143سیالب از ساختن خانه در بسترهای سیلخیز و حریم رودخانه بپرهیزید؛ وسایل الکترونیکی را در سطحی باالتر از زمین قرار دهید؛ داشتن پوشش بیمه در برابر خطر سیل؛…………… آلودگی هوا و گردوغبارٔ عمومی؛ استفاده از وسایل نقلیه استفاده از دوچرخه و پیادهروی بهویژه برای مسافتهایکوتاه؛…………… …………… آتش سوزی از نگهداری مواد آتشزا، تهیه و ساخت وسایل آتشبازی خودداری کنید؛مواد آتشزا و انفجاری را حتی به مقدار بسیار کم در جیب لباس و کیف خود حمل نکنید؛ داشتن بیمهنامه آتشسوزی؛…………… نشت گاز )مرگ خاموش( برای نصب وسایل گازسوز از متخصص مربوطه کمک بگیرید؛
144چند توصیۀ ایمنی1 کیف کمکهای اولیه را در منزل، مدرسه و... داشته باشید.2 در دورههای آموزشی مانورهای ایمنی و پیشگیری شركت كنید.3 مسیرهای خروج اضطراری و نقاط کمخطر را مشخص كنید.4 از مزایا و خدمات بیمه استفاده کنید. صدقه، بال را دفع میکند... . پیامبر اکرم ، بحاراالنوار، ج96،ص137 وسایل گازسوز باید دارای لولههای استاندارد و دودکش مستقل و مجهز به کالهک باشند؛…………… …………… زلزله اشیای سنگین )مانند کمد، یخچال و ...( به دیوار یا کف زمین محکم شود؛ اشیای سنگین در طبقات پایین و اشیای سبک در طبقات باالتر کمدها و کابینتها باشد؛ داشتن پوشش بیمه در برابر خطر زلزله؛…………… ……………
145فعالیت )6)دانشآموزان عزیز متناسب با شرایط محیط زندگی خود )خانه، مدرسه، محله، شهر و روستا( با راهنمایی معلم یكی از موضوعات زیر را انتخاب کنید و در قالب فیلم، عكس یا پردهنگار مستند ارائه دهید.موضوعات: موارد رعایت و یا عدم رعایت نكات ایمنی و پیشگیری از حوادث؛ٔ این نوع حوادث را داشتهاند؛ مصاحبه با افرادی كه تجربهٔ امداد و نجات؛ مصاحبه با اعضای فعال حوزه آثار سوء ناشی از حوادث.
درس سیزدهمٔ بم: ساعت 26:5 بامداد ـ 5 دی ماه 1382زلزله
147یک تجربهٔ باد در خانه میپیچید و بدجوری بیخوابی به سرم زده بود. در کورسوی چراغ خواب صدای زوزهاتاقم، یک لحظه چشمم به لوستر کوچک سقفی افتاد که تکان میخورد. دلم لرزید، آب دهانم خشک شد و ترس از »زمینلرزه« مثل خوره به جانم افتاد. در یک لحظه لرزش شدید زمین شروع شد. فریاد زدم: پناه بگیرید... . از محله و خانهها فریاد و سروصدای عجیبی به گوش میرسید. خواهر و مادرم که با فریاد من از خواب پریده بودند، هراسان به حیاط خانه آمدند و پدرم دیر کرد! او را صدا زدیم و در همین حین صدای خراب شدن دیوارها و ریختن سقف خانه، ما را به عقب راند. لرزشها که تمام شد، به سراغ پدر رفتیم او برادر کوچکترم را بغل کرده و پناه گرفته بود. اما چون بدنش را محافظ برادرم ساخته بود، تکههای دیوار روی کمر و پاهایش افتاده و حسابی زخمی شده بود. پدر با لبخند مظلومانهای بچه را تحویل مادرم داد و او را از زیر آوار بیرون آوردیم.متأسفانه از لوازم کمکهای اولیه چیزی در خانه نداشتیم و زخمبندی و بستن آتل را بلد نبودیم. با دردسر فراوان و کمک دیگران او را به بیمارستان رساندیم. در بیمارستان غوغایی برپا بود. پرستاری که به سراغ بابا آمد، از کارهای سرهمبندی ما ابراز رضایت کرد و از ما خواست در کار امداد و پرستاری به آنان کمک کنیم.
