เสน่ห์แห่งวัดโพธิ์

หนันัง นั ง นั สืสือ สื อ สื อิอิ อิ เ อิ เล็ล็ ล็ ก ล็ กทรอนินิก นิ ก นิส์ส์ภ ส์ ภ ส์ าษาไทย เพื่พื่ พื่ อ พื่พื่ อ พื่ การท่ท่ ท่ อ ท่ องเที่ที่ ที่ ย ที่ ยว เรื่รื่ รื่ อ รื่รื่ อ รื่ ง "เสน่น่ห์ น่ ห์ น่ ห์ แ ห์ แห่ห่ ห่ ง ห่ งวัวัด วั ด วั โพธิ์ธิ์ ธิ์ธิ์" สำสำสำสำหรัรับ รั บ รั ผู้ผู้เผู้ผู้รีรีย รี ย รี นชาวจีจีน จี น จี ผู้วิผู้ จัวิย จั Mingshan Xie อาจารย์ที่ ย์ ที่ปรึก รึ ษา： ผศ.ดร.นิธิอธิร พรอำ ไพสกุล กุ

ก ค ำน ำ หนังสืออิเล็กทรอนิกสภ์ำษำไทยเพื่อกำรท่องเที่ยว เรื่อง “เสน่ห์แห่งวัดโพธิ์” ส ำหรับผู้เรียน ชำวจีน เป็นส่วนหนึ่งของปริญญานิพนธ์เรื่อง การสร้างหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ภาษาไทยเพื่อการท่องเที่ยว เรื่อง “เสน่หแ์ห่งวัดโพธิ์” ส าหรับผู้เรียนชาวจีน หลักสูตรศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาภาษาไทย มหาวิทยาลัย ศรีนครินทรวิโรฒ วัตถุประสงค์ส ำคัญ คือ เพื่อสร้างหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ภาษาไทยเพื่อการท่องเที่ยว เรื่อง “เสน่หแ์ห่งวัดโพธิ์” ส าหรับผู้เรียนชาวจีน เพื่อช่วยสร้างเสริมทักษะการใช้ภาษาไทยและเพิ่มพูนความรู้เรื่อง วัฒนธรรมไทยที่เกี่ยวกับศาสนาและวัดในประเทศไทย หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ภาษาไทยเพื่อการท่องเที่ยว เรื่อง “เสน่หแ์ห่งวัดโพธิ์” ส าหรับผู้เรียนชาวจีน ประกอบด้วยเนื้อหาจ านวน 8 บท ดังนี้ บทที่ 1 เรื่องสดุยอดในวดัโพธิ์ บทที่ 2 จุดศูนย์กลางวดัโพธิ์ บทที่ 3 เจดีย์ในวดัโพธิ์ บทที่ 4 พระนอนที่สวยที่สุด บทที่ 5 ตุ๊กตาจีน บทที่ 6 มหาวิทยาลัยแห่งแรกของไทย บทที่ 7 จุดก าเนิดของการนวด บทที่ 8 ตามหายกัษว์ดัโพธิ์ หนังสืออิเล็กทรอนิกสภ์าษาไทยเพ่ือการท่องเท่ียว เรื่อง “เสน่หแ์ห่งวัดโพธิ์” สา หรบัผูเ้รียนชาวจีนใน แต่ละบทประกอบด้วย 1. จุดประสงค์การเรียนรู้เพื่อให้ผู้เรียนทราบว่าแต่ละบทเรียนรู้เรื่องใด ซึ่งสามารถวัดและ ประเมินผลของผู้เรียนได้หลังจากเรียนจบแต่ละบท 2. บทอ่านวัดโพธิ์บทอ่านออกแบบเป็นการตั้งค าถามก่อน และตามด้วยค าตอบ เพื่อกระตุ้น ความคิดและความสนใจของผู้เรียนในการเรียน โดย Q หมายถึงค าถาม A หมายถึงค าตอบ คู่มือกำรใช้หนังสือ

ข 3. ค าศัพท์น่ารู้จากบทอ่าน แต่ละบทประกอบด้วยค าศัพท์น่ารู้โดยล าดับตามการปรากฏใน บทอ่านและระบุชนิดของค าตามหลักไวยากรณ์ และใช้อักษรย่อตามพจนานุกรมฉบับ ราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 ได้แก่ น. หมายถึง นาม ก. หมายถึง กริยา ว. หมายถึง วิเศษณ์ 4. ความรู้เพิ่มเติม เพื่อให้ผู้เรียนเชื่อมโยงความรู้วัฒนธรรมเกี่ยวกับศาสนาและวัดทั้งไทยและ จีน เพื่อให้ผู้เรียนเข้าใจบทอ่านมากยิ่งขึ้น 5.แบบทดสอบระหว่างเรียน เพื่อวัดความรู้ความเข้าใจเรื่องวดัโพธิ์ของผู้เรียนชาวจีนหลังจาก อ่านแต่ละบทจบ โดยข้อสอบเป็นแบบปรนัย 4 ตัวเลือก จ านวน 10 ข้อ 6. เฉลยแบบทดสอบระหว่างเรียน 7. บรรณานุกรมและสารบัญภาพประกอบ ผู้เรียนใช้หนังสือตามล าดับขั้นตอน ดังนี้ 1. ผู้เรียนศึกษาวัตถุประสงค์การเรียนรู้ก่อนเริ่มอ่านบทอ่าน 2. ผู้เรียนศึกษาบทอ่าน ควรคู่กับการศึกษาค าศัพท์น่ารู้และความรู้เพิ่มเติม 3. ผู้เรียนท าแบบทดสอบระหว่างเรียนจ านวน 10 ข้อ หลังจากเรียนแต่ละบทจบ 4. เมื่อผู้เรียนเรียนครบทั้ง 8 บทแล้ว ให้ผู้เรียนท าแบบทดสอบหลังเรียน จ านวน 40 ข้อ คำ แนะน ำสำ หรับผู้เรียน

บทที่ 1 เรื่องส ุดยอดในวด ัโพธิ์ จุดประสงคก ์ ารเรยีนรู้ของบทนี้ 1. ผเู้รย ี นอธิบายความสา คญัของวดัโพธิ์ได้ 2. ผู้เรียนเล่าเรื่องประวัติการบูรณปฏิสังขรณ์ของวดัโพธิ์ได้ 3. ผู้เรียนแยกแยะความแตกตา่งของสิ่งปลกูสรา้งในวดัโพธิ์ระหว่าง รัชกาลที่ 1 กับรัชกาลที่ 3 ได้

2 บทที่ 1 เรื่องส ุดยอดในวัดโพธิ์ Q.วัดโพธ ิ์อย ู่ทไี่หน A. วัดโพธิ์มีเนื้อที่ 50 ไร่38 ตารางวา ตั้งอยู่บริเวณ ท่าเตียน ติดกับพระบรมมหาราชวัง（大皇宫）ใกล้กับ สถานีรถไฟใต้ดิน (MRT) สนามไชย วัดโพธิ์แบ่งพื้นที่ เป็ นเขตพุทธาวาสและสังฆาวาสอย่างชัดเจนด้วย ก าแพงสูงสีขาว เขตที่เปิดให้นักท่องเที่ยวเข้าชมได้คือ เขตพุทธาวาส ส่วนสังฆาวาสเป็นที่พักอาศัยส าหรับ พระสงฆ์เช่น กุฏิพระนักท่องเทยี่วไม่สามารถเข้าชมได้ วัดมีความส าคัญและผูกพันกับวิถีชีวิตของคนไทยมาตั้งแต่สมัยโบราณ เป็นสถานที่ ประกอบพิธีกรรม และเป็นศูนย์รวมของคนในชุมชน วัดแต่ละแห่งสร้างขึ้นอย่างงดงามตาม ศิลปะและสถาปัตยกรรมในแต่ละสมัย วัดจึงเป็นโบราณสถานส าคัญที่แสดงถึงประวัติศาสตร์ ในแต่ละยุค เกาะรัตนโกสินทร์เป็นศูนย์กลางของกรุงเทพฯ มีสถานที่ท่องเที่ยวยอดนิยมของชาวไทย และชาวต่างชาติมากมาย หนึ่งในนั้นคือ “วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร” หรือที่เรียกทั่วไปว่า “วัดโพธิ์” พิธีกรรม (น.) สถาปัตยกรรม (น.) [สะ-ถา-ปัด-ตะ-ยะ-ก า] เกาะรัตนโกสินทร์ (น.) [เกาะ-รัด-ตะ-นะ-โก-สิน] ไร่ (น.) ตารางวา (น.) ท่าเตียน (น.) พุทธาวาส (น.) สังฆาวาส (น.) พระสงฆ์(น.) (宗教) 仪式，典礼 建筑学 拉达那哥欣岛 莱，泰国面积单位 1 莱=1600 平方米 平方佤，泰国面积单位 1 平方佤= 4 平方米 (地名) 卧佛寺旁的码头 佛龛，佛像供奉处 僧舍 僧人 ภาพประกอบที่ 1 พื้นที่ต าแหน่งที่ตั้งวดัโพธิ์

3 Q. ใครเป็ นบุคคลสา คัญในการบ ู รณปฏ ิ สังขรณว ์ ดัโพธ ิ์ 1. พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่1 （拉玛 1 世） ประสูติพ.ศ.2279 (ค.ศ.1736) ขึ้นครองราชย์พ.ศ.2325-พ.ศ.2352 (ค.ศ.1782 -1807) <<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<< รัชกาลที่ 1 เป็นพระมหากษัตริย์ไทยองค์ที่ 1 ในราชวงศ์จักรีทรง ย้ายราชธานีจากฝั่งธนบุรีมาอยู่ฝั่งพระนคร และโปรดเกล้าฯ ให้ สร้างพระบรมมหาราชวังเป็นที่ประทับ A. การบูรณปฏิสังขรณว์ัดโพธิ์ในสมัยรัชกาลที่ 1 เริ่มตั้งแต่ปีพ.ศ.2332 (ค.ศ.1789) ตอนนั้น สภาพพืน้ทวี่ัดโพธิ์เป็นทลุ่มดอน ี่มีทัง้ห้วย คลอง สระ บ่อ และร่องคูจึงโปรดเกล้าฯ ให้ถมดิน ปรับสภาพพืน้ที่วัดโพธิ์ให้เรียบเสมอกัน และขยายพืน้ที่วัด จนถึงปี พ.ศ.2336 หลังจากพืน้ที่ วัดโพธิ์เรียบเสมอกันแล้ว รัชกาลที่1 จึงโปรดเกล้าฯ ให้เริ่มบูรณปฏิสังขรณว์ัดโพธิ์เสร็จใน ปีพ.ศ.2344 ใช้เวลาทัง้หมด 7 ปี5 เดือน 28 วัน ประสูติ (ก./ น.) [ประ-สูด] ขึ้นครองราชย์(ก.) พระมหากษัตริย์(น.) ราชวงศ์จักรี (น.) ราชธานี(น.) ฝั่งธนบุรี(น.) ฝั่งพระนคร (น.) โปรดเกล้าฯ (ก.) ประทับ (ก.) （皇室）出生 （皇室）在位 （皇室）国王 却克里王朝 首都 （地区名）湄南河西岸吞武里 （地区名）湄南河东岸现大皇宫一带 （皇室）下令 （皇室）居住，下榻 บูรณปฏิสังขรณ์(ก.) [บู-ระ-ณะ-ปะ-ติ-สัง-ขอน] ลุ่มดอน (ว.) ห้วย (น.) คลอง (น.) สระ (น.) บ่อ(น.) ร่องคู(น.) ถมดิน (ก.) เรียบเสมอกัน (ว.) 修缮 地面高低不平 溪 运河 池塘 井 水沟 填土 平坦 ภาพประกอบที่ 2 รัชกาลที่ 1

