The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

Home Explore คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ 21

View in Fullscreen

ในวาระครบรอบ 101 ปี คล้ายวันประสูติสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ (ประสูติเมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม 2466) ในปี พ.ศ. 2567 มูลนิธิชีวิตพัฒนาในพระอุปถัมภ์ของพระองค์ท่านจึงได้สานต่อเจตนารมณ์ในการสร้างคุณประโยชน์ต่อสังคมและประเทศชาติ โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ด้วยการจัดทำโครงการอบรม “ธรรมานามัย” ซึ่งเริ่มตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2543 ในปี พ.ศ. 2567 นี้ โครงการ “ธรรมานามัย” จะได้จัดการอบรม รุ่นที่ 21 ระหว่างวันที่ 12, 19, 26 พฤษภาคม 2567 ถึงวันที่ 2, 8 – 9, 16 และ 23 มิถุนายน 2567 รวมผู้เข้าอบรมทั้งสิ้น 83 คน
โครงการอบรม “ธรรมานามัย” รุ่นที่ 21 ดำเนินการโดยมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ร่วมกับสมาชิก ธรรมานามัย รุ่นที่ 21 และผู้เกี่ยวข้อง ซึ่งมีจิตอาสาช่วยสนับสนุนการดำเนินงานของมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ในการนี้คณะกรรมการดำเนินการจัดอบรม “ธรรมานามัย” รุ่นที่ 21 ได้จัดทำคู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ 21 เล่มนี้ขึ้น เพื่อให้ผู้เข้ารับการอบรมทุกท่านใช้เป็นแนวทางการอบรม โดยเนื้อหาสาระ ครอบคลุมทั้งด้านกาย จิต อารมณ์และสังคม
คณะกรรมการดำเนินงานจัดการอบรม ธรรมานามัย รุ่นที่ 21 ขอกราบขอบพระคุณ นายแพทย์ สุรศักดิ์ สัมปัตตะวนิช รองประธานโครงการ “ธรรมานามัย” และกรรมการมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ที่ให้คำแนะนำในการปรับปรุงคู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ 21 เป็นอย่างดียิ่ง ขอขอบคุณ คุณปราณี ประดิษฐ์ ผู้อำนวยการสำนักงานบริหารจัดการมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ที่ได้ให้การสนับสนุน ช่วยเหลือและดำเนินการจัดพิมพ์เป็นรูปเล่มสวยงาม ขอขอบคุณเจ้าของบทความทุกท่านที่อนุญาตให้นำบทความ มาลงในคู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ 21 ฉบับนี้ และขอขอบคุณสมาชิกธรรมานามัยรุ่นที่ 20 และผู้เกี่ยวข้องทุกท่าน ที่ให้คำแนะนำ ให้กำลังใจคณะผู้จัดทำคู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ 21 ทำให้คู่มือฯ เล่มนี้ เสร็จสมบูรณ์ สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ตามวัตถุประสงค์และเจตนารมณ์ของมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ที่จะสร้างความสุขอย่างสมบูรณ์และยั่งยืนให้แก่คนในสังคม
คณะกรรมการดำเนินงานธรรมานามัย รุ่นที่ 20
มูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ
29 เมษายน 2567

Like this book? You can publish your book online for free in a few minutes!

Related Publications

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.

Published by pinit.array, 2024-05-02 00:10:28

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ 21

Pages:

ในวาระครบรอบ 101 ปี คล้ายวันประสูติสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ (ประสูติเมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม 2466) ในปี พ.ศ. 2567 มูลนิธิชีวิตพัฒนาในพระอุปถัมภ์ของพระองค์ท่านจึงได้สานต่อเจตนารมณ์ในการสร้างคุณประโยชน์ต่อสังคมและประเทศชาติ โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ด้วยการจัดทำโครงการอบรม “ธรรมานามัย” ซึ่งเริ่มตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2543 ในปี พ.ศ. 2567 นี้ โครงการ “ธรรมานามัย” จะได้จัดการอบรม รุ่นที่ 21 ระหว่างวันที่ 12, 19, 26 พฤษภาคม 2567 ถึงวันที่ 2, 8 – 9, 16 และ 23 มิถุนายน 2567 รวมผู้เข้าอบรมทั้งสิ้น 83 คน
โครงการอบรม “ธรรมานามัย” รุ่นที่ 21 ดำเนินการโดยมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ร่วมกับสมาชิก ธรรมานามัย รุ่นที่ 21 และผู้เกี่ยวข้อง ซึ่งมีจิตอาสาช่วยสนับสนุนการดำเนินงานของมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ในการนี้คณะกรรมการดำเนินการจัดอบรม “ธรรมานามัย” รุ่นที่ 21 ได้จัดทำคู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ 21 เล่มนี้ขึ้น เพื่อให้ผู้เข้ารับการอบรมทุกท่านใช้เป็นแนวทางการอบรม โดยเนื้อหาสาระ ครอบคลุมทั้งด้านกาย จิต อารมณ์และสังคม
คณะกรรมการดำเนินงานจัดการอบรม ธรรมานามัย รุ่นที่ 21 ขอกราบขอบพระคุณ นายแพทย์ สุรศักดิ์ สัมปัตตะวนิช รองประธานโครงการ “ธรรมานามัย” และกรรมการมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ที่ให้คำแนะนำในการปรับปรุงคู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ 21 เป็นอย่างดียิ่ง ขอขอบคุณ คุณปราณี ประดิษฐ์ ผู้อำนวยการสำนักงานบริหารจัดการมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ที่ได้ให้การสนับสนุน ช่วยเหลือและดำเนินการจัดพิมพ์เป็นรูปเล่มสวยงาม ขอขอบคุณเจ้าของบทความทุกท่านที่อนุญาตให้นำบทความ มาลงในคู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ 21 ฉบับนี้ และขอขอบคุณสมาชิกธรรมานามัยรุ่นที่ 20 และผู้เกี่ยวข้องทุกท่าน ที่ให้คำแนะนำ ให้กำลังใจคณะผู้จัดทำคู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ 21 ทำให้คู่มือฯ เล่มนี้ เสร็จสมบูรณ์ สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ตามวัตถุประสงค์และเจตนารมณ์ของมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ที่จะสร้างความสุขอย่างสมบูรณ์และยั่งยืนให้แก่คนในสังคม
คณะกรรมการดำเนินงานธรรมานามัย รุ่นที่ 20
มูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ
29 เมษายน 2567

Keywords: การอบรมธรรมานามัย

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๗๑ ส่วนที่แก่ต่อจากสายตา คือ ความยืดหยุ่นของข้อกระดูกซึ่งเริ่มลดลงตั้งแต่อายุ ๑ ขวบ ความเปลี่ยนแปลงชัดเจนขั้นต่อไป คือ อายุ ๒๕ ปี กำลังกล้ามเนื้อลด พร้อมทั้งการประสานกับกล้ามเนื้อ และความว่องไว อายุ ๓๐ – ๔๕ ปี สมรรถภาพในการจับออกซิเจนต่ำลง ความอดทนเริ่มน้อยลง แต่การออกกำลังกายระยะสั้นยังดีอยู่ อายุ ๔๕ – ๕๐ปี สมรรถภาพสูงสุดของหัวใจเริ่มลดลง หลอดเลือดยืดหยุ่นน้อยลง อายุ ๕๐ ปีขึ้นไป เริ่มมีการเปลี่ยนแปลงทางจิตใจ หน้าที่ตับ ไต และต่อมไร้ท่อลดลง สาเหตุพื้นฐาน คือ ผนังเซลล์มีการซึมผ่านได้ (เพอร์มีเอบิลิตีย์) ลดลง เกิดขึ้นทั่วไปที่เม็ดเลือดแดง หลอดเลือดฝอย ทิชชู อีกอย่างหนึ่งคือ แคลเซียมจับและพอกพูนขึ้น หลอดเลือดฝอยอักเสบ อาจมีผนังแข็ง ทำให้เลือดไหลช้า ความเร็วอาจเหลือเพียงครึ่งเดียว ออกซิเจนไปถึงทิชชูต่างๆ ลดลง ทำให้เมตะบอลิสม์ ลดลง ปอดมีประสิทธิภาพลดลง เนื้อที่ถุงลมที่ทำงานได้เหลือน้อยลง เลือดจับออกซิเจนน้อยลง “ความจุ ปอด” ลดลง เนื่องจากทรวงอกยืดหยุ่นน้อยลง ปริมาตรตกค้างในปอดมากขึ้น จำนวนถุงลมลดลงจาก ๑๑๐ ล้านตอนอายุ ๔๐ ปี เหลือ ๖๐ ล้าน ตอนอายุ ๗๐ ปี จำนวนหลอดเลือดฝอยในปอดก็ลดลงด้วย อากาศผ่านเข้าออกหลอดลมน้อยเข้า ชวนให้เสมหะคั่งขังมากขึ้น หลอดเลือดเสียความยึดหยุ่น คลื่นชีพจร (พัลส์เวฟว์) เร็วขึ้น การแลกเปลี่ยนแก๊สระหว่างเลือดกับ ทิชชูน้อยลง หัวใจต้องทำงานมากขึ้น ขณะเดียวกันเยื่อภายในห้องหัวใจหนาขึ้น ลิ้นหัวใจชวนจะรั่ว อัตรา สูงสุดของหัวใจน้อยลง จาก ๒๐๐/นาที ตอนอายุ ๒๐ ปี เหลือ ๑๒๐/นาที ตอนอายุ ๗๐ ปี กล้ามเนื้อเสีย โพแทสเซียม เส้นใยมีขนาดเล็กลง กำลังความเร็วในการหดตัวลดลง การประสานงานเลวลง ความอดทนเสีย ไป แต่โดยเทียบส่วนยังน้อยกว่าอย่างอื่น ความยืดหยุ่นลดทำให้กล้ามเนื้อแข็งตึง ชวนให้เกิดอุบัติเหตุในการ เคลื่อนไหว กระดูกเสียแคลเซียมไป เกิดกระดูกพรุน กระดูกสันหลังบางลง หมอนรองกระดูกสันหลังยืดหยุ่น น้อยลง ความสูงของร่างกายลดลงในอายุ ๗๐ ปี อาจเตี้ยกว่าเดิม ๓-๔ ซม. ความกว้างของไหล่และความใหญ่ของทรวงอกน้อยลง รูปสันหลังเปลี่ยน ทำให้หลังโกง กะโหลกศีรษะไม่เปลี่ยนแปลง แต่สมองมีน้ำหนักน้อยลง น้ำหนักเฉลี่ยตอนอายุ – ปี ๑,๔๐๐ กรัม ตอนอายุ ๘๔ ปี ๑,๑๘๐ กรัม ที่ข้อกระดูก ถุงหุ้มมีความยืดหยุ่นน้อยลง และกระดูกอ่อนแข็งขึ้น ทำให้เกิดข้อพิการ

