วยงาน/องค์กร / มีการ
วจิ ยั และพฒั นาองคก์ รตามความจาเป็น เป็นต้น
⦁ การมคี ณุ ธรรม
การบรหิ ารงานและการจัดการโดยยึดหลักธรรมาภิบาล มีความโปร่งใส ตรวจสอบได้ มีความซือ่ สัตย์สจุ รติ การ
มีส่วนร่วมของผู้ที่เกี่ยวข้องและประชาชน การมีและการใช้กฎระเบียบที่มีความเป็นธรรม ฯลฯ / การ
บริหารงานและปฏิบัตงิ านทมี่ ีประสิทธิภาพและประสทิ ธผิ ล / การเป็นหน่วยงานภาครัฐทีย่ ึดผลสมั ฤทธ์ิเปน็ หลัก
เปน็ ต้น

กฤษณส์ มั พันธ์ เมนะสูต.//(2017).//แนวทางการประยกุ ต์ ใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง เพอ่ื การพัฒนา
ทยี่ ัง่ ยืน.//สบื ค้นเม่ือวันท่ี 15 สิงหาคม 2564,/ จาก/
https://www.matichon.co.th/columnists/news_599917

48

บทที่ 5
การนาปรัชญาเศรษฐกจิ พอเพยี งสู่สถานศึกษา
1. ภายในสถานศกึ ษา
1.1 ด้านการบริหารงานวชิ าการ
หนว่ ยการเรียนรู้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง
มีหน่วยการเรียนรู้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ทุกระดับชั้นมีการนิเทศ/ติดตาม/ประเมินผล มีการศึกษา/
วิเคราะห์/วิจัย เพ่ือพัฒนาการจัดการเรียนการสอนหน่วยการเรียนรู้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงตาม
มาตรฐานของหลักสูตรพุทธศักราช 2551 มาตรฐาน ส 3.1 เข้าใจและสามารถบริหารจัดการทรัพยากรในการ
ผลิตและการบริโภคการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจากัดได้อย่างมีประสิทธิภาพและคุ้มค่า รวมท้ัง หลักการของ
เศรษฐกจิ พอเพียง เพื่อการดารงชีวติ อยา่ งมีดุลยภาพ ชั้นประถมศึกษาปที ี่ 1-3 เนน้ ความพอเพียงระดบั ตนเอง
และครอบครัว ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4-6 เนน้ ความพอเพยี งระดบั โรงเรยี น
การบูรณาการหลกั ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งสกู่ ารเรยี นการสอน
การบริหารจัดการศึกษาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โรงเรยี นบ้านหนองขามนาดี ได้ใช้รปู แบบการ
บริหาร โดยกาหนดกระบวนทัศน์การจัดการศึกษา มุ่งเน้นใช้แนวคิดเชิงบูรณาการด้วยหลักปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพียงเป็นแกนหลัก และใช้รูปแบบระบบการเรียนรู้ที่จัดให้ผู้เรียนเป็นสาคัญ มีครูและผู้ปกครอง
เป็นผู้อานวยความสะดวกในการเรียนรู้ ผู้เรียนสามารถสร้างองค์ความรู้ได้ด้วยตนเอง และได้ออกแบบการ
จัดการเรยี นรู้ โดยนาหลกั คิดหลกั ปฏบิ ตั ไิ ปสู่นกั เรียน ด้วย 5 กระบวนการ คอื
1.1) การเรียนรู้ด้วยหลักสตู รแบบบรู ณาการระดบั ชั้น ป.1-ป.6 ครอบคลุมทกุ กลุ่มสาระ เพื่อสร้าง
องค์ความรใู้ หม่และ การนาหลกั ความพอเพียงไปใช้ปฏบิ ัติ
1.2) การเรียนรู้แบบโครงงาน และใหน้ ักเรียนนาเสนอผลงานแลกเปลีย่ นเรยี นรู้
1.3) การเรียนรผู้ ่านฐานกลมุ่ สาระ ไดก้ าหนดฐานการเรียนรู้ตามกลมุ่ สาระ
1.4) ค่ายทกั ษะกระบวนการคิดด้วยหลักปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง
1.5) การฝกึ ทกั ษะการคดิ
สอื่ และแหลง่ เรยี นรเู้ กย่ี วกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง
จดั หา/จัดทา ผลติ /ใช้/เผยแพร่ สื่อและแหล่งเรียนรู้ ในสถานศกึ ษา ภมู ิปัญญาท้องถน่ิ ในชมุ ชน เพอื่ บูรณา
การหลักปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งในการจดั การเรียนการสอน

49

การวดั และประเมินผลการจดั การเรียนการสอนตามหลักปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง
จัดทาเครื่องมือ และใช้วิธีการวัดและประเมินผลที่หลากหลาย สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของหน่วยการ

เรียนรู้ที่บูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง มีการรายงานผลการประเมิน และนามาปรับปรุง/
พัฒนาการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน รวมทั้งจัดแสดง/เผยแพร่/ประกวด/แลกเปลี่ยนเรียนรู้ ผลงานของ
นักเรียน ท่ีเกิดจากการนาหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไปประยุกต์ใช้ ท้ัง 8 กลุ่มสาระ ตามท่ีโรงเรียน
กาหนดสาระประกอบการประเมนิ การเรียนรู้ในแตล่ ะระดับช้ัน

1.2 ดา้ นการบริหารงานงบประมาณ
มีการวางแผน ดาเนินการตามแผน ติดตามผลการดาเนินการและนาผลการติดตามมา

พัฒนาและปรับปรุง การบริหารจัดการงบประมาณของสถานศึกษาท่ีสอดคล้องกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจ
พอเพียง โดยจัดทาบัญชีการเงิน เช่น ทาบัญชีรายรับรายจ่ายทุกประเภท ตรวจสอบหารายเบิก-จ่ายเงิน และมี
การวางแผนพัสดุ เช่น ดูแลรักษาวัสดุอุปกรณ์ การจัดหาซื้อวัสดุ/อุปกรณ์เท่าท่ีจาเป็น และมีการระดมทุนและ
ทรพั ยากรเพ่อื การศกึ ษา เชน่ จดั กจิ กรรมเพอ่ื ระดมทนุ

1.3 ด้านการบริหารงานบคุ คล
การพฒั นาบุคลากรตามหลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง

มีแผนงาน/โครงการพัฒนาบุคลากรของสถานศึกษาเพ่ือสร้างความรู้ความเข้าใจ และ
ตระหนักในคุณค่าของปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง จัดการประชุม อบรม สัมมนา ศึกษาดูงานแหล่งเรียนรู้
ต่าง ๆ เพื่อส่งเสริมการประยุกต์ใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในการดาเนินชีวิตและปฏิบัติภารกิจหน้าที่
สง่ เสริมให้บุคลากรแสวงหาความรู้เกย่ี วกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง อย่างสม่าเสมอ จัดกิจกรรมส่งเสริม
การดาเนินชีวิตและการปฏิบตั ภิ ารกจิ หน้าท่ี ตามหลักปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง

ผบู้ รหิ ารสถานศกึ ษา
ผู้บริหารมีความรู้ความเข้าใจอย่างถูกต้องเก่ียวกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง และนาหลักปรัชญาของ

เศรษฐกิจพอเพียงไปปฏิบัติตน อย่างเป็นเหตุเป็นผล พอประมาณกับศักยภาพของตน และสอดคล้องกับภูมิ
สังคม รวมถึงมีการสร้างภูมิคุ้มกันที่ดี ต่อการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ ให้กับตนเอง และสถานศึกษา ตลอดจนเป็น
แบบอยา่ งทดี่ ใี นการใช้ความรู้ควบคูก่ ับคุณธรรมในการดาเนินชีวิต
บคุ ลากรของสถานศกึ ษา

บุคลากรของสถานศึกษาเกินกว่าคร่ึงหน่ึง มีความเข้าใจเกี่ยวกับความหมายที่ถูกต้องของปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพียง และการจัดการเรยี นการสอนทบี่ ูรณาการปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียง ดาเนนิ ชวี ิตด้าน
เศรษฐกิจ อยา่ งสอดคล้องกบั หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เป็นแบบอย่างในการวางแผนการใช้จ่าย ใช้
จ่ายทรัพย์อย่างพอประมาณ ไม่เกินตัว และมีการออมทรัพย์ตามศักยภาพ รู้จักใช้และจัดการ
ทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม ได้อย่างสมดุล ประหยัดและคุ้มค่า รวมท้ังมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ฟ้ืนฟู
สภาพแวดล้อมทางธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในสถานศึกษาและชุมชน อยู่ร่วมกับผู้อ่ืนในสังคมตามหลัก