4 2. พระบาทสมเด็จพระน่ังเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่3 （拉玛 3 世） ประสูติ พ.ศ.2331 (ค.ศ.1788) ขึ้นครองราชย์ พ.ศ.2367-พ.ศ.2394 (ค.ศ.1824-1851) <<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<< รัชกาลที่ 3เป็ นพระมหากษัตริย์ไทยองค์ที่ 3 ในราชวงศ์จักรี ทรงเป็นกษัตริย์ที่เลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธศาสนามาก และยังเป็น กษัตริย์ที่ค้าขายเรือส าเภากับเมืองจีน จนได้รับการขนานพระนาม ว่าเป็น “กษัตริย์นักพาณิชย์(商人国王)” รัชกาลที่ 3 โปรดศิลปะจีน เป็นอย่างมาก เนื่องจากมีการติดต่อสื่อสารกับประเทศจีนเป็นพิเศษ ทรงน าศิลปะจีนมาผสมผสานประยุกต์ใช้กับสถาปัตยกรรมไทย A. หลังจากการบูรณปฏิสังขรณว์ัดโพธิ์ครั้งใหญ่ในสมัยรัชกาลที่1 เป็ นระยะเวลากว่า 30 ปี วัดโพธิ์ไม่ได้ รับการบูรณปฏิสังขรณ์อีกจนกระท่ังรัชกาลที่3 ได้ทอดพระเนตรเห็นถึงความช ารุดทรุดโทรมของอาคาร ต่างๆ ภายในวัด จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้บูรณปฏิสังขรณ์วัดโพธิ์ครั้งใหญ่ เริ่มตั้งแต่พ.ศ.2375 จนถึงปี พ.ศ.2391 ใช้เวลา 16 ปี7 เดือน รัชกาลที่ 3 ทรงโปรดศิลปกรรมแบบจีน ในวัดโพธิ์จึงมีการน าศิลปกรรมแบบจีนมาประยุกต์หรือ ปรับปรุงใช้ให้เป็ นประโยชน์กับสถาปัตยกรรมแบบไทย เช่นการตกแต่งตัวอาคารด้วยแบบที่มีลายเป็ น ดอกไม้ นก และสัตวอ์ ื่น ๆ มีภาพเครื่องมงคล หรือเครื่องบูชาตามแบบจีน เขามอ โดยเฉพาะเรื่องตุ๊กตาจีน วัดโพธิ์เป็นเสน่หช์วนเที่ยววัดโพธิ์ในการปฏิสังขรณค์รั้งนี้รัชกาลที่3 มีวัตถุประสงค์ให้วัดเป็นแหล่งความรู้ ส าหรับประชาชน จึงให้รวบรวมสรรพวิชาองค์ความรู้ต่างๆไว้ในวัดโพธิ์ท าให้วัดโพธิ์เป็ นมหาวิทยาลัย แห่งแรกของไทย เลื่อมใสศรัทธา (ก.) [เลื่อม-ใส-สัด-ทา] เรือส าเภา (น.) การขนานพระนาม (น.) โปรด (ก.) ประยุกต์ (ก.) พระเนตร (น.) [พระ-เนด] 信奉 大帆船 美誉 喜欢 应用 （皇室）眼睛 ภาพประกอบที่ 3 รัชกาลที่ 3 ความช ารุดทรุดโทรม (น.) [ซุด-โซม] ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ (ก.) เครื่องบูชา (น.) เขามอ (น.) ตุ๊กตาจีน (น.) [ตุ๊ก-กะ-ตา-จีน] สรรพวิชา (น.) [สับ-พะ-วิ-ชา] 破败不堪 恩赐 祭祀用品 中式假山 中国雕像 各种学科

5 Q. ในสมัยรัชกาลท ี่1 และรัชกาลท ี่3 วดัโพธ ิ์มีอาคารส าคัญอะไรบ้าง A. ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า จุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 ภายในวัดโพธิ์มี อาคารส าคัญ ได้แก่ 1.พระอุโบสถ (大雄宝殿) 2.พระมหาธาตุทรงปรางค์4 องค์(4 座邦塔) 3.พระวิหารทิศ 4 ทิศ (四方殿) 4.พระระเบียงชั้นใน (内围佛像走廊) 5.พระระเบียงชั้นนอก (外围佛像走廊) 6.พระเจดียห์มู่ห้า (5 塔同基佛塔群) 7.พระวิหารคด4 ทิศ (四方回廊殿) 8.ศาลาราย (围绕佛殿四周的小凉亭) 9.พระมหาเจดีย์ศรีสรรเพชญดาญาณ(พระมหา เจดียป์ระจา รัชกาลที่1 拉玛 1 世大佛塔) 10.พระมณฑป (藏经阁) 11.ตึกฝร่ังและสระจระเข้(西式楼和鳄鱼湖) 12.ศาลาการเปรียญ (讲经堂) 13.หอระฆัง (钟楼) 14.พระวิหารน้อย (小佛殿) 15.ซุ้มประตูยอดทรงมงกุฎ (皇冠状尖顶拱门) 1 2 3 3 3 3 9 7 5 4 8 6 10 11 12 13 14 15 1 ในสมัยพระบาทสมเด็จพระน่ังเกล้า เจ้าอยู่หัว รัชกาลที่3 นอกจากบูรณปฏิสังขรณ์ อาคารภายในวัดโพธิ์ต่อจากรัชกาลที่ 1 แล้ว ยังได้สร้างอาคารส าคัญเพิ่มเติม ได้แก่ 1. เจดีย์ราย (排塔) 2. เขามอ (中式假山) 3. พระมหาเจดีย์ประจ ารัชกาลที่ 2 (拉玛 1 世 大佛塔) 4. พระมหาเจดีย์ประจ ารัชกาลที่ 3 (拉玛 3 世 大佛塔) 5. เก๋งจีนและสวนมิสกวัน (中式亭子和杂林苑) 6. พระวิหารพระพุทธไสยาส (卧佛殿) 2 4 3 5 6 ภาพประกอบที่ 4 ภาพจา ลองผงัเขตพทุธาวาส วดัโพธิ์สมัยรัชกาลที่ 1 ภาพประกอบที่ 5 ภาพจา ลองผงัเขตพทุธาวาส วดัโพธิ์สมยัรัชกาลที่ 3

6 Q. ทสุด ี่ของเสน่ห์วัดโพธ ิ์ม ี อะไรบ ้ าง วดัโพธิ์เป็นวัดประจ ารัชกาลที่ 1 วดัโพธิ์มีตุ๊กตาจีนประดับตกแต่งทั่ววัด วดัโพธิ์เป็นวดัท่ี ม ี เจด ี ยม์ากท่ี สดุวดัหน ึ่ง วดัโพธิ์เป็นวดัท่ีมีพระพทุธรูปเก่ามากท่ีสดุวดัหนึ่ง A. ภาพประกอบที่ 6 พระพุทธเทวปฏิมากร ภาพประกอบที่ 7 พระเจดยีว์ดัโพธิ์ ภาพประกอบที่ 9 ต๊กุตาจีนวดัโพธิ์ วดัโพธิ์เป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกของ ประเทศไทย ภาพประกอบที่ 10 ศิลาจารึกวัดโพธิ์ ภาพประกอบที่ 8 พระพทุธรูปวดัโพธิ์

7 Q. ท าไมส ิ่งส าคัญดังกล่าวน ีจึงนับ้ เป็ นทสุด ี่ของวดัโพธ ิ์ หร ื อเป็ นทส ีุ่ ดของประเทศไทย อยากรู้คา ตอบต้องอ่านหนังสือ เล่มนีใ้ห้จบนะครับ วดัโพธิสุดยอดเรื่องนวด ์ วดัโพธิ์มีต านานยักษ์ที่มีชื่อเสียง ภาพประกอบที่ 11 รา้นนวดวดัโพธิ์ ภาพประกอบที่ 12 ยักษ์วดัโพธิ์

8 ความร ู ้ เพม ิ่เตม ิ วัดระดับสง ูสุดของประเทศ จีน ค ุ ณร ู ้ หร ื อไม่ วังยงเหอปักกิ่ง(北京雍和宫)---------วัดลามะ (喇嘛寺) วังยงเหอดูชื่อเป็น “วัง”แต่ที่จริงเป็น “วัด”ชื่อว่า วัดลามะ หรือ วัดองค์ชายสี่ยงเหอกง ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของกรุง ปักกิ่ง(北京) ครอบคลุมพื้นที่66,400 ตารางเมตร เป็นวัดระดับสูงสุดของ ประเทศจีน ก่อนจะมาเป็ นวัดลามะ ที่นี่สร้างขึ้นตามพระราชโองการ (御令)ของฮ่องเต้คังซี(康熙帝) เพื่อใช้เป็นที่ประทับส าหรับพระราชโอรส (皇子)องค์ที่ 4 ที่ชื่อว่า “หย่งเจิ้น 雍正” ตั้งแต่ปี1694 เมื่อหย่งเจิ้นเป็น จักรพรรดิ(皇帝) ได้ยกพื้นที่ส่วนหนึ่งของวังแห่งนี้ให้กับลามะ(喇嘛) “นิกาย หมวกเหลือง” เป็นหนึ่งในนิกายย่อยของพระพุทธศาสนานิกายทิเบต(藏传佛 教)เพื่อตั้งเป็นวัด ภายหลังที่พระองค์สวรรคต ฮ่องเต้องค์ใหม่ เฉียนหลง (乾隆)ในปี1744 ได้พระราชทานพื้นที่ทั้งหมดของวังให้กับวัด และเปลี่ยนชื่อ ที่นี่เป็น “วัดลามะ” อย่างที่เราเรียกกันในปัจจุบัน วัดนี้จึงได้เป็นศูนย์กลาง ส าคัญของพระพุทธศาสนานิกายหมวกเหลืองในปักกิ่ง สิ่งที่น่าสนใจอีกเรื่องหนึ่งคือ จักรพรรดิเฉียนหลงประสูติที่นี่ จึงมี จักรพรรดิ2 พระองค์ที่วัดลามะ ที่นี่จึงกลายเป็น "ดินแดนศกัดิ์สิทธิ์ของมังกร" ดังนั้นวังจึงสร้างด้วยกระเบื้องสีเหลืองและก าแพงสีแดง โดยมีมาตรฐาน เดียวกันกับพระราชวังต้องห้าม (故宫) และวัดแห่งนี้ได้รับการยอมรับว่าเป็น โบราณสถานที่ผสมผสานวัฒนธรรมของจีน 4 สาย ได้แก่ฮั่น มองโกล แมนจู และทิเบตอย่างลงตัว เป็ นวัดส าคัญและเป็ นแหล่งท่องเที่ยวที่มีคุณค่า ทางด้านวัฒนธรรมของปักกิ่ง ภาพประกอบที่ 13 วัดลามะ