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๗๒ ไขมันใต้ผิวหนังลดน้อยลง ในผู้หญิงตั้งแต่ ๔๕ ปี ผู้ชายตั้งแต่ ๕๕ ปี ความยืดหยุ่นของผิวหนัง น้อยลง การย่อยและการดูดซึมอาหารเสื่อมสมรรถภาพ ชวนให้เกิดการขาดอาหาร โดยเฉพาะอย่างยิ่ง วิตามินต่าง ๆ ตับ ไต ต่อมไร้ท่อ เริ่มเสื่อมสมรรถภาพตั้งแต่อายุ ๔๐ กว่า ที่เห็นชัดเจน คือ ต่อมหมวกไต และ ต่อมเพศในสตรี ต่อมเพศของชายก็เสื่อมและแสดงผลในด้านสมรรถภาพทางกาย เช่น กำลังหรือความเร็ว และความอดทน แต่ความอดทนเสื่อมช้ากว่ากำลังและความเร็ว ตั้งแต่อายุ ๕๐ ปี การไหลเวียนเลือดในสมองเปลี่ยนไปตามการเปลี่ยนแปลงในผนังหลอดเลือด ปลายทาง ข้อนี้อธิบายการซึมเศร้า ว้าวุ่น และมองโลกในแง่ไม่ดีของคนแก่ ซึ่งมักจะรู้สึกว่า คนดูถูกและขาด ความอบอุ่น บังเกิดความว้าเหว่ บางคนหมดกำลังใจ เบื่อชีวิต และฆ่าตัวตาย เกี่ยวกับสุขภาพ กล่าวสั้นๆ ได้ว่า “ป่วยหลาย หายช้า มาหลายโรค” ในการรักษาต้องมุ่งโรคที่ สำคัญที่สุด ข้อที่จะละเลยไม่ได้ในการบริบาล คือ วิตามิน ฮอร์โมน การส่งเสริมการไหลเวียน และบำรุง กำลัง โรคและความพิการที่พบบ่อยในคนแก่ ได้แก่ ความพิการของหมอนกระดูกสันหลังออสตีโออาร์ไธ รติส คอนแทรคเซอร์ มัยอาลเจีย โรคทางเดินหายใจเรื้อรัง หลอดลมพอง เบาหวาน ไตอักเสบ ไตพิการ เนื้องอก อินฟาร์คต์ หัวใจ หลอดเลือดแดงแตกในสมอง ธร็อมโบลิส ความดันเลือดสูง เบาจืด เก๊าท์ ฮัยเปอร์ ไลปิเมีย กระดูกพรุน รูห์มาติคอาร์ไธรติส หลอดเลือดแข็ง โรคจิต โรคและความพิการเหล่านี้ ส่วนใหญ่เกิดจากความเสื่อมของทิชชูโดยตรง อีกส่วนหนึ่งเกิดจากการ อยู่เฉยๆ คือการขาดการเคลื่อนไหว ตำราแบ่งความแก่ออกเป็น ๔ อย่าง ๑) แก่โดยอายุ คือ แก่เพราะเกิดมานาน ๒) แก่โดยสังขาร คือ แก่ตามสภาพของร่างกาย ๓) แก่โดยจิตใจ คือ แก่ไปตามความนึกคิด ๔) แก่โดยสังคม คือ แก่เพราะเหตุแวดล้อม เช่น ตำแหน่งหน้าที่การงาน ทั้ง ๔ ประการนี้ แก่โดยสังขาร เป็นการแก่ที่เด็ดขาดที่สุด และแก้ไขได้ยาก เหตุปัจจัยสำคัญอย่างหนึ่งของการแก่ คือ การเปลี่ยนในการไหลเวียนซึ่งทำให้ร่างกายได้รับ ออกซิเจนน้อยไป จึงเกิดความเสื่อมขึ้น ปัจจัยอื่นก็มี แต่การไหลเวียนเป็นข้อสำคัญ และอาจแก้ไขหรือ “ชะลอ” ได้ วิธีที่ให้ผลคือ การบริหารกาย ซึ่งต่อต้าน “การขาดการเคลื่อนไหว” เร่งให้หัวใจทำงานมากขึ้น แก่การอ่อนกำลัง และแก้หลอดเลือดตึงหรือโน้มเอียงที่จะแข็ง ทำให้หลอดเลือดฝอยเปิดทำการมากขึ้น

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๗๓ เลือดไหลดีขึ้น โดยทั่วไปการเปลี่ยนแปลงนี้ทำให้ความเสื่อมช้าลง หรือถ้าเกิดขึ้นแล้วก็ดำเนินไปช้าลง คือ การชะลอชรา อนึ่งการออกกำลังกายที่หนักพอสมควรยังกระตุ้นต่อมไร้ท่อบางอย่าง โดยเฉพาะอย่างยิ่งต่อม หมวกไต ให้ทำงานมากขึ้น ได้ผลคล้ายกับการฉีดฮอร์โมน ไปเพิ่มพูนทางการไหลเวียนอีกทางหนึ่ง กฎธรรมชาติที่เกี่ยวกับร่างกายมีอยู่ว่า “ใช้ไว้ไม่เสื่อม” และการปล่อยนิ่งนานพาลเสื่อมถอย ใช้ น้อยค่อยๆ เจริญ หักโหมเกิน ย่อมพังภิณท์” ความเสื่อมหลายอย่างในคนแก่ เกิดเพราะไม่ใช้ หรือใช้น้อย เกินไป ข้อเสียเหล่านี้ป้องกันได้ด้วยการบริหาร การบริหารในคนแก่มีข้อต้องระวัง คือ ๑. ความหนักเบาต้องพอเหมาะกับสภาพ ๒. ต้องไม่มีการเบ่งหรือออกกำลังกายอย่างรวดเร็ว ๓. ต้องไม่เรียกร้องในความเร็ว ๔. ควรเป็นประเภทค่อยทำค่อยไป ใช้เวลามาก ความอดทนมาก อาหารเป็นปัจจัยสำคัญ อาหารที่เหมาะ คือ ๑. ย่อยง่าย ๒. มีโปรตีนมากปานกลาง ไขมันน้อย ๓. วิตามินมาก ๔. ปริมาณต้องจำกัด มิฉะนั้นจะอ้วน มีผลแทรกซ้อนยุ่ง ๆ หลายประการ การพักผ่อนและนันทนาการ เช่น การเที่ยวเตร่และคบหาเพื่อนฝูงที่ถูกใจก็มี ส่วนมากคนไทย จำนวนไม่น้อยเมื่อแก่แล้วก็เข้าวัด ข้อนี้เป็นการกระทำที่ถูก เพราะธรรมะจะช่วยลดความทุกข์ทางใจ ได้ดี ที่สุด “เมตตา กรุณา อุเบกขา” ทำให้คนแก่เป็นที่รักนับถือของผู้อ่อนวัย และช่วยให้จิตใจของคนแก่โปร่ง สบาย ความเข้าใจเรื่อง ไตรลักษณ์ “อนิจจัง ทุกข์ อนัตตา” บดบังความเศร้าเสียใจในความเสื่อมต่างๆ ที่ เกิดกับตัวความเชื่อมั่นในหลักธรรม “ ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว” และ “กรรมจำแนกสัตว์ ทั้งหลายให้เป็นไป” ช่วยลดความกลัวตาย จิตภาวนาหรือกัมมัฎฐาน “สมาธิ วิปัสสนา” ช่วยให้เข้าใจแท้จริง และเชื่อมั่นใน พระธรรม ไม่ยึดความเป็นไปในสังคมทั้งแง่ดีและแง่ร้าย ลดความโลภ โกรธ หลง ทำให้ตัวเองเป็นอิสระ และ มีความสบายใจ กายกับใจเป็นของคู่กัน พระท่านสอนว่า “จิตเป็นนาย กายเป็นบ่าว” ตัวจะเป็นอย่างไรก็ล้วนแต่ใจ ถ้าใจทุกข์ กายทุกข์ตาม หน้าตาก็เศร้าหมอง ถ้าใจสบาย กายก็สุข หน้าตาแจ่มใส ถ้าใจไม่แก่ กายก็ไม่แก่ ถ้า ใจท้อแท้กายก็หมดกำลังสู้ การเอาธรรมะเข้าช่วยกล่อมเกลาจิตใจ จึงได้ผลไปถึงกายด้วย

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๗๖ ให้หน้าตรง ทำช้า ๆ ๖ - ๑๒ ครั้ง ๗. นั่งตรง วางแขนขนานกัน ยื่นตรงไปข้างหน้า กำมือเต็มที่ แล้วเหยียดนิ้วออกเต็มที่ ๖ - ๑๒ ครั้ง ๘. นั่งตรง กางแขนยื่นตรงออกไปข้าง ๆ แกว่งแขนให้มือแกว่งเป็นวงกลมโตประมาณ ๕๐ ซม. แกว่งไปข้างหน้า ๖ รอบ ทำเพิ่มจนถึงข้างละ ๕๐ รอบ ๙. นั่งตรง กำมือ งอแขนให้กำปั้นอยู่ตรงหน้าอก ทำท่า “ชกลม” ออกไปข้างหน้า ตรง ๆ แล้วดึง กำปั้นกลับที่เดิม ทำ ๑๒ - ๒๐ ครั้ง ๑๐. นั่งตรง กำมือ งอแขน เหมือนท่า ๑๐ พุ่งกำหมัดตรง ๆ ขึ้นไปเหนือศีรษะ (“ชกฟ้า”) แล้วดึง แขนกลับมาที่เดิม ๑๑. นั่งตรง กางแขนออกไปข้าง ๆ เสมอไหล่ ฝ่ามือหงาย ยกแขนให้ฝ่ามือพบกันเหนือศีรษะ แขน ตรงแล้วกลับที่เดิม ทำ ๑๒-๒๐ ครั้ง ๑๒. นั่งตรง เหยียดขาตรงไปข้างหน้า งอเข่าชักเท้าเข้ามาจนส้นเท้าถึงก้น หรือใกล้ที่สุดเหยียด กลับไปใหม่ ทำซ้ำ ๑๒-๒๐ ครั้ง ๑๓. นั่งตรง มือท้าวสะเอว หันลำตัวส่วนบนไปทางซ้ายจนเต็มที่ แล้วหันกลับเลยไปทางขวาจน เต็มที่ หันกลับท่าตั้งต้น ทำซ้ำ ๖ - ๑๒ ครั้ง ๑๔. นั่งตรง มือท้าวสะเอว เอียงลำตัวส่วนบนลงไปทางซ้ายจนเต็มที่ แล้วกลับเอียงไปทางขวา กลับที่เดิม ทำซ้ำ ๖ - ๑๒ ครั้ง ๑๕. นั่งตรง ขาเหยียดตรงไปข้างหน้า มือท้าวสะเอว งอเอวให้ตัวก้มไปข้างหน้าจนเต็มที่ กลับตั้ง ตรงแล้วเลยแหงนตัวไปข้างหลังมากเท่าที่จะทำได้ (ระวังล้ม) กลับที่ที่ตั้งต้น ทำซ้ำ ๖ – ๑๒ ครั้ง ๑๖. ยืนตรง (เกาะฝาหรือยึดเก้าอี้ไว้ถ้ากลัวล้ม) เขย่งเท้าให้ตัวขึ้นสูงเต็มที่ กลับลงยืนแล้วงอข้อ เท้าให้ปลายเท้าชี้ขึ้นข้างบนให้มากที่สุด กลับที่ตั้งต้น ทำซ้ำ ๖ - ๑๒ ครั้ง ๑๗. ยืนตรง มือท้าวสะเอว เท้าห่างกันเล็กน้อย ย่อเข่าช้า ๆ ให้ก้นลดต่ำลงจนท่อนบนขาขนานกับ พื้น (ไม่มากกว่า) แล้วกลับ เหยียดเท้าให้ตรง ทำซ้ำ ๖-๑๒ ครั้ง (ถ้าข้อเข่าพิการ หรืออักเสบต้องงด) ๑๘. ยืนตรง งอข้อศอก เอากำมือไว้ข้างหน้าทรวงอก หายใจเข้าทางจมูกช้า ๆ จนเต็มที่กลับ หายใจออกช้า ๆ พร้อมกับแขม่วท้องไล่อากาศออกมาด้วย จนเต็มที่ หยุดพักนิดหนึ่ง แล้วทำใหม่ ทำซ้ำ ๓ - ๖ ครั้ง (ท่าที่ช่วยให้หายเหนื่อยเร็ว แต่ต้องทำช้า ๆ และไม่มากครั้งเกินไป) คนแก่มีหลายอย่าง คน “แก่อย่างสลด” ป่วยออดแอด ทำอะไรไม่ไหว ช่วยตัวเองไม่ได้ เป็นภาระ แก่ครอบครัว และสังคม เป็นที่รังเกียจและรำคาญ