50

ป รั ช ญ า ข อ ง เ ศ ร ษ ฐ กิ จ พ อ เ พี ย ง แ ล ะ ส า ม า ร ถ เ ป็ น แ บ บ อ ย่ า ง ท่ี ดี ใ น ก า ร ป ฏิ บั ติ ต น เ พื่ อ ส่ ว น ร ว ม แ ล ะ
สาธารณประโยชน์ มีวินัยในตนเอง มีการดาเนินชีวิตที่ไม่ทาให้ ตัวเองและผู้อ่ืนเดือดร้อน มีอุปนิสัย
เอื้อเฟ้อื เผ่ือแผ่ แบ่งปัน ช่วยเหลอื ผู้อน่ื บริจาค ทาบญุ และ ทาตนให้เป็นประโยชน์ตอ่ สังคม อย่างสมา่ เสมอ
ดาเนินชีวิตอย่างมีฐานรากทางวัฒนธรรม พร้อมรับต่อการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมจากกระแสโลกาภิวัตน์
เห็นคุณค่าและภูมิใจในวัฒนธรรมไทย ท้ังด้านภาษา การแต่งกาย และประเพณี ศาสนาและประวัติศาสตร์
ความเป็นมาของท้องถ่ิน ชาติพันธุ์ มีส่วนร่วมในการรณรงค์ให้สถานศึกษา/ชุมชน/สังคม ดาเนินการ สืบ
ทอด สานต่อรักษา วฒั นธรรมไทยฯ และมรดกของชมุ ชน สังคม ประเทศชาตสิ บื ไป
นกั เรยี น

ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ตามมาตรฐานการเรียนรู้เศรษฐกิจ
พอเพียงของแต่ละระดับชั้นปีการศึกษา ปฏิบัติตนให้ดาเนินชีวิตได้อย่างสมดุลและพร้อมรับต่อการ
เปล่ียนแปลง ในด้านวัตถุ/เศรษฐกิจ เป็นแบบอยา่ งในการมีวินัยในการใช้จา่ ย มีการออมทรัพย์ตามศักยภาพ
ดาเนินชีวิตประจาวัน โดยไม่เบียดเบียน หรือสร้างความเดือดร้อนให้ตัวเองและผู้อื่น มีการแบ่งปัน ช่วยเหลือ
เอ้ือเฟ้ือเผ่ือแผ่ให้กับผู้อื่น ทาตนให้เป็นประโยชน์ต่อผู้อื่นและสังคม ใช้ทรัพยากรอย่างประหยัดและคุ้มค่า
และมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ / ฟื้นฟู สภาพแวดล้อมทางธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในสถานศึกษา และชุมชน
เห็นคณุ คา่ และภูมใิ จในวฒั นธรรมไทย คา่ นิยม เอกลักษณ์ ความเป็นไทย ท้ังดา้ นภาษา การแต่งกาย ประเพณี
ศาสนา และประวัติศาสตร์ความเป็นมาของท้องถิ่น ชาติพันธ์ุ ตลอดจน มีส่วนร่วมในการรณรงค์ให้
สถานศึกษา ชุมชน สังคม ดาเนินการสืบทอด สานต่อ รักษาวัฒนธรรมไทยฯ และมรดกของชุมชน สังคม
ประเทศชาติสืบไป สง่ ผลใหน้ กั เรยี นเกิดคณุ ลักษณะอปุ นิสัยแห่งความพอเพยี งในการดารงชีวติ

1.4 ดา้ นการบรหิ ารทัว่ ไป
บริหารอาคารสถานที่และจัดการแหล่งการเรียนรู้ในสถานศึกษา ตามหลักปรัชญาของ

เศรษฐกจิ พอเพียง ประสานสมั พันธก์ ับชุมชนให้มสี ว่ นร่วมในการส่งเสริมการเรียนรเู้ พอื่ การเปน็ อยูอ่ ย่างพอเพียง
มีสื่อรู้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง การเรียนรู้ประกอบประจาแหล่ง/ฐาน/กิจกรรมการเรียน ท่ีสามารถสื่อ
ความหมายถูกตอ้ ง

51

ตวั อยา่ งโครงการ/กจิ กรรมท่ีโรงเรียนดาเนนิ การดา้ นเศรษฐกจิ พอเพยี ง
โรงเรียนบา้ นไฮหย่อง (ภูเงนิ ประชานกุ ลู )

1. กิจกรรมพอเพยี งเพอื่ เพียงพอ (โครงการออมทรัพย์/โครงการสหกรณ์)
มวี ตั ถปุ ระสงค์

เพ่ือใหน้ ักเรยี น รจู้ ักการเกบ็ ออม ได้เรียนรกู้ ารทาบัญชีรายรับรายจ่ายของตนเอง และครอบครัวอยา่ งง่าย
ๆ รู้จักการประหยัด สามารถนามาปรับใช้ในชีวิตประจาวัน ได้อย่างพอเพียงโดยมีขั้นตอนการดาเนินงาน จัด
กิจกรรมตา่ งๆ ดังน้ี

1. การทาบัญชีรับจ่าย ให้นักเรียนทาบันทึกการใช้จ่ายของตนเองทุกวัน ให้พิจารณาว่ารายการ
ค่าใช้จ่ายใดท่ีควรลดทอน นามาเก็บเป็นเงินออมสาหรับค่าใช้จ่ายท่ีจาเป็นในอนาคตให้ผู้ปกครองลงชื่อในบันทึก
ของนกั เรยี นเพือ่ การต่อยอดนาไปใช้ในครอบครวั โดยมีคุณครคู อยช้ีแนะ

2. เศรษฐีน้อย นักเรยี นนาเงินฝากเงินทุกเช้า ตงั้ แตช่ ้ันอนุบาล – ช้ันมัธยมศกึ ษาปีท่ี 3
2. กิจกรรม หนึง่ รอ้ ยความดีถวายในหลวง (โครงการวิถีพุทธ)
มีวัตถุประสงค์

เพือ่ ฝึกให้นกั เรียนทาความดี จนติดเปน็ นิสยั เกดิ จติ อาสาและเพื่อใหม้ สี ว่ นร่วมในกิจกรรมเพื่อสังคมและ
สาธารณประโยชนต์ ามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยมขี ้นั ตอนการดาเนินงาน ดังนี้

1. ครูแจกสมุดบนั ทึกความดี โดยมรี ายละเอียดวนั เดือนปี รายการทาความดี ลายมือชอื่ ผู้รับรอง
ได้แก่คณุ ครู ผูป้ กครองและ ผู้อื่นทนี่ ักเรยี นชว่ ยเหลอื

2. กาหนดให้นักเรียนทุกคนทาความดี และบนั ทกึ ภาคเรียนละ 100 ความดี หรอื ตามศักยภาพ
ของนักเรียน

3. ใหเ้ ปน็ การวัดผลและประเมินผล ด้านคณุ ลกั ษณะทพี่ งึ ประสงคแ์ ละกจิ กรรมลูกเสือ-เนตรนารี
ของนักเรยี น

3. กิจกรรมชุมนมุ ส่งเสริมอาชีพ (โครงการพัฒนาภูมิปญั ญาท้องถิน่ ส่กู ารเรียนร้)ู
(โครงการหารายไดร้ ะหวา่ งเรยี น)
มีวตั ถปุ ระสงค์

เพ่ือให้นกั เรียนไดพ้ ฒั นาศักยภาพ ตามความถนัด ความสนใจ รจู้ กั ใชเ้ วลาว่างให้เกดิ ประโยชน์หา่ งไกลยา
เสพตดิ และสามารถนาความรู้ที่ได้รบั ไปประกอบอาชพี ในอนาคต โดยมขี นั้ ตอนการดาเนินงานดังน้ี

1. แบง่ กล่มุ นักเรียนให้เลอื กชุมนุมที่ตนเองสนใจ โดยมีครูเปน็ ท่ปี รกึ ษา
2. จดั หาใหค้ รูทม่ี ศี ักยภาพแต่ละดา้ น ให้เปน็ ท่ีปรึกษาชมุ นมุ
3. ประสานวทิ ยากรภมู ปิ ัญญาท้องถิ่น เพื่อมาให้ความรนู้ กั เรียน เช่น วทิ ยากรนวดแผนโบราณ /
การทาพานบายศรสี ู่ขวัญและการสานตะกร้า

