MODUL DCA2012 GREEN BUILDING TECHNOLOGY

2.2 KUALITI PERSEKITARAN DALAMAN (KPD) – (Indoor Environmental
Quality – IEQ)

Kualiti Alam Sekitar Dalaman (IEQ) merangkumi keadaan di dalam
bangunan—kualiti udara, pencahayaan, keadaan terma, ergonomik—dan
kesannya terhadap penghuni atau penduduk. Strategi untuk menangani
IEQ termasuk strategi yang melindungi kesihatan manusia, meningkatkan
kualiti hidup dan mengurangkan tekanan dan kemungkinan kecederaan
serta meminimumkan risiko masalah kesihatan yang berkaitan dengan
bangunan. Untuk menjadikan bangunan sebagai tempat yang selesa dan
tidak memberi kesan kesihatan yang buruk, rekabentuk ruang hendaklah
sesuatu yang menggalakkan kecekapan dan pemuliharaan dengan strategi
yang memenuhi keperluan penghuni dan menggalakkan kesejahteraan
persekitarannya.

Menurut NIOSH, Kualiti Persekitaran Dalaman (KPD) merujuk kepada
kualiti alam sekitar bangunan berhubung dengan kesihatan dan
kesejahteraan penghuni yang menduduki ruang di dalamnya.

Kualiti persekitaran dalaman yang lebih baik boleh meningkatkan
kehidupan penghuni bangunan, meningkatkan nilai jualan semula
bangunan dan mengurangkan liabiliti bagi pemilik bangunan. Berikut
adalah beberapa sumber yang mengurangkan kualiti persekitaran dalaman
:

• Kandungan bahan pembersihan.

• Pembebasan gas (radon, carbon monoxide dan sebagainya).
Biasanya disebabkan oleh tanah dan udara yang bercampur di
bahagian bawah bangunan atau ruang.

• Bahan pencemar daripada proses kerja di makmal, hospital, kilang
dan sebagainya.

42

• Manusia (penghuni ruang). Pernafasan manusia mengeluarkan
karbon dioksida dan manusia juga berkemungkinan menyebarkan
virus dan patogen ke persekitaran ruang yang diduduki. Selain itu,
pemakaian minyak wangi, losyen dan sebagainya juga boleh
menyebabkan bau yang kurang menyenangkan.

• Kulat yang tumbuh di dalam bangunan disebabkan keadaan
lembap.

• Pembakaran daripada peralatan HVAC, pendiangan dan dapur.
• Pembakaran daripada kereta di luar atau di garaj yang berdekatan

dengan bangunan.
• Orang yang merokok di dalam bangunan atau berhampiran bolong

serapan (vent)
• Bahan pencemar daripada bahan binaan bangunan itu sendiri

seperti cat, salutan (coatings), bahan perekat seperti simen dan gam
serta perabot atau kelengkapan bangunan / ruang yang mungkin
mengeluarkan sebatian organik meruap (VOC), yang meruap
(vapor) pada suhu bilik dan membawa kepada masalah kesihatan.

Kualiti Persekitaran Dalaman boleh ditentukan oleh banyak faktor,
termasuk kualiti udara, pencahayaan dan kualiti aras bunyi.

2.2.1 Kualiti Udara Dalaman (Indoor Air Quality)
Kualiti udara dalaman merujuk kepada kualiti udara dalaman yang
boleh memberikan kesan kepada kesihatan, keselesaan dan
kebolehan untuk bekerja.

43

2.2.1.1 Faktor Yang Mempengaruhi Kuaiiti Udara Dalaman

a) Suhu, kelembapan relatif, kulat, bakteria, pengudaraan
yang tidak baik, dan juga pendedahan kepada bahan
kimia.

b) Pencemaran udara dalaman. Antara pencemaran yang
memberi kesan terhadap kualiti udara dalaman adalah
sebatian organic meruap, habuk, radon, bio-aerosals,
asap tembakau, gas karbon, nitrus oksida dan
sebagainya.

Sumber pencemaran Contoh
Proses biologikal - Manusia dan haiwan

Peralatan pembakaran melepaskan gas
karbon dioksida.
Penggunaan produk - Kelembapan (iklim
sesuatu kawasan)
Peralatan bangunan - Bau-bauan
- Dapur kayu, dapur
gas
- Relau pembakaran,
pendiangan rumah,
ketuhar, pemanas
- Semburan, udara,
semburan
pembersihan
- Penyegar udara
- Bahan pembinaan
- Pelembap udara
- Pendingin hawa
- Nebulizers

44

2.2.1.2 Kesan Disebabkan Oleh Kualiti Udara Dalaman Yang
Tidak Baik

Isu kualiti udara dalaman telah mendapat perhatian
masyarakat umum apabila bahan cemar udara yang baru
dijumpai, jenis rekaan bangunan moden yang memisahkan
persekitaran dalaman dan luaran, dan juga peningkatan kes
sindrom bangunan sakit. Kualiti udara dalaman yang tidak
baik akan menyumbang kepada ketidakselesaan, kesan
kepada kesihatan, ketidakhadiran kerja dan produktiviti yang
rendah. Kualiti udara dalaman yang baik akan memberi kesan
kepada kesihatan yang baik kepada penghuni bangunan
sekaligus menyumbang kepada keselesaan dan
kesejahteraan.

Antara kesan kesihatan yang disebabkan oleh kualiti udara
dalaman yang tidak baik adalah penyakit Legionnaires,
kanser akibat pendedahan radon dan keracunan karbon
monoksida. Bagi impak kesihatan yang lebih meluas adalah
seperti kesan alahan dan asma akibat pendedahan kepada
bahan pencemar seperti habuk dan kulat, ketidakselesaan
akibat kesejukan melampau, penyakit berjangkit melalui
udara dan simptom-simptom Sindrom Bangunan Sakit seperti
pening dan sakit kepala, keletihan melampau, masalah kulit
dan lain-lain. Kesan-kesan dan impak kesihatan seperti ini
akan menyumbang kepada perbelanjaan rawatan perubatan,
cuti sakit dan kurangnya produktiviti kepada penghuni-
penghuni bangunan berkenaan.

45

Kesan kesihatan Bahan Cemar Sumber / Punca

• Sakit kepala • Bio-aerosols • Sistem pengudaraan
• Kelesuan, keletihan • Sebatian organik • Pelembap udara
• Kurang daya
meruap (VOC) (Humidifiers)
46rgan • Gegelung penyejuk
• Pening
(Cooling coils)
• Sakit kepala • Karbon Monoksida • Tumbuhan
beserta loya • Formaldehyde • Udara dari luar

• Telinga berdesing • Natrious Oxide • Pembakaran
• Jantung berdegup • Formaldehyde • Peralatan rumah /
• Sebatian organic
laju bangunan
meruap (VOC) • Kemasan
• Tekak kering • Zarah
• Susah bernafas • Pembakaran
• Natrious Oxide • Peralatan rumah /
(nafas pendek, • Formaldehyde
asma) • Bio-aerosols bangunan
• Kerengsaan dan • Kemasan
jangkitan saluran • Asap
pernafasan
• Pembakaran
• Masalah hidung • Produk bangunan
(nasal problem) – • Kemasan
hidung tersumbat, • Sistem pengudaraan
kerengsaan • Pelembap udara