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๗๘ ธรรมานามัย นายแพทย์ สุรศักดิ์ สัมปัตตะวนิช กรรมการมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ และรองประธานโครงการธรรมานามัย มูลนิธิชีวิตพัฒนาในพระอุปถัมภ์ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราช นครินทร์เป็นผู้จัดตั้งโครงการ “ธรรมานามัย” ขึ้นสำหรับผู้สูงวัยเพื่อเตรียมตนให้พร้อมก่อนเข้าสู่วัยสูงอายุ เป็นความประสงค์ที่ต้องการให้ธรรมานามัยชน ที่ได้รับการฝึกอบรมในหลักสูตรของ “ธรรมานามัย” ผู้สมัครจะต้องเป็นผู้มีความสมัครใจ มีศรัทธาในทฤษฎีของธรรมานามัยอย่างถ่องแท้ เพราะการ เปลี่ยนแปลงพฤติกรรมและรูปแบบอัตลักษณ์ของตนเองให้ครบถ้วนสมบูรณ์นั้นจะต้องมีความศรัทธาใน โครงการ “ธรรมานามัย” ที่มูลนิธิฯ นี้ได้รังสรรค์พัฒนาอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เป็นรูปแบบที่สามัญชน โดยเฉพาะผู้สูงวัยที่ไม่มีตัวแปรที่กระทบระบบภายนอกและหน้าที่การงาน ซึ่งในวัยอายุเกิน ๖๐ ปีแล้วนั้น หลายท่านสามารถหลีกเลี่ยงหรือโอนมอบภารกิจงานหรือความรับผิดชอบที่รบกวนทาง กาย ทางจิตใจ และ ทางการเงินหรือภาระในหน้าที่ที่ท่านเป็นผู้อุปถัมภ์หรือเลี้ยงดูบุคคลอื่น ๆ หรือสัตว์เลี้ยง ตลอดจนทรัพย์สิน ที่ท่านดูและครอบครองอยู่ได้แล้ว ท่านจะต้องปลดเปลื้องพันธนาการภายนอก ขณะเดียวกันก็ต้องมีความ มุ่งมั่นมีการเปลี่ยนแปลงชีวิตด้วยการปรับปรุง และแก้ไขปัญหาอุปสรรคที่เคยมีอยู่ในปัจจุบันและอดีต โดยเฉพาะบางอย่างที่ไม่ถูกต้องเพราะผิดศีลและผิดพุทธธรรมก็ต้องทบทวน และประมวลมาวิเคราะห์ สังเคราะห์เป็นรูปแบบและวิถีชีวิตใหม่เพื่อที่จะได้มีชีวิตใหม่ที่มีคุณภาพตามแบบใหม่คือ “ธรรมานามัยของ ชีวิตผู้เจริญตามวิถีของธรรมานามัยชน และเป็นกัลยาณมิตรแก่ผู้ร่วมสังคมและหมู่คณะเดียวกันให้ได้ ตลอดจนมีนิสัยที่มีชีวิตงามอย่างยั่งยืนตลอดชีวิต” จึงจะนับว่าเป็นบุคคลที่สามารถ รักเคารพตัวเองได้ ภาคภูมิใจได้แล้วยังเป็นผู้ที่คนอื่นและสังคมยอมรับการเป็นคนดีของสังคมมีคุณประโยชน์ให้แก่ครอบครัว และบ้านเมืองประเทศชาติได้อย่างน่าสรรเสริญ เพราะว่าท่านรู้รัก (รักตัวท่านเอง) รักผู้อื่น พร้อม ด้วยสามัคคี เมตตาและเอื้ออาทร มีมุทิตาจิต อุเบกขา และสรรพสัตว์เพื่อนมนุษย์และสิ่งที่มีชีวิตและไม่มี ชีวิตได้ตลอดชีวิต “ธรรมานามัย” ตามต้นฉบับเดิมนั้นที่มูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ได้ถือเอามาเป็นแบบอย่างและต่อมา มูลนิธิฯ ได้พัฒนาขึ้นให้มีความสอดคล้องเหมาะสมกับชีวิตคนไทย ประเพณี วัฒนธรรม และตามฐานะสังคม

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๗๙ ในปัจจุบัน ข้าพเจ้าในฐานะผู้เขียนและรวบรวมเรียบเรียงความเป็นมาของปรมาจารย์ที่รังสรรค์ทฤษฎี ธรรมานามัย ตลอดจนได้พัฒนาขึ้นเป็นโครงการธรรมานามัย แล้วประยุกต์ให้เป็นประโยชน์แก่คนไทยใน ทุกวัยไม่เฉพาะแต่ผู้สูงวัยเท่านั้น จึงขอบูชาพระคุณแด่ ปรมาจารย์ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์ อวย เกตุสิงห์ ซึ่งได้เคยเป็นอาจารย์สอนผู้เขียนและองค์ประธานมูลนิธิฯ นี้ในอดีต ท่านเป็นครูแพทย์ที่ลูกศิษย์ ทุกคนเคารพรักและยกย่องในฐานะผู้ได้ประพฤติตนเป็นแบบอย่างครูที่ซื่อตรงในวิชาชีพ และพัฒนาวิชาการ และสิ่งประดิษฐ์เพื่อการศึกษาทดลองเป็นอุปกรณ์การสอนสำหรับศิษย์แล้ว ยังพัฒนาหลักสูตรให้ทันสมัยต่อ ความเจริญของโลก อีกทั้งได้หาทุนและส่งเสริมสนับสนุนให้คณาจารย์ที่ท่านดูแลในภาควิชาสรีรวิทยา คณะแพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาบาล ได้ไปศึกษาต่อในต่างประเทศจนจบการศึกษาในประเทศเยอรมันนีและ ประเทศอื่น เพื่อกลับมาเป็นอาจารย์และพัฒนาในภาควิชาที่ท่านรับผิดชอบอยู่อย่างต่อเนื่องอีกด้วย หลังจากปรมาจารย์ หมออวย เกตุสิงห์ ได้เกษียณอายุราชการแล้วท่านได้ดำรงตำแหน่ง ผู้อำนวยการศูนย์วิทยาศาสตร์การกีฬา การกีฬาแห่งประเทศไทย สำนักนายกรัฐมนตรี และเป็นคณบดี คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยแพทย์ศาสตร์ ปัจจุบันคือมหาวิทยาลัยมหิดล การก่อตั้งหน่วยงานที่ท่านเองริเริ่มและเป็นผู้อำนวยการบัดนี้เองที่เกี่ยวกับสุขภาพตามแนวทาง แบบไทย ได้แก่ มูลนิธิฟื้นฟูส่งเสริมการแพทย์ไทยเดิม ปัจจุบันกระทรวงสาธารณสุขได้ยอมรับว่าการแพทย์ แผนไทยเดิมนี้มีประโยชน์สำหรับคนไทย จึงจัดตั้งกรมการแพทย์แผนไทยและแพทย์ทางเลือกขึ้นมาแล้ว หลังจากการจัดตั้งมูลนิธิฯ นี้ขึ้นมาแล้ว จึงได้จัดตั้งหน่วยงานเพื่อรองรับขึ้นอีก ได้แก่ ( ๑) ตั้ง โรงเรียนอายุรเวทวิทยาลัย (ชีวกโกมารภัจจ์) เพื่อผลิตแพทย์อายุรเวท คือจัดตั้งสถานพยาล “บวรนิเวศ โบราณ เวชกรรม บริการการแพทย์ไทยเดิมแก่ประชาชน ณ วัดบวรนิเวศ กรงเทพฯ จัดตั้งศูนย์ธรรมานามัย กรุงเทพฯ เมื่อเดือนมกราคม ๒๕๓๖ ได้รับอุดหนุนจากระทรวงสาธารณสุขให้บริการรักษาธรรมชาติบำบัด ฟื้นฟูสุขภาพ โดย ปรมาจารย์หมอ อวย เกตุสิงห์ ได้วางแนวทางพัฒนาชีวิตไว้ ๓ ประการ คือ (๑) กายานามัย ทำให้ร่างกายสมบูรณ์ด้วย โภชนาการที่ถูกต้อง การออกกำลังกาย และดูแล สุขลักษณะ (๒) จิตตานามัย ทำให้จิตใจผ่องใส และ (๓) ชีวิตานามัย ดำเนินชีวิตโดยชอบ ด้วยการมีพฤติกรรมที่เหมาะสมและอาชีพสุจริต เพื่อ ดำเนินชีวิตโดยชอบ ดังนั้นศูนย์แห่งนี้ขึ้นกับการดูแลการแพทย์แผนไทยครบวงจร ซึ่งต่อมากระทรวง สาธารณสุขได้กำหนดบูรณาการทุกระดับทั่วประเทศแล้ว ในขณะที่ท่านอาจารย์หมอ อวย เกตุสิงห์ ดำรง ตำแหน่งผู้อำนวยการวิทยาศาสตร์การกีฬา ท่านได้เขียนเรื่อง “ธรรมานามัย” และจัดพิมพ์เผยแพร่แก่ ประชาชนเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตโดยการเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพดำเนินชีวิตโดยชอบ และยึดหลัก ๓