52

4. ใหน้ กั เรียนได้พฒั นาศักยภาพในชุมนมุ ท่ตี นเองสนใจ ได้แกช่ ุมนมุ วิทยาศาสตร์ ชุมนมุ ศลิ ปะ
ชุมนมุ กีฬา ชมุ นมุ คอมพิวเตอร์ ชุมนุมหอ้ งสมุด ชมุ นมุ พุทธธรรม ชมุ นุมดนตรสี ากล-พน้ื เมอื งฯลฯ

5. จัดให้นักเรียนได้เผยแพร่ความสามารถของนักเรียน ได้แก่การจัดนิทรรศการจาหน่ายสินค้า
ของชุมนุมโฆษณาประชาสัมพันธ์ด้านการตลาดเพื่อให้นักเรียนได้มีรายได้ ส่งเสริมให้มีการประกวดแข่งขัน
ความสามารถดา้ นตา่ งๆ เป็นตน้

4. กจิ กรรมบคุ ลากรพอเพียง (โครงการพัฒนาบคุ ลากร)
มวี ัตถุประสงค์

เพ่ือพัฒนาบุคลากรตามหลกั ปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง เพือ่ ส่งเสริมการปฏบิ ัติหน้าที่และ ให้มีคณุ ภาพ
ชีวติ ทดี่ ขี น้ึ โดยมีข้นั ตอนการดาเนนิ งาน ดงั น้ี

1. จัดใหม้ ีแผนการพัฒนาบุคลากรตามหลกั ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง
2. จัดให้บุคลากรได้อบรม สัมมนาศึกษาดูงานแหล่งเรียนรู้ต่างๆเกี่ยวกับหลักปรัชญาของ
เศรษฐกจิ พอเพียง
3. จดั กิจกรรมบารงุ ขวัญบุคลากร เพือ่ สรา้ งความสามัคคีในหมู่คณะ
4. นเิ ทศให้ความรู้ และตดิ ตามการปฏบิ ตั งิ านและการพฒั นาชีวติ ของบคุ ลากร

2. ภายนอกสถานศึกษา
1) ดา้ นวัฒนธรรม การพฒั นาภูมปิ ญั ญาทอ้ งถิ่น,ส่งเสรมิ อาหารประจาถ่ิน สืบสานวัฒนธรรมไทย,
2) ด้านสังคม จัดศูนย์การเรียนรู้ในชุมชน, จัดค่ายพัฒนาเยาวชน, รู้จักช่วยเหลือสังคมหรือชุมชน,ปลุกจิตสานึก
สาธารณะ
3) ดา้ นสิ่งแวดล้อม อนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ สร้างสมดุลของทรัพยากรธรรมชาติ ปลุกจิตสานึกรักสง่ิ แวดล้อม
ฟน้ื ฟแู หล่งเสื่อมโทรมในท้องถนิ่ ดูแลสถานท่ที อ่ งเทย่ี วในท้องถิน่ ฯลฯ
4) ด้านเศรษฐกจิ เลี้ยงปลา เล้ียงไก่ ไว้กิน ไว้ขาย, รีไซเคิลขยะเพ่อื นามาใช้ใหม่, เรียนรรู้ ะบบสหกรณ์

Model โรงเรยี นพอเพยี ง (เศรษฐกจิ พอเพียง).//สืบค้นเม่ือวนั ที่ 15 สิงหาคม 2564,/จาก/
http://acad.vru.ac.th/about_acad/am/

นายกติ ติ กล่อมเกล้ียง.//โรงเรียนเศรษฐกิจพอเพียง.//สบื คน้ เม่อื วนั ท่ี 13 กันยายน 2564,/
จาก/ https://sites.google.com/site/chimmynan/rongreiyn-sersthkic-phx-
pheiyng?fbclid=IwAR0qSk3iK296vssI_a5XF19llo2Rlc-IwSbMBvr-F4atYr2E5fdx93-g2MA

โรงเรยี นบ้านไฮหย่อง (ภูเงินประชานุกูล).//กิจกรรมท่โี รงเรียนดาเนินการดา้ นเศรษฐกจิ พอเพียง//สืบคน้ เมื่อวันที่
15 สิงหาคม 2564,/ จาก/https:// https://data.bopp-obec.info/emis/news/

53

เรอื่ งท่ี 4 หลกั การ แนวคดิ การประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา
ระบบการประกันคุณภาพการศึกษาในสถานศกึ ษา
บทที่ 1
ความหมายของการประกันคุณภาพการศกึ ษา

จากประกาศกฎกระทรวงการประกันคณุ ภาพการศกึ ษา พ.ศ. ๒๕๖๑ ไดป้ ระกาศในราชกิจจานุเบกษาเล่ม
๑๓๕ ตอนท่ี ๑๑ ก หนา้ ๓ เม่อื วนั ที่ ๒๓ กุมภาพนั ธ์ ๒๕๖๑ กลา่ วถงึ “การประกันคุณภาพการศกึ ษา” หมายความ
วา่ การประเมินผลและตดิ ตามตรวจสอบคุณภาพตามมาตรฐานการศกึ ษาของสถานศกึ ษาแต่ละระดับและประเภท
การศึกษา โดยมีกลไกในการควบคมุ ตรวจสอบระบบการบรหิ ารคณุ ภาพการศึกษาจัดขึ้น เพื่อให้เกิดการพัฒนาและ
สร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้มีส่วนเก่ียวขอ้ งและสาธารณชนว่าสถานศึกษานั้นสามารถจัดการศึกษาได้อย่างมีคุณภาพ
ตามมาตรฐานการศกึ ษา และบรรลเุ ปา้ ประสงค์ของหน่วยงานต้นสงั กัดหรือหนว่ ยงานท่ีกากับดูแล

จฑุ า เทียนไทย และจนิ ตนา ชาญชัยศิลป์ (๒๕๔๔, หน้า ๕) ให้ความหมาย การประกันคุณภาพการศกึ ษา
ว่า หมายถึง กระบวนการหรือกลไกใด ๆ ที่เม่ือได้ดาเนินการไปแล้วจะทาให้เกิดการดารงไว้ซึ่งคุณภาพการศึกษา
ระดับอุดมศึกษาให้ได้มาตรฐานอย่างต่อเนื่อง อันเป็นการปกป้องผลประโยชน์ของผู้เรียน ผู้ปกครอง ตลอดจน
สังคมโดยส่วนรวม ท้ังน้ีรวมถึงกระบวนการหรือกลไกใดๆท่ีริเริ่มขึ้นภายในสถาบันอุดมศึกษาเองหรือ หน่วยงาน
ภายนอกกไ็ ด้

มหาวิทยาลัยรามคาแหง, สานักประกันคุณภาพการศึกษา (๒๕๔๗, หน้า ๑๗) ได้นิยามการประกัน
คุณภาพการศึกษาว่า หมายถึง การมีระบบและกลไกในการควบคุม ตรวจสอบ และประเมินการดาเนินงานในแต่
ละองค์ประกอบคุณภาพ ตามดัชนีบ่งชี้ท่ีกาหนดเพ่ือเป็นหลักประกันแก่ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องและสาธารณชนได้ม่ันใจ
วา่ สถานศึกษานน้ั ๆ สามารถใหผ้ ลผลิตทางการศกึ ษาท่มี ีคณุ ภาพ

สมคิด พรมจุย้ และสพุ ักตร์ พิบูลย์ (๒๕๔๔, หน้า ๒-๓) กลา่ วคือ การประกันคุณภาพการศึกษา (Quality
Assurance) หมายถึง กิจกรรมหรือแนวปฏิบัติที่จาเป็นต้องดาเนินงานเพื่อประกันว่าคุณภาพของการศึกษาได้รับ
การรักษาไว้และส่งเสริมเพิ่มพูน การประกันคุณภาพการศึกษาจึงรวมถึงกิจกรรม หรือแนวปฏิบัติใดๆท่ีหากได้
ดาเนนิ การตามระบบและแผนที่วางไวแ้ ลว้ จะทาให้เกดิ ความมัน่ ใจว่าจะไดผ้ ลผลิต

สานักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ (๒๕๔๓, หน้า ๗) ได้ให้ความหมายของการประกันคุณภาพ
การศึกษา หมายถึง การบรหิ ารจัดการและการดาเนินกิจกรรมตามภารกิจของสถานศึกษา เพื่อพฒั นาคุณภาพของ
ผ้เู รียนอย่างต่อเน่ือง ซ่ึงเป็นความต้ังใจใหผ้ ู้รับบริการทางการศึกษา ท้งั ผรู้ ับบริการโดยตรง ได้แก่ผู้เรียน ผู้ปกครอง
ผรู้ ับบริการ ทางอ้อม ได้แก่ สถานประกอบการ ประชาชน และสงั คมโดยรวมวา่ การดาเนินงานของ สถานศกึ ษาจะ
มีประสิทธิภาพและทาให้ผู้เรียนมีคุณภาพหรือคุณลักษณะท่ีพึงประสงค์ตามมาตรฐานการศึกษาท่ีกาหนด การ
ประกนั คุณภาพการศึกษามีแนวคิดอยบู่ นพนื้ ฐาน ของการ “ป้องกัน” ไม่ให้เกิดการทางานทไ่ี ม่มีประสิทธิภาพและ
ผลผลติ ไม่มคี ณุ ภาพ