148کمکهای اولیهکلیه اقداماتی است که برای نجات جان یا جلوگیری از بدتر شدن وضعیت شخص آسیب دیده، بالفاصله پس از بروز حادثه و قبل از رساندن او به مراکز درمانی توسط یک فرد آموزشدیده، انجام میشود.فعالیت )1)1 کمکهای اولیه شامل چه اقداماتی میشود؟ آیا شما تا به حال با فرد یا افراد مصدوم مواجه شدهاید؟ چه اقدامی کردهاید؟......................................................................................................................................................................................................2 از میان اقدامهای اولیه امدادی کدامیک مهمتر است؟......................................................................................................................................................................................................ادامه یک تجربهدر سالن آموزشی بیمارستان، نیروهای داوطلب با روپوش سفید برای آموزش فوریتهای پزشکی جمع شده بودند. ابتدا رئیس بیمارستان به همه خوشامد گفت و بر دقت و سرعت عمل آنها تأکید کرد. سپس میزان دانش، توانمندیها و تسلط داوطلبان به امداد و کمکهای اولیه ارزیابی شد. یکی از ٔ کتابچهای کوچک پزشکان بهعنوان مدرس کمکهای اولیه با استفاده از نمایش تصویری و ارائهآموزش را آغاز کرد.
149مهمترین اقدامات کمکهای اولیهعالئم حیاتی ٔ حیات شامل: کنترل عالئم حیاتی و عوامل تهدیدکنندهٔ حرارت میشود.تنفس، نبض، فشار خون و درجهٔ مصدوم عبارت است از: بنابراین ارزیابی اولیه1 ایجاد راه هوایی باز ) در دهان و بینی(2 برقراری تنفس3 جریان خون مناسب4 درمان خونریزیدرمان خونریزی خارجیبخش بعدی کالس آموزشی ما با این پرسش استاد آغاز شد:»آیا مصدوم خونریزی شدید دارد؟« او ادامه داد:در صورتی که پاسخ مثبت باشد، باید با فشار مستقیم برروی محل خونریزی یا باال نگهداشتن عضو )در صورت امکان( از خونریزی جلوگیری کنیم:1 چند گاز استریل )یا چند تکه از یک پارچه تمیز( را روی محل خونریزی بگذارید و با دست روی آن فشار دهید.فعالیت )2)ٔ امداد و هالل احمر کنترل عالئم حیاتی را در با کمک مربی و دانشآموزان دوره دیدهکالس تمرین کنید.
1502 اگر خونریزی در قسمتی از بدن است که امکان قرار دادن آن درسطحی باالتر ً خونریزی از سطح بدن وجود دارد )مثالدر ساعد دست( همزمان با فشار دادن محل خونریزی، عضو خونریزیکننده را بلند کنید و باال نگه دارید.3 در حالیکه خونریزی را با وارد کردن فشار کنترل میکنید، با یک باند دور محل خونریزی را ببندید )البته نه آن قدر محکم که باعث قطع گردش خون شود.( نقاط فشار شریان ها در کنترل خونریزی
151بیشرت بدانیددر صورت مواجهه با شخص زخمی:1 سطح زخم را با ِسرم شستوشو و گاز استریل تمیز کنید.2 برش پوستی آویزان را در محل خودش قرار دهید.ٔ پانسمان بهطور کامل 3 سطح زخم را به وسیلهبپوشانید.4 پانسمان را از محل اولیه جابهجا نکنید )چون جابهجا کردن آن ممکن است دوباره باعث خونریزی شود.(5 باندپیچی را وقتی انجام دهید که خونریزی ً کنترل شده باشد.ٔ پانسمان، قبالبه وسیله6 باند را بیش از حد سفت یا شل نبندید.7 نوک انگشتان دستها و پاها را آزاد بگذارید.ادامۀ یک تجربهٔ فوق را بهصورت آقای دکتر با حوصله و دقت چند نفر دیگر را به جایگاه فراخواند و مراحل سهگانهعملی آموزش داد، سپس در گروههای دو نفری زخمبندی را تمرین کردیم. مادر در اواسط کالس سری به ما زد و خبر آرامش و راحتی پدر را داد. خیالم راحت شد و از خدای مهربان سپاسگزاری کردم.123456
152خونریزی داخلیاین خونریزی در داخل بدن اتفاق افتاده و قابل رؤیت نیست.فعالیت )3 )جدول زیر را با مراجعه به منابع معتبر و با مشورت مربی امداد تکمیل کنید.عالئم و نشانههای عمومی خونریزی داخلی1ــ تهوع و استفراغ 2ــ درد و حساسیت در اثر فشار3ــ 4ــ 5ــ 6ــ7ــ 8 ــٔ مهم را به ما تذکر داد:در این مبحث استاد دو نکته1 احتمال مرگومیر در خونریزی داخلی سه برابر خونریزی خارجی است.2 عالئم و نشانههای عمومی خونریزی داخلی بهصورت مجموعهای است و هر یک به تنهایی نشانگر خونریزی داخلی نیست.
