การลดความเสี่ยงจากธรณีพิบัติภัย "คลื่นยักษ์สึนามิ"

¡ÃÁ·Ã¾Ñ ÂҡøóÕ
¡ÃзÃǧ·Ã¾Ñ ÂҡøÃÃÁªÒµÔáÅÐÊÔè§áÇ´ÅŒÍÁ

¡ÒÃÅ´¤ÇÒÁàÊÂèÕ §

¨Ò¡¸Ã³Õ¾ºÔ µÑ ÔÀÑÂ

“¤Å×è¹ÂÑ¡ÉÊ¹Ö ÒÁÔ”

กรมทรัพยากรธรณี

วิสัยทัศน์

เป็นองค์กรที่ประชาชนและรัฐบาลเชื่อม่ันในองค์ความรู้ทางธรณีวิทยา และ
การบริหารจัดการทรัพยากรธรณีอย่างมีส่วนร่วมในการน�ำพาประเทศไปสู่ความมั่นคงของ
ฐานทรัพยากรธรณีท่ีมีการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์อย่างสมดุล และคุณภาพชีวิตที่ดี
ของประชาชน

พันธกจิ

1. เสนอความเห็นเพ่ือการก�ำหนดพื้นที่และการจัดท�ำนโยบาย แผนมาตรการ
ดา้ นการอนรุ กั ษม์ รดกธรณแี ละอทุ ยานธรณี ธรณวี ทิ ยาสงิ่ แวดลอ้ มและธรณพี บิ ตั ิ
และการบริหารจดั การทรัพยากรแร่

2. บูรณาการและสรา้ งความรว่ มมือกับภาคีเครอื ขา่ ยทงั้ ในและต่างประเทศ
3. เสริมสร้างขีดความสามารถของบคุ ลากร การวจิ ยั และพัฒนาเครอ่ื งมอื กลไก

รวมทง้ั การใช้เทคโนโลยดี ิจิทลั ในการบริหารจัดการ
4. เสนอใหม้ ี ปรับปรุง หรอื แก้ไขกฏหมายในความรบั ผดิ ชอบใหส้ อดคล้องกับ

สถานการณ์

ทปี่ รกึ ษา

นายสมหมาย เตชวาล อธบิ ดกี รมทรัพยากรธรณี
นายนิวัต ิ มณีขตั ิย์ รองอธบิ ดีกรมทรพั ยากรธรณี
นายมนตรี เหลืองอิงคะสตุ รองอธบิ ดกี รมทรพั ยากรธรณี
นายนิมิตร ศรคลงั ผ้อู ำ� นวยการกองธรณีวิทยาสิ่งแวดลอ้ ม

จดั ทำ� โดย

สว่ นธรณวี ทิ ยาสิง่ แวดลอ้ มและการเปลีย่ นแปลงสภาพภูมิอากาศ
กองธรณีวิทยาสิง่ แวดล้อม

การลดความเสี่ยง จากพธิมรพณค์ ีพร้งั ิบทัต ่ี 4ภิ ัยสิงหคาลคนื่ มย 2ัก5ษ6์ 4 สนึ ามิ

4

ค�ำนำ�

เหตุการณ์แผ่นดินไหวเมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2547 ที่มีความรุนแรงขนาด
9.3 ตามมาตรารคิ เตอร์ บรเิ วณทศิ ตะวนั ตกเฉยี งเหนอื ของเกาะสมุ าตรา กอ่ ใหเ้ กดิ คลน่ื
ยกั ษส์ นึ ามิ เคลอื่ นเขา้ ซดั ชายฝง่ั ทะเลอนั ดามนั ดา้ นทศิ ตะวนั ตก ภาคใตข้ องประเทศไทย
จงั หวดั ทไ่ี ดร้ บั ผลกระทบจากเหตกุ ารณใ์ นครงั้ นร้ี วม 6 จงั หวดั ไดแ้ ก่ จงั หวดั ภเู กต็ พงั งา
ระนอง ตรัง สตูล และกระบี่ มีผู้เสียชีวิต บาดเจ็บและสูญหายจ�ำนวนมาก และใน
อีกหลายประเทศบริเวณมหาสมุทรอินเดียที่คล่ืนยักษ์สึนามิได้คร่าชีวิตผู้คนรวมเป็น
จำ� นวนมากกวา่ 220,000 คน เป็นความสญู เสยี ครัง้ ใหญ่ในประวตั ิศาสตร์โลก

กรมทรัพยากรธรณี ค�ำนึงถึงความส�ำคัญในการให้ความรู้ความเข้าใจแก่
ประชาชน และได้จัดท�ำหนังสือเล่มน้ี เพ่ือเผยแพร่ความรู้เก่ียวกับคล่ืนยักษ์สึนามิ
แก่ประชาชนท่ัวไป โดยเฉพาะผู้ประกอบกิจการด้านการท่องเท่ียว หน่วยงานภาค
ราชการ และประชาชนในพน้ื ทเ่ี สย่ี งภยั รวมทงั้ เยาวชนและนกั ศกึ ษา สำ� หรบั เปน็ ขอ้ มลู
ประกอบการศึกษาและเพม่ิ พนู ความรู้เกย่ี วกับแผน่ ดนิ ไหวและคลนื่ ยกั ษ์สึนามิ รวมท้ัง
รู้ถึงแนวทางลดความเส่ียงธรณีพิบัติภัยจากคล่ืนยักษ์สึนามิ และมีความรู้ความเข้าใจ
เก่ียวกับธรรมชาติของคลื่นยักษ์สึนามิ เพื่อลดความสูญเสียท่ีจะเกิดขึ้นกับชีวิตและ
ทรพั ย์สนิ ของเราและคนทีเ่ รารัก

2 การลดความเสี่ยง จากธรณีพิบตั ภิ ยั คลน่ื ยกั ษ์สนึ ามิ

สารบัญ

ความหมาย และสาเหตกุ ารเกดิ คล่นื ยกั ษ์สึนามิ 4
ความหมาย........................................................................................................ 5
สาเหตขุ องแผ่นดินไหว....................................................................................... 7
สาเหตุของการเกดิ คลน่ื ยักษส์ ึนามิ..................................................................... 11
ลกั ษณะของคล่ืนยกั ษส์ ึนามิ............................................................................... 12
ประวัตคิ ลนื่ ยกั ษส์ นึ ามิบริเวณเกาะสมุ าตร......................................................... 13
เหตกุ ารณ์แผน่ ดนิ ไหวและคล่ืนยักษ์สึนามิ......................................................... 16
พื้นทีช่ ายฝั่งทไี่ ดร้ บั ผลกระทบจากคล่นื ยกั ษ์สนึ าม.ิ ............................................ 17
บริเวณที่มีโอกาสเปน็ แหล่งก�ำเนนิ คล่ืนยักษ์สนึ ามสิ มุ าตรา................................ 18
สงิ่ บอกเหตกุ อ่ นเกดิ คลื่นยกั ษส์ นึ ามิ................................................................... 19
ถ้าท่านสงั เกตเห็นส่งิ บอกเหตุกอ่ นเกิดคลื่นยักษส์ ึนามคิ วรปฏิบตั ดิ งั น้ี............... 19
สถานทปี่ ลอดภัยและเส้นทางการหนีภัย.............................................................. 20
ท�ำอยา่ งไรให้ชวี ติ ปลอดภยั จากคลน่ื ยักษส์ นึ าม.ิ ................................................ 21
ข้อปฏิบตั ติ ัวเพ่อื รบั มอื กอ่ นเกดิ คล่ืนยกั ษส์ ึนาม.ิ ................................................ 22
ขอ้ ปฏิบัตติ วั ขณะเกิดคลื่นยักษส์ ึนาม.ิ ................................................................ 23
แนวทางลดความเสยี่ งจากคลื่นยักษส์ ึนาม.ิ ........................................................ 23
ธุรกจิ การท่องเทย่ี ว............................................................................................ 26
ประชาชนท่วั ไป................................................................................................. 28
ระบบเตอื นภัยลว่ งหนา้ ...................................................................................... 29
แผนทเี่ ส้นทางหนีภยั คลนื่ ยกั ษ์สึนาม.ิ ................................................................ 35
เอกสารอา้ งองิ ....................................................................................................