กระทรวงศกึ ษาธิการ (๒๕๔๒, หน้า ๑๐) การประกนั คณุ ภาพการศึกษา หมายถึง กจิ กรรมหรอื แนวปฏิบัติ
ใดๆ เพ่ือสร้างความม่ันใจต่อผู้รับบริการทางการศึกษา คือ นักเรียน ผู้ปกครอง ชุมชน สังคม และรัฐ ว่าการ

54

ดาเนินงานของสถานศึกษาตามพันธกิจท่ีได้ร่วมกัน กาหนดไว้นั้นจะทาให้ผลผลิตของการศึกษามีคุณภาพ
คุณลกั ษณะท่ีพึงประสงค์

สมศักดิ์ ดลประสิทธ์ิ (๒๕๔๒, หน้า ๒๐) กล่าวว่า การประกนั คุณภาพการศึกษา หมายถึง การรับประกัน
คุณภาพของกระบวนการบริหารภายในสถานศึกษา ว่าได้มีการวางแผนการทางานและดาเนินกิจกรรมต่างๆอย่าง
เปน็ ระบบ เพื่อเป็นผลผลิตของโรงเรียนมีคุณภาพตรงตามมาตรฐาน

สานักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน) (2553, หน้า 18) ได้ให้
ความหมายของการประกันคุณภาพการศึกษา (Education Quality Assurance) หมายถึง การสร้างมาตรฐาน
คุณภาพของการบริหารจดั การและดาเนินกจิ กรรมตามภารกิจของสถานศึกษา เพื่อพัฒนาคุณภาพของผูเ้ รยี นอยา่ ง
ต่อเนื่อง สร้างความม่ันใจให้ผู้รับบริการทางการศึกษาท้ังผู้รับบริการโดยตรง ได้แก่ ผู้เรียน ผู้ปกครอง และ
ผรู้ ับบริการทางออ้ ม ได้แก่ สถานประกอบการ ประชาชน และสังคมโดยรวม

จากความหมายของการประกันคุณภาพการศึกษาท่ีกล่าวมาข้างต้น พอสรุปได้ว่า การประกันคุณภาพ
การศึกษาเป็นการบริหารจัดการตามนโยบาย กิจกรรม และภารกิจ ของสถานศึกษาอย่างเป็นระบบแบบแผนที่
กาหนดไว้ เพ่ือพัฒนาคุณภาพการศึกษาให้สูงขึ้น ประกอบด้วย การประกันคุณภาพการศึกษาภายใน และการ
ประกันคุณภาพการศึกษาภายนอก โดยมีกระบวนการควบคุม ตรวจสอบ และประเมินคุณภาพ เพื่อเป็น
ประกันให้ผู้ท่ีมีส่วนเก่ียวข้องและสาธารณชนได้ม่ันใจว่าสถานศึกษาน้ันๆ สามารถให้ผลผลิตทางการศึกษาท่ีมี
คณุ ภาพ

พระเมธปี รยิ ัตธิ าดา (บุญพรม จารปุ ญโฺ ญ) และคณะ . (2564). การประกนั คุณภาพการศกึ ษา. [รปู แบบ
อิเล็กทรอนิกส]์ . ครศุ าสตร์ปริทรรศน์, 8(1), .

สานักประกนั คุณภาพการศึกษา มทร.ธญั บรุ ี . (ม.ป.ป.). ความหมายและความสาคัญของการประกนั คุณภาพ
การศกึ ษา. คน้ จาก http://https://www.eqa.rmutt.ac.th/?page_id=850

55

บทท่ี 2
วตั ถปุ ระสงค์ของการประกนั คณุ ภาพการศึกษา
1. เพือ่ ให้ทราบระดับคณุ ภาพของสถาบันการศึกษาในการดาเนนิ การภารกจิ ต่างๆ
2. กระตนุ้ เตือนใหส้ ถาบันการศึกษาพฒั นาคุณภาพการศึกษา และประสทิ ธิภาพการบรหิ ารจดั การอย่างตอ่ เน่ือง
3. เพือ่ ให้ทราบความกา้ วหนา้ ของการพฒั นาคุณภาพการศึกษาของสถาบนั การศกึ ษา
4. เพอื่ รายงานสภาพและการพัฒนาในดา้ นคณุ ภาพ และมาตรฐานของสถาบันการศึกษาตอ่ สาธารณชน และ

. (ม.ป.ป.). วตั ถปุ ระสงคข์ องการดาเนินงานการประกันคณุ ภาพการศกึ ษาภายในโรงเรียน. คน้ จาก
http://https://www.stou.ac.th/Offices/rdec/Nakorn/Main/doc/quarantee/001.doc

56

บทท่ี 3
ความสาคญั ของการประกันคณุ ภาพการศึกษา
1. เพ่ือให้มีการพฒั นาคุณภาพการศึกษา
2. ป้องกันการจัดการศึกษาที่ไม่มีคุณภาพ ซึ่งจะเป็นการคุ้มครองผู้บริโภคและเกิดความเสมอภาคในโอกาสท่ีจะ
ได้รบั การบรกิ ารการศกึ ษาทมี่ ีคุณภาพอยา่ งท่วั ถึง
3. ยึดหลกั ความเท่ยี งตรง เป็นธรรม และโปรง่ ใส มีหลักฐานข้อมูลตามสภาพความเปน็ จรงิ และมีความรบั ผดิ ชอบท
ตรวจสอบได้
4. สง่ เสรมิ สนบั สนนุ และรว่ มมอื กับสถานศึกษา ในการพฒั นาระบบการประกันคุณภาพภายในของสถานศกึ ษา

อาจารย์เดโช แสนภักด.ี (ม.ป.ป.). ความสาคญั ของการประกนั คุณภาพการศกึ ษา. คน้ จาก
http://https://sites.google.com/a/cas.ac.th/itsci/phaenkar-prakan-
khunphaph/khwam-sakhay-khxng-kar-prakan-khunphaph-kar-suksa

57

บทที่ 4
หน่วยงานทีเ่ กย่ี วขอ้ ง
สานกั งานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน)

สานักงานรบั รองมาตรฐานและประเมนิ คณุ ภาพการศกึ ษา (องค์การมหาชน) . (ม.ป.ป.). คมู่ อื การปฏิบตั ิงาน
ภารกจิ ประเมินและรับรองสถานศึกษา ระดับการศกึ ษาขั้นพืน้ ฐาน 2. [รปู แบบอเิ ล็กทรอนกิ ส์].

,.

58

บทท่ี 5
หน้าทแี่ ละอานาจ
พระราชกฤษฎีกาจัดตั้งสานกั งานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องคก์ ารมหาชน) พ.ศ.
2543 และพระราชกฤษฎีกาจัดต้ังสานักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน)
(ฉบบั ที่ 3) พ.ศ.2561 ในมาตรา 8 กาหนดให้สานกั งานฯ มอี านาจหน้าที่หลกั ดังนี้
1. พัฒนาระบบการประเมินคุณภาพภายนอก กาหนดกรอบแนวทางและวิธีการประเมินคุณภาพ
ภายนอกท่ีมีประสิทธิภาพ และสอดคล้องกับระบบการประกันคุณภาพของสถานศึกษาและหน่วยงาน
ตน้ สังกดั
2. พฒั นามาตรฐานและเกณฑ์สาหรับการประเมนิ คุณภาพภายนอก
3. ใหก้ ารรับรองผปู้ ระเมินภายนอก
4. กากับดูแลและกาหนดมาตรฐานการประเมินคุณภาพภายนอกท่ีดาเนินการโดยผู้ประเมินภายนอก
รวมทั้งให้การรับรองมาตรฐาน ท้ังน้ี ในกรณีจาเป็นหรือเพ่ือประโยชน์ในการศึกษาวิจัยเพื่อพัฒนา
ระบบการประเมนิ คณุ ภาพภายนอก สานักงานอาจดาเนนิ การประเมินคณุ ภาพภายนอกเองกไ็ ด้
5. พัฒนาและฝึกอบรมผ้ปู ระเมินภายนอก จดั ทาหลกั สูตรการฝึกอบรม และสนับสนนุ ให้องค์กรเอกชน
องค์กรวชิ าชพี หรือวชิ าการ เข้ามามีส่วนร่วมในการฝึกอบรมผปู้ ระเมินภายนอกอยา่ งมปี ระสทิ ธิภาพ
6. เสนอรายงานการประเมินคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาประจาปีต่อคณะรัฐมนตรี รัฐมนตรี
รัฐมนตรีซึ่งมีหน้าท่ีควบคุมกากับหน่วยงานท่ีมีหน้าที่จัดการศึกษา และสานักงบประมาณ เพื่อ
ประกอบการพิจารณาในการกาหนดนโยบายทางการศึกษา และการจัดสรรงบประมาณเพื่อการศึกษา
รวมทง้ั เผยแพรร่ ายงานดังกล่าวตอ่ หน่วยงานทเี่ กย่ี วข้องและสาธารณชน

สานกั งานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศกึ ษา (องค์การมหาชน) . (ม.ป.ป.). คู่มือการปฏิบัติงาน
ภารกิจประเมินและรบั รองสถานศกึ ษา ระดบั การศึกษาข้ันพน้ื ฐาน 2. [รูปแบบอิเล็กทรอนกิ ส]์ .