153عالئم شوک در نوزادبیهوشیاضطرابکمتحرکی عدم رؤیت وریدهای گردنیفشارخون پاییننبض تند و نخی شکلعرق سردرنگ پریدگیادامۀ یک تجربهپذیرایی مختصری در کالس انجام شد و استاد تأکید کرد که هیچگاه بهصورت سرخود و بدون مشورت دست به اقدام نزنیم و همواره با کادر بیمارستان و امدادگران هالل احمر ارتباط و همفکری داشته باشیم؛ زیرا جان انسانها در میان است. شوکبه اختالل دستگاه گردش خون برای خونرسانی کافی به سلولها شوک میگویند. خونریزی شایعترین علت شوک محسوب میشود.فعالیت )4)جدول زیر را با مشورت با افراد آگاه و مراجعه به منابع معتبر تکمیل کنید: عالئم و نشانههای شوک:ــ بیقراری ــــ پلکهای بسته و مردمک باز ــ ــ ــــ ــپیشگیری از شوکبیحرکت ساختن شکستگیها کنترل خونریزیحفظ حرارت بدنتنفس مناسب شل کردن لباسهای تنگدادن اکسیژن با فشار زیادتسکین درد وضعیت دادن به بیمار آرام کردن بیمار
154درمان سوختگیهای سطحی1 کنترل عالئم حیاتی مصدوم؛٢ محل سوختگی را به مدت 10 تا 20 دقیقه زیر آب سرد بگیرید؛٣ از ترکاندن تاولها خودداری کنید؛٤ محل سوختگی را با گاز استریل پانسمان کنید.فعالیت )5)ٔ عالئم و کمکهای اولیه مربوط به صرع و غش و تفاوت 1 از مربی امداد بخواهید دربارهآنها با عالئم شوک شما را راهنمایی کند.2 کمکهای اولیه مربوط به شوک را با نظارت مربی تمرین کنید.آسیبهای اسکلتی)شکستگی، دررفتگی و پیچ خوردگی(1 اگر آسیب یا عالمت واضحی وجود ندارد، ولی مصدوم از درد شکایت دارد، همیشه بنا را بر وجود شدیدترین آسیب اسکلتی یعنی شکستگی بگذارید و اقدامات الزم را انجام دهید.2 هنگـــام شکستگــی درصورتـی کــه عـضو آسیبدیده خونریزی نداشت، فقط آتل ببندید.3 از اقدام برای جا انداختن موارد شکستگی یا دررفتگی به شدت پرهیز کنید.
155ادامه یک تجربهکمکم احساس میکردم تبدیل به یک پزشک شدهام! در همین حالوهوا بودم که محل حضور هریک از ما اعالم شد. تعدادی از افراد با آمبوالنسها همراه شدند و دیگران در بخشهای دیگر بیمارستان شروع به فعالیت کردند.فعالیت )6)آتلبندی را با نظارت مربی در کالس انجام دهید.سازمان شماره تماس آرمهالل احمر 112اورژانس 115آتشنشانی و خدمات ایمنی 125
156ٔ مدیر به پدرم سر زدم که خوشبختانه وضعیت مناسبی داشت و پس از یک عمل چند بار با اجازهجراحی موفق در بخش ارتوپدی بستری شده بود.ُر از مصدوم بود. چندین بیمار نیز در اتاقهای اداری و راهروها اورژانس بسیار شلوغ و تخت ها پتحت نظر بودند و بخشهای بیمارستان جا نداشت.ما در طول سه روز با امدادگران هالل احمر و بیمارستان همکاری کردیم. خواهش میکنم قبل از بروز اینگونه حوادث، کالسهای آموزشی هالل احمر را بگذرانید.فمقابله با مخاطره آتشسوزیبرای ایجاد آتش سه عامل اکسیژن، ماده سوختنی و حرارت الزم است. بنابراین برای جلوگیری از گسترش آتشسوزی باید یکی از این عوامل را حذف کنید.بهطور کلی برای مقابله با آتش سه راهکار وجود دارد.1 اطفای حریق2 خروج ایمن )فرار(3 پناهگیریمواد سوختنیاکسیژنحرارتفعالیت )7)با توجه به حوادث و سوانح محل زندگیتان، یکی از موارد زیر را انتخاب کنید. کمکهای اولیه و راههای امداد مربوط به آن را بنویسید:مسمومیتها، گزشها و گازگرفتگی، خفگی و غرقشدگی، سرمازدگی و گرمازدگی، سیل، زمینلرزه و تصادفات ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