3

ความหมายและสาเหตุการเกิดสึนามิ

สนึ ามิ (Tsunami) คือ คลื่นยกั ษ์ ค�ำว่า สึนามเิ ปน็ ภาษาญ่ีป่นุ แปลวา่ คลื่นทา่ เรอื
แต่ส่วนใหญ่แล้วสึนามิ จะถูกน�ำไปใช้ในความหมายในทางอ้อม คือ คล่ืนขนาดใหญ่หรือ
คลน่ื ยกั ษน์ นั่ เอง

ความหมาย

สึนามิ เป็นคลื่นยักษ์ใต้น�้ำ ซึ่งส่วนใหญ่เกิดจากแผ่นดินไหวใต้มหาสมุทร ท่ีมีระดับ
ความรุนแรงสูง มักเกิดขึ้นบริเวณท่ีมีความเส่ียงต่อการเกิดแผ่นดินไหว เช่น พื้นท่ีรอบๆ
มหาสมทุ รแปซฟิ กิ ทเ่ี รยี กกนั วา่ “วงแหวนไฟ” คลนื่ ยกั ษส์ นึ ามนิ น้ั มคี วามยาวคลน่ื หรอื ระยะ
ระหว่างสันคล่ืนยาวมาก ในระหว่างท่ีคล่ืนยักษ์สึนามิเคลื่อนที่อยู่ในมหาสมุทรช่วงที่เป็น
ทะเลลึก คล่ืนจะมลี กั ษณะเป็นคล่นื ใต้นำ้� ทเ่ี หน็ เป็นเพยี งระลอกคล่ืนสงู ราว 30 เซนติเมตร
ถึง 1 เมตรเท่าน้ัน บางคร้ังผู้ท่ีอยู่บนเรือเดินสมุทรอาจไม่รู้สึกหรือสังเกตถึงการเคล่ือนตัว
ของคลนื่ ยกั ษไ์ ด้ แตเ่ มอื่ คลื่นยักษส์ นึ ามิเคลือ่ นทเี่ ข้าหาฝงั่ สู่เขตน้�ำตื้น คล่ืนจะเคลือ่ นทช่ี ้าลง
ในขณะทคี่ วามสงู ของยอดคล่นื กลบั ยิง่ ทวีสงู ขึน้ และมพี ลงั ท�ำลายล้างสูง

4 การลดความเส่ยี ง จากธรณพี บิ ัตภิ ยั คลืน่ ยักษส์ ึนามิ

สาเหตุของแผ่นดินไหว

สาเหตขุ องการเกิดแผ่นดนิ ไหวทส่ี ำ� คัญ ได้แก่

1) การเคลื่อนที่ของเปลือกโลกตามธรรมชาติ ในบริเวณรอยต่อของแผ่นเปลือก
โลก ที่แผ่นเปลือกโลกหน่ึงมุดตัวลงใต้แผ่นเปลือกโลกอีกแผ่นหนึ่ง เช่น การเคล่ือนท่ีของ
เปลือกโลกบริเวณนอกชายฝั่งทิศตะวันตกเฉียงเหนือของเกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย
เมื่อวันท่ี 26 ธนั วาคม 2547 ท�ำใหเ้ กิดแผ่นดินไหวขนาด 9.3 ริคเตอร์
2) ภูเขาไฟระเบิด เช่น การระเบิดของภูเขาไฟกรากะตัว (Krakatau) ท่ีประเทศ
อนิ โดนเี ซยี เมอ่ื ปี พ.ศ. 2426 ทำ� ใหเ้ กิดแผ่นดินไหวรุนแรง
3) การกระท�ำของมนุษย์ เชน่ การยุบตัวของแผน่ ดนิ เนอื่ งจากการทำ� เหมืองใต้ดนิ
การทดลองระเบดิ ปรมาณใู ตด้ นิ การทรดุ ตวั ของพน้ื ทก่ี กั เกบ็ นำ้� เหนอื เขอ่ื นซงึ่ รบั นำ�้ หนกั มาก
ขน้ึ ทำ� ให้เกดิ การปรบั ตวั ของเปลือกโลก เป็นต้น
นอกจากนี้การเกิดแผ่นดินไหวอาจจะเกิดจากการพุ่งชนโลกของดาวเคราะห์น้อย
แตม่ ีโอกาสเกิดขึน้ น้อยมาก

5

(ก)

ท่ีมา : Wincander and Monroe, 2002
(ก) (ข)

ทีม่ า : www.cenapred.unam.mx ทม่ี า : www.math.ucdavis.edu

รปู ท่ี 1 สาเหตขุ องการเกดิ แผน่ ดินไหว ได้แก่
(ก) การเคลอื่ นท่ีของเปลือกโลก
(ข) ภเู ขาไฟระเบิด
(ค) การทรุดตวั ของพน้ื ทก่ี ักเกบ็ น้�ำเหนือเขอื่ น

6 การลดความเสยี่ ง จากธรณพี บิ ัติภยั คลืน่ ยักษ์สนึ ามิ

สาเหตุของการเกิดคลื่นยักษ์สึนามิ

สาเหตุของการเกิดคลืน่ ยักษ์สึนามนิ นั้ มีหลายสาเหตุ ได้แก่

1) แผน่ ดนิ ไหว คลนื่ ยกั ษส์ นึ ามสิ ว่ นใหญม่ กั เกดิ จาก
แผ่นดินไหวท่ีมีความรุนแรงมากกว่า 7.5 ริคเตอร์
ท่ีสามารถเปลี่ยนแปลงโครงสร้างพื้นท้องทะเล
และสร้างคล่ืนน้�ำท่ีมีพลัง สามารถเคลื่อนท่ีไปไกล
หลายพนั กโิ ลเมตรโดยปกตแิ ผน่ ดนิ ไหวทกี่ อ่ ใหเ้ กดิ คลน่ื
ยักษ์สึนามิน้ัน มักเป็นรอยเลื่อนย้อนมุมต�่ำ (thrust
fault) ในบรเิ วณรอยตอ่ แผน่ เปลอื กโลก
2) ภเู ขาไฟระเบิด ภเู ขาไฟทรี่ ะเบดิ ข้ึนในทะเลกอ็ าจ
เป็นสาเหตุที่ส่งผลให้พื้นสมุทรส่ันสะเทือนและเกิด
คลื่นยักษ์สึนามิขึ้นได้ นอกจากนั้น การระเบิดของ
ภเู ขาไฟอาจทำ� ใหเ้ กดิ การถลม่ ของปากปลอ่ งภเู ขาไฟ
สง่ ผลให้เกดิ คลืน่ สงู ถึง 40 เมตร
3) ดินถล่ม ดินและหินท่ีมีมวลขนาดใหญ่ถล่มจาก
ภูเขาใกล้ชายฝั่งทะเลลงในอ่าว สามารถท�ำให้น้�ำถูก
แทนท่ีและเกิดเป็นคล่ืนยักษ์ได้ นอกจากนั้นเม่ือเกิด
แผ่นดนิ ไหว อาจท�ำให้เกดิ ดนิ ถลม่ ใต้ทะเล มวลดนิ ท่ี
ยังไม่แข็งตัวถล่มลงมาแทนท่ีน้�ำก่อให้เกิดคล่ืนยักษ์สึ
นามิทมี่ ีพลังรนุ แรงได้
4) ดาวเคราะหน์ อ้ ย คลนื่ ยกั ษส์ นึ ามอิ าจเกดิ ขน้ึ ไดถ้ า้
ดาวเคราะหน์ อ้ ย มขี นาดเสน้ ผา่ ศนู ยก์ ลางตง้ั แต่ 5 ถงึ
6 กิโลเมตรขน้ึ ไป ตกลงสูม่ หาสมุทร