,

59

บทที่ 6
ระบบการประกนั คุณภาพการศกึ ษา
ระบบการประกนั คุณภาพการศกึ ษา แบ่งออกได้ 2 ระบบ ได้แก่
1. ระบบการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายใน
จากประกาศกฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ. ๒๕๕๓ ได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๒๗ ตอนท่ี ๒๓ ก หน้า ๒๒ เม่ือวันที่ ๒ เมษายน ๒๕๕๓ กล่าวถึง “การประเมินคุณภาพภายใน”
หมายความว่า การประเมินคุณภาพการจัดการศึกษา การติดตาม และการตรวจสอบคุณภาพและมาตรฐาน
การศึกษาของสถานศึกษา ท่กี ระทรวงศึกษาธิการประกาศกาหนดสาหรบั การประกันคณุ ภาพภายใน ซึ่งกระทาโดย
บคุ ลากรของสถานศกึ ษาน้นั หรอื โดยหนว่ ยงานตน้ สงั กัดทม่ี หี น้าท่ีกากบั ดูแลสถานศกึ ษา
การประกันคุณภาพภายใน จึงหมายถึง การบริหารจัดการและการดาเนินกิจกรรมของสถานศึกษา เพ่ือ
พัฒนาผู้เรียนและคุณภาพการศึกษาอย่างต่อเน่ือง ซึ่งจะเป็นการสร้างความมั่นใจให้กับผู้รับบริการทางการศึกษา
ว่าการดาเนินการจัดการศึกษามีประสิทธิภาพ และทาให้ผู้เรียนมีคุณภาพหรือมีคุณลักษณะท่ีพึงประสงค์ตาม
มาตรฐานการศึกษาทีก่ าหนด
หลักการของการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน
1. จุดมุ่งหมายของการประเมนิ คุณภาพภายใน คอื การที่สถานศึกษารว่ มกันพัฒนาปรบั ปรุงคุณภาพให้เป็นไปตาม
มาตรฐานการศึกษา โดยมีเป้าหมายสาคญั อยู่ท่ีการพัฒนาคุณภาพใหเ้ กิดขึน้ กับผเู้ รยี น
2. การท่ีจะดาเนินการให้บรรลุเป้าหมายตามข้อ 1 ต้องทาให้การประกันคุณภาพภายใน เป็นส่วนหน่ึงของ
กระบวนการบริหารจัดการและการทางานของบุคลากรทุกคนในสถานศึกษาและไม่เป็นกระบวนการท่ีแยกส่วนมา
จากการดาเนินงานตามปกติของสถานศึกษาโดยสถานศึกษาต้องวางแผนพัฒนาการจัดการศึกษาของสถานศึกษา
และแผนปฏิบัติการที่ชัดเจน มีการทาตามแผน มีการตรวจสอบประเมินผลและพัฒนาปรับปรุงอย่างต่อเนื่องเป็น
ระบบท่มี คี วามโปรง่ ใสและมีจติ สานึกในการพัฒนาคุณภาพการทางาน
3. การประเมินคุณภาพภายในเปน็ หน้าทีข่ องบุคลากรทุกคนในสถานศึกษา ไม่ว่าจะเป็น ผู้บริหาร ครู อาจารย์และ
บุคลากรอน่ื ๆ ในสถานศึกษาโดยในการดาเนนิ งานจะตอ้ งใหผ้ ้ทู ม่ี ีส่วนเก่ยี วขอ้ ง เชน่ ผูบ้ รหิ าร ครู ผู้เรียน ผปู้ กครอง
คณะกรรมการสถานศึกษา ชุมชน เขตพ้นื ที่การศึกษา หรอื หน่วยงานอื่นที่เกี่ยวขอ้ ง เขา้ มามสี ว่ นร่วมในการกาหนด
เปา้ หมาย วางแผน ตดิ ตามประเมินผล การดาเนนิ งานของสถานศกึ ษา พฒั นา ปรับปรุง รว่ มกันคิด รว่ มกนั ทา และ
ร่วมกันผลักดันให้สถานศึกษามีคุณภาพ เพื่อให้ผู้เรียนได้รับการศึกษาที่ดีมีคุณภาพ เป็นไปตามความต้องการของ
ผปู้ กครอง ชมุ ชน ผ้มู ีส่วนเกีย่ วข้อง สังคม และประเทศชาติ
2. ระบบการประกนั คณุ ภาพการศึกษาภายนอก
จากประกาศกฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ. ๒๕๕๓ ได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา
เล่ม ๑๒๗ ตอนท่ี ๒๓ ก หน้า ๒๓ เม่ือวันที่ ๒ เมษายน ๒๕๕๓ กล่าวถึง “การประเมินคุณภาพภายนอก”
หมายความว่า การประเมินคุณภาพการจัดการศึกษา การติดตาม และการตรวจสอบคุณภาพและมาตรฐาน

60

การศึกษาของสถานศึกษา ซ่ึงกระทาโดย สานักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การ
มหาชน) หรอื ผ้ปู ระเมินภายนอก

การประกันคุณภาพการศึกษาภายนอก หมายถึง การตรวจสอบยืนยันสภาพจริงในการดาเนินงานของ
สถานศึกษา และประเมินคุณภาพการศึกษา ตามมาตรฐานการศึกษาอย่างมีประสิทธิภาพตามกรอบแนวทางและ
วิธีการท่ีสานักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน) กาหนดและสอดคล้องกับ
ระบบประกันคณุ ภาพภายใน
หลกั การของการประกนั คุณภาพการศกึ ษาภายนอก
1. เป็นการประเมินเพ่อื มงุ่ ให้มกี ารพัฒนาคุณภาพการศึกษาไมไ่ ด้มุ่งเน้นเรื่องการตัดสินการจับผิดหรือการให้คณุ ให้
โทษ
2. ยึดหลักความเที่ยงตรงเป็นธรรมโปร่งใสมีหลักฐานข้อมูลตามสภาพความเป็นจริง และมีความรับผิดชอบที่
ตรวจสอบได้
3. มุ่งสร้างความสมดุลระหว่างเสรีภาพทางการศึกษากับจุดมุ่งหมายและหลักการศึกษาของชาติ โดยให้มีเอกภาพ
เชิงนโยบาย แต่ยังคงมีความหลากหลายในทางปฏิบัติที่สถานศึกษา สามารถกาหนดเป้าหมายเฉพาะและพัฒนา
คณุ ภาพการศกึ ษาให้เตม็ ตามศกั ยภาพของสถานศกึ ษาและผูเ้ รียน
4. มุง่ เนน้ ในเร่ืองของการสง่ เสริมและประสานงานในลกั ษณะกัลยาณมติ รมากกว่าการกากบั และควบคุม
5. ส่งเสริมการมสี ่วนรว่ มในการประเมนิ คณุ ภาพ และการพฒั นาการจดั การศกึ ษาจากทุกฝ่ายที่เก่ียวข้อง

ดร.เจตนา เมืองมลู . (ม.ป.ป.). การประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา. ค้นจาก
http://https://www.kkzone1.go.th/administrator-control/data/003/20-03-2018-15-45-
27_838365262.pdf