9 แบบทดสอบระหว่างเรียน บทที่ 1 1. ขอ้ใดบอกเนือ้ท่ีวดัโพธิ์ไดถ้กูตอ้ง (ความรู้ความจา ) ก. 50ไร่ 30 ตารางวา ข.50ไร่ 38ตารางวา ค. 30ไร่ 50 ตารางวา ง. 38ไร่ 50ตารางวา 2. สถานที่ดังต่อไปนี้ ข้อใดนักท่องเที่ยวไม่สามารถเข้าชมได้ (ความเข้าใจ) ก. กุฏิพระ ข. พระอุโบสถ ค. พระระเบียงชั้นใน ง. พระระเบียงชั้นนอก 3. ใครให้บูรณปฏิสงัขรณว์ดัโพธิในช่วงปี พ.ศ.์ 2332- พ.ศ.2344 (ความรู้ความจา ) ก. พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ข.พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ค. พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ง. พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว 4. ขอ้ใดอธิบายสภาพพืน้ท่ีวดัโพธิ์ก่อนไดร้บับรูณปฏิสงัขรณ์ ถูกต้อง (ความเข้าใจ) ก. เป็นป่ าไม้ ข. เป็นภูเขา ค. เป็นเกาะ ง. เป็นที่ต ่ามีน ้าสะสม 5. “กษัตริย์นักพาณิชย์” หมายถึง (ความเข้าใจ) ก. รัชกาลที่ 3 โปรดศิลปะจีน ข. รัชกาลที่ 3 โปรดสถาปัตยกรรมไทย ค. รัชกาลที่ 3 เชี่ยวชาญด้านการค้าขาย ง. รัชกาลที่ 3 เลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธศาสนา 6. ในสมัยรัชกาลที่ 3 วดัโพธิ์ใชเ้วลาบูรณปฏิสังขรณ์นานเท่าใด (ความรู้ความจา ) ก. 7 ปี 5 เดือน ข. 16 ปี 7 เดือน ค. 6 ปี7 เดือน ง. 16 ปี 8 เดือน 7. ข้อใดไม่ใช่อาคารที่สร้างขึ้นตั้งแต่สมัยรัชกาลที่1 (การวิเคราะห์) ก. พระวิหารคด ข. พระเจดีย์หมู่ห้า ค. พระวิหารพระพุทธไสยาส ง. พระอุโบสถ 8. เรื่องสดุยอดของวดัโพธิ์ข้อใดไม่ถูกต้อง (ความเข้าใจ) ก. วดัโพธิ์เป็นวดัประจา พระบาทสมเด็จพระพทุธยอดฟ้า จุฬาโลกมหาราช ข. วดัโพธิ์เป็นมหาวิทยาลยัแห่งแรกของไทย ค. วดัโพธิ์เป็นวดัท่ีมีเจดียส์งูท่ีสดุในประเทศไทย ง. วดัโพธิ์เป็นวดัท่ีมีพระพทุธรูปมากท่ีสดุวดัหนึ่ง 9.วังยงเหอสร้างขึ้นตั้งแต่สมัยใด (ความเข้าใจ) ก. สมัยฮ่องเต้เฉียนหลง ข. สมัยฮ่องเต้หย่งเจิ้น ค. สมัยฮ่องเต้คังซี ง. สมัยฮ่องเต้เจียชิ่ง 10. ในสมัยใดพื้นที่วังยงเหอปักกิ่งกลายเป็นวัดลามะทั้งหมด (ความรู้ความจา ) ก. สมัยฮ่องเต้เฉียนหลง ข. สมัยฮ่องเต้หย่งเจิ้น ค. สมัยฮ่องเต้คังซี ง. สมัยฮ่องเต้เจียชิ่ง ให้ผู้เรียนเลือกคา ตอบที่ถูกต้องทสีุ่ดเพียงข้อเดียว สแกนเพื่อทา แบบทดสอบ

10 บรรณานุกรม Shaoyun Xiao, และ China Guangzhou Foreign Language Institute. (2001). พจนานุกรมไทย-จีน = Thai Chinese dictionary. Beijing Commercial Press. การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยและกรมศิลปากร. (2559). คู่มือนา เทยี่ววดัโพธิ.์สืบค้นจาก http://watpho.com/th/book/detail/318 บัณฑิต ลิ่วชัยชาญ, ณัฐพงศ์ ศิริวัฒนพิเชษฐ์, และ วารุณี โอสถารมย์. (2558). ประวัติศาสตร์วัดพระเชตุพน วิมลมังคลาราม (พ.ศ. 2325-2411). กรุงเทพฯ: คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน. วนิดา สถิตานนท์. (2523). พระบาทสมเดจ็พระน่งัเกลา้เจา้อยู่หวั. กรุงเทพฯ: กรมวิชาการ. อรวรรณ ทรัพย์พลอย, และ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร. (2559). วดัโพธิ์มรดกความทรงจา แห่งโลก (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง. เอกรกัษ์ศกัดิ์ศรีสวุรรณ. (2553). ลยุเดยี่วเทีย่ว--ปักก่ิง. กรุงเทพฯ: อทิตตา. 苏娜. (2017). 雍和宫简介. http://www.yonghegong.cn/node_7175041.htm

11 สารบัญภาพประกอบ ภาพประกอบ รูปภาพ ทมี่าของรูปภาพ ภาพประกอบที่ 1 พื้นที่ต าแหน่งที่ตั้งวัดโพธิ์ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 2 รัชกาลที่ 1 สืบค้นจาก https://www.royaloffice.th/ ภาพประกอบที่ 3 รัชกาลที่ 3 สืบค้นจาก https://www.royaloffice.th/ ภาพประกอบที่ 4 ภาพจ าลองผัง เขตพทุธาวาส วดัโพธิ์ สมัยรัชกาลที่ 1 สืบค้นจาก https://board.postjung.com/1228595 ภาพประกอบที่ 5 ภาพจ าลองผัง เขตพทุธาวาส วดัโพธิ์ สมัยรัชกาลที่ 3 สืบค้นจาก https://board.postjung.com/1228595 ภาพประกอบที่ 6 พระพุทธเทวปฏิมากร ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 7 พระเจดียว์ดัโพธิ์ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่8 พระพทุธรูปวดัโพธิ์ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 9 ต๊กุตาจีนวดัโพธิ์ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 10 ศิลาจารกึวดัโพธิ์ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 11 รา้นนวดวดัโพธิ์ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 12 ยกัษว์ดัโพธิ์ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 13 วัดลามะ สืบค้นจาก http://www.yonghegong.cn/node_7175041.htm

บทที่ 2 จด ุ ศน ู ยก ์ ลางวด ัโพธิ์ จุดประสงคก ์ ารเรยีนรู้ของบทนี้ 1. ผู้เรียนอธิบายความส าคัญของพระอุโบสถวดัโพธิ์ได้ 2. ผู้เรียนแยกส่วนสิ่งก่อสร้างของเขตบริเวณพระอุโบสถได้ 3. ผู้เรียนระบุลักษณะส าคัญของพระประธานในพระอุโบสถได้

13 ฃฃฃ บทที่ 2 จด ุ ศน ู ยก ์ ลางวด ัโพธิ์ Q. จ ุ ดศนย์กลาง ู วัดโพธ ิ์อย ู่ทไี่หน A. วัดโพธิ์แบ่งพื้นที่เป็นเ ข ต พุทธาวาสและสังฆาวาสอย่างชัดเจน ในส่วนพุทธาวาสถูกออกแบบให้ พระอุโบสถเป็นประธานอยู่ตรงกลาง จะท าให้วัดโพธิ์แสดงความหมายเป็น ศูนย์กลางโลกพุทธศาสนาตามความ เชื่อจักรวาลทางพุทธศาสนา พระอุโบสถวัดโพธิ์เริ่มสร้างใน สมัยรัชกาลที่ 1 และขยายใหญ่ขึ้น เท่าทเี่หน็ ปัจุบันในสมัยรัชกาลที่3 พระอุโบสถ เป็นอาคารที่ส าคัญที่สุดภายในวัด เนื่องจากเป็นสถานที่ที่พระภิกษุใช้ ท าสังฆกรรม แต่เดิมจะใช้พื้นที่โล่งที่ก าหนดขอบเขตพื้นที่สังฆกรรมเท่านั้น แต่ปัจจุบัน เนื่องจากมีผู้บวชมากขึ้น อีกทั้งภายในพระอุโบสถประดิษฐานพระประธานที่เป็ น พระพุทธรูปองค์ส าคัญ ท าให้มีผู้มาสักการบูชาและร่วมท าบุญเป็นจ านวนมาก พระอุโบสถ จึงสร้างขึ้นเป็นอาคารถาวรและประดับตกแต่งอย่างสวยงาม พระอุโบสถ (น.) พระภิกษุ(น.) สังฆกรรม (น.) [สัง-คะ-ก า] บวช (ก.) ประดิษฐาน (ก.) พระประธาน (น.) สักการบูชา (ก.) [สัก-กา-ระ-บู-ชา] 大雄宝殿 僧人 佛事 出家 供奉 佛殿主佛 （佛）崇拜 พระพุทธรูป (น.) [พระ-พุด-ทะ-รูบ] องค์(ว.) ท าบุญ (ก.) ถาวร (ว.) ประดับตกแต่ง (ก.) จักรวาล (น.) [จัก-กฺระ-วาน] 佛像 尊（佛像量词） 做功德 永久 装饰 宇宙 ภาพประกอบที่ 1 แผนผงัวดัโพธิ์

14 Q. สง ิ่ก่อสร ้ างของเขตบริเวณพระอุโบสถมีอะไรบ้าง พระอุโบสถ รัชกาลที่ 1 และรัชกาลที่ 3 <<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<< พระอุโบสถสร้างในสมัยรัชกาลที่ 1 ตามแบบศิลปะอยุธยาตอนปลาย และในสมัยรัชกาลที่ 3 ได้ขยายใหญ่เท่าที่เห็นในปัจจุบัน A. ในเขตบริเวณพระอุโบสถประกอบด้วยสิ่งก่อสร้างต่าง ๆ จากตรงกลางขยายไปข้างนอก ได้แก่ 1. พระอุโบสถซึ่งอยู่ตรงกลาง 2. พระมหาธาตุเจดีย์ทรงปรางคส์ ี่ทศิทมีุ่มลานพระอุโบสถบรรจุพระบรมธาตุ(佛骨) 3. พระวิหารทศิสี่ทศิ （四方殿） 4. พระระเบียงซ้อนสองชั้น ชั้นนอกและชั้นใน ประดิษฐานพระพุทธรูปประทับน่ัง 872 องค์（佛像走廊） 5 .พระเจดีย์รายรอบพระระเบียงจ านวน 71 องค์ บรรจุอัฐิพระบรมวงศานุวงศ์(皇室成员) 6. พระเจดียห์มู่ห้าฐานเดียว อยู่นอกวงพระระเบียงชั้นนอก ระหว่างในมุมพระวิหารคด 7. พระวิหารคดสี่ทศิ（四方回廊殿） 2 4 3 6 5 7 1 1 ภาพประกอบที่ 2 พระอโุบสถวดัโพธิ์ ภาพประกอบที่ 3 สิ่งก่อสร้างของเขตบริเวณพระอุโบสถ