• Masalah kulit – • Formaldehyde (Humidifiers)
Kekeringan, • Gegelung penyejuk
kerengsaan, ruam
(Cooling coils)
• Masalah mata – • Natrious Oxide • Udara dari luar
rasa pedih, mata • Formaldehyde
kering, mata • Sebatian organik • Sistem pengudaraan
berpasir • Pelembap udara
meruap (VOC)
• Zarah (Humidifiers)
• Bio-aerosols • Udara dari luar

• Pembakaran
• Produk bangunan
• Kemasan
• Sistem pengudaraan
• Pelembap udara

(Humidifiers)
• Gegelung penyejuk

(Cooling coils)
• Udara dari luar

46

2.2.1.3 Garis Panduan Bahan Cemar Udara Dalaman Serta Had
Boleh Terima

Jadual 2.1 Bahan cemar udara dalaman serta had boleh terima.(JKKP)

47

Nota :
• Bagi bahan cemar kimia, hadnya adalah
kepekatan di udara purata berpemberat lapan
jam.
• mg/m3 adalah miligram per meter persegi
udara pada 25°C dan satu tekanan
atmosfera.
• ppm adalah bahagian wap atau gas per juta
bahagian udara tercemar menurut isi padu.
• cfu/m3 adalah unit membentuk koloni per
meter padu.
• C adalah had siling yang tidak boleh dilebihi
pada bila-bila masa. Bacaan melebihi 1000
ppm merupakan petunjuk pengalihudaraan
tidak mencukupi.
* lebihan kiraan bakteria tidak semestinya
menunjukkan risiko kesihatan tetapi menjadi
petunjuk bagi siasatan lanjut.

2.2.1.4Strategi Untuk Meningkatkan Kualiti Udara Dalaman

a) Mengawal sumber pencemaran. Memastikan
sumber peralatan atau produk yang digunakan
seperti pencetak, mesin penyalin dan kawasan
yang mungkin terdedah kepada lebih banyak
bahan kimia untuk mengasingkan kawasan
tersebut dan dapat mengehadkan jumlah
kakitangan di sekitar pemancar tersebut.

48

b) Menyahlembapan dengan mengawal

persekitaran. Melantik seseorang atau penghuni

ruang untuk mengawal suhu, pengudaraan dan

pencahayaan supaya boleh dilaraskan apabila

diperlukan.

c) Meningkatkan sistem pengudaraan dengan
menambah alat atau sistem pengudaraan.
Teknologi masa kini seperti penulen udara yang
menawarkan lebih banyak pertukaran udara
dalam masa satu jam juga dapat membantu.

d) Penggunaan pembersih udara. Teknologi
pembersih udara masa kini juga boleh
mengurangkan bilangan bahan cemar,
membuang sebatian organik meruap (VOC),
virus, bakteria, kulat, dan serpihan bawaan
udara, termasuk bulu haiwan peliharaan dan
rambut.

2.2.2 Pencahayaan Semula Jadi (daylighting)

Pencahayaan semula jadi adalah salah satu kriteria yang amat
penting dalam sesebuah reka bentuk bangunan. Pencahayaan
semula jadi ialah teknik atau sistem bagaimana untuk membawa
sinaran cahaya matahari ke dalam sesebuah bangunan atau ruang.
Pencahayaan semula jadi yang berkesan dapat mengurangkan
penggunaan lampu dan menjimatkan tenaga elektrik. Pencahayaan
semula jadi yang tidak mencukupi di dalam bangunan boleh
menyebabkan ketidakselesaan visual dan mengurangkan fokus
penghuni (Mirrahimi et al. 2013). Kekurangan pencahayaan semula
jadi juga boleh mempengaruhi tingkah laku dan persepsi penghuni
di dalam bangunan (Othman & Mazli 2012).

49

Kemasukan cahaya ke dalam bangunan boleh didapati dengan
kaedah berikut :

2.2.2.1Secara Terus Dari Sinaran Matahari : Bukaan (Tingkap,
Tingkap Bumbung (Skylight, Atria, Sawtooth)

a) Bukaan : Tingkap, pintu, pintu gelangsar (sliding door)
Pemasangan bukaan semulajadi boleh menggunakan
bukaan seperti tingkap. Bukaan tingkap adalah cara
yang paling biasa digunakan untuk mendapatkan
sumber cahaya semulajadi dengan mudah. Malah, ia
juga merupakan teknik paling sesuai yang
direkabentuk pada bangunan atau rumah kediaman
sejak di peringkat rekabentuk bangunan lagi.
Mempunyai ketinggian aras kepala dan ia mudah
untuk mengawal silau atau kemasukan lebihan cahaya
ke dalam bangunan dengan serta merta. Selain
tingkap, pintu dan pintu gelangsar (sliding door) juga
merupakan salah satu jenis bukaan yang boleh
digunakan dalam sesebuah bangunan atau rumah
kediaman.

50

Rajah 2.22 Contoh bukaan tingkap

Rajah 2.23 Contoh bukaan pintu gelangsar (sliding door)
b) Bukaan atas : Tingkap bumbung (skylight)
Bukaan atas ialah bukaan untuk menerima
pencahayaan daripada atas atau bumbung. Bahasa
yang mudah untuk difahami, tingkap menghadap
langit. Ia terdapat dalam dua (2) jenis iaitu bukaan
pasif dan bukaan aktif.
51

Bukaan pasif ialah jenis yang statik, tidak boleh
bergerak dan tidak boleh diubah-ubah mengikut
keadaan dan kedudukan cahaya matahari. Manakala,
bukaan aktif pula boleh dilaraskan sama ada dibantu
dengan bantuan manual atau secara automatik. Ia
juga dapat meningkatkan lagi keberkesanan tujuan
pengumpulan cahaya semulajadi ke dalam bangunan
atau ke dalam rumah kediaman.

Rajah 2.24 Contoh bukaan atas pasif

Rajah 2.25 Contoh bukaan atas aktif

52

c) Bukaan sekeliling : Atria
Ruang terbuka atau bukaan besar disekeliling
bangunan. Kebiasaanya direkabentuk dengan bukaan
yang menggunakan kaca (glazed) untuk mewujudkan
kawalan persekitaran bangunan. Struktur bangunan
atria yang rendah dan lebar memberi lebih kesan dan
pencahayaan semula jadi yang baik berbanding
struktur atria yang tinggi dan sempit.

Rajah 2.26 Contoh bukaan sekeliling (Atria)

53

d) Struktur sawtooth
Bukaan dengan kaca menegak dan bersudut 45 darjah
dipasang pada satah bumbung yang cerun. Bukaan ini
lebih efektif apabila digunakan secara bersiri dan
kebiasanya rekabentuk ini digunakan untuk bangunan
seperti kilang atau gudang sebagai sumber utama
pencahayaan.