61

บทที่ 7
ขั้นตอนการประกันคณุ ภาพการศึกษา
1. การควบคุมคุณภาพการศกึ ษา
เป็นกระบวนการดาเนินการของหน่วยงานต้นสังกัดและสถาบันการศึกษา ในการกาหนดมาตรฐาน
การศึกษาใหส้ อดคล้องกับมาตรฐานการศกึ ษาของชาติ หลังจากนนั้ หน่วยงานต้นสังกัดและสถาบันการศึกษาจัดทา
แผน เพื่อใช้เป็นแนวทางในการดาเนินงาน พัฒนาคุณภาพเข้าสู่มาตรฐานท่ีกาหนดไว้ ในด้านการพัฒนาหลักสูตร
สื่อ การพัฒนาครูและบุคลากร ธรรมนูญสถานศึกษา ระเบียบการสอน การแนะแนว การจัดการเรียนการสอน
และการประเมินผล ทั้งน้ีจะเน้นระบบและกลไกการปฏิบัติงานตามแผน ติดตาม กากับการดาเนนิ งานอย่างจริงจัง
และต่อเนื่อง
2. การตรวจสอบคุณภาพการศกึ ษา
เป็นการดาเนินการของสถาบันการศึกษาและหน่วยงานต้นสังกัดในการยืนยันเป้าหมายที่กาหนด มุ่งไปสู่
มาตรฐานท่ีต้องการ โดยการดาเนินการดังนี้ 1) การตรวจสอบและทบทวนการดาเนินงานท้ังระบบด้วยตนเองของ
สถาบนั การศึกษา เพ่ือนาข้อมูลมาปรับปรุงและพฒั นาการจัดการศกึ ษาอย่างต่อเนื่องสมา่ เสมอ และรายงานผลต่อ
ผู้ปกครองและผู้รับผิดการจัดการศึกษา 2) การตรวจสอบและทบทวนคุณภาพการศึกษา โดยหน่วยงานต้นสังกัด
เพ่ือส่งเสริมสนับสนุนและใช้มาตรการในการส่งเสริมพัฒนาคุณภาพการศึกษาให้เป็นไปตามมาตรฐานการศึกษาที่
กาหนดไว้
3. การประเมนิ คณุ ภาพการศึกษา
เป็นการประเมินค่าระดับคุณภาพของกิจกรรมเฉพาะอย่างในหน่วยงาน เช่น คุณภาพการจัดการศึกษา
คุณภาพของงานวิจัย คุณภาพของการสอน เป็นต้น ประกอบด้วย 1) การประเมินคุณภาพภายใน จะใช้วิธี
การศกึ ษาตนเอง (Self-Study) และการประเมนิ ตนเอง (Self-Assessment) 2) การประเมินคณุ ภาพภายนอกเป็น
การดาเนินงานโดยสานักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา เพื่อประเมินผลและรับรองว่า
สถาบนั การศกึ ษาจดั การศึกษาได้คุณภาพตามมาตรฐานการศึกษาท่ีกาหนดไว้

อัญชลี ธรรมะวิธีกุล. (2551). การประกนั คุณภาพภายในสถานศึกษา. คน้ จาก
http://https://panchalee.wordpress.com/2009/03/27

62

บทที่ 8
การดาเนนิ งานการประกันคณุ ภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา
วตั ถปุ ระสงค์ของการดาเนินงานการประกนั คณุ ภาพการศึกษาภายสถานศกึ ษา
1. เพ่ือตรวจสอบคุณภาพ และผลการปฏิบตั งิ านของโรงเรียน ตามมาตรฐานคุณภาพการศึกษาข้ันพนื้ ฐาน
2. เพื่อนาผลการประเมนิ มาจดั ทาข้อมูลพนื้ ฐานเกยี่ วกับคุณภาพการจัดการศึกษาของโรงเรียน และนามาใช้ในการ
ตดั สินใจวางแผนพัฒนา และปรับปรงุ คุณภาพการศึกษาของโรงเรียน
3. เพ่ือรายงานผลการพัฒนาคุณภาพการจดั การศึกษาของโรงเรียนต่อหน่วยงานทีเ่ กย่ี วข้อง และสาธารณชน
4. เพ่ือเตรียมความพร้อมในการรบั การประเมินจากองค์กรภายนอก เพือ่ นาไปสู่การรับรองคณุ ภาพการศึกษา
ระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในสถานศกึ ษา
1. การควบคุมคุณภาพการศกึ ษา
1.1 กาหนดมาตรฐานการศกึ ษา
การกาหนดมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา หมายถึง ผู้บริหารโรงเรียน คณะครู คณะกรรมการ
สถานศึกษา ผ้ปู กครองและชุมชน รว่ มกนั ศึกษาและวิเคราะห์มาตรฐานการศึกษาทก่ี ระทรวงศึกษาธิการประกาศใช้
เพื่อกาหนดเป็นมาตรฐานการศกึ ษาของสถานศึกษาโดยมีแนวดาเนินการ ดังนี้
1. ศกึ ษามาตรฐานการศึกษา รายละเอียดและคาอธิบายของมาตรฐานทีก่ ระทรวงศึกษาธกิ ารกาหนด
2. วิเคราะห์มาตรฐานสถานศึกษาพิจารณารายละเอียดของแต่ละมาตรฐานอาจจะกาหนดเพ่ิมเติม เป็น
มาตรฐานหรอื ประเด็นย่อยในแต่ละประเด็นพิจารณาเพอ่ื กาหนดเป็นคา่ มาตรฐาน
3. กาหนดค่าเปา้ หมายความสาเรจ็ ของแต่ละมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา
4. ประชาพจิ ารณม์ าตรฐานการศกึ ษาของสถานศึกษาและคา่ เป้าหมายความสาเรจ็
5. นามาตรฐานการศกึ ษาของสถานศึกษา และค่าเป้าหมาย เสนอคณะกรรมการบริหารโรงเรียนให้ความ
เหน็ ชอบ
6. ประกาศมาตรฐานการศึกษาและคา่ เป้าหมายความสาเร็จของสถานศกึ ษาใหผ้ เู้ กย่ี วข้องทราบ
1.2 จัดทาแผนพฒั นาการจัดการศึกษาของสถานศกึ ษา
จัดทาแผนพัฒนาการจัดการศึกษาของสถานศึกษา ที่สอดคล้องกับสภาพปัญหาและความต้องการจาเป็น
ของสถานศึกษาอย่างเป็นระบบ โดยสะท้อนคุณภาพความสาเร็จอย่างชัดเจนตามมาตรฐานการศึกษาของ
สถานศกึ ษา
แผน เป็นเอกสารท่ีแสดงโครงการ/กิจกรรม วิธีการที่ได้ผ่านการคิดมาแล้วล่วงหน้า โดยผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง
ทุกฝ่ายร่วมกันคิด และพิจารณาอย่างละเอียดรอบคอบ สาหรับเป็นเครื่องชี้นาการดาเนินการใดๆที่สอดรับกับ
เป้าหมาย วสิ ยั ทัศน์ พนั ธกิจขององคก์ ร ในสถานศึกษาโดยมีแผน 2 ประเภท คอื
1) แผนพฒั นาการจัดการศึกษาของสถานศึกษาซ่ึงเปน็ แผนท่ีมรี อบระยะเวลาการพฒั นาทีม่ ุ่งคณุ ภาพ ตาม
มาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา อาจเป็นแผน 3 ปี แผน 4 ปี หรือแผน 5 ปี แลว้ แต่ความเหมาะสม ตามบรบิ ท

63

ของสถานศึกษา แผนประเภทน้ีจะสะท้อนกระบวนการวางแผนเชิงกลยุทธ์ท่ีจะใช้ในการพัฒนาหรือปรับปรุงเพื่อ
นาไปสเู่ ป้าหมายไดต้ ามคุณภาพตามมาตรฐานทีว่ างไว้

2) แผนปฏิบัติการประจาปี เป็นแผนที่แตกมาจากแผนพัฒนาการจัดการศึกษาของสถานศึกษาเพื่อการ
ดาเนินงานเป็นรายปี โดยแผนปฏิบัติการในแต่ละปีน้นั ควรมีจุดเนน้ การพัฒนาคุณภาพผู้เรียนท่ีชัดเจน มีกิจกรรม
การดาเนินงานตามกรอบเวลา สถานท่ี งบประมาณ ผู้รับผิดชอบ มีกิจกรรม ปฏิทิน การติดตาม ตรวจสอบการ
ดาเนินงานความก้าวหน้าของการดาเนินงาน การปรับปรุง แก้ไขเพื่อให้การดาเนินงานมีประสิทธิภาพ ตลอดจนมี
การรายงานโครงการเพ่ือเปน็ ขอ้ มูลและสารสนเทศในการปรับปรงุ และพฒั นาในปีต่อๆไป ซ่งึ ประกอบด้วย
1. สาระสาคญั ของการจดั ทาแผนพฒั นาการจดั การศึกษาของสถานศึกษา ประกอบไปดว้ ย
1.1. ศึกษามาตรฐานการศกึ ษาของสถานศึกษา สภาพความตอ้ งการจาเป็นในการพฒั นาสถานศกึ ษา