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๘๐ ประการ ดังกล่าวของธรรมานามัยที่ปรมาจารย์ได้รังสรรค์และเสนอแนวทางและวิธีการปฏิบัติตนไว้อย่าง ละเอียดครบถ้วนในหนังสือ “ธรรมานามัย” เล่มเล็กสีเขียวเป็นแบบคู่มือขนาดกะทัดรัด จำนวน ๔๙ หน้า พิมพ์และเผยแพร่แก่ผู้สนใจและประชาชน ข้าพเจ้าจึงขอนำสาระสำคัญมีปรมาจารย์ อวย เกตุสิงห์ ผู้เริ่มต้นตำราคุณภาพชีวิตคนไทยนั้นโดยต้องให้ปฏิบัติตนปฏิบัติเคร่งครัด ๓ ประการ เพื่อชีวิตพัฒนา คือ ๑. กายานามัย หรือ Healthy body เป็นการส่งเสริมสุขภาพทางกายด้วยการออกกำลังกาย ด้วยวิธีต่าง ๆ เช่น การวิ่ง การว่ายน้ำ การเดิน เป็นต้น แต่ต้องเหมาะแก่วัยและสภาพร่างกายของบุคคล เพื่อให้ได้ผลดีที่สุดและการเสี่ยงอันตรายน้อยที่สุด นอกจากนั้นการรับประทานอาหารที่ดีและการพักผ่อน อย่างเพียงพอจัดอยู่ในการส่งเสริมสุขภาพทางกายด้วยกายานามัยเป็นหลักปฏิบัติเพื่อป้องกันก่อนที่จะ เจ็บป่วย โดยศาสตราจารย์นายแพทย์ อวย เกตุสิงห์ กล่าวว่าผู้ที่มีอายุ ๓๐ ปีขึ้นไป ในทางการแพทย์แผนไทย ถือว่า “มัชฌิมวัย”ตามคัมภีร์สมุฏฐานวินิจฉัย ธาตุทั้ง ๔ (ดิน น้ำ ลม ไฟ) จะเริ่มทำงานเสื่อมลง เมื่อธาตุทั้ง ๔ ทำงานไม่สมดุลกันจะก่อให้เกิดโรคขึ้นได้ เพราะฉะนั้นจึงต้องดำรงชีวิตด้วยความไม่ประมาท คือการดูแล ร่างกายในเรื่องการบริโภคอาหารและการออกกำลังกาย และกระทำการพัฒนากายให้แข็งแรงต่อเนื่องใน ปัจฉิมวัยอีกด้วย ๒. จิตตานามัย หรือ Healthy mind เป็นการส่งเสริมสุขภาพทางจิตด้วยการบริหารจิตเกิด สมาธิและพัฒนาจิตถึงขั้นวิปัสสนาตามหลักพุทธธรรมหรือหลักศาสนาอื่นที่ตนนับถือ เพื่อสร้างพื้นฐานจิตให้ มั่นคงไม่กวัดแกว่งไปตามกิเลส ไม่เครียด กล่าวง่าย ๆ คือ การพูดดี คิดดี ทำดี ตระหนักรู้และมีสติในทุก การกระทำ การปฏิบัติเพื่อฝึกจิตให้มั่นคงสามารถทำได้หลายวิธีได้แก่ เดินจงกรม การนั่งสมาธิ ตลอดจน การปฏิบัติเพื่อพัฒนาจิตใจให้บริสุทธิ์ ๓. ชีวิตานามัย หรือ Healthy behavior เป็นการดำเนินชีวิตยึดหลักอนามัยมีพฤติกรรมใน การดำรงชีวิตประจำวันที่ดี เพื่อส่งเสริมคุณภาพชีวิตตนเองให้ได้ก่อนแล้วเป็นแบบอย่างสำหรับครอบครัว ต่อไป ควบคุมพฤติกรรมที่เสี่ยงต่อการเสียดุลยภาพของชีวิต โดยการรับประทานอาหารที่ถูกต้องมีประโยชน์ การดำเนินชีวิตอย่างใกล้ชิดกับธรรมชาติให้มากหลีกเลี่ยงมลภาวะ ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญในการดำรงชีวิตตามหลัก ชีวิตานามัย หลักธรรมานามัยเป็นการดูแลสุขภาพแบบองค์รวมที่ให้ความสำคัญกับสุขภาพแบบบูรณาการ ร่วมกับการดำเนินชีวิตว่าด้วยหลักธรรมชาติของกายและจิตที่เคลื่อนไหวไปตามกาลเวลา เพื่อให้ดำรงชีพ และเอื้ออาทรกับบุคคลอื่นและสิ่งแวดล้อมที่มีบุญคุณต่อเราได้อยู่ร่วมกันโดยสันติ นอกจากนี้ ปรมาจารย์ อวย เกตุสิงห์ ยังได้เผยแพร่และประชาสัมพันธ์ทฤษฎีธรรมานามัยให้แก่ ประชาชนทั่วไปแล้ว ท่านยังได้เขียนบทความลงในหนังสือธรรมานามัยเล่มนี้อีกมีชื่อเรื่องว่า “แก่อย่างสง่า”

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๘๑ โดยได้เตือนผู้สูงวัยว่าความแก่หรือชรามันหนีไม่พ้น แต่จะมีชีวิตอยู่ได้อย่างไรไม่ให้เป็นคนไร้ค่า ต้องหา ประโยชน์ให้มากที่สุดจากการแก่หรือการให้การแก่มีโทษแก่ตัวน้อยที่สุด ยังกล่าวอีกว่าในปัจจุบันการแพทย์ ได้ก้าวหน้าสามารถกู้ชีพและทำให้คนมีอายุยืนยาวได้ในสังคมมีผู้สูงอายุมากขึ้น (อายุเกิน ๖๐ ปี) ในปีนี้ประเทศไทยจะเข้าเกณฑ์ เป็นสังคมสูงวัยแบบสมบูรณ์ จึงขอเรียนว่าในหลักสูตรการอบรม “ธรรมานามัย” ของมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ จัดอบรมขึ้นมาสำหรับประชาชนที่สนใจที่ได้รับการคัดเลือกเข้า อบรมอายุระหว่าง ๕๐ – ๗๐ ปี ในหลักสูตรที่จัดอบรมเฉพาะ วันอาทิตย์ เวลา ๐๗.๓๐ – ๑๖.๓๐ น. ติดต่อกันทุกวัน ๖ สัปดาห์นั้น ได้กำหนดให้มีวิชาการต่าง ๆ รองรับใน ๓ มิติ โดยมีวิทยากรรับเชิญ ผู้ทรงคุณวุฒิมาเป็นวิทยากร สำหรับการอบรมวิชาการด้านกายานามัยจิตตานามัย และชีวิตานามัย นั้นให้มี การจัดกลุ่มใน ผู้เข้าอบรมซึ่งมีประมาณ ๘๐ คน เป็นกลุ่มได้ประมวลความรู้ความเข้าใจกับวิทยากรแล้วทุก ๆ คนมาแยกกันเสวนาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างกันแล้วมาสรุปเสนอในที่ประชุมใหญ่เพื่อปรับเปลี่ยนให้เป็น หลักสูตรสำเร็จ โดยมีวิทยาการจัดทำหลักสูตรไว้มาแนะนำและสรุปเป็นแนวทางในแต่ละหัวข้อสำหรับ ๑. กายานามัย ๒. จิตตานามัย และ ๓. ชีวิตานามัย ซึ่งในชีวิตานามัยนั้นถือว่าสำคัญที่สุด ซึ่งมีผู้อบรมถอด บทเรียนไว้เป็นสูตรเฉพาะทุกครั้งไป เพื่อเป็นวิถีชีวิตที่ถูกต้องและเหมาะสมสำหรับตนได้ต่อไป นอกจากมีข้อเสนอแนวทางรายวิชาที่สอนแล้ว ในวันสุดท้าย ข้าพเจ้าก็เป็นผู้สรุปประโยชน์ผู้ที่ ผ่านการอบรมครั้งนี้แล้วเสนอแนวทางชีวิตใหม่ให้ผู้เข้าอบรมในหัวข้อ “ปัจฉิมนิเทศ” เพื่อผู้เข้าอบรมได้ นำไปประยุกต์ธรรมานามัยนี้ให้เหมาะสมกับชีวิตตนเองต่อไป สำหรับชีวิตที่เหลืออยู่เป็นบุคคลที่มีคุณภาพ และมีจิตอาสาตลอดไปในการเป็นธรรมานามัยชน หลักสูตร “ธรรมานามัย” ที่มูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ จัดขึ้นมาตั้งแต่รุ่นที่ ๑ ถึงปัจจุบัน รุ่นที่ ๒๑ (อบรมระหว่างวันที่ ๑๒ พฤษภาคม – ๒๓ มิถุนายน ๒๕๖๗) คณะกรรมการพัฒนาหลักสูตรธรรมานามัยได้ เปลี่ยนหลักการที่เป็นแนวทางการพัฒนาคุณภาพชีวิตจาก ๓ ประการเดิม เป็นเรียกว่า ๓ มิติ คือ มิติที่ ๑ กายานามัย มิติที่ ๒ จิตตานามัย มิติที่ ๓ ชีวิตานามัย และในหลักสูตรมีการเรียนการสอนทั้งได้รับการเอื้อเฟื้อและกรุณาจัดวิทยากรจากภายนอกที่เป็น ผู้ทรงคุณวุฒิทางวิชาการและมากด้วยประสบการณ์ชีวิตเป็นผู้บรรยายแต่ละวิชา โดยมีทั้งคฤหัสถ์และ บรรพชิตโดยเฉพาะจะเป็นพระเถระที่เป็นธรรมถึกเพื่อบรรยายธรรมโปรดแก่ผู้เข้าอบรมในปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “ชีวิตงาม” ทำให้ผู้เข้าอบรมและคณะผู้จัดการอบรมมีโอกาสได้รับธรรมะและร่วมกันบำเพ็ญทาน ส่งเสริมพระพุทธศาสนาอีกด้วยในฐานะอุบาสกและอุบาสิกา

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๘๒ หลักสูตรธรรมานามัยนี้ ในวาระแรก รุ่นที่ ๑ – ๑๒ นั้นกำหนดอบรม รวม ๕ สัปดาห์ โดยอบรม เฉพาะรุ่นนี้ ๑๓ และถึงรุ่นที่ ๒๑ คือรุ่นปัจจุบัน พ.ศ. ๒๕๖๗ กำหนดอบรมรวม ๖ สัปดาห์ และตั้งแต่รุ่นที่ ๑๘ เป็นต้นมาให้เพิ่มกิจกรรมเพื่อบำเพ็ญกุศลด้วยการทอดผ้าป่าจัดโดยผู้แทนรุ่นนี้ร่วมบริจาค และไป ร่วมงานถวายผ้าป่า ณ วัดป่าสิริวัฒนวิสุทธิ์ในพระองค์ฯ อ.ท่าตะโก จ.นครสวรรค์ และต่อท้ายหลักสูตรด้วย ผู้ที่อบรมขณะนั้นไปค้างคืนพักแรมปฏิบัติกิจกรรมสังสรรค์ร่วมกันระหว่าง คณะกรรมการดำเนินการอบรม ธรรมานามัยกับผู้เข้าอบรมรวม ๒ วันร่วมความสัมพันธ์ที่ผ่านการอบรมถือว่าเป็นสมาชิก “ธรรมานามัย” โดยอัตโนมัติ สำหรับการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๑ – ๑๔ กรมกิจการผู้สูงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและ ความมั่นคงของมนุษย์ ได้สนับสนุนงบประมาณแก่มูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ เมื่อการอบรมมีตั้งแต่ธรรมานามัย รุ่น ที่ ๑๕ จำนวน ๗๕ คน ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๖๐ จำนวนปีละ ๑ รุ่น มูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ได้รับความอนุเคราะห์งบประมาณจากกรมกิจการผู้สูงอายุ โดยผ่านการ เห็นชอบจากกรรมการผู้สูงอายุของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์เป็นผู้สนับสนุนมา ตั้งแต่ธรรมานามัย รุ่นที่ ๑๕ ต่อมามีถึงรุ่นที่ ๑๘ โดยผู้เข้าอบรมจำนวน ๗๕ คน ในวงเงิน ๑๗๕,๐๐๐ บาท ปีละ ๑ รุ่น ใน พ.ศ. ๒๕๖๖ เป็นปีเฉลิมฉลองพระเกียรติยศขององค์อุปถัมภ์ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ครบรอบ ๑๐๐ ปี วันประสูติ ๖ พฤษภาคม ๒๕๖๖ มูลนิธิฯ จึงได้จัดพิธีเฉลิมพระเกียรติในวันนี้ด้วย และโครงการธรรมานามัยได้ขอรับทุนสนับสนุนจากกรม กิจการผู้สูงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ร่วมบริจาคสมบทบในการอบรมธรร มานามัย รุ่นที่ ๑๙ และรุ่นที่ ๒๐ ที่เป็นการเทิดพระเกียรติแด่องค์อุปถัมภ์ในฐานะที่ได้รับและยกย่องเป็น บุคคลสำคัญของโลกโดย UNESCO หรือองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (United Nations) มูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ขอขอบพระคุณในไมตรีจิต และความเอื้อการุณย์ที่ได้สนับสนุนให้ทุน อบรมธรรมานามัยในครั้งนี้และในรุ่นก่อน ๆ ในอดีต ดังนั้น เพื่อเป็นปีเฉลิมพระเกียรติเฉลิมฉลององค์อุปถัมภ์ จึงบูรณาการการจัดพิธีในวันครบรอบ วันประสูติองค์อุปถัมภ์ และการจัดการอบรมธรรมานามัยรุ่นเฉลิมพระเกียรติ ๒ รุ่น (รุ่นที่ ๑๙ และรุ่นที่ ๒๐) แล้ว มูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ โดยกรรมการชมรมธรรมานามัยได้ร่วมกันจัดทำโครงการเทิดพระเกียรติอีก ด้วยหลายโครงการ ดังมีรายงานในสายงานปฏิบัติของมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ซึ่งจะจัดพิมพ์รายงานในโอกาส ต่อไป