Rajah 2.27 Contoh rekabentuk sawtooth.
54

2.2.2.2Melalui Bukaan Seperti Tingkap Dan Pintu, Atau Melalui
Pantulan Cahaya Daripada Keadaan Persekitaran Luar
Bangunan Seperti Pantulan Permukaan Tanah, Pantulan
Cahaya Daripada Bangunan Bersebelahan
: Tingkap Klerestori (Clerestories)
Klerestori dalam istilah senibina bermaksud tingkap yang
direkabentuk melepasi paras mata pada dinding yang tinggi.
Ia direka untuk membenarkan cahaya dan angin masuk ke
dalam ruang, tanpa menjejaskan rekabentuk bangunan itu
sendiri. Selain itu, rekabentuk tingkap ini juga dapat
menggalakkan budaya cekap tenaga kerana menjadi sumber
sinaran suria secara semulajadi.

Rajah 2.28 Contoh tingkap klerestori

55

2.2.2.3 Melalui Pantulan Dalaman Bangunan Seperti Pantulan
Siling, Dinding, Lantai Licin Atau Berkilat Dan
Sebagainya : (Light Shelves & Light Tubes & Fiber
Optics)
Terdapat beberapa contoh struktur tambahan yang
direkabentuk pada bangunan sebagai alat pemesongan
cahaya seperti rak cahaya (light shelves) dan tiub cahaya
(light tubes) atau gentian optik (fiber optic)
a) Rak cahaya (light shelves)
Rak cahaya ialah struktur yang memantulkan cahaya
mendatar yang membolehkan cahaya siang
menembusi jauh ke dalam bangunan. Ia diletakkan di
atas paras mata dan mempunyai permukaan atas
pemantulan tinggi. Ia juga boleh berlorek berhampiran
tingkap dan membantu mengurangkan silau tingkap.

Rajah 2.29 Contoh penggunaan rak cahaya (light shelves)

56

b) Tiub cahaya (Light tubes)
Tiub cahaya (juga dikenali sebagai paip cahaya atau
skylight tiub) ialah struktur yang menghantar atau
menyebarkan cahaya semula jadi atau buatan untuk
tujuan pencahayaan dan merupakan contoh
gelombang pandu optik.

Rajah 2.30 Contoh penggunaan tiub cahaya
Pencahayaan semula jadi bukan sahaja membenarkan lebih banyak
cahaya semula jadi memasuki rumah, tetapi ia dapat meningkatkan
produktiviti, memberi manfaat kesihatan yang sangat besar dan
dapat menjimatkan wang bagi tenaga elektrik. Antara kelebihan
pencahayaan semula jadi ialah :

57

a) Penjimatan tenaga elektrik. Pencahayaan siang adalah pilihan
yang paling mampan dengan mengekalkan pencahayaan
semula jadi pada kadar yang selesa. Tingkap-tingkap yang
diletakkan secara strategik mampu mengurangkan keperluan
menggunakan cahaya elektrik pada waktu siang seterusnya
menjimatkan wang.

b) Kesihatan fizikal dan mental. Manusia mempunyai keperluan
semula jadi terhadap cahaya matahari. Cahaya siang adalah
perangsang semula jadi kepada sistem-sistem penting tubuh
badan. Kajian telah menunjukkan bahawa ruang pejabat yang
mempunyai banyak pencahayaan semula jadi meningkatkan
produktiviti dan menggalakkan penumpuan yang lebih tinggi
terhadap kerja.

Walaupun pencahayaan siang dapat memberi banyak kesan positif,
namun jika pencahayaan semulajadi ini tidak dilaksanakan dengan
baik, ia dapat memberi kesan yang negatif. Antaranya ialah :

a) Masalah silau. Penembusan cahaya siang secara langsung ke
dalam bangunan dan ruang seringkali menghasilkan silau yang
tidak menyenangkan.

b) Pengumpulan haba. Oleh kerana matahari merupakan sumber
pencahayaan yang besar kepada sesebuah bangunan, ia juga
boleh menghasilkan sejumlah haba yang besar.

58

2.2.3 Kualiti Aras Bunyi
Bunyi bermaksud getaran dalam udara atau atmosfera yang diterima
masuk dalam telinga. Manakala kebisingan pula bermaksud bunyi
yang tidak menyenangkan dan tidak dikehendaki ramai. Gangguan
bunyi merupakan bunyi yang berlebihan dan memberi gangguan yang
boleh memberi kesan negatif terhadap kesihatan dan kualiti hidup
manusia.

Secara ringkasnya, pencemaran bunyi boleh diklasifikasikan kepada,
beberapa jenis :

a) Kebisingan selanjar
Kebisingan yang kurang daripada 3 desibel (dB). Ia berlaku apabila
seseorang sedang berbisik kerana gelombang bunyi bergetar
dengan lebih perlahan. Contohnya di kawasan kampung.

b) Kebisingan fluktasi
Kebisingan fluktasi ialah kebisingan yang terletak antara puncak
gelombang yang tinggi dan rendah. Pada tahap ini, getaran
gelombang bunyi akan bergetar dengan lebih cepat daripada
kebisingan selenjar. Getaran gelombang adalah sekitar 3 dB
sahaja. Contohnya ialah bunyi enjin kenderaan dan individu yang
sedang bercakap.

59

c) Hentakan impuls
Bunyi yang mempunyai intensiti yang sangat tinggi dalam tempoh
yang singkat. Contohnya ialah bunyi tembakan senjata api dan
ketukan atau lagaan daripada benda yang keras. Pada
kebiasaannya tahap ini menyebabkan getaran gelombang akan
memuncak dan menurun dengan cepat. Pada tahap ini intensiti
bunyi adalah melebihi 80 dB kemudian gelombang bunyi akan
menurun. Akan tetapi intensiti masih menunjukkan tahap yang
tinggi kerana bunyi yang kuat akan memberi kesan yang lama
terhadap getaran.

d) Kebisingan selang-seli
Kebisingan ini berlaku secara berselang-seli. Ianya dihasilkan
apabila bunyi bising menjadi perlahan dan kuat dalam jangka masa
yang pendek. Contohnya ialah ketika seseorang sedang
menggergaji kayu, getaran akan berlaku ketika gergaji itu bergerak
dan getaran tidak akan berlaku apabila gergaji kayu dihentikan.
Semasa gergaji sedang ditarik intensitinya akan meninggi pada
kadar tertentu dan menurun apabila gergaji tidak disorongkan.

Tahap gangguan disebabkan bunyi bising bergantung kepada faktor-
faktor berikut :

• Kelantangan
• Tempoh masa
• Pengulangan bunyi
• Frekuensi bunyi. Bunyi yang berfrekuensi tinggi dan rendah lebih

mengganggu berbanding bunyi berfrekuensi sederhana.
• Kandungan maklumat

60

• Waktu / masa tertentu. Kebanyakan individu lebih sensitif
terhadap permasalahan bunyi bising pada waktu malam.

• Sensitiviti individu

Bunyi bising memberikan kesan yang negatif kepada manusia secara
berbeza dan bergantung kepada individu tersebut. Secara amnya,
bunyi bising menyebabkan kesan kesihatan seperti

• Tekanan
• Kebimbangan
• Kehilangan deria pendengaran
• Pengasingan diri / sosial
• Perasaan negatif seperti rasa kecewa dan marah.

Langkah mudah untuk menyedari kesan bahaya bunyi bising adalah
dengan peka terhadap tanda-tanda amaran bunyi bising yang
membawa kepada kerosakan deria pendengaran. Bunyi dianggap
memberi kesan memudaratkan sekiranya

• Individu sukar untuk bercakap atau mendengar individu
lain bercakap.