1.2 กาหนดวิสยั ทศั น์ พันธกจิ เปา้ หมายท่ีมุ่งคุณภาพของผู้เรียน
1.3 กาหนดวิธีการดาเนินงาน/โครงการที่สอดคล้องกับมาตรฐานการศึกษา เครื่องมือที่มา สนับสนุน
โครงการ ผลการดาเนนิ งานตามโครงการ
1.4 กาหนดการใชง้ บประมาณ
1.5 เสนอแผนพัฒนาการจดั การศกึ ษาต่อคณะกรรมการบริหารโรงเรียน
2. ข้นั ตอนการจัดทาแผนพัฒนาการจัดการศึกษาของสถานศกึ ษา ประกอบดว้ ย
2.1 แตง่ ตัง้ คณะกรรมการจัดทาแผนพัฒนาการจัดการศึกษา โดยการมสี ว่ นรว่ มจากทกุ ฝ่าย
2.2 รวบรวมขอ้ มูลสารสนเทศเก่ียวกับสภาพภายในและสภาพภายนอกสถานศกึ ษา
2.3 วเิ คราะหข์ ้อมลู เกย่ี วกบั สภาพภายในและภายนอกของสถานศึกษา
2.4 กาหนดแผนการดาเนนิ งาน รวมทง้ั แผนกากับติดตามและประเมินผลการดาเนนิ งาน
1.3 ดาเนินการตามแผนพฒั นาการจัดการศกึ ษาของสถานศกึ ษา
การดาเนินงานตามแผนพัฒนาการจัดการศึกษา หมายถึง การนาแผนพัฒนาคุณภาพไปสู่การปฏิบัติ โดย
จัดทาเป็นแผนปฎิบัติการประจาปี เพื่อใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาคุณภาพการจัดการศึกษา ซ่ึงในการจัด
แผนปฏิบัตกิ ารประจาปีให้สอดคลอ้ งกับแผนพัฒนาการจัดการศกึ ษาของสถานศกึ ษา ควรดาเนนิ การ ดงั นี้
3.1 แต่งตั้งคณะทางานจัดทาแผนปฏบิ ตั กิ ารประจาปี โดยประกอบดว้ ยจากผู้เกย่ี วขอ้ ง หลายๆฝา่ ย
3.2 ศึกษาและวเิ คราะห์แผนพัฒนาการจดั การศึกษาของสถานศึกษา
3.3 วิเคราะหแ์ ละจดั ทารายละเอยี ดโครงการ/กิจกรรม
3.4 การติดตามประเมนิ ผลการดาเนนิ งานตามแผนปฏิบัตริ าชการประจาปี
2. การตรวจสอบคณุ ภาพการศกึ ษา
2.1 ตรวจสอบคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา
การตรวจสอบคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา หมายถึง การตรวจสอบการดาเนินงานของ
สถานศึกษาตามมาตรฐานการศึกษาที่สถานศึกษาประกาศและกาหนด เป็นการดาเนินงานโดยสถานศึกษาอย่าง
น้อยภาคเรยี นละ 1 คร้ัง เพื่อนาขอ้ มูลมาใช้ในการวางแผนพัฒนาต่อไปควรมีแนวทางการดาเนนิ งาน ดังนี้

64

ขั้นตอนและแนวทางการประเมินผลและตรวจสอบคุณภาพการศึกษาภายในสถานศึกษา โดยแบ่งเป็น 3 ข้ันตอน
ดงั น้ี
ข้นั ที่ 1 ขนั้ เตรยี มการ

1.1 การสร้างความตระหนักและความสาคัญของการประเมินคุณภาพภายในตามมาตรฐานการศึกษาของ
สถานศึกษาให้กบั บุคลากรที่เกยี่ วขอ้ งทราบ

1.2 พฒั นาความรู้ และทักษะเก่ียวกบั การประเมินคณุ ภาพภายในตามมาตรฐานการศกึ ษาของสถานศกึ ษา
1.3 ทาความเขา้ ใจเกย่ี วกับรปู แบบการเขยี นรายงานการประเมนิ ตนเองและวธิ ีการประเมนิ คุณภาพ
1.4 แต่งต้ังคณะกรรมการประเมินคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา ซ่ึงจะต้อง
ประกอบด้วยผู้เกยี่ วขอ้ งทกุ ฝ่าย
ขน้ั ที่ 2 ขัน้ ดาเนินการ
2.1 การวางแผนการปฏิบัตงิ าน ประกอบด้วย วัตถปุ ระสงค์ เปา้ หมายของการประเมิน นากรอบมาตรฐาน
การศึกษาของสถานศึกษามาเป็นแนวทางในการดาเนินงาน กาหนดวิธีการประเมินแต่ละมาตรฐาน การเก็บ
รวบรวมข้อมูล การสรปุ และรายงานผลการประเมนิ
2.2 การดาเนินการตามแผน ประกอบด้วย การสร้างเคร่ืองมือท่ีสอดคล้องกับมาตรฐานการศึกษาและ
กาหนดเกณฑก์ ารประเมนิ โดยเน้นหลกั ฐานเชิงประจักษ์ทห่ี ลากหลาย
2.3 การตรวจสอบผลการดาเนินงานตามมาตรฐานการศึกษา สรุปผล การตรวจสอบการดาเนินงานตาม
มาตรฐานการศึกษาของสถานศกึ ษา
2.4 การนาผลการประเมินผลและตรวจสอบคุณภาพการจัดการศึกษามาวิเคราะห์ วางแผนการพัฒนา /
ปรับปรุงการดาเนินงานของสถานศึกษา เพ่ือนาข้อมูลมาใช้ในการพัฒนาโรงเรียนให้มีคุณภาพ ตามมาตรฐาน
การศกึ ษา
ข้นั ที่ 3 ขัน้ การจดั ทารายงานผลการประเมินผลและตรวจสอบคุณภาพการศึกษาภายในสถานศกึ ษา
เม่ือสถานศึกษาจดั ทารายงานผลการประเมินผลและตรวจสอบคุณภาพการศึกษาภายใน สถานศึกษาเสร็จ
แล้ว จะนาข้อมลู มาจัดทารายงานการประเมนิ ผลและพร้อมสรุปแนวทางการพัฒนาของสถานศึกษาต่อไป
2.2 ติดตามผลการดาเนนิ การ
การติดตามผลการดาเนินการ หมายถึง การติดตามผลการดาเนินงานของสถานศึกษาตามแผนพัฒนาการ
จัดการศึกษาของสถานศึกษาและแผนปฏิบัติการประจาปี เพื่อนาข้อมูลเชิงประจักษ์ไปใช้ปรับปรุง หรอื พัฒนาการ
ดาเนินงานของสถานศึกษาให้มีคุณภาพตามมาตรฐานการศึกษา นาเสนอผลการดาเนินงาน เพ่ือใช้เป็นข้อมูลใน
การวางแผนการพัฒนาคุณภาพการศึกษาตอ่ ไป โดยระยะเวลาการติดตามผลการดาเนินงานเพอ่ื พัฒนาสถานศึกษา
ให้มคี ุณภาพตามมาตรฐานการศึกษา จะกาหนดเป็น 2 ระยะ
ระยะท่ี 1 ติดตามผลการดาเนนิ งานระหวา่ งการดาเนินงานพฒั นาการจดั การศึกษา
ระยะท่ี 2 ตดิ ตามผลการดาเนนิ งานเมอ่ื เสร็จสนิ้ การดาเนินงานพฒั นาการจัดการศึกษา

65

2.3 จัดส่งรายงานผลการประเมนิ ตนเอง
จัดส่งรายงานผลการประเมินตนเอง (SELF - ASSESSMENT REPORT : SAR) การจัดส่งรายงานผลการ

ประเมินตนเองใหแ้ ก่หน่วยงานต้นสังกัด หมายถึง ผลจากการจัดทาการประเมินตนเอง ผลจากการดาเนนิ งานการ
ประเมินผลและตรวจสอบคุณภาพการศึกษาของสถานศึกษา เป็นการจัดทาผลการดาเนินงานตามมาตรฐาน
การศึกษาของสถานศึกษา ที่สถานศึกษาจัดทาขึ้นแล้วนาเสนอรายงานผลประเมินตนเองต่อคณะกรรมการ
สถานศึกษาใหค้ วามเห็นชอบ และจัดสง่ รายงานต่อสานักงานเขตพน้ื ท่ีการศกึ ษาเป็นประจาทุกปี เพ่อื ให้หน่วยงาน
ต้นสังกัดให้คาปรึกษา ช่วยเหลือและแนะนาสถานศึกษา เพ่ือให้การประกันคุณภาพการศึกษาของสถานศึกษา
พัฒนาอย่างต่อเน่ือง