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๘๓ ในการอบรมธรรมานามัยก่อนจบหลักสูตรในแต่ละรุ่นนั้น ผู้เขียนได้กำหนดให้มีการเลือก กรรมการรุ่น เลือกตั้งประธานรุ่น และเลขานุการรุ่น โดยจำลององค์ประกอบของกรรมการรุ่นเสมือน คณะกรรมการของสมาคม ซึ่งผู้เขียนมีประสบการณ์มาก่อน ทั้งนี้ เพื่อให้กรรมการและประธานรุ่นในแต่ละ รุ่นได้เป็นตัวแทนของสมาชิกในรุ่นด้วย ต่อมาได้จัดตั้งชมรมธรรมานามัยขึ้นหลังจากได้อบรมรุ่นที่ ๑๐ โดย การเลือกตั้งจากธรรมานามัยชน ในครั้งแรกที่มีการจัดตั้งชมรมธรรมานามัยของมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ขึ้นมาได้มีการเลือกตั้งโดย สมาชิกธรรมานามัยชน ประธานและกรรมการ “ชมรมธรรมานามัย” ที่จัดตั้งขึ้นให้อยู่ในการบังคับบัญชา และควบคุมโดยกรรมการบริหารของมูลนิธิฯ ประธานชมรมและกรรมการดำรงตำแหน่ง ๒ ปี และอยู่ได้ไม่ เกิน ๔ ปี กำหนดมีการรับเลือกตั้งให้ดำรงตำแหน่งอีกวาระ กรรมการชมรมมีหน้าที่ ดังนี้ (๑) บริหารงานในฐานะผู้ปฏิบัติการตามนโยบายและโครงการหลักที่มูลนิธิฯ กำหนดไว้ (๒) บริหารงานโดยกรรมการที่ประกอบด้วยประธานรุ่นในแต่ละรุ่น ปัจจุบันมี ๒๐ รุ่นแล้ว และ จะมีกรรมการรุ่นเพิ่มเติมอีก คือ ธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ในเดือนพฤษภาคม ๒๕๖๗ (๓) กำหนดให้มีการบริหารงานโดยการจัดประชุมของกรรมการบริหารชมรมธรรมานามัย ในแต่ ละเดือนอย่างน้อย ๑ ครั้ง (เว้นแต่จะมีการประชุมเฉพาะกิจเป็นการเพิ่มเติมอีกก็ได้) โดยมีประธานกรรมการ ชมรมฯ เป็นประธานที่ประชุม ซึ่งประธานที่ประชุมจะเป็นผู้ที่ได้รับเลือกจากสมาชิกธรรมานามัยชนที่ผ่านการ อบรมธรรมานามัยของมูลนิธิชีวิติพัฒนาฯ จากการจัดประชุมใหญ่สามัญประธานของชมรมที่จัดขึ้น และ กำหนดให้มีการเลือกตั้งเพื่อรับเลือกผู้มีจิตอาสาจากมวลสมาชิกเสนอชื่อ เพื่อทำหน้าที่ประธานชมรมและมี การเลือกตั้งโดยสมาชิกตามระบอบของประชาธิปไตย (๔) สาระสำคัญในการประชุมแต่ละครั้ง และหน้าที่ ที่กำหนดไว้ของชมรมแล้ว คณะกรรมการ ชมรมธรรมานามัยจะต้องเสนอเรื่องกิจกรรมหรือโครงการที่เป็นประโยชน์เพื่อมูลนิธิฯ และที่เป็นประโยชน์ เพื่อสมาชิกธรรมานามัย ทั้งนี้ที่ไม่ขัดต่อนโยบายและวัตถุประสงค์มูลนิธิฯ ด้วย (๕) กรรมการของชมรมธรรมานามัยจงอย่าใช้อำนาจในหน้าที่หรือตำแหน่งตนเองในมูลนิธิฯ เพื่อ สั่งการหรือแสดงกิริยามารยาทโดยมิชอบ และไม่ให้เกียรติแก่กรรมการชมรม และธรรมานามัยชน (๖) ประธานชมรมธรรมานามัย จะสิ้นวาระโดยผลการเลือกตั้งตามวาระ ๒ ปี ซึ่งผู้ที่ได้รับ เลือกตั้งใหม่มานั้นจะทำหน้าที่ดำรงตำแหน่งแทนสืบไป ประธานชมรมจะต้องมอบหมายงาน/กิจกรรม/ โครงการที่ค้างอยู่ดำเนินการไม่แล้วเสร็จให้ประธานชมรมท่านใหม่ที่มารับหน้าที่ทราบ ภายในระยะเวลา ๒ สัปดาห์หลังการเลือกตั้งครั้งใหม่เสร็จสิ้น และมีการประชุมเพื่อรับงานของประธานคนใหม่เป็นทางการไม่มี ประชุมของกรรมการบริหารชมรมชุดใหม่

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๘๔ (๗) ประธานชมรมธรรมานามัยคนใหม่ที่ได้รับการเลือกตั้ง คุณสมบัติเมื่อก่อนเข้ารับตำแหน่ง ประธานชมรมจะต้องไม่ดำรงตำแหน่งเป็นกรรมการหรือที่ปรึกษาของกรรมการบริหารมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ (๘) ประธานและกรรมการชมรมจะไม่ดำรงตำแหน่งทางการบริหาร ได้แก่ กรรมการและที่ ปรึกษามูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ นับตั้งแต่มีการส่งมอบงานให้แก่ประธานและกรรมการบริหารชมรมฯ แล้ว ทั้งนี้ ให้ออกแบบและกำหนดให้มีชมรมธรรมานามัยขึ้นมาเพื่อให้เกิดขึ้นเป็นคณะบุคคลที่เป็น ผู้ปฏิบัติการแทนคณะกรรมการบริหารมูลนิธิฯ เพื่อสนองรับนโยบายและโครงการที่มูลนิธิฯ ได้กำหนดไว้ ตั้งแต่เริ่มก่อตั้งมูลนิธิฯ ซึ่งมีรวม ๑๔ โครงการ ขณะเดียวกันก็ให้ชมรมได้มีอิสระในการเสนอแนะสิ่งที่เป็น ประโยชน์หรือพัฒนาต่อยอดนโยบาย หรือโครงการที่มูลนิธิฯ ทำไว้ ทั้งนี้ ชมรมธรรมานามัยก็จะขอพลัง ทรัพยากรจากมวลสมาชิกธรรมานามัยชนได้ร่วมทำกิจกรรมต่าง ๆ ตามวัตถุประสงค์ของมูลนิธิฯ ด้วย แต่ ทั้งนี้ชมรมธรรมานามัยจะจัดโครงการที่เป็นประโยชน์จะต้องได้รับอนุมัติจากกรรมการบริหารของมูลนิธิฯ ก่อนทุก ๆ ครั้ง ซึ่งรวมทั้งการนำรายได้ทุกประเภทหรือที่จะเกิดขึ้นและกระทบต่อบทบาทและหน้าที่ของ มูลนิธิฯ เพราะนิติกรรมและสัญญาที่เป็นข้อตกลงที่เกิดขึ้นนอกเหนือจากมูลนิธิฯ ดำเนินการอยู่ตามระเบียบ กฎหมาย และข้อบังคับของมูลนิธิฯ (๙) การที่จัดให้มีชมรมและบริหารโดยกรรมการนั้น เพื่อเป็นการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ ให้มี การเพิ่มศักยภาพบุคคลและขยายขีดความสามารถบุคคล เป็นการศึกษาเรียนรู้วิธีบริหารบุคคลที่มีและให้ ชมรมจัดทำข้อบังคับหรือระเบียบขึ้นมา เพื่อเป็นกติกาในการถือปฏิบัติของชมรมเองโดยรายงา นให้ กรรมการบริหารของมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ทราบด้วย สรุปแล้วทุกคนที่ผ่านการบริหารชมรมธรรมานามัยแล้วจะเป็น “กัลยาณมิตร” ที่มีชีวิตมั่นคง แล้วเผชิญชีวิตได้สู้กับสังคมโลกในยุควิวัฒนาการแบบพลวัติ จากธรรมานามัยชนไปสู่กัลยาณมิตรให้ได้ไม่ เกิน ๓ ปีหลังจากการอบรมธรรมานามัยแล้ว วันเวลาล่วงเลยไปตามกาลเวลา อายุท่าน อายุยาวขึ้น ขณะเดียวกันวัย/เวลาที่เหลืออยู่ท่านได้ทำประโยชน์แก่ตนเอง และทำเพื่อผู้อื่นได้ดี นั่นคือ ความภาคภูมิใจ และมั่นใจ มีอนาคตที่งดงามแจ่มใส (ไม่มีทุกข์หรือปัญหา) เพราะได้วางแผนและสร้างภูมิคุ้มกันสำหรับตน เป็นอย่างดีแล้ว บุคคลที่ผมขออ้าง สำนึกในพระคุณของท่านอย่างมีรู้สึกในชีวิต คือ พลเรือเอก หม่อมเจ้าปุสาณ สวัสดิวัตน์องค์ประธานมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ท่านอาจารย์ของผมให้ชักชวนให้ผมเข้ามาร่วมโครงการธรรมานามัย หลังจาก พลเรือตรีนายแพทย์ วิทุร แสงสิงแก้ว รองประธานมูลนิธิชีวิตพัฒนฯ ได้ชี้นำเลือกให้ผู้เขียนซึ่งเป็น กรรมการบริหารมูลนิธิฯ ที่ร่วมก่อตั้งมูลนิธิฯ นี้มาแต่ต้นที่ยังไม่มีมูลนิธิฯ นี้ขึ้นมา