با عضویت در گروههای آتشنشان داوطلب، میتوانید آموزشهای بیشتر و تکمیلیتری را فرا بگیرید.آیا میدانید:اصول خروج ایمن در زمان آتشسوزیٔ خطر، قرار گرفتن در محل امن و باقی ماندن در خروج ایمن به زبان ساده یعنی خروج از محدودهآنجا تا زمان رفع قطعی خطر.نکات زیر را به خاطر بسپارید. آرامش و خونسردی خود را حفظ کنید. ندوید، ولی سریع حرکت کنید.157تصویر زیر تشریح کننده اقداماتی است که باید در مقابله با آتشسوزی انجام دهیم.اطالع نگاشت مقابله با مخاطره آتشسوزیکشف )مشاهده( حریقاعالم هشدار )آژیر، فریادزدن و...( بررسی امکان اطفای حریق بررسی امکان خروج ایمن یا پناهگیریمشاهده دود کم و سرد بودن در خروج مشاهده دود زیاد و داغ بودن در خروجخروج و استقرار در محل ایمن پناهگیریآیا خاموشکننده مناسب و شارژ شده در دسترس است؟انجام عملیات اطفای حریقآیا آتش بهطور کامل خاموش شده است؟پایانبلهخیرخیرخیربلهبله؟؟نکته:در اولین فرصت با 125 تماس بگیرید.
فعالیت )9)اصول و فرایند اطفای حریق را با استفاده از خاموشکنندهها با حضور مربی یا مأمور آتشنشانی تمرین کنید. اصول پناهگیری در زمان آتشسوزیمنظور از پناهگیری، قرار گرفتن در موقعیتی است که احتمال کمترین آسیب را در زمان زیاد دارد.هنگام پناهگیری نکات زیر را به خاطر بسپارید. درزهای ورود دود را با پارچه بپوشانید. پنجرههای رو به فضای باز را باز کنید تا هوای تازه جریان داشته باشد. با تکان دادن پارچه سفید از پنجره، درخواست کمک کنید. در اولین فرصت با 125 تماس بگیرید.خروج ایمن هنگام مشاهده دود زیادپناهگیری با توجه به موقعیت آتش، از نزدیکترین مسیر خروجی ایمن، خارج شوید. در صورت دود گرفتگی، به حالت سینهخیز، نشسته یا چهار دست و پا بروید. هنگام خروج پارچهای مرطوب را برروی دهان و بینی خود قرار دهید. از آسانسور استفاده نکنید. در اولین فرصت با 125( آتش نشانی( تماس بگیرید. پس از خروج از مکان، تا رفع خطر از ورود به محل خطر، خودداری کنید.فعالیت )8)خروج ایمن را با کمک مدیر و معلم مدرسه خود به صورت مانور مقابله با آتشسوزی تمرین کنید.158
159منابع برای مطالعۀ بیشتر ١ـ مرادپیری، هادی و دیگران، آشنایی با علوم و معارف دفاع مقدس، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس، تهران، ١٣٩٢.٢ـ شیرعلینیا، جعفر، دایرةالمعارف مصور تاریخ جنگ ایران و عراق، نشر سایان، تهران، ١٣٩٢.ٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی ، تهران، ١٣٦٨.ٔ امام خمینی ، مؤسسه٣ـ بسیج در اندیشهٔ امام خمینی ، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی ، نشر عروج تهران، ١٣٨٧.٤ـ جنگ و دفاع در اندیشهٔ طیبه )رهنمودهای مقام معظم رهبری در مورد بسیج(، گردآورنده مؤسسه آوای بینش، انتشارات نسیم ٥ـ شجرهحیات، تهران، ١٣٩٣.ٔ رهنمودهای مقام معظم رهبری(، دفتر نشر فرهنگ اسالمی، تهران، ٦ـ حماسهسازان پایداری )بسیج در آیینه.١٣٨٥٧ـ دفاع هوشمند در اندیشههای دفاعی امام خامنهای )مدظله(، سازمان عقیدتی سیاسی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، دانشگاه مالک اشتر، تهران، ١٣٩٣.ٔ فرماندهی و ستاد سپاه، معاونت تحقیق و پژوهش، تهران، ٨ـ ایزدی، پیروز )مترجم(، اطالعات نظامی، دانشکده.١٣٧٩٩ـ درودیان، محمد، تجزیه و تحلیل جنگ ایران و عراق، انتشارات مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، تهران، .