• Bunyi yang menyakitkan telinga.
• Telinga berdesing selepas mendengar bunyi tersebut.
• Bunyi lain kedengaran tersekat-sekat setelah

meninggalkan kawasan bunyi yang bising atau tinggi.
Kebanyakan kes yang melibatkan kesan kepada masalah
pendengaran adalah disebabkan pendedahan berulang kali terhadap
bunyi bising selama beberapa tahun.

61

Penyelesaian secara teknikal terhadap bunyi bising dapat diselesaikan
dengan menggunakan unsur akustik seperti penebat atau penyerap
bunyi adalah langkah terbaik untuk mengawal dan mengurangkan bunyi
yang tidak diingini. Antara contoh bahan penebat bunyi adalah seperti
berikut :

• Glass wool
• Rock wool
• Penebat kaca
• Mass loaded vinyl
• Penebat bunyi gabus
• Green glue
• Foam panels
• Gypsum
• Thermocol
• Urban greening

2.3 PERANCANGAN DAN PENGURUSAN TAPAK YANG LESTARI
(Sustainable Site Planning and Management)
Perancangan dan pengurusan tapak yang mampan merupakan salah satu
ciri utama bangunan hijau yang berjaya. Perancangan dan pengurusan
tapak dikatakan mampan dengan mengambil kira pemilihan tapak yang
mempunyai jalan masuk atau akses yang mudah kepada pengangkutan
awam, memenuhi keperluan masyarakat setempat, mempunyai ruang dan
landskap terbuka.

62

Pemilihan tapak juga hendaklah mengelakkan pemilihan tapak di kawasan
sensitif atau kawasan simpanan dengan menjalankan pembangunan
semula tapak sedia ada dan kawasan brownfield (kawasan tanah yang
sebelum ini digunakan untuk tujuan perindustrian atau komersial dengan
pencemaran yang diketahui atau disyaki termasuk pencemaran tanah
akibat sisa berbahaya). Selain itu, perancangan dan pengurusan tapak
yang mampan juga dapat dicapai dengan melaksanakan pengurusan
pembinaan yang betul dan teratur, pengurusan aliran air hujan atau air ribut
(stormwater) dan mengurangkan tekanan pada keupayaan infrastruktur
yang sedia ada.

Perancangan dan pengurusan tapak yang mampan hendaklah
mempertimbangkan perkara-perkara berikut :

• Pemilihan tapak.
• Kualiti pembinaan lestari : IBS
• Low Impact Development (LID)
• Mengurangkan kesan pulau haba (Heat island effect)

2.3.1 Pemilihan Tapak
Lokasi dan persekitaran dimana bangunan hijau ingin dibina
memainkan peranan penting dalam kelestarian keseluruhan
bangunan. Tapak yang dipilih untuk pembinaan bukan sahaja mesti
memenuhi projek bangunan tetapi juga mengambilkira persekitaran
di mana tapak itu dibina. Ini bermaksud, bangunan di tapak mesti
dibina berdasarkan persekitaran asalnya supaya persekitaran dan
ekosistem semula jadi di sekeliling tidak terjejas.

63

Pemilihan tapak mestilah memenuhi beberapa kriteria. Kriteria
utama ialah kesesuaian tapak tersebut untuk pembangunan dan
pembinaan bangunan hijau berdasarkan beberapa prinsip utama.

2.3.1.1Prinsip utama tapak bangunan lestari adalah untuk :
• Mengurangkan bahan buangan dari tapak.
• Menggunakan atau meningkatkan sistem perparitan
semula jadi.
• Menyediakan kemudahan tambahan di tapak pembinaan.
• Mengekalkan atau meningkatkan ekologi dan biodiversiti
tapak bina dengan melindungi aset sedia ada dan
memperkenalkan habitat atau spesis baru.
• Menjalankan analisis tapak untuk mengenal pasti peluang
dan halangan seperti keadaan tanah, orientasi matahari,
kapasiti sistem perparitan, bangunan sedia ada, ruang
dan lain-lain.

2.3.1.2Faktor-Faktor Yang Mempengaruhi Pemilihan Tapak Untuk
Pembinaan Bangunan Hijau Adalah Seperti Kesan Terhadap
Alam Sekitar, Komuniti Dan Kejiranan Setempat, Projek
Pembinaan Baru Yang Terhad Serta Akses Pengangkutan

64

a. Kesan terhadap alam sekitar
Pembinaan bangunan, jalan raya dan kawasan tempat
letak kereta perlu mengambilkira persekitaran semula
jadi kawasan pembinaan kerana pembinaan yang
akan dijalankan akan mempengaruhi tanah, laluan air
dan keseluruhan ekosistem sekiranya tiada
pengurusan tapak yang betul. Antara kawasan yang
perlu dielakkan adalah seperti :

• Kawasan pertanian atau penternakan yang
telah diiktiraaf oleh kerajaan

• Kawasan simpanan yang berfungsi sebagai
habitat semula jadi untuk spesis terancam

• Kawasan tanah milik awam yang ditetapkan
atau digunakan sebagai taman awam, kawasan
rekreasi, perlindungan hidupan liar atau unggas
air atau tapak bersejarah.

b. Komuniti dan kejiranan setempat
Pembinaan projek bangunan hijau juga mesti
menyumbang beberapa pembangunan positif untuk
masyarakat sekitar. Perkara tersebut dapat dicapai
dengan merangka struktur dan strategi yang akan
memajukan rekabentuk komuniti dan kawasan
kejiranan yang lebih mesra alam.

65

Terdapat beberapa isu yang berkaitan dengan
pembangunan komuniti dan kejiranan dan yang perlu
ditangani seperti penggunaan amalan pembangunan
tapak yang sesuai secara ekologi, penggabungan
bangunan berprestasi tinggi, dan penggabungan
tenaga boleh diperbaharui. Di samping itu,
pembangunan komuniti dan kejiranan baru, dan
perumahan, mungkin melibatkan isu-isu yang tidak
biasanya dipertimbangkan dalam projek-projek
tunggal. Isu-isu seperti itu mungkin termasuk menilai
lokasi komuniti, struktur yang dicadangkan dan
kepadatan komuniti, dan kesan masyarakat mengenai
keperluan pengangkutan.

c. Tapak projek pembangunan baru yang terhad

Pemilihan tapak bangunan hijau mungkin sukar
disebabkan kawasan projek pembangunan baru yang
menepati kriteria adalah terhad seperti :

• Mengelakkan pembinaan projek baru di atas
tanah baru dan menggunakan tanah yang
sudah terbiar.

• Memulihara kawasan yang telah tercemar dan
menggunakannya sebagai tapak pembinaan
bangunan hijau.

• Aktiviti pembinaan dan perobohan (demolition)
yang dijalankan mempunyai kawasan atau
sempadan yang terhad.

66

d. Akses pengangkutan

Akses mudah terhadap pengangkutan awam menjadi
salah satu faktor pemilihan tapak bangunan hijau bagi
menggalakkan penggunaan pengangkutan awam
sekiranya ingin ke tempat kerja atau pusat bandar.