รายงานการประเมินตนเอง (SELF - ASSESSMENT REPORT : SAR)
รายงานการประเมนิ ตนเองของสถานศึกษา เปน็ การสรุปผลการจัดการศึกษาของสถานศึกษาท่ีสะท้อนผล

การพัฒนาคุณภาพของสถานศึกษา ซ่ึงเป็นผลสาเร็จจากการบริหารจัดการศึกษาที่สอดคล้องกับมาตรฐาน
การศึกษาขั้นพ้ืนฐาน เพื่อการประกันคุณภาพภายใน 3 มาตรฐาน ได้แก่ คุณภาพของผู้เรียน กระบวนการบริหาร
และการจัดการ และกระบวนการจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสาคัญ และผลการวิเคราะห์จุดเด่น จุดท่ี
ควรพัฒนา และระบุแนวทางการพัฒนาสถานศึกษาในอนาคต โดยมีประเด็นในการจัดทารายงานผลการประเมิน
ตนเองท่สี าคัญ ดงั ตอ่ ไปนี้
1. ขน้ั ตอนการจัดทารายงานผลการประเมินตนเอง ประกอบดว้ ย

1.1 แต่งต้ังคณะกรรมการ ซึ่งประกอบด้วยคณะบุคคลหลายฝ่าย ได้แก่ ผู้บริหาร ครู บุคลากรทางการ
ศกึ ษาท่เี ก่ียวข้อง

1.2 รวบรวมข้อมลู สารสนเทศ ทั้งขอ้ มลู สารสนเทศทั่วไป ข้อมูลสารสนเทศผลการดาเนินงานตามกิจกรรม
โครงการ และกจิ กรรมของสถานศกึ ษาตามมาตรฐานของสถานศกึ ษา

1.3 สรุปและจัดทารายงานผลการประเมินตนเอง สถานศึกษารวบรวมผลจากการดาเนินกิจกรรมตาม
มาตรฐานมาสรุปและเขยี นรายงานผลการประเมนิ ตนเอง

1.4 นาเสนอคณะกรรมการบริหารโรงเรียนให้ความเห็นชอบ โดยสถานศึกษานารายงานซึ่งเขียนสมบูรณ์
แล้วเสนอต่อคณะกรรมการบรหิ ารโรงเรยี นพจิ ารณาใหค้ วามเหน็ ชอบ เพ่อื รับรองผลการประเมินของสถานศึกษา

1.5 เผยแพร่ต่อสาธารณชนหน่วยงานต้นสังกัดและหน่วยงานที่เก่ียวข้อง สถานศึกษานารายงานผลการ
ประเมนิ ท่ีได้ รบั การเหน็ ชอบจากคณะกรรมการบริหารโรงเรียนเผยแพร่ตอ่ สาธารณชน และผเู้ ก่ยี วขอ้ ง
2. โครงสร้างรายงานการประเมินตนเองของสถานศึกษา
ส่วนท่ี 1 ขอ้ มูลพ้นื ฐาน

• ข้อมลู ทั่วไป
• ขอ้ มลู ครแู ละบุคลากร
• ข้อมูลนักเรียน

66

• สรุปข้อมูลผลสมั ฤทธท์ิ างการเรียนระดบั สถานศกึ ษา
• ผลการทดสอบระดับชาตขิ องผู้เรียน
ส่วนที่ 2 ผลการประเมินตนเองของสถานศกึ ษา
• มาตรฐานท่ี 1 คุณภาพของผู้เรยี น
• มาตรฐานท่ี 2 กระบวนการบรหิ ารและการจัดการ
• มาตรฐานที่ 3 กระบวนการจัดการเรยี นการสอนที่เนน้ ผเู้ รียนเปน็ สาคญั
ส่วนท่ี 3 สรุปผล และแนวทางการพัฒนา
• จุดเดน่
• จุดควรพัฒนา
• แนวทางการพัฒนาคุณภาพ
ส่วนที่ 4 ภาคผนวก
• หลักฐานข้อมลู สาคญั เอกสารอ้างองิ ตา่ งๆ

ระบบการประกันคณุ ภาพการศกึ ษาภายนอก
1. การประเมินคณุ ภาพการศึกษา
ข้นั ตอนการประเมนิ คณุ ภาพภายนอก (หนา้ ที่ของสมศ.ในการมาตรวจเยี่ยมสถานศกึ ษา)
กอ่ นประเมิน
1. วเิ คราะหข์ อ้ มลู เบื้องตน้ ของสถานศึกษา (PRE-ANALYSIS)
2. พิจารณารูปแบบการลงพ้ืนที่ตรวจเยย่ี มสถานศึกษา (NON-VISIT / PARTIAL VISIT / FULL VISIT)
3. ลงนามรับรองผลการวิเคราะห์ข้อมูลเบื้องต้นของสถานศึกษา (PRE-ANALYSIS) และสรุปรูปแบบการลงพ้ืนท่ี
ตรวจเย่ยี มสถานศึกษา (NON-VISIT / PARTIAL VISIT / FULL VISIT) ตามขอ้ 1 - 2
4. ร่วมกันจัดทากาหนดการประเมินคุณภาพภายนอกของสถานศึกษาในแต่ละวัน เพื่อเสนอให้ประธานคณะผู้
ประเมินพิจารณา ก่อนจดั สง่ มายัง สมศ.
ในกรณปี ระเมนิ แบบ PARTIAL VISIT หรือ FULL VISIT
1. เข้าร่วมประชุมเพื่อกาหนดแผนการลงพื้นที่ตรวจเยี่ยม และรับทราบภาระหน้าที่ในการลงพ้ืนที่ตรวจเยี่ยม
สถานศกึ ษา
2. เตรียมความพร้อมในการลงพื้นที่ตรวจเยี่ยม เช่น เคร่ืองมือที่ใช้ในการประเมิน ศึกษาข้อมูลสถานศึกษาเพิ่มใน
ประเดน็ ที่ยังไม่ชัดเจน ฯลฯ
ระหวา่ งประเมนิ
1. ดาเนนิ การประเมินคุณภาพภายนอกสถานศึกษาตามขอบข่ายและประเด็นที่กาหนดไว้

67

หลงั การประเมนิ
1. เข้าประชุมร่วมกับคณะผู้ประเมินในการนาข้อค้นพบหรือข้อมูลที่ได้ท้ังหมดมาอภิปรายร่วมกันเพ่ือวิเคราะห์ผล
การประเมนิ ในแต่ละวัน
2. ร่วมนาเสนอผลการประเมินด้วยวาจาต่อองค์ประชุมของสถานศึกษา เพ่ือรับฟังความคิดเห็นและตรวจสอบ
ความถูกตอ้ งของข้อมูลต่างๆ และเปิดโอกาสให้สถานศึกษาได้ช้ีแจงข้อมูลเพิ่มเติมในกรณีที่สถานศึกษามขี ้อสังเกต
วา่ มขี ้อมลู บางประเดน็ ไมถ่ ูกตอ้ ง ไมช่ ัดเจน
3. เข้ารว่ มประชมุ เพ่ือสรุปผลการประเมินคณุ ภาพภายนอกของสถานศึกษา
4. จัดส่งผลการประเมนิ คุณภาพภายนอกสถานศึกษาในสว่ นทเี่ กี่ยวข้องให้กบั กรรมการและเลขานุการ

สานักงานศึกษาธกิ ารจังหวดั สงขลา . (2561). คูม่ ือการดาเนินงานการประกันคุณภาพการศึกษาของ
สถานศกึ ษา ตามกฎกระทรวงการประกันคณุ ภาพ พ.ศ.2561 . [รูปแบบอเิ ล็กทรอนิกส์]. ,

อัญชลี ธรรมะวิธีกุล. (2551). การประกันคณุ ภาพภายในสถานศึกษา. คน้ จาก
http://https://panchalee.wordpress.com/2009/03/27

ดร.อนศุ ร หงส์ขุนทด. (2563). ขนั้ ตอนการประเมินคุณภาพภายนอกของสานักงานรับรองมาตรฐานและ
ประเมินคุณภาพการศกึ ษา (องคก์ ารมหาชน). ค้นจาก http://krukob.com/web/1-161/

(ม.ป.ป.). รายงานการประเมินตนเอง. ค้นจาก http://www.kruchiangrai.net.
.

68

ภาคผนวก
ตัวอย่างรายงานการประเมนิ ตนเอง (SAR)

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96