١٣٩٥١٠ـ درویشی، فرهاد، جنگ ایران و عراق؛ پرسشها و پاسخها، مرکز اسناد دفاع مقدس، تهران، ١٣٨٩.١١ـ محمد نائینی، علی، اصول و مبانی جنگ نرم، نشر ساقی، تهران، ١٣٩١.١٢ـ احمدی، مجتبی و دیگران، از تهاجم فرهنگی تا جنگ نرم، معاونت فرهنگی اجتماعی سازمان بسیج مستضعفین، تهران، ١٣٨٨.١٣ـ نوروزی، محمدتقی، فرهنگ دفاعی ـ امنیتی، مرکز مطالعات و پژوهشهای مدیریت، انتشارات سنا، ١٣٨٥.ٔ مصور علوم دفاعی، انتشارات مدرسه، تهران، ١٣٩٤.١٤ـ قهرمانی، شهاب، فرهنگ نامهٔ فرهنگ پایداری، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس، تهران، ١٣٨٨.١٥ـ فصلنامهٔ مطالعات دفاع مقدس، پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس، تهران، ١٣٩١.١٦ـ فصلنامهٔ فرماندهی و ستاد سپاه پاسداران انقالب اسالمی، ١٣٨٣.ٔ مطالعات دفاعی و امنیتی، دانشکده١٧ـ فصل نامه١٨ـ کفاش، حمیدرضا و حمیدزاده، غالمرضا، آشنایی با پدافند غیرعامل، انتشارات مدرسه، تهران، ١٣٩٠.١٩ـ فردرو، محسن، دیدگاههای نظری دفاع غیرعامل، انتشارات عباسی، تهران، ١٣٨٨.ٔ پدافند غیرعامل وزارت آموزشوپرورش، انتشارات ٢٠ـ مبانی، اصول و شیوههای پدافند غیرعامل، کمیتهمدرسه، تهران، ١٣٨٨.
160٢١ـ اساسنامه و سند راهبردی سازمان پدافند غیرعامل، سازمان پدافند غیرعامل کشور، ١٣٩٥.٢٢ـ کمکهای اولیه )آموزش امداد(، جمعیت هالل احمر جمهوری اسالمی ایران، ١٣٩٠.٢٣ـ سلطانیان، مجتبی، رزم انفرادی، معاونت آموزش و مقاومت مردمی سازمان بسیج مستضعفین، تهران، ١٣٩٤.٢٤ـ سلطانیان، مجتبی، جنگافزارشناسی، معاونت آموزش و مقاومت مردمی سازمان بسیج مستضعفین، تهران، .١٣٩٤٢٥ـ زبیداقی، کاظم و دیگران، عملیات دفاع از کوی و برزن، معاونت آموزش و مقاومت مردمی سازمان بسیج مستضعفین، تهران، ١٣٩٤.٢٦ـ سلطانیان، مجتبی، تخریب و انفجارات، معاونت آموزش و مقاومت مردمی سازمان بسیج مستضعفین، تهران، .١٣٩٤27ـ میر جعفری، سید اکبر، ریحانهایی که مادرم دوست داشت، انتشارات شهرستان ادب، 139428ـ رسایی، جواد، آشنایی با ارتشهای مردمی جهان، انتشارات مرکز برنامهریزی و تألیف کتب درسی معاونت آموزش سپاه، 1386.جمعیت هالل احمر جمهوری اسالمی ایران ir.rcs:// httpپژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس ir.dsrc://http بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدسخبرگزاری دفاع مقدسhttp://www.bonyaddefa.comwww.defapress.comپورتال جامع سازمان بسیج دانشآموزی ir.beest.www:// httpسازمان پدافند غیرعامل کشور ir.paydarymelli:// http دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتاللّهالعظمی سیدعلی خامنهای )مدظلهالعالی( ir.khamenei.farsi: //httpگروه درسی آمادگی دفاعی ـ دفتر تألیف کتابهای درسی عمومی و متوسطهنظری ir.sch. talif.dept_defence://httpدبیرخانه راهبری کشوری آمادگی دفاعی ir.medu.gam2.defaee://http ستاد مرکزی راهیان نور کشور com.rahianenoor: // http مؤسسه فرهنگی و اطالع رسانی تبیان net.tebyan. www پایگاه آموزشی خادم )خانواده آماده در برابر مخاطرات( ir.khadem. wwwپورتال سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی تهران ir.125. wwwپورتال سازمان نظام وظیفه ناجا ir.police.vazifeh. wwwپایگاه فرهنگی سرباز ir.vazifeh. www