Tapak pembinaan hendaklah berhampiran dengan
kemudahan pengangkutan seperti stesen bas, kereta
api, komuter dan sebagainya di mana hentian
pengangkutan awam terletak dalam jarak 500 meter
hingga 1 kilometer ke laluan pengangkutan atau laluan
pertukaran.

Selain itu laluan pejalan kaki dan lorong basikal juga
perlu disediakan termasuk kemudahan khusus untuk
orang kurang upaya fizikal. Laluan yang disediakan
juga merangkumi unsur semula jadi sebagai teduhan
dengan menyediakan pokok yang meliputi sekurang-
kurangnya 70% daripada akses pejalan kaki dan
lorong basikal.

2.3.2 Kualiti Pembinaan Lestari : IBS

Pembinaan lestari merujuk kepada aplikasi, produk dan sistem
pembinaan yang mesra alam. Secara umumnya, struktur
pembinaannya dikawal dan dikendalikan secara berkesan yang
menggalakkan pengurusan yang efisien dan mengurangkan
pembaziran. Selain itu, pembinaan hijau menitikberatkan kesihatan
pengguna dan bersifat jimat tenaga.

67

Pembinaan lestari bukan sekadar menggunakan bahan terkini, ia
juga menggunakan kaedah pembinaan yang menggalakkan usaha
ke arah kelestarian. Kaedah-kaedah tersebut adalah seperti :

• Memotong bahan dengan tepat untuk
mengurangkan sisa buangan.

• Mengawal pengurusan sisa seperti pengasingan dan
kitar semula sisa.

• Pembinaan bangunan secara lestari.

• Memulihara atau mengguna semula bangunan lama.

• Mengurus tapak pembinaan secara sistematik untuk
menambah baik alam sekitar.

• Menjimatkan tenaga.

• Memilih sumber dan bahan lestari dan yang boleh
dikitar semula atau boleh diperbaharui.

2.3.2.1Kualiti Dalam Pembinaan

Kualiti adalah antara parameter paling penting dalam industri
pembinaan selain daripada masa dan kos. Namun kualiti
bersifat subjektif, dan sukar untuk dihitung.

Kualiti dalam industri pembinaan boleh ditakrifkan sebagai
pencapaian tahap prestasi yang boleh diterima daripada
aktiviti pembinaan. Prestasi ini akan dicapai apabila aktiviti
memenuhi atau melebihi keperluan pelanggan atau pemilik.
Kualiti mana-mana produk atau perkhidmatan dicapai apabila
ia mematuhi spesifikasi yang dikehendaki.

68

Pencapaian kualiti dalam industri pembinaan dalam jangka
masa panjang adalah isu yang sukar. Amalan prosedur
pengurusan kualiti yang tidak cekap atau tiada akan
mengakibatkan kehilangan masa, wang, bahan, sumber yang
besar. Sebagai contoh, di tapak pembinaan, pereka bentuk
akan menentukan gred konkrit tertentu. Kontraktor akan
menggunakan bahan-bahan konkrit supaya gred konkrit yang
dikehendaki diperolehi.

a. Objektif pencapaian kualiti pembinaan.

• Spesifikasi kontrak yang memuaskan
semua pihak.

• Projek dapat disiapkan dalam tempoh
yang ditetapkan.

• Memuaskan hati pelanggan atau
pemilik bangunan.

• Memberi inspirasi dan motivasi kepada
pekerja.

• Mengelakkan pertikaian dan tuntutan.

b. Elemen dalam kualiti pembinaan

Terdapat tiga elemen dalam pembinaan sesuatu
bangunan iaitu elemen ciri-ciri kualiti, rekabentuk dan
pematuhan.

• Ciri-ciri kualiti : berkaitan dengan
parameter yang berkaitan dengan
proses kawalan kualiti yang dinilai.
Ciri-ciri tersebut termasuklah
kekuatan, warna, tekstur, ukuran,
ketinggian dan lain-lain.

69

• Kualiti rekabentuk : Merujuk kepada
kualiti reka bentuk yang dijalankan
terutamanya berkaitan dengan
memenuhi keperluan standard.

• Kualiti pematuhan : Merujuk kepada
tahap kemudahan atau bangunan
yang dibina menepati reka bentuk dan
spesifikasi. Kualiti pematuhan
dipengaruhi oleh prosedur atau cara
kerja pembinaan di lapangan.

c. Faktor-faktor mempengaruhi kualiti
pembinaan

• Kehendak projek.

Kualiti mana-mana projek pembinaan
hendaklah memenuhi kehendak projek masing-
masing. Ini termasuklah kehendak pereka
bentuk, kontraktor dan pemilik.
• Organisasi atau pengurusan
pembinaan.

Berdasarkan kajian yang dijalankan, dapat
disimpulkan bahawa komitmen dan ciri-ciri
kepimpinan sesebuah organisasi pembinaan
akan mempengaruhi kualiti projek. Terdapat
penurunan dalam produktiviti pembinaan jika
amalan pengurusan lemah.

70

• Organisasi / pasukan kerja Kualiti.
Mewujudkan kumpulan atau pasukan kerja
yang menumpukan kerja-kerja pemeriksaan
kualiti untuk projek. Dengan ini, pemeriksaan
kualiti dapat dijalankan secara berterusan dan
kerap. Pasukan kualiti yang baik akan
mempunyai jurutera struktur, jurutera alam
sekitar, jurutera elektrik, jurutera awam, arkitek
dan pemilik untuk mencapai matlamat tersebut.

• Penyertaan ahli pasukan
Penyertaan ahli pasukan berkualiti bukan
sahaja penting dalam peringkat perancangan
tetapi juga semasa fasa pembinaan projek.

2.3.2.2Sistem Binaan Berindustri (Industrial Building System /
IBS)
Sistem Binaan Berindustri atau Industrialised Building
System (IBS) merupakan satu kaedah pembinaan moden.
Dalam kaedah pembinaan ini, komponen bangunan
dihasilkan dalam persekitaran yang terkawal, sama ada di
kilang atau di tapak bina dan diangkut ke tapak pembinaan
menggunakan kren atau jentera yang sesuai. Komponen
dipasang di tapak bina dengan penggunaan pekerja yang
minimum.

71

a. Kategori Sistem Binaan Berindustri (IBS)
I. Sistem kerangka, panel dan kekotak
konkrit pratuang : Komponen dalam
sistem ini terdiri daripada komponen
tiang, rasuk, lantai dan panel dinding.
Komponen ini dibuat secara pratuang.
Selain itu, terdapat komponen yang telah
lengkap dipasang di kilang seperti set
tandas dan balkoni.

Rajah 2.31 Kekotak konkrit pratuang

II. Sistem acuan: Acuan bagi komponen
konkrit tuang di situ seperti acuan untuk
tiang, rasuk, papak lantai dan panel
dinding yang boleh digunakan berulang
kali.

72

Acuan ini biasanya diperbuat daripada plastik,
gentian kaca, keluli, aluminium dan bahan logam
lain.

Rajah 2.32 Sistem acuan
III. Sistem kerangka keluli : Komponen dalam sistem

ini terdiri daripada tiang, rasuk, kerangka portal
dan sistem kekuda bumbung dan seumpamanya
yang diperbuat daripada keluli.