7

คล่ืนยักษ์สึนามิท่ีเกิดข้ึนบริเวณภาคใต้ของประเทศไทย เมื่อวันที่ 26 ธันวาคม
2547 มีสาเหตุเกดิ มาจากแผ่นดนิ ไหว ขนาด 9.3 รคิ เตอร์ บริเวณนอกชายฝั่งตะวันตกเฉียง
เหนอื ของเกาะสมุ าตรา ประเทศอินโดนีเซยี ซง่ึ เกดิ จากการทแ่ี ผน่ เปลอื กโลกอินเดีย มดุ ตัว
ลงใตแ้ ผ่นเปลอื กโลกยเู รเซีย ในอตั ราประมาณ 6 เซนติเมตรต่อปี ท�ำให้มกี ารสะสมพลังงาน
ไว้จนแรงเสียดทานต้านไม่ไหว เกิดการเคลื่อนตัวของพ้ืนทะเลในลักษณะรอยเล่ือนย้อน
มมุ ตำ�่ (thrust fault) และทำ� ใหเ้ กดิ การยบุ ตวั ของพนื้ ทอ้ งทะเล ขณะเดยี วกนั อกี สว่ นของพนื้
ทอ้ งทะเลยกตวั ข้นึ ตามแนวรอยตอ่ ระหว่างแผ่นเปลอื กโลกทัง้ สอง เปน็ ระยะทางประมาณ
1,200 กิโลเมตร ตั้งแต่ทางตะวันตกเฉียงเหนือนอกชายฝั่งเกาะสุมาตราไปทางเหนือจนถึง
หมู่เกาะอันดามัน การเคลื่อนตัวดังกล่าวท�ำให้เกิดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ที่มีศูนย์กลางอยู่
ในทะเลที่ความลึกประมาณ 30 กิโลเมตร และมีแผ่นดินไหวระลอกหลัง (after shocks)
เกิดตดิ ตามมาตลอดตามแนวสมั ผัสของแผน่ เปลอื กโลกท้ังสองดังกลา่ ว

(ก) (ข)

ท่ีมา : www.neilmoonmey.com
(ค)

ท่มี า : http://static.howstuffworks.com
ที่มา : www.ens-lyon.fr

รปู ท่ี 2 ตัวอยา่ งสาเหตขุ องการเกิดคล่ืนยกั ษ์สึนามิ ไดแ้ ก่
(ก) ภูเขาไฟระเบดิ
(ข) ดนิ ถล่ม
(ค) ดาวเคราะห์น้อยพ่งุ ลงทะเล

8 การลดความเสย่ี ง จากธรณีพบิ ัตภิ ยั คลนื่ ยักษ์สึนามิ

ทมี่ า : Dr.S.k.,Ray 2005

รปู ที่ 3 ภาพจ�ำลองแสดงการมุดตัวของแผ่นเปลือกโลกบริเวณมหาสมุทรอินเดียท�ำ
ใหเ้ กิดแผ่นดินไหวซ่งึ เป็นสาเหตสุ �ำคัญทท่ี ำ� ให้เกิดคลน่ื ยักษ์สนึ ามิ

9

แผ่นเปลอื กโลกอนิ เดียมุดตวั ลงใตแ้ ผ่นเปลือกโลกยูเรเซีย
แผน่ เปลือกโลกยูเรเซยี

แผ่นเปลือกโลกอนิ เดยี
น้�ำทะเลเหนือแผน่ เปลิอกโลกยเู รเซียบรเิ วณแนวมดุ ตวั ถกู ดันขึ้นมา

ทำ� ใหเ้ กดิ การกระเพอ่ื มขนึ้ ของนำ�้ ทะเลเกดิ เป็นคล่นื กระจายออกไปทุกทศิ ทุกทาง
แผ่นเปลอื กโลกยเู รเซีย

แผ่นเปลอื กโลกอินเดยี
เมือ่ คลนื่ เคลื่อนทสี่ เู่ ขตน�ำ้ ตนื้ คลน่ื จะเคล่ือนท่ีช้าลง ในขณะที่ความสูง
ของยอดคลื่นกลับยง่ิ ทวีสูงขึน้
แผ่นเปลือกโลกยูเรเซยี

แผน่ เปลือกโลกอินเดีย

ทีม่ า : http://walrus.wr.udgs.gov

รปู ที่ 4 การเคลื่อนตวั ของเปลือกโลกในแนวดิง่ อย่างฉับพลนั กอ่ ให้เกิดคลื่นยกั ษส์ นึ ามิ

10 การลดความเสย่ี ง จากธรณีพบิ ัตภิ ัย คลื่นยกั ษส์ ึนามิ

ลักษณะของคลื่นยักษ์สึนามิ

คลื่นยักษ์สึนามิ มีลักษณะต่างจากคลื่นที่เกิดจากกระแสลมบริเวณชายฝั่งทะเล
คือ ลักษณะของคล่ืนท่ีเกิดจากลม จะมีลักษณะเป็นคลื่นแบบม้วนตัวตามกระแสลม
ส่วนคล่ืนยักษ์สึนามิจะเป็นคลื่นแบบแนวตรงยาวและไม่มีความสัมพันธ์กับทิศทางของ
กระแสลม คล่ืนยักษ์สึนามิที่เกิดจากแผ่นดินไหวในทะเล จะเคลื่อนท่ีด้วยความเร็วระหว่าง
500-800 กโิ ลเมตรตอ่ ชว่ั โมง ขน้ึ อยกู่ บั ความลกึ ของพน้ื มหาสมทุ ร แตค่ วามสงู ของคลน่ื จะนอ้ ย
เมื่อคลื่นยักษ์สึนามิเคล่ือนที่เข้าสู่บริเวณชายฝั่งระยะห่างระหว่างยอดคลื่นจะลดลง
ความสงู ของยอดคลนื่ จะสงู มากขน้ึ ในบรเิ วณทมี่ คี วามลกึ ของนำ�้ 50 เมตร ความเรว็ ของคลน่ื
ประมาณ 80 กโิ ลเมตรตอ่ ชว่ั โมง และทคี่ วามลกึ ของนำ�้ 10 เมตร ความเรว็ ของคลนื่ ประมาณ
35 กิโลเมตรต่อช่ัวโมง ท่ีชายฝัง่ คลื่นอาจสงู ถึง 30 เมตร และมีพลงั การทำ� ลายลา้ งสงู