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๘๕ หลังจากท่านอาจารย์ได้ดำรงตำแหน่งประธานมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ แล้ว โครงการสำคัญที่อาจารย์ ต้องการให้โครงการธรรมานามัยบังเกิดเป็นรูปธรรม และมีผู้ช่วยที่จะผลักดันให้โครงการนี้ดำเนินการ ต่อเนื่อง และยืนยาวเป็นรูปธรรมอย่างยั่งยืนนั้น ผมได้รับความเมตตา กรุณา อันสูงยิ่งจากอาจารย์ผมเพื่อให้ มีโอกาสไปเรียนรู้และสัมผัสใกล้ชิดกับที่พักอาศัยเดิมที่ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ เรือโท นายแพทย์อวย เกตุสิงห์ เคยพำนักอยู่นั้นคือโรงเรียน “สวนบัว” เป็นโรงเรียนอนุบาลเอกชนที่มีชื่อเสียง ฝึกอบรมให้มี มารยาทและวัฒนธรรมไทย ตามขนบธรรมเนียมประเพณีไทย เป็นที่ยอมรับจากมหาชน ผู้ปกครองที่มี ความรู้และฐานะดีนิยมส่งบุตรธิดาของตนเข้าเรียนที่โรงเรียนนี้และยังได้รับวุฒิบัตรระดับอนุบาล จาก กระทรวงศึกษาธิการ ปรมาจารย์ อวย เกตุสิงห์ เจ้าของโรงเรียนอนุบาล ท่านเป็นต้นตำรับ “ทฤษฎี ธรรมานามัย” และผมมีโอกาสมาร่วมงานทำบุญฉลองครบรอบ เพื่อรำลึกถึงปรมาจารย์ของผมถึง ๒ ครั้ง ณ ที่แห่งนี้ ๒ ปี ติดต่อกัน องค์ประธานมูลนิธิฯ ซึ่งต่อไปผมขออนุญาตเรียกอาจารย์หม่อมนั้นได้แนะนำ หนังสือและบทความ “ธรรมานามัย” และอื่น ๆ โดยเฉพาะหนังสือ “อวยนิมิตอนุสรณ์” เป็นที่ได้บันทึก ประวัติชีวิตและผลงานตลอดจนเกียรติยศและตำแหน่งที่ปรมาจารย์ให้รังสรรค์ให้แก่โลกนี้ เพื่อคนไทยด้วย ความเมตตาและแนะนำให้ผมทำหน้าที่และรับผิดชอบธรรมานามัยตามประสงค์ ท่านประธานโครงการ ธรรมานามัยและผู้เขียนเป็นศิษย์ของปรมาจารย์ อวย เกตุสิงห์ จึงเป็นเหตุที่ผู้เขียนได้ยอมรับโครงการนี้ด้วย ความศรัทธาและมุ่งมั่น วิริยะเพื่อให้โครงการนี้มีความยั่งยืนตลอดไป ดังนั้น โครงการธรรมานามัยและ การพัฒนาให้เกิดธรรมานามัยชน ซึ่งเกิดขึ้นมาด้วยเพราะองค์ประธานมูลนิธิฯ นี้ และท่านได้ผลักดันให้ ธรรมานามัยชน ให้เกิดขึ้นและเพิ่มขึ้นต่อไปในอนาคต มูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ได้ผลิตคนเขาเหล่านั้นขึ้นมารวม เป็นคนดีมีประโยชน์และจิตอาสาร่วมกับพัฒนามูลนิธิฯ ผู้เขียนขอคารวะแด่องค์ประธานมูลนิธิชีวิติพัฒนาฯ ผู้ซึ่งเป็นผู้นำในการเปลี่ยนแปลงของบุคคล เพื่อmความผาสุกของประชาชนไทย ผู้อ่านทุกท่านคงเห็นด้วยกับผมว่า การที่จะให้เกิดสิ่งมหัศจรรย์แห่งชีวิตซึ่งอาศัย “ธรรมานามัย” และ ผู้มีบทบาท หน้าที่ (ธรรมะ) ซึ่งถือพุทธวจนะที่ว่า “ธัมมัง สุจริตตัง จเร” จงประพฤติธรรมให้สุจริต ผู้เขียนและธรรมนามัยชนทุกท่าน จงประพฤติและเจริญรอยตามแนวทางการบริหารขององค์ ประธานมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ อย่างไม่หยุดและตลอดไป ขอขอบพระคุณทุกท่านที่ร่วมกันมา รวมทั้งบุคลากรจากสำนักงานมูลนิธิชีวิตพัฒนาฯ ทุกท่าน ทั้งในอดีตและปัจจุบัน ขอบพระคุณทุกท่านที่ได้อ่านเรื่องนี้จนจบ หวังว่าท่านคงจะนำเนื้อหาที่สำคัญเป็น ประโยชน์เท่าชีวิตท่านสืบไป ---------------------------------------------------------

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๙๑ หญิง รอบเอวต้องไม่เกิน ๘๐ cm. ชาย รอบเอวต้องไม่เกิน ๙๐ cm. อนามัยที่ดีของท่านยังหมายถึง การต้องไป ตรวจเช็คสุขภาพประจำปี (เหมือนรถยนต์ก็ต้องเข้าอู่ เช็คทุกปีหรือเมื่อมีปัญหา) ซึ่งการตรวจเช็คที่แนะนำในผู้สูงวัย คือ ดูค่าของ FBG ตรวจการทำงานของตับ ไต ไขมันในเลือด และดู CBC ซึ่งจะดีเรื่องซีด (โลหิตจาง) เกล็ดเลือด ชนิดของเม็ดเลือดต่าง ๆ ตรวจเช็คความดันโลหิต และชีพจร และชั่งน้ำหนัก (เป็นกิจกรรมที่ท่านควรตรวจเช็คบ่อยๆ หรือ ทุกวันได้ก็ยิ่งดี) ความดันโลหิตปกติอยู่ในเกณฑ์ ๑๔๐ / ๙๐ มม.ปรอท ชีพจรคนปกติ ควรอยู่ในเกณฑ์ ๖๐ - ๘๐ ครั้ง / นาที การมาตรวจเช็คสุขภาพประจำปีนั้น ควรตรวจดูโรคร้าย มะเร็ง ตับอักเสบ (ถ้าอยู่ในกลุ่มเสี่ยง) วัณ โรคปอด กระดูกพรุนด้วย มะเร็งในผู้ชายที่ควรระวัง คือ มะเร็งปอด มะเร็งตับ มะเร็งลำไส้ใหญ่ มะเร็งต่อมลูกหมาก มะเร็งในผู้หญิงที่ควรระวัง คือ มะเร็งเต้านม มะเร็งปากมดลูก มะเร็งลำไส้ใหญ่ และอย่าลืมตรวจดูเรื่องความเสี่ยงต่อเรื่อง “หัวใจหลอดเลือดอุดตัน” อนามัยที่ดีนั้นไม่ควรเติมยาพิษใส่เข้า ไปในร่างกาย เลิกได้แล้วทั้งเหล้า บุหรี่ และสิ่งเสพติดทั้งหลาย ๔. อ. อารมณ์แม้ว่าจะพูดเรื่องกายดี ชีวีเป็นสุขนั้น แต่กายจะดีได้จิตต้องดีด้วย เรื่องของอารมณ์นั้นส่งผลมาถึงกายอย่างค่อนข้างมาก และบางคนถึงกับเครียดมาก ฆ่าตัวตาย! หรือเป็นโรค ซึมเศร้าไม่กินไม่นอนและก็จะตายในที่สุด อารมณ์ที่ดีนั้น ต้องเป็นคนที่อารมณ์มั่นคง ไม่เครียด ไม่วิตกง่ายเกินเหตุ เป็นอารมณ์ที่ไม่โกรธ ตอบหรือหนักแน่นพอ การจะมีอารมณ์ดีได้นั้นต้องหัด “ปล่อยวาง” ต้องมีกัลยาณมิตรที่ดี ไปสู่สถานที่ดี เช่น ไปวัด ไปท่องเที่ยวอยู่กับธรรมชาติ และอารมณ์จะดีนั้น ต้องอยู่ใน สภาวะที่มีเงิน ไม่มีหนี้(รวมทั้งไม่เป็นเจ้าหนี้ใคร) อารมณ์ดีจะทำ ให้สุขภาพหัวใจดีด้วย อารมณ์เครียดก็จะมีฮอร์โมนเครียดหลั่งออกมาซึ่งจะเกิดผลเสียต่าง ๆ มากมาย ๕. อ. อากาศ คือ ลมหายใจที่สูดเข้าไปและคายออก อนุโลมหมายถึงสิ่งแวดล้อมด้วย ปัจจุบันค่า อากาศเป็นพิษ หรือค่า PM ๒.๕ สูงเกินค่ามาตรฐานบ่อย ๆ จนเป็นที่กล่าวขวัญกันมาก อ. อื่น ๆ ที่ต้องใส่ใจในการช่วยให้มี กายดี ชีวีเป็นสุข ได้แก่ อ. ต่อไปนี้ด้วย ได้แก่ อ. อุบัติเหตุ (ระวังการลื่นล้มและอุบัติเหตุทางรถ) อ. อุจจาระ (ขับถ่ายปกติทุกวัน มองดูก้อนอุจจาระด้วย) อ. อย่าอั้นปัสสาวะ (โดยเฉพาะเวลาเดินทาง เวลาประชุม)