15 พระพุทธเทวปฏิมากร รัชกาลที่ 1 พระประธานพระอุโบสถ <<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<< พระพุทธรูปองค์นี้เป็นพระพุทธรูปปางสมาธิรัชกาลที่ 1 ทรง ให้บูรณปฏิสังขรณ์วัดโพธิ์จึงโปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญมา ประดิษฐานเป็นพระประธานในพระอุโบสถที่สร้างขึ้นใหม่นี้ และทรงถวายนามใหม่ว่า "พระพุทธเทวปฏิมากร" หมายถึง พระพุทธรูปที่งดงามดังเทวดาสร้าง ที่ฐานชุกชีก่อไว้ 3 ชั้น ชั้นที่ 1 บรรจุพระบรมอัฐิและพระราชสรีรังคารของรัชกาลที่ 1 ชั้นที่ 2 ประดิษฐานรูปพระอัครสาวกทั้งสององค์ ชั้นล่างสุดชั้น ที่ 3 ประดิษฐานพระมหาสาวก(พระอรหันต์) 8 องค์ A. วัดโพธิ์เป็นพระอารามหลวงชั้นเอก และเป็นวัดประจ ารัชกาลที่ 1 เนื่องจากพระบาทสมเด็จ พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาวัดโพธิ์เป็นวัดหลวงข้าง พระบรมมหาราชวัง และที่ใต้พระแท่นประดิษฐานพระพุทธเทวปฏิมากร พระประธานในพระอุโบสถ เป็นทบี่รรจุพระบรมอัฐิของพระองค์ท่านด้วย Q. ทา ไมวัดโพธเ ิ์ป็ นวัดประจา รัชกาลท ี่1 พระพุทธรูปปางสมาธิ(น.) อัญเชิญ (ก.) ถวายนาม (ก.) เทวดา (น.) [เท-วา-ดา] ฐานชุกชี(น.) [ถาน-ชุก-กะ-ชี] บรรจุ พระบรมอัฐิ (น.) [พระ-บอ-รม-มะ-อัด-ถิ] พระราชสรีรังคาร (น.) [พระ- ราด-ชะ-สะ-รี-ราง-คาน] พระอัครสาวก (น.) [พระ-อัก-คฺระ-สา-วก] พระมหาสาวก (พระอรหันต์) (น.) พระแท่น (น.) 冥想佛像 恭请 （皇室）取名 神仙 佛台基底 存放 （皇室）骨头 （皇室）骨灰 （佛）弟子 （佛）罗汉 （佛）台、座、坛 ภาพประกอบที่ 4 พระพุทธเทวปฏิมากร

16 Q. องค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมของพระอุโบสถไทยทส ี่า คัญอย ู่ทไี่หน และมีความหมายอะไรบ้าง 1. หน้าบัน เป็นองค์ประกอบหนึ่งในโครงสร้างหลังคาของอาคารสถาปัตยกรรมไทย โดยนิยม สร้างหลังคาในรูปทรงสามเหลี่ยมที่มีความลาดเอียงและมีเพดานสูงโปร่ง เพื่อตอบสนองสภาพ ภูมิอากาศของภูมิภาคคือจะช่วยระบายน ้าฝนในฤดูฝน และช่วยระบายความร้อนในฤดูร้อน 2. ช่อฟ้า อยู่บริเวณบนสุดของหน้าบัน เป็นเครื่องบนที่อยู่สูงสุดในงานสถาปัตยกรรมไทย มี ความหมายแห่งการบูชาพระรัตนตรัย และปวงเทพเจ้าบนสวรรค์ชั้นฟ้า โดยทั่วไปมีรูปลักษณะคล้ายสัตว์ ปีกจ าพวกนก ครุฑ ช่อฟ้าเป็นเครื่องหมายปกป้อง คุ้มครองและขับไล่หมู่มารศาสนา คนไทยแต่โบราณจึง ถือกันว่า การได้ยกช่อฟ้าถือเป็นการท าบุญที่ยิ่งใหญ่ 3. หางหงส์คือส่วนปลายสุดของปั้นลม มีหลายแบบ ทั้งแบบทรงนาค（泰国蛇神娜迦） แบบนาคเบือน（多头娜迦） แบบเศียรนาค（娜迦头） แบบเหรา（半龙半蛇像） 4. ใบระกา เป็นส่วนของปั้นลม ประดับตกแต่งอยู่ระหว่างช่อฟ้าและหาง หงส์ มีลักษณะลวดลายปลายเรียว มีคติความเชื่อว่า เป็นลักษณะของขนปีกของ ครุฑ หน้าบัน (น.) ความลาดเอียง (น.) ระบาย (ก.) ช่อฟ้า (น.) การบูชาพระรัตนตรัย (น.) [รัด-ตะ-นะ-ไตร] ปวงเทพเจ้าบนสวรรค์ชั้นฟ้า (น.) 山墙 坡度 散、排放 （屋顶饰品）山墙顶点 供奉三宝（佛、法、僧） 天上众神 ครุฑ (น.) มาร (น.) หางหงส์(น.) ปั้นลม (น.) ใบระกา(น.) 大鹏金翅鸟 鬼怪 （屋顶饰品）凤尾 山墙末端 （屋顶饰品）鸡状叶子 2. ช่อฟ้า 4. ใบระกา 1. หน้าบัน 3. หางหงส์ A.

17 Q. เสน่ห์ของวัดโพธ ิ์ม ี อะไรบ ้ างในสถานทแ ี่หง่น ี้ A. พระประธานในพระอุโบสถเป็ นพระพุทธรูป ที่สวยงามเหมือนเทวดาสร้างและเป็ นสถานที่บรรจุ พระบรมอัฐิของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า จุฬาโลกมหาราช วัดโพธิ์จึงถือเป็ นวัดประจ ารัชกาล ที่ 1

18 ความร ู ้ เพม ิ่เตม ิ วัดประจ ารัชกาลคืออะไร ค ุ ณร ู ้ หร ื อไม่ วัดประจ ารัชกาล 国王代表寺 ส าหรับพระมหากษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรีไทย ทรงมีวัดประจ ารัชกาล ได้มีการสร้างวัดประจ าพระองค์ขึ้นตั้งแต่สมัย รัชกาลที่ 1 เป็นต้นมา จนถึงรัชกาลที่ 10 เช่นกัน มารู้จักวัดประจ ารัชกาลกัน วัดประจ ารัชกาลที่ 1 วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ราชวรมหาวิหาร วัดประจ ารัชกาลที่ 2 วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร วัดประจ ารัชกาลที่ 3 วัดราชโอรสารามราชวรวิหาร วัดประจ ารัชกาลที่ 4 วัดราชประดิษฐสถิตมหาสีมาราม ราชวรวิหาร วัดประจ ารัชกาลที่ 8 วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร วัดประจ ารัชกาลที่ 6 และ รัชกาลที่ 9 วัดบวรนิเวศวิหารราชวรวิหาร วัดประจ ารัชกาลที่ 5 และ รัชกาลที่ 7 วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร วัดประจ ารัชกาลที่ 10 วัดวชิรธรรมสาธิตวรวิหาร ภาพประกอบที่ 5 วัดประจ ารัชกาล

19 แบบทดสอบระหว่างเรียน ให้ผู้เรียนเลือกคา ตอบที่ถูกต้องทสีุ่ดเพียงข้อเดียว 1. พระอโุบสถวดัโพธิ์ใหญ่เท่าที่เห็นในปัจจุบันสร้างขึ้นสมัยใด (ความรู้ความจา ) ก. รัชกาลที่ 1 ข. รัชกาลที่2 ค. รัชกาลที่3 ง.รัชกาลที่4 2. ข้อใดคือจดุศนูยก์ลางวดัโพธิ์ (ความรู้ความจา ) ก. พระมณฑป ข. พระอุโบสถ ค. พระวิหารพระนอน ง. พระมหาเจดีย์ 4 รัชกาล 3. ข้อใดกล่าวไม่ถูกต้อง (การวิเคราะห์) ก. พระอุโบสถเป็นสถานที่ที่ใช้ท าสังฆกรรม ข. พระอุโบสถวดัโพธิเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธไสยาสน์ ์ ค. พระอโุบสถวดัโพธิ์สรา้งตามแบบศิลปะอยธุยาตอนปลาย ง. พระอุโบสถวัดโพธิ์แสดงถึงความเชื่อเรื่องจักรวาลทาง พุทธศาสนา 4. สิ่งก่อสร้างใดตั้งอยู่ชั้นนอกสุดของเขตบริเวณพระอุโบสถ (การวิเคราะห์) ก. พระระเบียง ข. พระเจดีย์ทรงปรางค์ ค. พระเจดีย์ราย ง. พระวิหารคดสี่ทิศ 5. พระประธานในพระอุโบสถนามว่า (ความรู้ความจา ) ก. พระพุทธโลกนาถ ข. พระพุทธมารวิชัย ค. พระพุทธปาลิไลย ง. พระพุทธเทวปฏิมากร 6. ข้อใดเป็นที่บรรจุพระบรมอัฐิของรัชกาลที่ 1 (ความรู้ความจา ) ก. ฐานพระเจดีย์หมู่ห้าฐานเดียว ข. ฐานพระมหาธาตุเจดีย์ทรงปรางค์ ค.ฐานพระมหาเจดีย์ประจ ารัชกาลที่1 ง.ฐานพระพุทธรูปพระพุทธเทวปฏิมากร 7. ข้อใดคือเครื่องบนที่อยู่สูงสุดในงานสถาปัตยกรรมไทย (ความรู้ความจา ) ก. หน้าบัน ข. ช่อฟ้า ค. หางหงส์ ง. ใบระกา 8.องค์ประกอบใดในสถาปัตยกรรมไทยระบายความร้อนได้ (ความเข้าใจ) ก. หน้าบัน ข. ช่อฟ้า ค. หาหงส์ ง. ใบระกา 9. ข้อใดคือวัดประจ ารัชกาลที่ 3 (ความรู้ความจา ) ก. วัดราชโอรสารามราชวรวิหาร ข. วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร ค. วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร ง. วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร 10. วัดบวรนิเวศวิหารราชวรวิหารเป็นวัดประจ าของใคร (ความรู้ความจา ) ก. รัชกาลที่5 และรัชกาลที่6 ข. รัชกาลที่ 5 และรัชกาลที่7 ค. รัชกาลที่6และรัชกาลที่7 ง. รัชกาลที่6และรัชกาลที่9 สแกนเพื่อทา แบบทดสอบ

20 บรรณานุกรม Shaoyun Xiao, และ China Guangzhou Foreign Language Institute. (2001). พจนานุกรมไทย-จีน = Thai Chinese dictionary. Beijing Commercial Press. กฤชกร เพชรนอก. (2558). เล่าเรือ่งเมืองไทย : วดัประจา รชักาล. กรุงเทพฯ: สกายบุ๊กส์. การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยและกรมศิลปากร. (2559). คมู่ ือนา เทยี่ววดัโพธิ. สืบค้นจาก ์ http://watpho.com/th/book/detail/318 ชาตรี ประกิตนนทการ, ศานติ ภักดีค า, พีระพัฒน์ ส าราญ, และ สลิลยา มีโภคี. (2552). สถาปัตย์วดัโพธิ์: แนวความคิดและการออกแบบสถาปัตยกรรมวัด กรุงเทพฯ: มูลนิธิสิริวัฒนภักดี. บัณฑิต ลิ่วชัยชาญ, ณัฐพงศ์ ศิริวัฒนพิเชษฐ์, และ วารุณี โอสถารมย์. (2558). ประวัติศาสตร์วัดพระเชตุพน วิมลมังคลาราม (พ.ศ. 2325-2411). กรุงเทพฯ: คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน. วัชรี วัชรสินธุ์. (2551). วัดพระเชตุพน,มัชฌิมประเทศอันวิเศษในชมพูทวีป. กรุงเทพฯ: มติชน. วัดประจ ารัชกาล ไปไหว้พระขอพรเสริมสิริมงคล. (2560). สืบค้นจาก https://travel.kapook.com/view53858.html อรวรรณ ทรัพย์พลอย, และ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร. (2559). วดัโพธิ์มรดกความทรงจา แห่งโลก (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.