ทม่ี า : http://walrus.wr.udgs.gov

รูปที่ 5 แสดงการเปรยี บเทียบลักษณะของคล่นื ยกั ษส์ นึ ามิและคล่ืนทเ่ี กิดจากลม

11

ประวัติคลื่นยักษ์สึนามิบริเวณเกาะสุมาตรา

จากเหตกุ ารณแ์ ผน่ ดินไหวและคลน่ื ยักษส์ ึนามิ เม่ือวนั ที่ 26 ธันวาคม 2547 ทเ่ี กิดขึน้
ในบรเิ วณภาคใตด้ า้ นทศิ ตะวนั ตกชายฝง่ั ทะเลอนั ดามนั น้ี นบั เปน็ ครงั้ แรกในประวตั คิ ลน่ื ยกั ษ์
ส�ำหรับประเทศไทย สว่ นคลนื่ ยักษส์ นึ ามทิ ี่เคยเกดิ ขนึ้ ในบรเิ วณเกาะ สมุ าตราเท่าทีม่ ีบนั ทกึ
มที ้ังหมด 5 ครั้ง คอื
(1) ในปี พ.ศ.2340 เกดิ ทเ่ี มอื ง Padang มีคนตายกวา่ 300 คน
(2) ในปี พ.ศ.2376 เกิดแผน่ ดนิ ไหวทน่ี อกชายฝั่งทางทศิ ตะวนั ตกของเกาะสมุ าตรา
มคี ลื่นขนาดใหญเ่ ข้าท่วมตอนใต้ทางทศิ ตะวนั ตกของเกาะสุมาตรามีผูเ้ สยี ชวี ิตหลายคน
(3) ในปี พ.ศ.2386 เกดิ แผน่ ดนิ ไหวบรเิ วณทศิ ตะวนั ตกของเกาะสมุ าตรามคี ลนื่ ยกั ษ์
สนึ ามเิ ข้าทว่ มบรเิ วณชายฝัง่ ของเกาะ Nias Island ผูค้ นเสียชวี ติ หลายคน
(4) ในปี พ.ศ.2404 ที่ฝ่ังทศิ ตะวันตกของสุมาตราท้ังหมด มีคนเสียชวี ติ กว่าพนั คน
(5) ในปี พ.ศ.2426 ภเู ขาไฟกรากะตัวระเบดิ ส่งผลใหม้ ีคล่ืนยักษส์ นึ ามิ และทำ� ให้มี
ผ้เู สียชวี ิตไปกว่า 36,000 คน

ท่มี า : UNESCO, IOC, 2005

รูปท่ี 6 ความสงู ของคล่นื ยกั ษ์สึนามิเมอื่ เคล่ือนท่เี ขา้ สชู่ ายฝั่งจะ เพ่มิ มากข้นึ
แต่ความเร็วคลืน่ จะลดลง

12 การลดความเส่ียง จากธรณพี ิบัติภัย คล่ืนยกั ษส์ ึนามิ

เหตุการณ์แผ่นดินไหวและคลื่นยักษ์สึนามิ

เหตกุ ารณแ์ ผน่ ดนิ ไหวและคลน่ื ยกั ษส์ นึ ามิ เมอื่ วนั ท่ี 26 ธนั วาคม 2547 เวลา 07.58 น.
(ตามเวลาในประเทศไทย) เกดิ แผน่ ดินไหวขนาด 9.3 ริคเตอร์ ในทะเลนอกฝง่ั ทศิ ตะวนั ตก
เฉียงเหนือของเกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย ที่ระดับความลึกประมาณ 30 กิโลเมตร
ท�ำใหม้ ีการขยับตวั ของเปลือกโลกท่ีเรียกวา่ “after shock” หรือแผ่นดินไหวระลอกหลงั
เกดิ ขน้ึ อีกหลายสิบครง้ั ตามแนวท่ีขนานไปกับ Sunda Trench
คลนื่ ยกั ษส์ นึ ามิ ทม่ี คี วามรนุ แรงและความสงู ประมาณ 5-15 เมตร เคลอื่ นตวั เขา้ ปะทะ
กบั ชายฝง่ั ทะเลอนั ดามนั ทางทศิ ตะวนั ตกของประเทศไทย ทจ่ี งั หวดั ภเู กต็ กระบี่ พงั งา ระนอง
ตรงั และสตลู มลี กั ษณะทีส่ ำ� คญั ดังนี้
คลนื่ ยกั ษส์ นึ ามเิ มอ่ื อยใู่ นทะเลลกึ จะเคลอ่ื นทดี่ ว้ ยความเรว็ สงู และเคลอ่ื นตวั ชา้ ลงเมอื่
เข้าใกลฝ้ ่ังในเขตนำ้� ต้ืน แต่จะมีความสงู ของคลนื่ เพมิ่ ขนึ้ มีพลงั การทำ� ลายสูง
คล่ืนยักษ์สึนามิเมอ่ื อยใู่ กลฝ้ ัง่ จะเคล่อื นท่ดี ้วยความเรว็ 36-54 กม./ชม. ซ่ึงเรว็ กว่า
คนว่ิง คลื่นสามารถทจี่ ะพดั พาเอาบา้ นเรือน เรือ และส่ิงต่างๆ ทีก่ ีดขวางไปกับมนั ได้ ดงั นัน้
คนท่ีถูกพัดพาไปกับคล่ืนอาจจะส�ำลักน�้ำ หรือได้รับบาดเจ็บจากการกระแทกกับซากปรัก
หักพังทถ่ี ูกน�ำ้ พัดพามาด้วย
อันตรายอีกอย่างหนึ่งจากคล่ืนยักษ์สึนามิ คือ การถอยกลับของน้�ำ หลังจากที่น้�ำ
จ�ำนวนมหาศาลถูกพัดพามาสู่ฝั่งแล้ว ตอนท่ีน้�ำนั้นไหลกลับลงสู่ทะเลอาจพัดพาเอาผู้คน
ตามลงสูท่ ะเลไปด้วย

รปู ที่ 7 แสดงการถอยกลบั ของน้ำ� จากเหตุการณ์คล่นื ยกั ษส์ ึนามิ ประเทศศรีลงั กา 13
เมอ่ื วนั ท่ี 26 ธันวาคม 2547

รูปที่ 8 แสดงพื้นทีท่ ไี่ ดร้ บั ผลกระทบโดยตรงจากธรณพี บิ ตั ิภัยคลืน่ ยักษส์ นึ ามิ
บริเวณจงั หวัดระนอง พงั งา และภเู ก็ต

14 การลดความเสี่ยง จากธรณพี บิ ัตภิ ยั คลื่นยกั ษส์ นึ ามิ

รูปท่ี 9 รูปแบบจ�ำลองทางคณิตศาสตรค์ ล่ืนยกั ษ์สึนามิท่เี คลอ่ื นทกี่ ระทบชายฝ่งั
ในมหาสมุทรอินเดีย และชายฝั่งทะเลอันดามันด้านทิศตะวันตก
ภาคใตข้ องประเทศไทย

15

พื้นที่ชายฝั่งที่ได้รับผลกระทบจากคลื่นยักษ์สึนามิ

เม่ือวนั ท่ี 26 ธันวาคม 2547 หลังเกิดแผน่ ดินไหวขนาด 9.3 ริคเตอร์ เกดิ การยุบตวั
ของแผ่นดินใต้น�้ำ ตั้งแต่ชายฝั่งตะวันตกเฉียงเหนือของเกาะสุมาตราขึ้นไปทางเหนือ
ตอ่ เนอ่ื งยงั หมเู่ กาะนโิ คบารจ์ นถงึ หมเู่ กาะอนั ดามนั เกดิ คลน่ื ยกั ษส์ นึ ามกิ ระทบฝง่ั เกาะสมุ าตรา
ภายในเวลา 15 นาที ถึงหมู่เกาะอนั ดามันภายในเวลา 30 นาที ถึงชายฝั่งดา้ นตะวนั ตกของ
ประเทศไทยบรเิ วณจงั หวัดระนอง พงั งา ภเู ก็ต กระบี่ ตรงั และสตูล ภายในเวลา 1 ชั่วโมง
30 นาที ถึงศรลี งั กาภายในเวลา 2 ชวั่ โมง ถึงเกาะมัลดีฟท์ภายในเวลา 3 ชวั่ โมง 30 นาที
และถงึ ประเทศโซมาเลยี ภายในเวลา 7 ชัว่ โมง