Rajah 2.33 Sistem kerangka keluli
73

IV. Sistem kerangka kayu prasiap : Komponen dalam
sistem ini ialah tiang, rasuk, papak lantai, sistem
kekuda bumbung pasang siap dan seumpamanya
yang diperbuat daripada kayu.

Rajah 2.34 Sistem kerangka kayu pasang siap
V. Sistem blok pratuang : Sistem ini merujuk kepada

penggunaan blok jitu (precision blockworks)
termasuk blok konkrit ringan, blok terkunci
(interlocking block) dan seumpamanya.

Rajah 2.35 Sistem blok

74

b. Kebaikan kaedah IBS
• Mempercepat tempoh pembinaan.
• Meningkatkan kualiti pembinaan kerana kualiti
setiap komponen dikawal sepenuhnya di dalam
kilang.
• Reka bentuk bangunan yang seragam.
• Mengurangkan kos buruh kerana kurang
tenaga pekerja diperlukan.
• Mewujudkan persekitaran kerja yang selamat
dan mesra alam sekitar kerana pengurangan
penggunaan acuan kayu dan bancuhan di
tapak bina.
• Mengurangkan kesilapan dalam pembinaan
kerana segala anggaran kos dibuat
menggunakan ukuran yang seragam.

c. Kelemahan kaedah IBS
• Tenaga buruh yang diperlukan dalam kaedah
ini mestilah mempunyai kepakaran dalam
penyambungan struktur secara IBS.
• Pembaziran akan berlaku jika pengukuran
struktur tidak dilakukan dengan tepat.
• Kebocoran akan berlaku jika tiada pengawasan
tinggi semasa proses pemasangan.

75

2.3.3 Pembangunan Impak Rendah (Low Impact Development / LID)

Banyak pembangunan yang dibangunkan pada masa kini
direkabentuk dengan ciri-ciri landskap semula jadi atau hidrologi
yang terhad. Landskap semasa pembangunan konvensional hanya
dipenuhi dengan jalan raya yang lebar, tapak letak kereta yang luas,
blok bangunan, bebendul jalan, saluran pembentung dan
sebagainya. Ini kerana pembangunan konvensional lebih
memfokuskan untuk memaksimumkan keluasan tanah sedia ada
untuk kegunaan aktif manusia. Namun, ia membawa kepada
permasalahan seperti peningkatan air larian permukaan,
merendahkan kadar penyusupan air, kehilangan habitat hidupan liar
dan tumbuhan, mencemarkan laluan air dan sebagainya.

Pengamal LID mengenalpasti fungsi dan kelebihan yang ada pada
landskap semula jadi dan memastikan ianya memberi manfaat yang
seimbang terhadap gaya hidup manusia masa kini melalui amalan
perancangan dan reka bentuk pembangunan lestari. Ianya dapat
dijalankan melalui penilaian dari aspek hidrologi, topografi, tanah,
tumbuh-tumbuhan dan ciri-ciri air, yang mana ianya merupakan
elemen penting yang perlu perancang/pereka bentuk pertimbangkan
semasa merekabentuk pembanguan supaya dapat meminimumkan
potensi impak.

Pembangunan Impak Rendah (LID) ditakrifkan sebagai pendekatan
perancangan dan reka bentuk yang inovatif bertujuan untuk
mengekalkan fungsi ekologi dan hidrologi prapembangunan tapak
melalui perlindungan, peningkatan, atau meniru proses semula jadi.
Terdapat banyak sebab untuk menggunakan LID, tetapi pengurusan
air ribut lebih diutamakan.

76

a. Prinsip dalam pembangunan impak rendah adalah
seperti berikut:
I. Pemuliharaan
Pembangunan pemuliharaan ialah satu kaedah
perancangan yang bertujuan untuk melindungi
alam sekitar semula jadi sesuatu kawasan
dengan memelihara kawasan lapang, melindungi
habitat dan hidupan liar serta mempertingkatkan
ciri tapak. Pembangunan pemuliharaan selalunya
mempunyai peratusan kawasan terbuka atau
dilindungi yang tinggi dan keadaan sekeliling
semula jadi yang ketara. Sekiranya diamalkan,
pembangunan pemuliharaan boleh menghasilkan
kawasan tanah pemuliharaan yang memberi
manfaat dari aspek alam sekitar, rekreasi, dan
estetik.

Rajah 2.36 Perbezaan pembangunan konvensional
dan pemuliharaan

77

II. Meminimumkan pemadatan tanah

Meminimumkan pemadatan tanah ialah proses
melindungi tanah sedia ada tapak daripada
kerosakan yang tidak perlu semasa pembinaan. Ini
biasanya dilakukan dengan mengenal pasti tanah
berkualiti tinggi atau tanah yang sangat telap
semasa fasa reka bentuk dan menetapkan had
gangguan semasa pembinaan. Tanah yang tidak
terganggu mengandungi ruang udara yang
mempunyai kapasiti untuk membawa dan
menahan air. Apabila tanah dipadatkan oleh
jentera, ruang tersebut akan hilang dan keupayaan
tanah untuk menyusup dan menyerap air akan
berkurangan.

III. Meminimumkan gangguan menyeluruh

Gangguan besar di tapak berlaku semasa proses
pembinaan berlangsung seperti proses
pemotongan atau pengisian. Proses ini boleh
merosakkan sistem ekologi dan hidrologi tapak
dengan cepat kerana proses ini akan merosakkan
tumbuh-tumbuhan, memadatkan tanah, dan
mengubah aliran air.

Ini adalah isu utama permasalahan apabila tapak
pembinaan kawasan menjangkau jauh melebihi
apa yang diperlukan. Meminimumkan gangguan
menyeluruh boleh dilakukan dengan
mengehadkan tahap penyingkiran tumbuh-
tumbuhan, proses-proses pembinaan dan aktiviti
lain yang mampu mengubah tapak.

78

Perkara ini dilakukan untuk memaksimumkan
fungsi ekologi, hidrologi dan estetik sedia ada.

Rajah 2.37 Gangguan tapak yang berlebihan

Rajah 2.38 Gangguan tapak yang minimum
IV. Melindungi aliran air semula jadi

Tujuan melindungi aliran air semula jadi adalah
untuk mengurangkan hakisan dan kesan hiliran
seperti peningkatan banjir. Dalam keadaan semula
jadi, air larian permukaan selalunya akan bergerak
secara perlahan dan tersebar merentasi landskap.

79

Kawasan yang mempunyai pokok, kebolehtelapan
tanah dan kepelbagaian jenis landskap
(ketidaksamaan) akan memastikan aliran
permukaan mengalir secara semula jadi dan
terkawal. Pembangunan tradisional mengubahnya
persekitaran semula jadi dengan drastik yang
mengakibatkan peningkatan larian air ribut,
hakisan tanah, kualiti air terdegradasi dan
kekerapan banjir yang lebih besar. Semasa fasa
reka bentuk dan pembinaan pembangunan tapak,
ia adalah penting untuk mengenali dan
mengekalkan corak dan ciri saliran semula jadi.