21 สารบัญภาพประกอบ ภาพประกอบ รูปภาพ ทมี่าของรูปภาพ ภาพประกอบที่ 1 แผนผงัวดัโพธิ์ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 2 พระอโุบสถวดัโพธิ์ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 3 สิ่งก่อสร้างของเขตบริเวณ พระอุโบสถ ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 4 พระพุทธเทวปฏิมากร ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 5 วัดประจ ารัชกาล สืบค้นจาก https://travel.kapook.com/view53858.html 1. ค 2.ข 3.ข 4.ง 5. ง 6.ข 7.ข 8. ก 9. ก 10. ง เฉลยแบบทดสอบระหว่างเรียน:

บทที่ 3 เจดีย์ในวด ัโพธิ์ จุดประสงคก ์ ารเรยีนรู้ของบทนี้ 1. ผู้เรียนบอกความส าคัญของเจดีย์ได้ 2. ผู้เรียนแยกแยะประเภทเจด ี ยว์ดัโพธิ์ได้ 3. ผู้เรียนอธิบายความส าคัญของพระมหาเจดีย์4 รัชกาลในวดัโพธิ์ได้

23 บทที่ 3 เจดีย์ในวด ัโพธิ์ Q. ท าไมต้องสร้างเจดีย์ A. เจดีย์สร้างขึ้นเพื่อประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุหรือเพื่อ ประดิษฐานพระพุทธรูปและสิ่งทเี่ป็นพุทธบูชา และมีเพื่อบรรจุพระบรม อัฐิของพระมหากษัตริย์กับพระบรมวงศานุวงศ์พระภิกษุหรือเพื่อเป็นที่ ระลึกเป็ นต้น เจดีย์จึงเป็ นสถาปัตยกรรมทสี่า คัญเกี่ยวกับพุทธศาสนา เจดีย์เป็ นสัญลักษณ์ที่โดดเด่นของปูชนียสถานในเมืองไทย และ เป็ นหลักฐานส าคัญในประวัติศาสตร์ศิลปะ วัฒนธรรม ความเป็นอยู่ และความเชื่อทางพุทธศาสนาในสังคมไทย ถ้าจะประดิษฐาน พระพุทธศาสนาที่ใด มักจะสร้างเจดียข์ ึน้ก่อน เพราะเจดียค์ ือที่บรรจุ พระบรมสารีริกธาตุอันเปรียบเสมือนตัวแทนขององค์พระสัมมาสัมพุทธ เจ้า เจดีย์เป็นสิ่งก่อสร้างในพุทธศาสนา พบที่วัดหรือศาสนสถาน วัดโพธิ์เป็นวัดท่ีมีเจดีย์มากท่ีสุดวัดหนึ่งของประเทศไทย เจดีย์มี ความส าคัญอย่างไรบ้าง เรามาเรียนรูเ้รื่องราวเกี่ยวกบัเจดียผ์ ่านวดัโพธิ์กนั เจดีย์塔 >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> เจดีย์เป็นหนึ่งในองค์ประกอบส าคัญภายในเขตพุทธสถาน เป็นสิ่งก่อสร้างใน พุทธศาสนาอันควรแก่การเคารพบูชา ประเภทเจดีย์ไทยมีหลากหลายรูปแบบ ศิลปะของเจดีย์ในแต่ละสมัยก็มีความแตกต่างกัน ค าว่าเจดีย์เป็นค ารวม ไม่ได้ บ่งถึงลักษณะทรงของเจดีย์ใดเจดีย์หนึ่ง ต้องมีค าขยายซึ่งสามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือขยายเพื่อให้ความหมายทางด้านต าแหน่งที่ตั้งและหน้าที่ใช้งาน โดยบ่งบอกขนาดและความส าคัญด้วย เช่นเจดีย์ประธาน เจดีย์ราย ส่วน ค าขยายที่ให้ความหมายทางด้านรูปแบบ ได้แก่ เจดีย์ทรงระฆัง เจดีย์ทรงปรางค์ เจดีย์ทรงปราสาทเป็นต้น เจดีย์ประธาน (น.) เจดีย์ราย (น.) เจดีย์ทรงระฆัง (น.) เจดีย์ทรงปรางค์(น.) เจดีย์ทรงปราสาท (น.) พระบรมวงศานุวงศ์(น.) [ พฺระ-บะ-ระ-มะ-วง-สา-นุ-วง ] ปูชนียสถาน (น.) [ ปู-ชะ-นี-ยะ-สะ-ถาน] องค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า (น.) [อง-พระ-สัม-มา-สัม-พุด-ทะ-เจ้า] 主塔 排塔 钟型宝塔 邦塔 城堡型宝塔 (皇室) 皇室成员 圣地 佛祖 ภาพประกอบที่ 1 รูปแบบของเจดีย์

24 Q. ทา ไมวัดโพธ ิ์เป็ นวัดแห่งเจดีย์ A. วัดโพธิ์เป็นวัดที่มีเจดียม์ากที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศไทย มีจ านวนเจดียท์ ั้งหมด 99 องค์ ได้รับการขนามว่า “อาณาจักรแห่งเจดีย์（佛塔王国）” โดยประกอบด้วย พระเจดีย์ทรงปรางค์4 องค์พระเจดีย์รายรอบพระระเบียงชั้นนอกมีจ านวน 71 องค์พระเจดีย์หมู่ห้าฐานเดียว 4 หมู่ รวมกัน 20 องค์และพระมหาเจดียส์ ี่รัชกาล 4 องค์ภายในพระเจดีย์บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ หรือ บรรจุสิ่งของต่างๆ เพื่อเป็นพุทธบูชาทุกองค์ พระเจดีย์ทรงปรางค์（邦塔） พระเจดีย์ราย 排塔 พระเจดียห์มู่ห้าฐานเดียว（五塔一基佛塔群） พระมหาเจดียส์ ี่รัชกาล（拉玛 1-4 世皇大佛塔） ประดิษฐานอยู่มุมลานพระอุโบสถ ชั้นนอกทั้ง 4 ด้าน ประดิษฐานอยู่รายรอบพระระเบียง ชั้นนอก มีทั้งหมด 71 องค์ สร้างในสมัย รัชกาลที่ 3 ประดิษฐานอยู่ตรงมุมพระวิหารคดทั้งสี่ ด้าน ประกอบด้วยพระเจดีย์ใหญ่ตรง กลางล้อมรอบด้วยพระเจดีย์เล็ก 4 องค์ รวม 5 องค์อยู่บนฐานเดียวกัน ประดิษฐานอยู่ในบริเวณก าแพงแก้วสีขาว เป็นพระมหาเจดีย์ประจ ารัชกาลที่1-4

25 1 พระมหาเจดีย์ 4 รัชกาล <<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<< พระเจดีย์เป็นสิ่งก่อสร้างทางสถาปัตยกรรมที่มีจ านวนมาก ที่สุดในวัดโพธิ์ในกลุ่มพระเจดีย์ที่มีความส าคัญที่สุด ได้แก่ พระมหาเจดีย์ประจ ารัชกาลที่ 1-4 พระมหาเจดีย์กลุ่มนี้สูง เท่ากัน 42 เมตร ทั้ง 4 องค์สร้างขึ้นเพื่อเป็นพุทธบูชาและอุทิศ ถวายพระมหากษัตริย์ ต่อมารัชกาลที่ 4 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระมหาเจดีย์ประจ า พระองคเ์พิ่มขึน้อีกหนึ่งองคเ์พื่อถวายเป็นพุทธบูชา คือพระมหาเจดียอ์งคท์ ี่ ต่อท้ายจากพระมหาเจดียร์ัชกาลที่ 1 มีลักษณะแตกต่างจากพระมหาเจดีย์ องค์อื่น ทรงสร้างขึ้นเป็นแบบเฉพาะของรัชกาล ประดับด้วยกระเบื้อง เคลือบสีน ้าเงนิเข้ม และถวายนามว่า พระมหาเจดีย์ทรงพระศรีสุริโยทัย Q. ร ู ปภาพต่อไปน ี ค้ื อสถานทใดี่ พระมหาเจดียป์ระจ ารัชกาลที่1 คือพระมหาเจดีย์องค์กลางประดับ ด้วยกระเบือ้งเคลือบสีเขียว นามว่า พระมหาเจดีย์ศรีสรรเพชดาญาณ สร้าง ในสมัยรัชกาลที่ 1 เพื่อบรรจุพระศรีสรรเพชญ เป็นพระพุทธรูปยืนสูง 16 เมตร อัญเชิญมาจากวัดพระศรีสรรเพชญ ซึ่งเป็นพระอารามคู่กับพระราชวัง อาณาจักรอยุธยาจึงเป็นพระพุทธรูปทมี่ีความสา คัญแห่งกรุงศรีอยุธยา รัชกาลที่3 ทรงสร้างพระ มหาเจดียเ์พิ่มขึน้อีก 2 องค์ขนาบ ข้างพระเจดีย์กลาง พระมหา เจดีย์องค์ด้านซ้ายประดับด้วย กระเบื้องเคลือบสีขาว ทรงพระ ราชอุทิศถวายแด่พระราชชนก คือพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศ หล้านภาลัย เป็ นพระมหาเจดีย์ ประจ ารัชกาลที่ 2 นามว่า พระ มหาเจดีย์ดิลกธรรมกรกนิทาน พระมหาเจดีย์อีก องคห์นึ่งด้านขวา ประดับ ด้วยกระเบื้องเคลือบสี เหลือง ทรงพระราชอุทิศ ถวายเป็ นพุทธบูชา เป็ น พระมหาเจดีย์ประจ า รัชกาลที่ 3 มีนามว่า พระ มหาเจดีย์มุนีบัตบริขาร A. กระเบื้องเคลือบ (น.) อาณาจักรอยุธยา (น.) ทรงพระราชอุทิศถวาย (ก.) พระราชชนก (น.) [พระ-ราด-ชะ-ชะ-นก ] 瓷片 大城王朝 （皇室）献给 （皇室）父亲 ภาพประกอบที่ 2 พระมหาเจดีย์4รัชกาล รัชกาล ภาพประกอบที่ 3แผนผังวดัโพธิ์ 3 2 4