รูปท่ี 10 แสดงบริเวณทีไ่ ด้รบั ผลกระทบจากคล่ืนยกั ษส์ นึ ามิ

16 การลดความเส่ียง จากธรณีพบิ ตั ภิ ัย คลนื่ ยกั ษส์ ึนามิ

บริเวณที่มีโอกาสเป็นแหล่งกำ�เนิดคลื่นยักษ์สึนามิ

บรเิ วณแนวมดุ ตวั ของเปลอื กโลกซงึ่ กอ่ ใหเ้ กดิ แผน่ ดนิ ไหวซง่ึ ถา้ มขี นาดรนุ แรงมากกวา่
7.5 ริคเตอร์นนั้ อาจก่อให้เกดิ คลนื่ ยักษ์สึนามิ บริเวณแนวมดุ ตวั ดงั กลา่ ว ได้แก่ เกาะสมุ าตรา
หมู่เกาะนิโคบาร์ หมเู่ กาะอนั ดามัน

รูปท่ี 11 แสดงบรเิ วณท่มี ีโอกาสเปน็ แหลง่ กำ� เนดิ คล่นื ยกั ษ์สึนามิ

17

สิ่งบอกเหตุก่อนเกิดคลื่นยักษ์สึนามิ

แผน่ ดนิ ไหว รสู้ กึ ถงึ แรงสนั่ สะเทอื น
ของแผ่นดินและส่ิงท่ีอยู่รอบตัวหรือได้รับ
แจ้งข่าวแผ่นดินไหวจากวทิ ยุ โทรทัศน์

ระดับน้�ำทะเลลดลงอย่างผิดปกติ
ก่อนเกิดคล่ืน เม่ือระดับน�้ำทะเลลดลง
ผิดปกติ น่ันเป็นสัญญาณเตือนว่าคล่ืนยักษ์
สนึ ามิก�ำลงั ก่อตัว ใหอ้ อกจากพ้นื ทโี่ ดยด่วน

มองเห็นสันคล่ืนเป็นก�ำแพง เม่ือมองเห็นระลอกคล่ืนก่อตัวเป็นก�ำแพงขนาดใหญ่
ควรรีบออกจากพน้ื ทโี่ ดยด่วน

18 การลดความเส่ียง จากธรณีพิบัติภัย คลน่ื ยักษส์ นึ ามิ

ถ้าท่านสังเกตเห็นสิ่งบอกเหตุ
ก่อนเกิดคลื่นยักษ์สึนามิ ควรปฏิบัติดังนี้

 วง่ิ หนีไปยังท่ปี ลอดภัย เช่น ตกึ แขง็ แรงท่ีสูงมากกวา่ สามช้นั สถานที่ส�ำหรบั รวมตัว
ผู้หลบภยั
 อยา่ อย่รู อเพื่อที่จะบอกคนอื่น
 อยา่ อย่รู อดจู นกระทง่ั เห็นคลื่นยักษ์สึนามิ เนือ่ งจากคลื่นดังกล่าว
มคี วามเรว็ สูงมาก ประมาณ 36-54 กม./ชม.

สถานที่ปลอดภัยและเส้นทางการหนีภัย

สถานท่ปี ลอดภยั เป็นท่สี งู เชน่ เนนิ เขา ตึกแขง็ แรงท่ีสงู มากกวา่ 3 ช้ัน และอยู่นอก
เขตเสย่ี งภยั เสน้ ทางหนภี ยั ควรเปน็ เสน้ ทางทปี่ ลอดภยั สะดวกและรวดเรว็ สถานทปี่ ลอดภยั
อาจจะเปน็ โรงเรยี น หรอื ทส่ี าธารณะประโยชนท์ ม่ี นั่ คงแขง็ แรงและสามารถรองรบั คนจำ� นวน
มากได้ ซึ่งสามารถตรวจสอบไดจ้ ากแผนทเ่ี สน้ ทางหนภี ยั คล่ืนยักษส์ นึ ามิ

19

เราควรทำ�อย่างไร? วิ่งไปสู่สถานที่ปลอดภัย

ท่านจะปลอดภัยจากคลื่นยักษ์สึนามิ ถ้าอยู่นอกเขตพ้ืนท่ีเสี่ยงภัย หรืออยู่บนที่สูง
คล่ืนยักษ์สึนามิส่วนใหญ่มีความสูงประมาณ 2-3 เมตร แต่ก็มีอยู่บ้างที่มีความสูงมากกว่า
3 เมตร เชน่ เขาหลกั จ.พงั งา คลนื่ สงู 13 เมตร เกาะพพี ี จ.กระบ่ี และปา่ ตอง จ.ภเู กต็ คลนื่ สงู
6 เมตร เป็นต้น ถ้าท่านไม่สามารถวิ่งหนีไปยังท่ีปลอดภัยได้ อาคารที่มีความแข็งแรงสูง
ตงั้ แต่สามชัน้ ขน้ึ ไป หรือการปีนขึ้นต้นไม้สงู กอ็ าจช่วยชวี ติ ทา่ นได้และให้รออยู่ในท่ปี ลอดภยั
จนแน่ใจว่าไม่มคี ลนื่ ยกั ษส์ นึ ามแิ ล้ว
โดยปกตคิ ลนื่ ยักษส์ นึ ามิ จะเกดิ ขน้ึ หลงั จากเกดิ แผน่ ดนิ ไหวใต้ทะเล หรอื จากการเกดิ
ส่ิงบอกเหตุอืน่ ๆ ส�ำหรบั เหตุการณใ์ นพื้นท่ีภาคใตเ้ มอ่ื วนั ท่ี 26 ธันวาคม 2547 นนั้ คลน่ื ยักษ์
สนึ ามิใชเ้ วลาในเดนิ ทางจากเกาะสมุ าตราถงึ ประเทศไทยประมาณ 90 นาที
สถานที่สาธารณะ เช่น โรงเรียน โรงพยาบาล โรงไฟฟ้า ชุมสายโทรศพั ท์ ควรสร้างใน
ทป่ี ลอดภยั

พน้ื ท่เี ส่ียงภยั สถานที่ปลอดภัย เส้นทางหนีภยั สึนามิ
สำ�หรบั หลบภยั

20 การลดความเสี่ยง จากธรณีพิบัติภยั คลน่ื ยักษส์ ึนามิ

ข้อปฏิบัติตัวเพื่อรับมือก่อนเกิดคลื่นยักษ์สึนามิ

ศกึ ษารายละเอยี ดเกย่ี วกบั คลนื่ ยกั ษส์ นึ ามใิ หเ้ ขา้ ใจและเตรยี มตวั รบั สถานการณค์ ลน่ื
ยักษ์สึนามิ รวมท้ังให้ความรู้กับครอบครัวและเพื่อนฝูง เก่ียวกับการปฏิบัติตัวอย่างไรให้
ปลอดภยั จากคลื่นยักษส์ นึ ามิ สงิ่ นอ้ี าจเปน็ การชว่ ยชีวิตพวกเขาไว้ได้
จดจำ� สง่ิ บอกเหตกุ อ่ นเกดิ คลน่ื ยกั ษ์ : แผน่ ดนิ ไหว นำ้� ทะเลลดลงอยา่ งผดิ ปกตมิ องเหน็
สันคลื่นเปน็ ก�ำแพง
เมื่อคุณอยู่ใกล้กับทะเลควรระลึกไว้เสมอว่า ถ้าเกิดคล่ืนยักษ์สึนามิควรท�ำอย่างไร
และที่ไหนคอื ท่ีปลอดภยั