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๙๓ อ่านสักนิด...ชีวิตเปลี่ยน นายแพทย์ พล หิรัณยศิริ รองประธานชมรมธรรมานามัย ประธานธรรมานามัย รุ่นที่ ๕ คงเป็นเพราะในวัยเด็กผมเป็นเด็กขี้โรค จึงมุ่งมั่นอยากเรียนแพทย์ และเมื่อได้มาเป็นแพทย์จึงรู้ ว่ากลไกการทำงานของร่างกายนั้นน่าอัศจรรย์มาก เรียนจบแพทย์แล้วจึงต้องเรียนต่อเป็นผู้เชี่ยวชาญด้าน ต่าง ๆ อีกหลายสิบสาขา เช่น แพทย์อายุรกรรม ก็ยังแบ่งย่อยเป็น หมอหัวใจ หมอปอด หมอ GI (ช่องท้อง) หมอยูโร (ทางเดินปัสสาวะ) หมอสมอง ศัลยกรรมก็แบ่งย่อยแบบนี้เช่นกัน ยังมีหมอตา หมอหู และอีก สารพัดด้าน ฯลฯ และระยะหลังมีเพิ่มอีกมากมาย เช่น เวชศาสตร์ชะลอวัย การที่ได้สุดยอดฝีมือในแต่ละ เรื่องจากคณะแพทย์ศิริราช ที่มีชื่อเสียงมากที่สุดในประเทศ มาบรรยายในหัวข้อต่าง ๆ จึงเป็นเรื่องวิเศษสุด เพราะจะเป็นโอกาสที่ดีได้ซักถามจากผู้รู้จริงได้แน่ชัดในทุกประเด็น ผมเองก็เป็นตัวอย่างของการได้ ประโยชน์จากการฟังวิชาการที่ศิริราช ที่มีหมอโรคหัวใจมาพูดถึงเรื่องความเสี่ยงของ “การเกิดหลอดเลือด หัวใจอุดตัน” และพบว่าตัวเองเป็นกลุ่มเสี่ยงเพราะคุณพ่อเสียชีวิตจากโรคนี้ในวัยแค่ ๔๘ ปี ฟังการบรรยาย มาแล้ว (อีกปีเศษ) จึงเข้าไปร่วมโครงการจนพบว่าตัวเองมีหลอดเลือดหัวใจตีบตันถึง ๓ เส้นหลัก ถ้ารู้ช้า กว่านี้ก็มีโอกาสสูงที่จะเสียชีวิตได้ฉับพลันแบบที่หลาย ๆ คนเป็น เมื่อผมรับการผ่าตัดทำ Bypass จึงฟื้นตัว ได้อย่างรวดเร็วเพราะว่าผ่าตัดในขณะที่ร่างกายแข็งแรงอยู่ มีอีกหลายท่านที่เอะใจ จากการฟังวิชาการ เช่น พบว่าการขับถ่ายของตนเองผิดไปจากเดิม (ถ่ายเหลวตลอด) และตรวจพบว่าเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ การรู้ เรื่องวิทยาการใหม่ ๆ เกี่ยวกับมะเร็งและเรื่องของ Telomere ที่จะช่วยยืดอายุของเราให้อยู่ยืนยาวออกไป (แก่แบบสง่า-แข็งแรง) จึงล้วนแต่มาจากเรื่องวิชาการทั้งสิ้น ยิ่งยุคของโควิด ๑๙ ระบาด เราจะได้รับข้อมูล ข่าวสารผิด ๆ มากมาย (Fake News) เช่น การฉีดวัคซีนป้องกันจะทำให้เกิดเป็นโรคนั้นโรคนี้ หรือถึงกับฉีด วัคซีนแล้วตาย (จริง ๆ ผู้ป่วยชันสูตรแล้วไม่ได้ตายจากฉีดวัคซีนแต่ตายจากโรคเรื้อรัง หรือโรคหัวใจวายที่ เจ้าตัวไม่รู้มาก่อน) การรู้ข้อมูลที่ถูกต้องของกลุ่ม ๖๐๘ (กลุ่มเสี่ยงสูงที่จะตายได้หากติดโรคโควิด ๑๙) จึง จำเป็นอย่างยิ่งที่จะเดินทางได้อย่างถูกต้อง

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๙๔ เมื่อเราแก่ชราลง ร่างกายเราก็เปรียบเสมือนรถ เสมือนเรือ...ที่ต้องคอยบำรุงรักษา ซ่อม ปะ อุด แก้ไขในสิ่งที่เกิดปัญหา โรคที่พบบ่อยในผู้สูงวัยมีมากมาย เช่น โรคของกระดูกและข้อต่อ โดยเฉพาะข้อเข่า และข้อหลัง ที่พบว่ามีการเสื่อมอย่างมาก โดยเฉพาะผู้มีน้ำหนักเกิน สภาวะโรคกระดูกพรุนที่พบบ่อยในสตรี ซึ่งต้องควรตรวจความหนาแน่นของมวลกระดูก เพื่อแก้ไขได้อย่างทันท่วงที เมื่อพบว่ามีปัญหา เพราะ กระดูกพรุนก็จะทำให้เกิดสภาวะกระดูกทรุดจนหลังค่อม และถ้าล้มหรือเซ-บิดผิดท่า..กระดูกสันหลังอาจยุบ จนกดทับเส้นประสาท และที่สำคัญคือ กระดูกสะโพกหักซึ่งต้องรับการผ่าตัด เพราะถ้าไม่ผ่ากระดูกสะโพกที่ หักตำแหน่งนี้จะไม่สามารถติดได้ดังเดิม จึงพบว่ามีอันตรายตายสูงเพิ่มถึง ๒๕% หลังจากพบกระดูกสะโพก หักในผู้สูงวัย เพราะถ้าจะผ่าบางรายก็อยู่ในสภาวะร่างกายไม่แข็งแรงพอที่จะทนการผ่าตัดเช่นนี้ได้ บางราย ที่ไม่ผ่าจึงกลายเป็นผู้ป่วยติดเตียงและตามมาด้วยแผลกดทับ เกิดโรคแทรกซ้อน เช่น การติดเชื้อ (Sepsis) จนเป็นสาเหตุของการตายในที่สุด มะเร็งหลายตัวที่พบมากในผู้สูงวัย จึงทำให้เราต้องมีความรอบรู้มากพอที่จะดูแลตัวเองให้อยู่รอด และปลอดภัย มะเร็งเต้านมที่พบได้มากในสตรีจึงต้องทำการตรวจเช็คเต้านมด้วยตนเอง รวมทั้งทำ แมมโมแกรม หรือทำอัลตร้าซาวด์เมื่อท่านอายุครบ ๔๐ ปีขึ้นไป หรือเมื่อพบว่าตนเองมีก้อนที่เต้า เพราะ การรู้เร็วว่ามีก้อนเนื้อร้ายโอกาสที่จะผ่าตัดรักษาให้หายเป็นปกติก็จะมีมากขึ้น เรื่องของอาหารการกิน การออกกำลังกาย และการนอนหลับ รวมทั้งการมาตรวจเช็คสุขภาพ เจาะเลือดตรวจอย่างน้อยปีละครั้ง ถ้าเป็นเบาหวานหรือสภาวะน้ำตาลเกิน ก็ต้องตรวจเช็คถี่ขึ้น เพราะค่า น้ำตาลที่สูงเกินที่อยู่ในกระแสเลือดก็จะเป็นศัตรูร้ายที่จะก่อปัญหาให้เกิดกับหลอดเลือดต่าง ๆ ทั้งเล็กและ ใหญ่ให้เกิดสภาวะอักเสบ จนทำงานผิดปกติไปจากเดิม ทั้งมีปัญหาตามมากับอวัยวะที่มีเลือดเลี้ยงมาก ๆ เช่น จอประสาทตา ไต และปลายมือ ปลายเท้า เรื่องของความดันโลหิตสูงก็เป็นสาเหตุสำคัญของอัมพฤกษ์ อัมพาต และอีกหลาย ๆ โรคตามมา จะเห็นว่าโรคของผู้สูงวัยมีเยอะแยะมากมาย จึงไม่แปลกใจว่าบางคน กินยาแต่ละมื้อเป็นกำ ๆ การรู้เรื่อง Telomere ไขมันดีหรือ HDL ไขมันเลวหรือ LDL รอบรู้เรื่องอาหารต้าน อนุมูลอิสระก็จะทำให้เราเลือกกินอาหารได้ถูกต้อง เพื่อจะได้อยู่รอด ปลอดภัย และแข็งแรง ถ้ารู้อย่างนี้แล้วท่านก็จะเข้าใจว่า “รู้อะไรไม่สู้รู้วิชาการ เพราะพญามารก็จะถูกไล่ตะเพิดไป และ ชีวิตจะเฉิดฉายไฉไล อาจอยู่ยาวไกลไปถึงอายุ ๑๒๐ ปี” .... อ่านจบบทความนี้แล้ว ใครไม่เคยมาฟังวิชาการเลย ก็ควร มาฟังได้แล้วครับ -------------------------------------------

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๙๖ ๓. นอกจากเพลงที่ชอบฟังเป็นประจำแล้ว หากมีเวลาควรฟังเพลงให้ได้หลากหลายประเภท โดย ฟังจากที่ต่าง ๆ เช่น ฟังรายการทางวิทยุ โทรทัศน์ ชมการแสดงดนตรีประเภทต่าง ๆ เพื่อเพิ่มพูนความรู้ ทักษะและประสบการณ์การฟัง ๔. ไม่ควรใช้หูฟังซาวอะเบาท์นานเกินไป การฟังเสียงที่ดังอึกทึก เสียงสูงแหลม หรือเสียงที่มี จังหวะเร็วเร่งเร้าเป็นเวลานานทำให้ประสาทหูเสื่อมเร็ว และอาจนำมาซึ่งความเจ็บป่วยทางจิตใจและ ร่างกายได้ จึงควรหลีกเลี่ยงเสียงที่มีมลพิษ ได้แก่ เสียงตะโกน เสียงทะเลาะเบาะแว้ง เสียงดังมาก เช่น เสียง เร่งเครื่องรถมอเตอร์ไซค์ เสียงเครื่องบิน เสียงเครื่องจักร ขุดถนน ๕. ไม่ควรฟังเพลงพร้อมกับทำงานที่ต้องใช้ความคิด การรับรู้เสียงเพลงอาจเป็นไปไม่ได้เต็มที่ เพราะสมองต้องทำงาน มากขึ้น ควรฟังก่อนหรือหลังการทำงานจะได้ผลดีกว่า ๖. ควรหัดเล่นเครื่องดนตรีให้เป็น โดยเฉพาะเครื่องดนตรีที่พกพาไปได้สะดวก เช่น ขลุ่ย กีตาร์ หีบเพลงปาก ซอ ระนาดเล็ก ๗. ฝึกเคลื่อนไหวประกอบเพลง ไม่ว่าจะเป็นจังหวะช้าราบเรียบนุ่มนวล จังหวะปานกลาง ๘. หาเวลาทากิจกรรมดนตรีร่วมกัน ทั้งในครอบครัวและในสังคม เพื่อสร้างความสัมพันธ์ที่ดี ความรักสามัคคีและความสนุกสนานเพลิดเพลิน ๙. ฝึกการเป็นผู้ฟังที่ดี พูดจาด้วยนำเสียงที่มีคุณภาพเหมือนเสียงดนตรี ความไพเราะ นุ่มนวล ชัดเจน มีความหมายในทางสร้างสรรค์ด้วยกริยาท่าทางที่ดูสุภาพ งดงาม ๑๐. ฝึกร้องเพลงที่ชอบและถนัดบ่อย ๆ เลือกเพลงที่ร้องได้ดีที่สุดและรู้สึกสบายที่สุดเป็นช่วง บันไดเสียงตนเอง จากคีย์หรือบันไดเสียงของเพลงที่เราจะร้องเพื่อนักดนตรีจะได้เล่นให้ตรงคีย์ของเรา เพลง ที่ร้องควรมีเนื้อหาในเชิงสร้างสรรค์ ไม่ทำให้เกิดอารมณ์เชิงลบ กิจกรรมฝึกส่งความรู้สึกดีดีให้กัน นั่งบนเก้าอี้ หันหน้าไปทางเดียวกัน คนนั่งหน้า นั่งหลับตา เท้าวางติดพื้น มีสติอยู่กับปัจจุบัน คน นั่งข้างหลัง ลืมตา เอื้อมมือทั้งสองวางบนบ่าคนข้างหน้า ลูบหลังคนนั่งข้างหน้าเบา ๆ ช้า ๆ ร้องเพลงคลอ เบา ๆ ส่งใจให้คนข้างหน้ารู้สึกสบาย มีสุขภาพดี ขณะเดียวกัน ตามองตามมือที่ลูบหลังไปเรื่อย ๆ ตั้งสติเอา ใจจรดจ่ออยู่กับการทำนี้ไปเรื่อย ๆ ประมาณ ๓ - ๕ นาที แล้วผลัดกันทำ เทคนิคการร้องเพลงเพื่อสุขภาพ ๑. อยู่ในท่ายืนผ่อนคลาย ในที่ที่มีอากาศปลอดโปร่งเย็นสบายในเวลากลางวัน ๒. ตั้งสติ ทำใจให้ผ่องแผ้ว สูดหายใจลึก ๆ ยาว ๆ ๓. เลือกร้องเพลงที่ชอบ ที่ร้องได้ดี ร้องแล้วเกิดความสุขเพลิดเพลิน ไม่ทำให้ต้องคิดมาก