26 Q. ท าไมพระมหาเจดีย์ประจ ารัชกาลมีแค่4 องค์ ในสมัยรัชกาลที่4 การสร้างพระมหาเจดีย์ทรงพระศรี สุริโยทัยยังไม่แล้วเสร็จ เมื่อพระองศใกล้จะ ์ เสด็จสวรรคต ได้มี พระราชด ารัสเฉพาะกับรัชกาลที่5 ว่า การสร้างพระมหาเจดีย์ วัดโพธิ์กลายเป็ นสัญลักษณ์แทนพระเจ้าแผ่นดินไป ถ้าพระเจ้า แผ่นดินทุกพระองศ์สร้างเจดีย์อยู่เสมอจะไม่มีที่สร้าง ควรจะ ถือว่าพระเจ้าแผ่นดินทั้ง 4 พระองค์(รัชกาลที่1-4) นั้น ท่านได้ เคยเห็นหน้ากันทั้ง 4 พระองค์จึงควรมีพระมหาเจดีย์อยู่ ด้วยกัน อย่าให้ต้องสร้างทุกแผ่นดินอีกต่อไป เสด็จสวรรคต (ก.) [สะ-เด็ด-สะ-หวัน-คด] พระราชด ารัส (น.) [พฺระ-ราด-ชะ-ด า-หฺรัด] พระเจ้าแผ่นดิน (น.) （皇室）驾崩 （皇室）诏令 （皇室）国王 A. ภาพประกอบที่ 4 พระมหาเจดีย์4รัชกาล รัชกาล

27 วัดโพธิ์เป็นวัดทมี่ีพระเจดียม์ากที่สุดวัดหนึ่งใน ประเทศไทย มีจ านวนมากถึง 99 องค์ เจดีย์ระดับ สูงสุดคือพระมหาเจดีย์4 รัชกาล มหาเจดีย์ขนาดใหญ่ 4 องค์ทลี่้อมรอบด้วยกา แพงแก้ว สร้างขึน้ต่างยุคสมัย เป็ นสถาปัตยกรรมเจดีย์กลุ่มที่โดดเด่นและงดงาม ประดับด้วยเครื่องถ้วยกระเบือ้งเคลือบหลากสีอันเป็ น เอกลักษณ์เป็นเจดียท์ ี่มีความพิเศษ เพราะเป็นพระ มหาเจดียป์ระจา รัชกาลที่1-4 Q. เสน่ห์ของวัดโพธ ิ์ม ี อะไรบ ้ างในสถานทแ ี่หง่น ี้

28 ความร ู ้ เพม ิ่เตม ิ เจดย ี ท ์ ม ี่ีชื่อเส ี ยงในประเทศ จีน ค ุ ณร ู ้ หร ื อไม่ ถ่า 塔 เจดีย์จีน จีนเรียกเจดีย์ว่า “ถะ (ถ่า 塔)” มีหลายแบบตามยุคสมัย แต่หมู่เจดีย์ที่มีชื่อเสียงมากคือ สวนป่ าเจดีย์(塔林) ที่ข้างวัดเส้าหลิน (少林寺) มณฑลเหอหนาน ต านานเจ้ายุทธจักรกังฟู(武林功夫) อันโด่งดัง มีเจดีย์อิฐรูปแบบต่างๆ มีอายุนับตั้งแต่สมัยราชวงศ์ถัง ( 唐朝)ถึงสมัยราชวงศ์ชิง (清朝) จ านวน 220 องค์เป็นสุสานของพระภิกษุผู้ทรงคุณวุฒิ(高僧) ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศจีน และอีกแห่งคือวัดหลิงหยานซี่ (灵隐寺) มณฑลซานตง จ านวน 176องค์มีอายุนับตั้งแต่สมัยราชวงศ์ถังถึงสมัยราชวงศ์ชิงเช่นเดียวกัน ภาพประกอบที่ 5 สวนป่ าเจดีย์วัดเส้าหลิน ภาพประกอบที่ 6 สวนป่ าเจดีย์วัดหลิงหยานซี่

29 แบบทดสอบระหว่างเรียน ให้ผู้เรียนเลือกคา ตอบที่ถูกต้องทสีุ่ดเพียงข้อเดียว 1. ข้อใดไม่เข้าพวก (ความเข้าใจ) ก. เจดีย์ประธาน ข. เจดีย์ทรงระฆัง ค. เจดีย์ทรงปรางค์ ง. เจดีย์ทรงปราสาท 2. ข้อใดกล่าวถูกต้อง (ความรู้ความจา ) ก. พระเจดีย์หมู่ห้าฐานเดียวมีเจดีย์จ านวน 20องค์ ข. พระเจดีย์หมู่ห้าฐานเดียวมีเจดีย์จ านวน 24องค์ ค. พระเจดีย์หมู่ห้าฐานเดียวมีเจดีย์จ านวน 25องค์ ง. พระเจดีย์หมู่ห้าฐานเดียวมีเจดีย์จ านวน 30องค์ 3. ในวดัโพธิ์มีเจดีย์ประเภทใดจ านวนมากที่สุด (การวิเคราะห์) ก. พระเจดีย์ราย ข. พระเจดีย์ปรางค์ ค. พระมหาเจดีย์4 รัชกาล ง. พระเจดีย์หมู่ห้าฐานเดียว 4. พระมหาเจดีย์4 รัชกาลมีความสูงเท่าใด (ความรู้ความจา ) ก. 40 เมตร ข. 42 เมตร ค. 45 เมตร ง. 46 เมตร 5. พระมหาเจดีย์ดิลกธรรมกรกนิทานสร้างในสมัยใด (ความรู้ความจา ) ก. รัชกาลที่ 1 ข. รัชกาลที่ 2 ค. รัชกาลที่ 3 ง. รัชกาลที่ 4 6. พระมหาเจดีย์องค์ใดบรรจุพระพุทธรูปยืนสูง 16 เมตร (ความเข้าใจ) ก. พระมหาเจดีย์มุนีบัตบริขาร ข. พระมหาเจดีย์ทรงพระศรีสุริโยทัย ค. พระมหาเจดีย์ศรีสรรเพชดาญาณ ง. พระมหาเจดีย์ดิลกธรรมกรกนิทาน 7. พระมหาเจดีย์องค์ใดมีลักษณะแตกต่างจากองค์อื่น (ความเข้าใจ) ก. พระมหาเจดีย์ประจ ารัชกาลที่ 1 ข. พระมหาเจดีย์ประจ ารัชกาลที่ 2 ค. พระมหาเจดีย์ประจ ารัชกาลที่ 3 ง. พระมหาเจดีย์ประจ ารัชกาลที่ 4 8. รัชกาลใดมีพระราชด ารัสให้หยุดสร้างพระมหาเจดีย์ (ความรู้ความจา ) ก. รัชกาลที่ 1 ข. รัชกาลที่ 3 ค. รัชกาลที่ 4 ง. รัชกาลที่ 5 9. ข้อใดกล่าวถูกต้องเกี่ยวกับเจดีย์จีน (ความเข้าใจ) ก. เป็นที่เก็บคัมภีร์และหนังสือ ข. เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูป ค. เป็นที่บรรจุพระบรมอัฐิของฮ่องเต้ ง. เป็นสุสานของพระภิกษุผู้ทรงคุณวุฒิ 10. สวนป่ าเจดีย์วัดเส้าหลินสร้างขึ้นตั้งแต่สมัยใด (ความรู้ความจา ) ก. สมัยราชวงศ์ถัง ข. สมัยราชวงศ์ชิง ค. สมัยราชวงศ์ซ่ง ง. สมัยราชวงศ์หมิง สแกนเพื่อทา แบบทดสอบ

30 บรรณานุกรม Shaoyun Xiao, และ China Guangzhou Foreign Language Institute. (2001). พจนานุกรมไทย-จีน = Thai Chinese dictionary. Beijing Commercial Press. การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยและกรมศิลปากร. (2559). คู่มือนา เทยี่ววดัโพธิ.์สืบค้นจาก http://watpho.com/th/book/detail/318 บัณฑิต ลิ่วชัยชาญ, ณัฐพงศ์ ศิริวัฒนพิเชษฐ์, และ วารุณี โอสถารมย์. (2558). ประวัติศาสตร์วัดพระเชตุพน วิมลมังคลาราม (พ.ศ. 2325-2411). กรุงเทพฯ: คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน. พระธรรมราชานุวัตร. (2541). โบราณวัตถุจากพระมหาเจดีย์๔ รัชกาล วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม. กรุงเทพฯ: วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม. วัชรี วัชรสินธุ์. (2551). วัดพระเชตุพน มชัฌมิประเทศอนัวิเศษในชมพพูทวปี.กรุงเทพฯ: มติชน. วัดประจ ารัชกาล ไปไหว้พระขอพรเสริมสิริมงคล. (2560). สืบค้นจาก https://travel.kapook.com/view53858.html สันติ เล็กสุขุม. (2552). เจดีย์: ความเป็นมาและคา ศพัท์เรียกองคป์ระกอบเจดยีใ์นประเทศไทย (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: มติชน.

31 สารบัญภาพประกอบ ภาพประกอบ รูปภาพ ทมี่าของรูปภาพ ภาพประกอบที่ 1 รูปแบบของเจดีย์ ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 2 พระมหาเจดีย์4รัชกาล ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 3 แผนผงัวดัโพธิ์ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 4 เจดียแ์บบจีนในวดัโพธิ์ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 5 สวนป่ าเจดีย์วัดเส้าหลิน สืบค้นจาก https://www.sohu.com/a/339093740_513083 ภาพประกอบที่ 6 สวนป่ าเจดีย์วัดหลิงหยานซี่ สืบค้นจาก http://m.516lyw.com/article/1661.html

บทที่ 4 พระนอนที่สวยที่ส ุด จุดประสงคก ์ ารเรยีนรู้ของบทนี้ 1. ผู้เรียนระบุลักษณะพระพุทธไสยาสน์ได้ 2. ผู้เรียนอธิบายค าราชาศัพท์ที่เกี่ยวกับพระพุทธไสยาสน์ได้ 3. ผู้เรียนบอกประวัติการสร้างพระพุทธไสยาสน์ได้

33 บทที่ 4 พระนอนที่สวยที่ส ุด Q. พระพุทธไสยาสน์วัดโพธ ิ์ใหญ่ขนาดไหน A. พระพุทธไสยาสน์หรือพระนอน (卧佛)เป็นพระพุทธรูป สมัยต้นรัตนโกสินทร์ ขนาดขององค์พระยาว 46 เมตร สูงจาก พืน้ถึงยอดพระเกตุมาลา 15 เมตร เฉพาะพระพักตร์จากไรพระ ศกถึงพระหนุยาว 5 เมตร พระบาทยาว 5 เมตร สูง 3 เมตร เป็ น พระพุทธรูปที่มีขนาดใหญ่มาก ประดิษฐานในพระวิหารพระ พุทธไสยาสน์หรือวิหารพระนอนในเขตพุทธาวาสมุมก าแพง ทิศตะวันตกเฉียงเหนือ พระพุทธรูป คือ สัญลักษณ์แทนองค์พระพุทธเจ้า พระพุทธรูปจึงเป็นเครื่อง ยึดเหนี่ยวจิตใจของพุทธศาสนิกชน การสร้างพระพุทธรูปปรากฏเป็นหลักฐานอยู่ใน ทุกยุคสมัย มีพระพุทธรูปปางต่าง ๆ สร้างขึ้นตามความเชื่อในพุทธประวัติวัดโพธิ์ เป็นวัดที่ประดิษฐานพระพุทธปฏิมามากที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศไทย รวม 872 องค์ พุทธประวัติ(น.) พระพุทธปฏิมา (น.) [พระ-พุด-ทะ-ปะ-ติ-มา] ไสยาสน์(ก.) พระเกตุมาลา (น.) [เก-ตุ-มา-ลา] พระพักตร์(หน้า) (น.) [พระ-พัก] ไรพระศก (ไรผม) (น.) พระหนุ(คาง) (น.) [พระ-หะ-นุ] พระบาท (เท้า) (น.) 佛史 佛像 睡觉 （佛）光轮 （佛）脸 （佛）发际线 （佛）下巴 （佛）佛脚 พระหนุ ไรพระศก พระเกตุมาลา พระพุทธบาท พระพักตร์ ภาพประกอบที่ 1 พระพุทธไสยาสน์