21

ข้อปฏิบัติตัวขณะเกิดคลื่นยักษ์สึนามิ

ถา้ ท่านอยบู่ นบก
 หากทา่ นอยใู่ นโรงเรยี นและไดย้ นิ ประกาศเตอื นภยั คลนื่ ยกั ษส์ นึ ามิ ทา่ นควรปฏบิ ตั ิ
ตามค�ำแนะน�ำของครหู รอื เจ้าหนา้ ที่ของโรงเรียน
 หากทา่ นอยบู่ า้ นและไดย้ นิ ประกาศเตอื นภยั คลน่ื ยกั ษส์ นึ ามิ ทา่ นตอ้ งแจง้ ขา่ วสาร
แกเ่ พอื่ น ญาตมิ ิตร และสมาชกิ ในครอบครัวของทา่ นทราบ
 หากบ้านท่านอยู่ในพ้นื ทีเ่ สี่ยงภยั ควรอพยพไปยงั พนื้ ท่ีปลอดภยั โดยทนั ที
 หากท่านอยู่บริเวณชายหาดแล้วรู้สึกถึงความส่ันสะเทือนของพื้นดิน ให้ออก
จากพ้ืนทช่ี ายหาด และอย่หู ่างจากล�ำคลองหรอื แม่น�้ำ และรีบไปยงั พืน้ ทป่ี ลอดภัยท่ีสามารถ
ไปถึงได้ง่าย

ถา้ ท่านอยบู่ นเรือ
 ถ้าทา่ นอยบู่ นเรอื ในทะเลระหวา่ งเกิดคลนื่ ยักษส์ ึนามิ พยายามลอยเรืออยูก่ ลาง
ทะเล อยา่ นำ� เรือเทียบทา่ จนกว่าคลืน่ จะกระแทกฝ่งั แลว้
 ถา้ ทา่ นอยบู่ นเรอื ทจี่ อดอยทู่ ที่ า่ เทยี บเรอื ใหน้ ำ� เรอื ออกไปบรเิ วณนำ�้ ลกึ ถา้ มเี วลา
หากไม่มเี วลาท่ีจะนำ� เรอื ออกสู่ทะเล ให้ทิง้ เรือไว้ที่ทา่ เรอื และรีบอพยพไปยังพ้นื ทป่ี ลอดภยั
 ติดต่อสอบถามข้อมูลจากท่าเรือถึงความปลอดภัยก่อนท่ีจะเดินทางกลับท่าเรือ
เนอ่ื งจากคลื่นยกั ษส์ นึ ามิอาจส่งผลกระทบเป็นระยะเวลานาน

ถา้ ทา่ นถกู พดั พาไปกับคลืน่
 พยายามว่ายน�้ำไว้เท่าทจ่ี ะท�ำได้
 พยายามมองหาสง่ิ ทจี่ ะยึดเกาะและยึดเกาะไวใ้ หไ้ ด้

22 การลดความเสย่ี ง จากธรณีพิบตั ิภัย คล่ืนยกั ษส์ นึ ามิ

ถ้าท่านได้รับสัญญาณเตือนภัย ควรปฏิบัติดังนี้

วงิ่ หนีไปยังที่ปลอดภยั ทนั ที
 ถ้าวิ่งหนีไม่ทันให้พยายาม
ว่ิงข้ึนตึกท่ีมีความสูงต้ังแต่สามชั้นขึ้นไป
หรือพยายามปีนขึ้นต้นไม้ ท่านอาจจะ
ปลอดภัย
 อยู่ในที่ปลอดภัยจนกระท่ัง
แน่ใจว่าปลอดภัย และพึงระลึกไว้เสมอ
วา่ คลน่ื ยกั ษส์ ึนามมิ ีได้มากกว่า 1 ลูก
 ไมค่ วรหลบอยใู่ นรถยนตเ์ นอื่ ง
จากคลน่ื สามารถพดั พารถยนต์ไปได้

แนวทางลดความเสี่ยงจากคลื่นยักษ์สึนามิ

ธุรกิจการทอ่ งเท่ียว ได้แก่ โรงแรม รสี อรต์
เพ่ือความปลอดภัยและสร้างความเช่ือมั่นแก่ผู้เข้าพักโรงแรม ทางโรงแรมควร
มมี าตรการสรา้ งความปลอดภัย เพือ่ รองรบั เหตุการณ์อย่างมีประสทิ ธิภาพ และลดความ
เส่ียงที่อาจจะเกดิ ขนึ้ มาตรการดงั กลา่ วประกอบด้วย
1. เจ้าหน้าทีด่ ้านความปลอดภัย โรงแรมควรจัดใหม้ เี จา้ หน้าทดี่ า้ นความปลอดภยั
เพอื่ อำ� นวยความสะดวกและให้ความชว่ ยเหลือแกผ่ ูเ้ ขา้ พักโรงแรม หากเกิดภยั พบิ ตั ขิ ึน้ เชน่
เหตกุ ารณค์ ล่ืนยักษส์ ึนามิ แผน่ ดินไหว
2. ปา้ ยเตอื นภยั ควรมกี ารตดิ ปา้ ยแสดงเขตเสย่ี งภยั คลนื่ ยกั ษส์ นึ ามิ ปา้ ยแสดงสถาน
ทสี่ ำ� หรบั รวมตวั ผหู้ ลบภยั และปา้ ยแสดงเสน้ ทางหนภี ยั คลน่ื ยกั ษส์ นึ ามิ ในทต่ี า่ งๆ ของโรงแรม
ทีส่ ังเกตเห็นไดช้ ดั เจน เช่น ภายในห้องพกั ภายในลิฟท์ เสน้ ทางจากโรงแรมสู่หาด

23

3. เอกสาร เอกสารข้อปฏิบัติตัวหากเกิดคล่ืนยักษ์สึนามิ สัญลักษณ์ป้ายต่างๆ
ตลอดจนเส้นทางหนีภัย ซึ่งอาจจะอยู่ในรูปของแผ่นพับ หรือป้ายปิดประกาศ ควรมีไว้
ภายในหอ้ งพัก และประชาสมั พันธข์ องโรงแรม
4. การซักซ้อมหนีภัย ควรมีการซ้อมหนีภัยเกี่ยวกับแนวทางการอพยพผู้เข้าพัก
โรงแรม ให้กับเจ้าหน้าท่ีด้านความปลอดภัย เพื่อฝึกซ้อมความพร้อมในการปฏิบัติหน้าที่
การซ้อมหนภี ยั อาจจะจัดให้มขี ้ึนปีละ 1 หรือ 2 ครง้ั ตามความเหมาะสม
5. สญั ญาณเตอื นภยั ควรตดิ ตง้ั สญั ญาณเตอื นภยั และเครอื่ งมอื สอ่ื สาร เชน่ โทรศพั ท์
วิทยุสื่อสาร เพื่อใชใ้ นการเตอื นภยั ติดต่อประสานงานระหว่างเจ้าหน้าทด่ี า้ นความปลอดภัย
และเครอื ขา่ ยของโรงแรม
เจ้าหน้าที่ด้านความปลอดภัยต้องติดตามข้อมูลข่าวสารจากศูนย์เตือนภัยพิบัติ
แห่งชาติ และ/หรือหน่วยราชการท่ีเกี่ยวข้องจากสื่อต่างๆ ในการรับข่าวสารเก่ียวกับ
การเตือนภัย หากเกิดเหตุการณ์คล่ืนยักษ์สึนามิ และใช้ในการตัดสินใจส�ำหรับการแจ้ง
เตอื นภยั ใหก้ ับผ้เู ขา้ พักโรงแรมไดอ้ ยา่ งทันทว่ งที