V. Melindungi penampan / tebing sungai

Penampan sungai adalah ekosistem tumbuh-
tumbuhan yang tumbuh di sepanjang tebing
sungai, tasik dan sungai danberfungsi untuk
menampan tebing sungai daripada kesan air larian
dengan menyediakan penapisan, kestabilan
tebing, pengurangan luas, dan teduhan. Dalam
proses itu, penampan mengurangkan
pencemaran, meminimumkan hakisan, mengawal
banjir, meningkatkan kualiti estetik, dan
menyediakan habitat akuatik dan daratan. Untuk
sebab-sebab ini, penampan tebing sungai amat
penting dan sebarang usaha untuk melindunginya,
sama ada melalui undang-undang atau reka
bentuk tapak yang lebih baik harus digalakkan.

80

Rajah 2.39 Tebing sungai yang mempunyai
penampan yang baik

Rajah 2.40 Tebing sungai yang tidak mempunyai
penampan

VI. Melindungi kawasan sensitif
Melindungi kawasan sensitif ialah proses
mengenal pasti dan mengelakkan ciri semula jadi
tertentu semasa pembangunan. Ciri-ciri ini
termasuk dataran banjir, tanah lembap, habitat
utama, cerun curam, penampan tebing sungai
dan tanah bersaliran baik.

81

Kawasan sensitif amat terdedah kepada
kemerosotan akibat daripada pembangunan dan
sering menyediakan fungsi ekologi dan hidrologi
yang tidak boleh diganti dengan mudah. Ciri-ciri
tersebut harus dipelihara dalam keadaan semula
jadinya sebaik mungkin.

VII. Mengurangkan kawasan permukaan
kedap air
Permukaan kedap air ialah kawasan yang
menghalang aliran air ke dalam tanah.
Permukaan kedap air akan meningkatkan isipadu
larian, halaju, suhu dan bahan pencemar.
Beberapa permukaan yang tidak telap air, seperti
batuan dasar dan tanah liat, berlaku secara
semula jadi. Walau bagaimanapun, lebih banyak
kawasan kedap air adalah hasil daripada
pembangunan manusia. Bahagian atas
bumbung, tempat letak kereta, tanah yang
dipadat, dan juga jalan berbatu dianggap sebagai
permukaan kedap air.

Rajah 2.41 Contoh permukaan kedap air

82

VIII. Memutuskan sambungan air ribut
(stormwater)

Pemutusan sambungan air ribut adalah proses
"memutuskan" sambungan langsung antara
kawasan kedap air dan sistem ribut/pembetung.
Sebagai contoh, di kawasan bandar, air larian atas
bumbung kadangkala mengalir terus ke sistem
saliran ribut melalui sambungan ke bawah. Reka
bentuk yang menggabungkan pemutusan
sambungan air ribut mungkin termasuk saliran
yang diubah suai yang menghalakan air larian ke
arah kawasan landskap berdekatan dimana air
boleh ditapis dan diserap.

b. Kelebihan Pembangunan Impak Rendah

I. Meningkatkan kualiti air.

Larian air ribut boleh membawa bersama bahan
pencemar seperti sebagai minyak, bakteria,
sedimen, logam, hidrokarbon dan beberapa
nutrien daripada permukaan yang tidak telap air
dan melepaskannya ke permukaan air. Dengan
mengamalkan pembangunan impak rendah, ia
akan mengurangkan air ribut yang mempunyai
bahan pencemar daripada sampai ke kawasan
air atau perairan seperti longkang, parit dan
sebagainya. Kualiti air yang baik akan
meningkatkan nilai hartanah dan mengurangkan
kos pembersihan.

83

II. Mengurangkan risiko banjir.
Pembangunan konvensional hanya bergantung
pada parit dan longkang untuk mengalihkan air
larian ke saluran air tempatan, oleh itu, banjir
boleh berlaku dengan sangat cepat apabila
sejumlah besar air ribut melepasi permukaan
perairan. Pembangunan impak rendah yang
mengurangkan isipadu dan kelajuan larian air
ribut akan mengurangkan risiko banjir dan
kerosakan harta benda.

III. Memulihkan habitat akuatik.
Air ribut yang bergerak laju menghakis aliran
tebing dan saluran aliran sungai sekaligus
melenyapkan habitat ikan dan hidupan akuatik
lain. Dengan mengamalkan pembangunan impak
rendah, ia akan mengurangkan jumlah air ribut
dan membantu mengekalkan aliran semula jadi
serta fungsi saluran dan habitat.

IV. Meningkatkan air larian bawah tanah.
Air larian yang dialihkan ke parit dan longkang
tidak boleh meresap ke dalam tanah.
Pembangunan impak rendah akan mengekalkan
lebih banyak hujan di tapak, membolehkan ia
memasuki tanah dan meresap ke bawah.

84

V. Mencantikkan kawasan kejiranan.

Pengurusan infrastruktur air ribut konvensional
seperti paip yang tidak sedap dipandang, saluran
keluar, saluran konkrit. Amalan pembangunan
impak rendah secara meluas boleh
meningkatkan nilai hartanah dan meningkatkan
landskap komuniti dengan menjadikan kawasan
tersebut lebih cantik, mampan dan mesra
hidupan liar.

2.3.4 Mengurangkan Kesan Pulau Haba

Pulau haba bandar merujuk kepada keadaan suhu yang sangat
tinggi di sesuatu kawasan berbanding dengan kawasan
sekelilingnya. Kebiasaannya, pulau haba bandar berlaku di kawasan
bandar yang padat dengan pembangunan. Pembangunan ini
melibatkan pembinaan bangunan konkrit yang dibina rapat,
pembinaan jalanraya dan lebuhraya, pembinaan tapak letak kereta
yang melitupi persekitaran dengan tar dan sebagainya. Bangunan
konkrit akan menyerap dan memerangkap haba serta menghalang
tiupan angin di kawasan persekitarannya. Selain itu, kesan pulau
haba bandar memberi pengaruh negatif kepada keselesaan
manusia untuk menjalani aktiviti harian.

Antara langkah-langkah yang dapat mengurangkan fenomena pulau
haba adalah dengan :

• Mewujudkan kawasan hijau dalam bandar atau
program penghijauan bandar dengan menanam
pokok-pokok peneduh di kawasan rizab bandar.
Pokok-pokok ini mampu mengekalkan kelembapan
udara di samping mengurangkan suhu.

85

• Mengawal aktiviti perlepasan gas-gas rumah hijau
secara sewenang-wenangnya dari sumber
kenderaan, industri dan pembakaran terbuka
menerusi penguatkuasaan undang-undang.

• Mengurangkan penggunaan sumber bahan api fosil
yang banyak membebaskan gas rumah hijau
sebaliknya menggunakan atau memanfaatkan
sumber tenaga alternatif seperti tenaga suria dan
hidro elektrik.

• Mengurangkan penggunaan peralatan yang banyak
membebaskan CFC seperti pendingin hawa, peti
sejuk, alat-alat semburan yang jelas boleh
menipiskan lapisan ozon yang kelak mempengaruhi
kemasukan sinar matahari ke bumi tanpa halangan.

• Melaksanakan kempen kesedaran khususnya
kepada penduduk bandar seperti kempen kongsi
kereta, menggunakan sistem pengangkutan awam
yang mampu mengurangkan perlepasan gas-gas
rumah hijau di bandar.