34 Q. จ าได้หรือไม่ใครสร้างพระพุทธไสยาสน์ พระพุทธไสยาสน์ รัชกาลที่ 3 <<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<< พระพุทธไสยาสน์สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3 มีขนาดใหญ่เป็นอันดับ 3 ของประเทศไทย มีลักษณะพิเศษคือมีรูปมงคล 108 ประการที่พระบาทประดับมุก A. รัชกาลที่ 3 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระพุทธไสยาสน์ขึ้นเมื่อ บูรณปฏิสังขรณว์ัดโพธิ์ครั้งใหญ่ ทรงขยายเขตวัดออกไปทางทิศ ตะวันตกเฉียงเหนือ โดยสร้างองค์พระพุทธไสยาสน์ก่อนแล้วจึง สร้างพระวิหารครอบภายหลัง ทรงมีพระราชด าริว่า พระพุทธรูป ปางส าคัญได้สร้างขึน้ในวัดโพธิ์หลายปางแล้ว ขาดแต่ปางไสยาสน์ เท่านั้น พระพุทธไสยาสน์เป็นพระพุทธรูปที่สร้างขึน้ด้วยฝีมือช่าง ในยุคทองแห่งศิลปะสมัยรัตนโกสินทรท์ ี่รุ่งโรจน์พระบาทสมเด็จ พระน่ังเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระทัยในการกุศลจนมีค ากล่าวว่า “ ใครสร้างวัดก็โปรด” มงคล (ว.) ยุคทอง (น.) รุ่งโรจน์(ว.) พระทัย (น.) การกุศล (น.) 吉祥 黄金时期 辉煌 (佛) 心 慈善 ภาพประกอบที่ 2 รูปมงคลที่พระบาทพระพุทธไสยาสน์

35 พระพุทธรูปประจา วันเกิด 生日星期佛 วันอังคาร 星期二 <<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<< พระพุทธไสยาสน์หรือพระนอนท่ีวัดโพธิ์ได้รับรางวัลให้ติด อันดับ 1 ใน 10 ของรูปปั้นทางศาสนาที่สวยงามที่สุดในโลก จากการจัดอันดับของ CNN Travel พระนอนองค์นี้ได้รับการ ขนานนามมาโดยตลอดว่าเป็น “สัญลักษณ์ทางศาสนาที่สวย ที่สุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้” Q. ไหว้พระพุทธไสยาสน์ขอพรเรอ ื่งอะไร A. ลักษณะมงคลทั้งหมดนี้มีความเชื่อกันว่า หากมากราบ ไหว้ที่ปลายเท้าของพระนอนวัดโพธิ์และอธิษฐานขอพรต่างๆ ชีวิตจะร่มเย็นเป็ นสุข มีโชคลาภและการงานส าเร็จ และยังมี ความเชื่ออีกว่าพระนอนวัดโพธิ์ช่วยให้สมหวังในความรัก โดยเฉพาะสาวโสดที่อายุขึ้นเลข 3 แต่ยังไม่มีคู่ ไม่มีคนรัก เพราะตามศาสตร์เลข 3 คือ พระนอน ขอพร (ก./น.) ขนานนาม (ก./น.) อธิษฐาน (ก.) ร่มเย็นเป็นสุข (ก.) โชคลาภ (น.) สมหวัง (ก.) 许愿 美誉 祈祷 平安快乐 运气 心想事成 ภาพประกอบที่ 3 พระพุทธไสยาสน์ วิหารพระพุทธไสยาส 卧佛大殿

36 มงคล 108 ประการ ประกอบด้วยมงคลต่างๆ แบ่งประเภทได้ดังนี้ ➢ เป็ นสัญลักษณ์แห่งโชคลาภและความอุดมสมบูรณ์เช่น ดอกบัว ➢ เป็ นสัญลักษณ์แสดงความเป็ นกษัตริย์และพระเจ้าจักรพรรดิเช่น มังกร ➢ เป็นสัญลักษณร์ูปมงคลในจักรวาลตามความเชื่อของพระพุทธศาสนา เช่น เขาจักรวาล Q. ภาพมงคลทพ ี่ระบาทพระพุทธไสยาสน์มีความหมายอะไร ฝ่ าพระบาทพระพุทธไสยาสน์卧佛脚掌 ภาพมงคล 108 ประการ <<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<< พระพุทธไสยาสน์เป็นพระพุทธรูปที่มีความงดงามมาก ที่ฝ่ าพระบาททั้ง 2 ข้างประดับมุกเป็ นภาพมงคล 108 ประการ เป็นพระราชด าริในพระบาทสมเด็จพระ นั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ให้จ าหลักภาพมงคล 108 ไว้ที่ฝ่ าพระบาทพระพุทธไสยาสน์มีการผสมศิลปะจีน ตามคติจีน มีแนวคิดเรื่องฮวงจุ้ยอยู่ด้วย สังเกตได้จาก ภาพแบบจีนเช่น นก หงส์ภูเขา เมฆ เป็นต้น ฮวงจุ้ย (น.) หงส์ (น.) พระเจ้าจักรพรรดิ(น.) ความอุดมสมบูรณ์(ว.) จักรวาล (น.) A. 风水 凤凰 皇帝 富饶 宇宙 ภาพประกอบที่ 4 พุระบาทพระพุทธไสยาสน์

37 วิหารพระพุทธไสยาส สร้างขึน้ในสมัยรัชกาลที่ 3 ภายในวิหารประดิษฐานพุทธไสยาสน์ที่มีขนาดใหญ่ ที่สุดในกรุงเทพฯ และใหญ่เป็ นอันดับ 3 ของประเทศ ไทย มีลักษณะเด่น มีลายมงคล108 ประการประดับ มุกทฝี่่าพระบาท Q. เสน่ห์ของวัดโพธ ิ์ม ี อะไรบ ้ างในสถานทแ ี่หง่น ี้

38 ความร ู ้ เพม ิ่เตม ิ พระพ ุ ทธร ู ปประจา วันเก ิ ด ไปไหว้พระกัน เวลาไปท าบุญที่วัด นอกจากคนไทยชาวพุทธนิยมกราบไหว้พระประธานแล้ว ยังมักกราบไหว้ พระพุทธรูปประจ าวันเกิด（生日星期佛）ของตนเอง เพื่อความเป็นสิริมงคลด้วย ทราบหรือไม่ว่าพระพุทธรูป ปางต่าง ๆของวันเกิดแต่ละวันนั้นมีลักษณะที่แตกต่างกันไป ดังนี้(1-7 หมายถึง วันอาทิตย์-วันเสาร์) 1. พระพุทธรูปประจ าวันเกิดของคนเกิดวันอาทิตย์คือ “พระพุทธรูปปางถวายเนตร (成道佛)” 2. พระพุทธรูปประจ าวันเกิดของคนเกิดวันจันทร์คือ “พระพุทธรูปปางห้ามญาติ” หรือ “พระพุทธรูปปางห้ามสมุทร (平定佛)” 3. พระพุทธรูปประจ าวันเกิดของคนเกิดวันอังคารคือ “พระพุทธรูปปางไสยาสน์” หรือเรียกอีก ชื่อว่า “ปางปรินิพพาน” (涅槃佛) 4. พระพุทธรูปประจ าวันเกิดของคนเกิดวันพุธนั้นจะมีอยู่ 2 แบบด้วยกัน คือ แบบ “พระพุทธรูปปางอุ้มบาตร(托钵佛)” (กลางวัน) กับแบบ “พระพุทธรูปปางป่ าเลไลยก์ (禅定座佛)” (กลางคืน) 5. พระพุทธรูปประจ าวันเกิดของคนเกิดวันพฤหัสบดีคือ “พระพุทธรูปปางสมาธิ(冥想佛)” หรือเรียกอีกชื่อว่า “พระพุทธรูปปางตรัสรู้” 6. พระพุทธรูปประจ าวันเกิดของคนเกิดวันศุกร์คือ “พระพุทธรูปปางร าพึง (内观佛)” 7. พระพุทธรูปประจ าวันเกิดของคนเกิดวันเสาร์คือ “พระพุทธรูปปางนาคปรก (蛇神护法佛)”

39 แบบทดสอบระหว่างเรียน ให้ผู้เรียนเลือกคา ตอบที่ถูกต้องทสีุ่ดเพียงข้อเดียว 1.พระพทุธไสยาสนว์ดัโพธิ์มีความยาวเท่าใด (ความรู้ความจา ) ก. 40 เมตร ข. 42 เมตร ค. 45 เมตร ง.46 เมตร 2. พระพทุธไสยาสนว์ดัโพธิ์สร้างขึ้นสมัยใด (ความรู้ความจา ) ก. สมัยรัชกาลที่ 1 ข. สมัยรัชกาลที่ 2 ค. สมัยรัชกาลที่3 ง. สมัยรัชกาลที่ 4 3. วิหารพระพทุธไสยาสนต์งั้อย่มูมุใดของวดัโพธิ์ (ความรู้ความจา ) ก. ทิศเหนือ ข. ทิศตะวันตก ค. ทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ง. ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ 4. พระพักตร์ หมายถึง (ความเข้าใจ) ก. เท้า ข. หน้า ค. คาง ง. ไรผม 5. รูปภาพนี้คือส่วนใดของพระพุทธไสยาสน์ (ความเข้าใจ) ก. พระหนุ ข. พระเกตุมาลา ค. พระทัย ง. พระบาท 6. พระพุทธไสยาสน์เป็นพระพุทธรูปประจ าวันใด (ความรู้ความจา ) ก. วันพุธ ข. วันอังคาร ค. วันจันทร์ ง. วันพฤหัสบดี 7. เรื่องใดนิยมขอพรจากพระพุทธไสยาสน์ (ความเข้าใจ) ก. การเรียน ข. การงาน ค. สุขภาพ ง. ความรัก 8. ข้อใดเป็นสัญลักษณ์แห่งโชคลาภและความอุดมสมบูรณ์ (การวิเคราะห์) ก. ปลาคู่ ข. มังกร ค. เขาจักรวาล ง. ชมพูทวีป 9. ข้อใดเป็นพระพุทธรูปประจ าวันเกิดวันอาทิตย์ (ความรู้ความจา ) ก. พระพุทธรูปปางตรัสรู้ ข. พระพุทธรูปปางร าพึง ค. พระพุทธรูปปางห้ามสมุทร ง. พระพุทธรูปปางถวายเนตร 10. ข้อใดกล่าวถูกต้องเกี่ยวกับพระพุทธรูปประจ าวันพุธ (ความรู้ความจา ) ก. พระพุทธรูปปางอุ้มบาตร (กลางวัน) พระพุทธรูปปางนาคปรก (กลางคืน) ข. พระพุทธรูปปางห้ามสมุทร (กลางวัน) พระพุทธรูปปางอุ้มบาตร (กลางคืน) ค. พระพุทธรูปปางอุ้มบาตร (กลางวัน) พระพุทธรูปปางป่ าเลไลยก์ (กลางคืน) ง. พระพุทธรูปปางไสยาสน์ (กลางวัน) พระพุทธรูปปางป่ าเลไลยก์(กลางคืน) สแกนเพื่อทา แบบทดสอบ