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๙๘ มะเร็งที่รัก อาจารย์ สีนวล เดชพรหม ประธานธรรมานามัย รุ่นที่ ๑๐ ก่อนอื่นต้องขอบอกว่าทำไมจึงขึ้นหัวเรื่องว่า "มะเร็งที่รัก" เพราะมันทำให้ชีวิตครูรอดตายมาจน อายุ ๗๕ และมีร่างกายแข็งแรง สุขภาพดีทั้งกายและใจ ปัจจุบันมีคนรู้จักมากมายและมีแฟนคลับ คอยติดตามเป็นชีวิตที่ "สุขเกษียณ" ที่ทุกคนวัยนี้ต้องการ มันเป็นชีวิตที่มีปาฏิหาริย์ที่น้อยคนนักจะได้พบ สิ่งนี้ เดิมรับราชการครูตั้งแต่อายุ ๒๑ เป็นครูที่ขยันจะอยู่แนวหน้าได้ทำทุกอย่างที่ผู้อำนวยการสั่งการ ด้วย ความขยันและมีความตั้งใจจะเป็น "ครูมืออาชีพ" มิใช่มีอาชีพครูเท่านั้นจึงทุ่มเทให้งานอย่างเต็มที่ ประกอบ กับผลการสอนเป็นที่ต้องการของผู้ปกครอง เพราะผลการเรียนของนักเรียนดีขึ้น จึงเจียดเวลามาสอนนอก เวลาจนได้รับฉายานามว่า "ติวเตอร์มือทอง" เพราะยิ่งสอนคนก็ยิ่งเพิ่มจากปากต่อปากของผู้ปกครอง ดังนั้น จึงต้องนอนดึกขึ้น มีความเครียดโดยครูไม่รู้ตัว โดยนึกว่างานนั่นแหละคือความสุขที่ทำให้เรามีศักยภาพ เหนือเพื่อน ได้รับการยกย่องความไว้วางใจ มีชื่อเสียง และแล้วเงินทองที่มากกว่าเงินเดือนก็ตามมา ก็ยิ่งทำ ให้ลืมดูแลตัวเองไม่มีเวลาได้ออกกำลังกาย ไม่มีเวลาจะทานอาหารที่ครบหมู่เอาสะดวกแค่ให้ "ท้องไม่ว่าง" เท่านั้น ไม่ถูกต้องตามหลักโภชนาการเป็นอาหารจานเดียว "จานด่วน" สะสมมาหลายปีประกอบกับมี ภาระหน้าที่เพิ่มขึ้นจึงทำให้ "เครียด" โดยไม่รู้ตัวสะสมมาเรื่อย ๆ ทั้งที่มีอาการเตือนมาบ้าง เช่น ปวดศีรษะ เช้ามาก็มีอาการบ้านหมุน ปวดหัวข้างเดียว ท้องผูก เพราะเสียดายเวลาที่ต้องไปเข้าห้องน้ำนานในช่วงสอน การทำงานสอนหนังสือต้องไปแต่เช้าเพื่อเตรียมนักเรียน เล่นดนตรีสดเพลงชาติ และกายบริหารหน้าเสาธง ทำให้ต้องรีบตื่นแต่เช้า ได้ลงชื่อทำงานคนแรกเสมอ ไม่ได้ทานอาหารเช้าเป็นประจำ พอชั่วโมงว่างก็จะแอบ หาของลงท้อง ถ้าไม่มีเวลาก็ทานพักเที่ยงทีเดียวเลย จนเป็นความเคยชิน และเย็นก็ต้องรีบมาสอนพิเศษ หนักกว่านั้นด้วยความดัง ความโลภ ก็รับสอนตามคำขอของผู้ปกครองเพิ่มอีก ๔ รอบ เสาร์อาทิตย์เช้าบ่าย ทำเช่นนี้มา ๒๐ กว่าปีจนวันหนึ่งร่างกายทนไม่ไหว มีอาการปวดท้องอย่างหนักขณะสอนพิเศษภาคค่ำและ ปวดรุนแรงจนทนไม่ไหว หมอบอกว่า ถ้าคุณมาช้ากว่านี้จะเสียชีวิตได้หมอสั่งเช็คด่วนทุกอย่างเพื่อเตรียม ผ่าตัดในวันนั้น แต่ครูคิดว่าเป็นแค่ลำไส้อุดตันเพราะมีก้อน ๔×๗ ที่ลำไส้และมีอาการเบื่ออาหาร ทำดีท๊อกซ์ จึงจะถ่ายได้ส่วนผมก็เริ่มร่วงแต่คิดว่าเข้าสู่วัยชราอาการก็เป็นแบบนี้เอง เมื่อผลออกมาว่าเป็นมะเร็งระยะ

คู่มือการอบรมธรรมานามัย รุ่นที่ ๒๑ ______________________________________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ โครงการธรรมานามัยเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ๙๙ ๓ ปลายเข้าต่อมน้ำเหลืองไปแล้ว ยอมรับว่าทำใจไม่ได้เพราะมีประสบการณ์ว่าคนเป็นมะเร็งไม่รอด ก็ ตัดสินใจเข้ารับคีโมและศึกษาหาความรู้จากโรคมะเร็ง ก็ได้ค้นพบว่า ไม่ตายทุกคนถ้าดูแลตัวเองอย่างดี ก็ เลยลองสู้ให้ดีที่สุดสุดท้ายค่อยว่ากัน หยุดงานทุกอย่างหันมาดูแลตัวเองตั้งแต่ การทานอาหาร การนอน การ พักผ่อน การออกกำลังกาย สวดมนต์ทำวัตรเช้า-เย็น อ่านและฟังธรรมะมากขึ้นที่สำคัญได้มาออกกำลังกายก็ ได้พบกลุ่มคนมากมาย จากที่เคยอยู่ในโรงเรียนกับครู ๒๐ กว่าชีวิตในโรงเรียนมาเกือบ ๔๐ ปี ก็ได้มาพบกับ ผู้คนมากมายในการได้ออกกำลังกาย ก็ต้องขอขอบคุณ อาจารย์สายใจ หัวเรืองเมือง ขณะที่รักษาตัวได้ไปอยู่ที่ใหม่หมู่บ้านสหพร หลัง มหิดล ก็ได้มาออกกำลังกายเดินรอบสนามฟุตบอล ทุกเช้า ได้เข้าร่วมทำบุญในหมู่บ้าน ก็แนะนำให้มาเป็น สมาชิก สว.ของศูนย์การแพทย์ที่อยู่ใกล้บ้านลูก เมื่อเป็นสมาชิกก็ได้รับเลือกเป็นประธานคนแรกของ สว.ที่นี่ ในบุคลิกที่ดูแล้วน่าจะเป็นผู้นำได้ดี เพราะตอนเข้าไปใหม่ ๆ สมาชิกมีแค่สวดมนต์ กิจกรรมยืดเหยียดสัก ชั่วโมงแล้วกลับบ้าน จึงคิดว่าน่าจะมีกิจกรรมเสริมให้มากกว่านี้เพราะเสียเวลามาแล้ว จึงได้จัดกายบริหาร รำวง ไม้พลองและลีลาศเพิ่มขึ้น จัดให้มีโชว์กิจกรรมของ สว.ตามที่ต่าง ๆ และเริ่มมีรายการทีวีมาถ่ายทำ สมาชิกก็เพิ่มเป็น ๕๐๐ กว่าคนจากที่ครูเข้าไปเป็นสมาชิกมีแค่ ๘๓ คน ในช่วงนั้นได้มีโอกาสเข้ามาอบรม ธรรมานามัย รุ่นที่ ๑๐ คุณหมอพล หิรัณยศิริ ได้สนับสนุนให้ลงเลือกประธาน ได้ปฏิเสธการลงเลือกเป็น ประธานเพราะยังอยู่ในการรักษามะเร็งอยู่ในขณะนั้น หลังจากได้ฟังการบรรยายของคุณหมอพงษ์ศักดิ์ เกี่ยวกับรัชกาลที่ ๙ ก็เลยตัดสินใจลงเข้ารับการเลือกตั้งจึงได้มาเป็นประธานรุ่น ๑๐ เมื่อครบวาระของการ เป็นประธาน สว.ที่ศูนย์การแพทย์มหิดล ก็ตัดสินใจมาทำเรื่องที่ประชุมกันที่อยากให้สมาชิกกลับมาทำ กิจกรรมที่มูลนิธิฯ อย่างต่อเนื่องซึ่งในเดือนเมษายน ปี ๒๕๕๙ ครูได้รับเกียรติเป็นบุคคลแบบอย่างจาก มูลนิธิฯ ก็เลยเป็นพลังให้คิดงานนี้ขึ้นโดยไดัรับการสนับสนุนจากคุณพิเชฐ และคุณสมจิตต์ มุจลินทังกูร และ คณะกรรมการทางมูลนิธิฯ ซึ่งมีความเห็นว่า น่าจะมีกิจกรรมหลังการอบรมเพื่อให้สมาชิกได้กลับมาที่ มูลนิธิฯ บ้าง เพราะทุกรุ่นอบรมแล้วไม่กลับมาแม้กระทั่งประธานรุ่นก็หายไปเพราะไม่มีกิจกรรมต่อเนื่อง ตามที่ได้อบรมไป ครูจึงมาวิเคราะห์กิจกรรมที่ให้ต่อเนื่องจากการที่อบรมไปให้ตรงกับการที่ สว.จะมีชีวิตตาม "ธรรมานามัยชน" ตามที่อบรมไป เน้น กาย ใจ และการใช้ชีวิตให้มีสุขภาพกาย ใจที่ดี ได้แสดงศักยภาพที่ ตนเองถนัดแต่ขาดโอกาส มีการพบปะเพื่อนในวัยเดียวกัน มีการประสานกันในรุ่น มาพบปะเพื่อสร้าง กิจกรรมที่เป็นประโยชน์ให้กับมูลนิธิฯ ของแต่ละรุ่น จึงคิดก่อตั้ง "พฤหัสหรรษา" ขึ้นโดยครูเองเป็นผู้จัดหา กรรมการและวิทยากรที่มีความสามารถและตรงตามหลักสูตรที่ได้อบรมไปให้มีกิจกรรมต่อเนื่องตามที่มูลนิธิ ฯ ต้องการ และผลออกมาเป็นที่น่าพอใจมีสมาชิกมาร่วมกิจกรรมจนทำให้เกิดกิจกรรมต่าง ๆ มากมายใน มูลนิธิฯ สมาชิกมีความสนใจในกิจกรรมที่ทางมูลนิธิฯ จัดมากขึ้น กิจกรรมที่ทางพฤหัสฯ จัดให้ทางกายให้

Pages:

Click to View FlipBook Version