24 การลดความเสยี่ ง จากธรณพี ิบตั ิภยั คลืน่ ยกั ษ์สนึ ามิ

ผังแสดงกลมุ่ เครอื ขา่ ยเฝา้ ระวงั ภัยคล่ืนยกั ษส์ ึนามิ

»ÃСÒÈᨌ§àµÍ× ¹àÁÍ×è à¡´Ô ¤Å×è¹ÂÑ¡Éʏ Ö¹ÒÁÔ

ÇÔ·ÂØ ÇÔ·ÂØ â·Ã·Ñȹ
â·Ã·Ñȹ
à¤ÃÍ× ¢‹ÒÂÇÔ·ÂØÊÁ¤Ñ ÃàÅ‹¹¤Å¹è× 144-146
à¤ÃÍ× ¢‹ÒÂÇÔ·ÂØ»ÃЪҪ¹¤Å¹è× 245

਌Ò˹Ҍ ·èÕ´ŒÒ¹¤ÇÒÁ»ÅÍ´ÀÑ ᨌ§àµÍ× ¹ÀÂÑ ºÃÔÉÑ··ÇÑ Ã
¢Í§âçáÃÁ 1 ¤Åè×¹ÂÑ¡Éʏ ¹Ö ÒÁÔ

ÇÔ·ÂÊØ èÍ× ÊÒà â·ÃÈѾ· ᨌ§àµÍ× ¹ÀѤŹ×è Ê¹Ö ÒÁÔ ä¡´ ¹Ñ¡·Í‹ §à·ÂÕè Ç
Êѧࡵà˹ç
¡»Ñ µÑ¹àÃÍ×
âçáÃÁ·Õè âçáÃÁ·Õè âçáÃÁ·èÕ Ê§Ñ à¡µàËç¹
1 2 3

ᨌ§à¤Ã×Í¢‹Ò ᨧŒ à¤ÃÍ× ¢Ò‹  ᨧŒ à¤Ã×Í¢Ò‹ Â

âçáÃÁ·Õè âçáÃÁ·èÕ âçáÃÁ·èÕ
4-6 7-9 10-12

ÊÑ觺͡à赯 - ÃдºÑ ¹éÓŴŧÍ‹ҧÃÇ´àÃçÇ

ÇÔ·ÂÊØ ×èÍÊÒà â·ÃÈѾ· à¨ÒŒ ˹ŒÒ·Õè´ÒŒ ¹ Êѧࡵ¢‹Ò ¼´Ô »¡µÇÔ Ô觼ҋ ¹ãµ·Œ ŒÍ§àÃ×Í - ÁàÕ ÊÕ§´§Ñ
ᨌ§àµ×͹ÀѤÅ×¹è ÂÑ¡Éʏ Ö¹ÒÁÔ ¤ÇÒÁ»ÅÍ´ÀÂÑ ¤Å×¹è ໹š á¹ÇÂÒÇ - àËç¹Ë¹ŒÒ
¢Í§ âçáÃÁ ª¡Ø ªÁØ ¼´Ô »¡µÔ - à˹ç ÊµÑ Ç¹ Óé
(»ÃШӪÒÂËÒ´)

25

ประชาชนทั่วไป

ก่อนการเกิดคลนื่ ยักษ์สึนามิ
 ตรวจสอบขอ้ มลู ถงึ ความสงู ของพนื้ ดนิ ทอี่ ยอู่ าศยั จากระดบั นำ้� ทะเล และระยะหา่ ง
ของบ้านหรอื โรงแรมจากชายฝงั่ ทะเล
 ศึกษาและท�ำความเข้าใจเกี่ยวกับป้ายการเตือนภัยสึนามิ เช่น ป้ายแสดงเขต
เสย่ี งภยั สนึ ามิ ปา้ ยแสดงเส้นทางหนีภยั ป้ายแสดงสถานที่รวมตัวผู้หลบภัย

ป้ายแจ้งเตือนว่าเป็นพื้นที่เส่ียงภัย หากมีแผ่นดินไหว
ระดบั นำ้� ทะเลลดลงอยา่ งผดิ ปกติ หรอื มองเหน็ สนั คลนื่ เปน็
ก�ำแพงขนาดใหญ่ ให้รีบเคล่ือนย้ายไปยังที่สูงหรือสถานท่ี
หลบภัยโดยด่วน
ป้ายบอกเส้นทางหนีภัย เม่ือมีสิ่งบอกเหตุหรือสัญญาณ
เตอื นภยั จากคลื่นยักษ์สึนามิ

ปา้ ยแสดงสถานที่รวมตัวผหู้ ลบภัยคลืน่ ยักษ์สึนามิ

 ศึกษาแนวทางการอพยพหลบภัยคล่ืนยักษ์สึนามิ และเตรียมแผนการอพยพ
รวมทั้งวางแผนเตรียมสถานทหี่ ลบภัยและเส้นทางการเดนิ ทางไว้ล่วงหนา้
 เตรยี มอปุ กรณใ์ หพ้ รอ้ ม ประกอบดว้ ย ไฟฉาย แบตเตอรี่ วทิ ยุ อปุ กรณป์ ฐมพยาบาล
เบอ้ื งตน้ อาหาร นำ้� เครือ่ งเปิดกระปอ๋ ง รองเทา้ ที่ใสส่ บาย
 เตรียมสถานทีน่ ัดพบกรณีพัดพรากจากกัน

26 การลดความเสย่ี ง จากธรณพี ิบตั ภิ ยั คลื่นยักษ์สนึ ามิ

เมอื่ มีการแจ้งเตือนภยั คล่นื ยักษ์สึนามิ
 ตดิ ตามข่าวสารคลน่ื ยกั ษส์ ึนามจิ ากหน่วยงานราชการ เพอ่ื เตรียมการอพยพ
โดยด่วน
 เม่อื ไดร้ ับการเตอื นภยั ให้อพยพสทู่ ่ีสงู โดยด่วน
 หลีกเล่ียงการอยบู่ รเิ วณชายหาดและอยา่ กลับไปทชี่ ายหาดเพื่อดคู ลืน่
หรอื ความเสยี หาย
 พึงระลกึ ไว้เสมอวา่ สึนามเิ ป็นชุดระลอกคลนื่ คลืน่ มไี ด้มากกว่า 1 ลกู
หลังการเกดิ คลน่ื ยักษส์ ึนามิ
 ช่วยเหลือผู้บาดเจ็บ แต่อย่าเคล่ือนย้ายผู้บาดเจ็บสาหัส รีบขอความช่วยเหลือ
จากหน่วยงานที่เก่ยี วขอ้ ง
 หลีกเลยี่ งจากอาคารทไ่ี ม่ปลอดภยั เชน่ อาคารรา้ ว
 ใช้ไฟฉายในการตรวจสอบ ไฟรวั่ ก๊าซรว่ั หา้ มจุดไฟ
 เปิดหนา้ ตา่ งประตูเพอื่ ให้บา้ นแห้ง
 ตรวจสอบปริมาณนำ�้ ด่ืมและอาหาร รวมถงึ คุณภาพท่อี าจมกี ารเจอื ปน
ของสารปนเปอ้ื น