2.4 SUMBER DAN BAHAN BINAAN LESTARI
Usaha mencapai pembangunan yang lestari dari aspek sumber dan bahan
dapat dilakukan dengan penggunaan bahan yang boleh diguna semula
serta pengurusan sisa yang baik.

86

2.4.1 Bahan Binaan Lestari

Pengetahuan tentang bahan binaan amat penting sebelum
digunakan demi menjamin kelestarian alam sekitar. Sumber dan
bahan binaan lestari mesti dimanfaatkan agar kesan ke atas alam
sekitar dapat dikurangkan. Bahan daripada sumber semulajadi yang
boleh digunakan adalah seperti kayu, keluli dan pasir digunakan
dalam projek pembinaan. Selaras dengan perkembangan teknologi
pembinaan, bahan binaan lestari mempunyai ciri seperti tahan lasak
dan jangka hayat yang lebih lama. Selain itu, bahan binaan lestari
turut menerapkan elemen kitar semula manakala inovasi produk
terkini menghasilkan bahan yang lebih bermanfaat.

2.4.1.1 Kriteria Pemilihan Bahan Binaan Lestari
a.
Kecekapan sumber

• Kandungan bahan yang boleh diguna dan dikitar
semula.

• Bahan dari sumber semula jadi dan boleh
diperbaharui.

• Bahan yang melalui proses pembuatan yang cekap
tenaga.

• Bahan yang boleh didapati berdekatan dengan
kawasan pembinaan.

• Bahan yang boleh tahan lama.

87

b. Kualiti udara dalaman
• Bahan yang tidak bertoksid atau kurang
kandungan toksid.
• Produk dengan pelepasan kimia yang minimum.
• Bahan yang mengandungi rintangan kelembapan.
• Bahan, komponen atau sistem yang hanya
memerlukan kaedah pembersihan atau
penyelenggaraan yang mudah, ringkas dan
kurang sebatian organic meruap (VOC).

c. Kecekapan tenaga
Kecekapan tenaga boleh dimaksimumkan dengan
memanfaatkan bahan, komponen dan sistem yang
membantu mengurangkan penggunaan tenaga dalam
bangunan dan kemudahan.

d. Pemuliharaan atau penjimatan air
Produk atau sistem yang boleh membantu
mengurangkan penggunaan air dalam bangunan dan
penjimatan air di kawasan berlandskap.

88

e. Mampu milik

Boleh dipertimbangkan apabila kos kitaran hayat
produk binaan boleh dibandingkan dengan bahan
konvensional atau secara keseluruhan, berada dalam
peratusan projek yang ditentukan daripada
keseluruhan kos atau peruntukan bajet.

2.4.1.2 Contoh Bahan Binaan Lestari

Antara bahan binaan lestari yang boleh digunakan dan
ada di pasaran sekarang ialah :

a. Wool brick : Kombinasi gentian bulu, polimer semula jadi
daripada rumpai laut dan tanah liat untuk menghasilkan
bata yang lebih mesra alam, tiada toksik dan
menggunakan bahan tempatan.

b. Konkrit busa : Campuran antara pasir, silika dan
polisterina menghasilkan konkrit berbusa yang lebih
ringan. Bertindak sebagai penebat haba di bahagian
dinding, lantai dan boleh melindungi struktur bumbung.

c. Konkrit berprestasi tinggi : Diperbuat daripada campuran
bahan superpemplastik (superplastictizer),berprestasi
perencat, abu terbang, jermang relau bagas dan silika.
Konkrit ini lebih berat dan kebolehkerjaan rendah,
kekuatan mampatan yang tinggi, ketumpatan tinggi,
rintang terhadap serangan tertentu, tahap kekerasan
yang lebih tinggi, kotak acuan boleh dibuka lebih cepat
dan kebolehtelapan rendah.

89

d. Konkrit ringan : Lebih ringan bergantung kepada jenis
batu baur dan ketumpatannya iaitu antara 560 kg/m3 –
1840 kg/m3. Kekuatan mampatan sama seperti konkrit
biasa dengan ketahanan yang sama. Bahan ini kurang
menggunakan struktur tetulang keluli, menggunakan
asas yang lebih kecil dan rintang api serta bertindak
sebagai penebat.

e. Polimer bertetulang gentian : Sebagai pengganti keluli
dan dapat mengatasi masalah keretakan konkrit serta
kakisan pada batang keluli. Diperbuat daripada gentian
berpolimer sebagai bahan alternatif kepada tetulang
keluli untuk struktur. Bahan ini mengurangkan kakisan
terhadap keluli kerana mengandungi bahan bukan logam
dan tidak berkarat.

f. Konkrit kertas : Diperbuat daripada campuran kertas
kitar semula, air, simen dan pasir biasa. Bahan ini ringan,
bertindak sebagai penebat yang baik, bentuk yang kekal
walau dalam keadaan basah, kekuatan yang tinggi
(kekuatan mampatan 260 psi), kekuatan tegangan tinggi
kerana adanya gentian kertas. Selain itu, murah dan
tidak mudah terbakar.

g. Tiub solar : Sebagai teknologi pasif yang memantulkan
cahaya matahari menerusi struktur tiub solar dan
menerangi ruang dalaman bangunan untuk kegunaan
pada waktu siang.

h. Triple glazed window : Kebanyakannya digunakan di
negara beriklim sejuk untuk menebat haba di dalam
bangunan. Bagaimanapun, bingkai tingkap juga perlu
dilengkapi dengan insulasi bagi mengekalkan suhu
tertentu di dalam rumah dan mengelakkan haba
terbebas keluar.

90

Selain dapat menebat haba, juga berfungsi untuk
mengurangkan kesan bunyi di luar bangunan daripada
memasuki ke dalam bangunan.

i. Keluli berprestasi tinggi : Memiliki kekuatan alah yang
tinggi dengan kebolehkerjaan yang lebih baik. Proses
kimpalan hanya memerlukan sedikit pemanasan. Bahan
ini juga mempunyai kekuatan tegangan, kekuatan,
kebolehkimpalan dan kebolehbentukan sejuk dan
rintangan kakisan. Selalunya digunakan dalam
pembinaan jambatan dan bangunan dengan struktur
keluli.

2.4.1.3 Contoh Bahan Binaan Boleh Dikitar Semula

Penggunaan bahan binaan yang boleh dikitar semula
dapat mengurangkan penggunaan bahan baru,
meminimumkan kos pengeluaran, kos pengangkutan, kos
pelupusan sisa dan sebagainya. Antara contoh bahan
yang boleh dikitar semula ialah :
a. Plastik : Sisa plastik boleh diguna semula sebagai

produk yang direkabentuk semula seperti paip, tingkap
PVC, bumbung dan lantai.

b. Besi : Bahan jenis ini dikitar semula secara keseluruhan
untuk menghasilkan produk baharu.

c. Kayu : Lebihan kayu dari projek pembinaan boleh diguna
semula untuk projek pembinaan lain.

d. Konkrit : Konkrit hancur selepas proses perobohan boleh
diguna semula untuk menyediakan asas, kerja-kerja
aras dan sebagainya.

91