27

ระบบเตือนภัยล่วงหน้า

จากเหตุการณ์คล่ืนยักษ์สึนามิท่ีเกิดข้ึนในพื้นที่ 6 จังหวัดภาคใต้ของประเทศไทย
เมื่อวันที่ 26 ธนั วาคม 2547 ก่อให้เกดิ ความสูญเสียครั้งยง่ิ ใหญ่ตอ่ ชวี ิตและทรัพย์สนิ รฐั บาล
ได้ตระหนักถึงความสูญเสียดังกล่าว และได้จัดตั้งศูนย์เตือนภัยพิบัติแห่งชาติ จัดตั้งระบบ
เตือนภัยล่วงหน้าในบริเวณพ้ืนที่เสี่ยงภัย โดยจัดท�ำหอกระจายข่าวส�ำหรับการเตือนภัย
ในระยะแรกจัดท�ำคลอบคลุมพ้ืนท่ีภาคใต้ฝั่งตะวันตกท้ังหมดรวม 6 จังหวัด ได้แก่
จังหวัดกระบี่ ระนอง พังงา ตรัง สตูล และภูเก็ต และจะด�ำเนินการในพ้ืนที่เสี่ยงภัย
ของจงั หวัดต่างๆ ต่อไป

รูปท่ี 12 แสดงต�ำแหน่งรบั สญั ญาณการเตอื นภัยจากดาวเทยี มใน
พนื้ ทเ่ี ส่ียงภัยเพ่อื สง่ ให้หอกระจายข่าว

28 การลดความเสย่ี ง จากธรณพี ิบตั ภิ ัย คล่ืนยกั ษ์สนึ ามิ

แผนที่เส้นทางหนีภัยคลื่นยักษ์สึนามิ

คลื่นยกั ษ์สนึ ามิ เป็นภยั ท่ไี ม่สามารถยบั ย้งั ได้ แต่สามารถทจี่ ะบรรเทาความเสยี หาย
ที่เกดิ ข้นึ กับชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนได้ โดยการใหค้ วามรู้ กำ� หนดแนวทางวิธีปฏิบตั ิ
ในการป้องกันภัยแก่ประชาชนท่ัวไป จัดท�ำแผนการเตือนภัยล่วงหน้า และแผนอพยพ
ประชาชนไปยงั ทปี่ ลอดภัยกอ่ นที่เหตุการณ์จะเกดิ ข้ึน
กรมทรัพยากรธรณี ในฐานะหน่วยงานราชการที่มีหน้าท่ีรับผิดชอบในการ ศึกษา
และวิจัยธรณีพิบัติภัย จึงได้ด�ำเนินการศึกษา และจัดท�ำแผนท่ีเส้นทางหนีภัยคลื่นยักษ์
สึนามิ ส�ำหรับให้ประชาชนและหน่วยงานราชการ ได้ใช้เป็นแนวทางในการวางแผนอพยพ
โดยด�ำเนินการจัดท�ำแผนท่ีเส้นทางหนีภัยของพื้นท่ีท่ีได้รับความเสียหายอย่างรุนแรง
ซงึ่ ไดแ้ ก่ พนื้ ทห่ี าดปา่ ตอง (แสดงดงั รปู ท่ี 13-15) หาดกมลา (แสดงดงั รปู ท่ี 16-17) อำ� เภอกะทู้
จังหวดั ภเู กต็ พ้นื ที่เขาหลกั อ�ำเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา และเกาะพพี ี จงั หวัดกระบ่ี

29

รปู ที่ 13 ตวั อย่างแผนที่เสน้ ทางหนภี ัยมาตราสว่ น 1 : 10,000
พ้นื ที่หาดปา่ ตอง จังหวัดภูเกต็

30 การลดความเสี่ยง จากธรณพี ิบัตภิ ยั คลื่นยักษส์ นึ ามิ

รูปท่ี 14 ตวั อย่างแผนทเี่ ส้นทางหนภี ยั มาตราสว่ น 1 : 4,000
พ้นื ท่หี าดปา่ ตอง จังหวัดภูเก็ต(สว่ นที่ 1)

31

รูปท่ี 15 ตัวอย่างแผนที่เสน้ ทางหนีภัยมาตราส่วน 1 : 4,000
พน้ื ทห่ี าดป่าตอง จงั หวัดภูเกต็ (สว่ นท่ี 2)

32 การลดความเสยี่ ง จากธรณีพิบตั ภิ ยั คลื่นยกั ษ์สนึ ามิ

รูปท่ี 16 ตัวอย่างแผนท่ีเส้นทางหนีภัยมาตราส่วน 1 : 10,000
พนื้ ทห่ี าดกมลา จังหวดั ภเู ก็ต

33

รูปที่ 17 ตวั อยา่ งแผนที่เส้นทางหนภี ยั มาตราสว่ น 1 : 4,000
พื้นทีห่ าดกมลา จังหวัดภเู ก็ต

34 การลดความเสี่ยง จากธรณพี บิ ตั ิภัย คลื่นยักษ์สึนามิ

เอกสารอ้างอิง

กรมทรพั ยากรธรณ.ี ความรูเ้ ก่ยี วกบั คลน่ื ยักษส์ นึ ามิ (ออนไลน์).
แหล่งทม่ี า : http://www.dmr.go.th/tsunami/tsunami2.php (11 เมษายน 2548).
มลู นธิ ชิ ยั พฒั นา. คลน่ื ยกั ษส์ นึ ามิ คลนื่ อภมิ หาภยั . กรงุ เทพฯ : มลู นธิ ชิ ยั พฒั นา, 2548.
ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรมศัพท์ธรณีวิทยา. กรุงเทพฯ : อรุณการพิมพ์, 2544.
วาสิลี วี. ติตอฟ. ปัจจัยท่ีก่อให้เกิดสึนามิ. National Geographic (ฉบับภาษาไทย)
(เมษายน 2548): 24-25
ส�ำนักนายกรัฐมนตร.ี รายงานคณะอนุกรรมการดา้ นการศึกษาขอ้ เท็จจริงเกยี่ วกับ
การเกดิ คลืน่ ยกั ษ์สนึ าม.ิ กมุ ภาพันธ์ 2548.
Sakimoto Takehiro and Boonsong Yokart. Disaster prevention manual on
tsunami. Bangkok : Department of mineral resources, 2005.
United States geological survey : USGS. Northern Sumatra earthquake and
tsunami(online).Availablefrom:http://earthquake.usgs.gov/equinthenews/2004/
usslavneic_slav_faq.html (11 April 2005).
Pacific disaster center.Tsunami definition (online). Available from :
http://www.ndc.org.tsunami-definition.php (11 April 2005).

35

36 การลดความเส่ยี ง จากธรณีพบิ ตั ิภยั คลื่นยกั ษ์สนึ ามิ

¡ÃÁ·Ã¾Ñ ÂҡøóÕ
¡ÃзÃǧ·ÃѾÂҡøÃÃÁªÒµÔáÅÐÊÔ§è áÇ´ÅŒÍÁ

75/10 ¶¹¹¾ÃÐÃÒÁ·Õè 6 ࢵÃÒªà·ÇÕ ¡ÃØ§à·¾Ï 10400
â·ÃÈѾ· : 0-2621-9703-5 â·ÃÊÒà : 0-2621-9700

www.dmr.go.th