40 บรรณานุกรม Shaoyun Xiao, และ China Guangzhou Foreign Language Institute. (2001). พจนานุกรมไทย-จีน = Thai Chinese dictionary. Beijing Commercial Press. กรมศิลปากร.(2564). สวัสดีตามวัน : พระประจา วนัเกิด. สืบค้นจาก https://www.finearts.go.th/main/view/29958 การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยและกรมศิลปากร. (2559). คู่มือนา เทยี่ววดัโพธิ.์สืบค้นจาก http://watpho.com/th/book/detail/318 บัณฑิต ลิ่วชัยชาญ, ณัฐพงศ์ ศิริวัฒนพิเชษฐ์, และ วารุณี โอสถารมย์. (2558). ประวัติศาสตร์วัดพระเชตุพน วิมลมังคลาราม (พ.ศ. 2325-2411). กรุงเทพฯ: คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน. พระราชเวที, สน สีมาตรัง, สลิลยา มีโภคี, และ อัมพร สโมสร. (2549). วหิารพระนอนวดัโพธิ์กรุงเทพฯ: วัด พระเชตุพนวิมลมังคลาราม. วัชรี วัชรสินธุ์. (2551). วัดพระเชตุพน มชัฌมิประเทศอนัวิเศษในชมพูทวีป.กรุงเทพฯ: มติชน. อรวรรณ ทรัพย์พลอย, และ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร. (2559). วดัโพธิ์มรดกความทรงจา แห่งโลก (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.

41 สารบัญภาพประกอบ ภาพประกอบ รูปภาพ ทมี่าของรูปภาพ ภาพประกอบที่ 1 พระพุทธไสยาสน์ ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 2 รูปมงคลที่พระบาทพระพุทธ ไสยาสน์ ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 3 พระพุทธไสยาส ถ่ายโดยผู้วิจัย ภาพประกอบที่ 4 พระบาทพระพุทธไสยาสน์ ถ่ายโดยผู้วิจัย

บทที่ 5 ต ุ๊กตาจีน จุดประสงคก ์ ารเรยีนรู้ของบทนี้ 1. ผเู้รย ี นแยกแยะประเภทต๊กุตาจ ี นวดัโพธิ์ได้ 2. ผู้เรียนบอกความเป็นมาของตุ๊กตาจีนวดัโพธิ์ได้ 3. ผู้เรียนอธิบายความสัมพันธ์ไทย-จีนในสมัยรัชกาลที่ 3 ได้

43 บทที่ 5 ต ุ๊กตาจีน Q. ตุ๊กตาจีนวัดโพธ ิ์ม ี อะไรบ ้ าง A. วัดที่มีตุ๊กตาจีนมากที่สุดคือ วัดโพธิ์มี มากกว่า 1,000 ตัว รูปแบบหลากหลายชนิด เช่น 1. รูปขุนนาง ซึ่งถือเป็นสัญลักษณ์ของ ความเป็ นสิริมงคล 2. นักบวช ทา รูปไม่ใหญ่มาก โกนศีรษะโล้น ตากลมอมยิม้ใจดีครองจีวร 3. รูปบุคคลท่ัวไป ทัง้ชาย-หญิงและเด็ก 4. เทพและเซียน คือบรรดาเทพเจ้าเทวดา ทมีี่อิทธิฤทธิ์มีคุณธรรม ปกปักคุ้มครอง ชาวโลกให้มีความร่มเย็น 5. รูปสัตว์ได้แก่ มังกร สิงโต แพะ เสือ ม้า ลิง หมูควาย อีกหนึ่งเสน่หข์องวดัโพธิ์รูปสลักหินจีนที่ตั้งประดับตามซุ้มประตูและที่ ต่าง ๆ ในบริเวณเขตพุทธาวาส มีชื่อเรียกกันว่า ตุ๊กตาจีน วัดโพธิ์เป็นวัดที่มี ตุ๊กตาจีนมากที่สุดวัดหนึ่ง ทุกตัวไม่เพียงแต่เป็นตัวแทนแห่งศิลปกรรมจีนเท่านั้น ยังบอกถึงเรื่องราวความสัมพันธ์ทางการค้าระหว่างไทย-จีนในอดีตอีกด้วย ภาพประกอบที่ 1 ตุ๊กตาจีนวดัโพธิ์ ซุ้มประตู (น.) ตุ๊กตาจีน (น.) ขุนนาง (น.) นักบวช(น.) โกนศีรษะโล้น (ก./น./ว.) 门拱，门（过梁） 中国石像 官员 出家人 剃光头 จีวร (น.) เทพ (น.) เซียน (น.) อิทธิฤทธิ์(น.) [อิด-ทิ-ริด] คุณธรรม (น.) 袈裟 神 仙 法力 道德

44 Q. ท าไมมีตุ๊กตาจีนจ านวนมากมายเข้ามาในประเทศไทยในสมัยรัชกาลท ี่3 ตุ๊กตารูปขุนนาง <<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<< ตุ๊กตาจีนเหล่านี้มีรูปร่างหน้าตาและเครื่องแต่งกาย เหมือนกับเครื่องแต่งตัวงิ้ว และแต่งกายเต็มยศสวยงาม ตามอย่างขุนนางจีนทั้งฝ่ายบู๊และฝ่ายบุ๋น เป็นรูปบุคคล ยืน เหมาะที่จะน ามาตั้งตามประตูเป็นทวารบาล งิ้ว (น.) ยศ (ม.) ฝ่ายบู๊(น.) ฝ่ายบุ๋น (น.) ทวารบาล (น.) [ทะ -วา-ระ -บาน] เจ้าสัว (น.) รกราก 京剧人物 官衔、功勋 武将 文臣 门神 巨头 A. ตุ๊กตาจีนน าเข้าประเทศไทยเป็ นจ านวนมาก ในสมัยรัชกาลที่ 3 เนื่องจากสงครามมีน้อยลง ทรง ค้าขายส าเภาร่วมกับเจ้าสัวพ่อค้าชาวจีนที่มาตั้ง รกรากในประเทศไทย ทรงต่อเรือส าเภาขึ้นเอง หลายล าเพื่อค้าขายกับประเทศจีนโดยตรง จึงทรง คุ้นเคยกับพ่อค้าทั้งที่อยู่ในเมืองไทยและเมืองจีน และท าให้มีการน าตุ๊กตาจีนเข้ามาในประเทศไทย จ านวนมากกว่าสมัยอื่น เพราะทรงโปรดศิลปะจีน และได้ชักชวนให้เจ้าสัวพ่อค้าชาวจีนร่วมท าบุญด้วย เป็ นอันมาก ดังนั้น จึงมีพ่อค้าจีนน าตุ๊กตาจีนมา ถวายรัชกาลที่3 และน ามาตกแต่งวัดต่าง ๆ ให้เข้า กับรูปแบบสถาปัตยกรรมไทย

45 Q. อับเฉาคืออะไร A. การค้าเรือส าเภาระหว่างไทย-จีน ขาไปจากเมืองไทย จะบรรทุกสินค้าเต็มเรือ สินค้ามีหลายชนิด เช่น ข้าวสาร หนังสัตว์ เขาสัตว์งาช้าง ไม้สัก ไม้หอมชนิดต่าง ๆ ดินประสิว ตะก่ัว ดีบุก ล้วนเป็นสินค้าหนัก แต่ขากลับเมื่อจา หน่ายสินค้า หมด ก็บรรทุกสินค้าต่าง ๆ จากเมืองจีนมาขาย เช่น ผ้าแพร ผ้าไหม เครื่องทองเหลือง เครื่องเรือน ใบชา เครื่องถ้วย หยก น ้าหนักเบามาก เมื่อเรือเบาถูกคลื่นลมแรงจะท าให้เรือ โคลงเคลงไปมาสินค้าข้าวของกระทบแตกเสียหาย จึงได้คิด ถ่วงน ้าหนักเรือ เรียกว่า “อับเฉา 压船物” หรือเครื่องอับเฉา คือใช้ตุ๊กตาจีน ซึ่งสามารถซือ้หาง่ายราคาไม่แพงบรรทุกใส่ไว้ ในท้องเรือ พอกลับมาถึงเมืองไทยก็ขนเอาขึน้ถวายให้วัดต่าง ๆ ที่รัชกาลที่ 3 ทรงบูรณปฏิสังขรณใ์ช้เป็นเครื่องประดับตกแต่ง อาคารสถานทในวัด ี่ อับเฉา (น.) บรรทุก (ก.) เขาสัตว์(น.) ไม้สัก (น.) ดินประสิว (น.) ตะกั่ว (น.) ดีบุก (น.) ผ้าแพร (น.) คลื่น (น.) โคลงเคลง (ว.) ถ่วง (ก.) 压船物 装载 动物角 柚木 硝 铅 锡 缎 波浪 摇摇晃晃 使下沉 ภาพประกอบที่ 2 เรือส าเภาสมัยรัชกาลที่ 3

46 Q. ท าไมตุ๊กตาจีนวัดโพธ ิ์มีหน้าตาฝร่ัง A. ชาวตะวันตกเริ่มเดินทางเข้ามาติดต่อ ค้าขายกับประเทศทางแถบเอเชียตะวันออก เช่น ไทย จีน ญี่ปุ่น ตั้งแต่สมัยอยุธยา แต่มามีอิทธิพล มากในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ในสมัยราชวงศ์ หยวนได้รับคนตะวันตกมาท างานหลายชาติหลาย ภาษา โดยค านึงถึงความรู้ความสามารถพิเศษ ใ น ช่ ว ง นั้นก า ร เ ดิ น เ รื อ ท ะ เ ล ติ ด ต่ อ ค้ า ข า ย เจริญก้าวหน้ามาก ดินแดนตะวันตกกับตะวันออก จึงติดต่อกันสะดวก เนื่องจากคนฝร่ังมีรูปร่างสูงใหญ่และ แข็งแกร่ง ชาวจีนจึงสร้างรูปชาวตะวันตกออกมา เป็นลักษณะรูปร่างก าย าสูงใหญ่กว่าคนจริงราว 2 เท่าตัว ตาโปนถลน ใส่หมวกทรงกลมใหญ่ยอดสูง นุ่งกางเกงรัดรูป มีผ้าผูกคอ ใส่เสื้อผ้าคลุมหนายาว ตลอดทัง้ตัว ถือไม้หรืออาวุธเฝ้าประตู มาร์โคโปโล (น.) อิทธิพล (น.) สมัยราชวงศ์หยวน (น.) เจริญก้าวหน้า (ก.) ก าย า (ว.) โปนถลน (ว.) ตุ๊กตารูปฝร่ังวัดโพธิ์ <<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<< ซุม้ ประตทูรงนาฬิกาฝร่งัหรือซุมประตู ้ มาร์โคโปโล อยู่ทางด้านศาลาการเปรียญ และด้านพระวิหารพระ พุทธไสยาส 马可波罗 影响 元朝 繁荣进步 魁梧 (肌肉、眼睛)凸出 ภาพประกอบที่ 3 ตุ๊กตารูปฝรั่งวดัโพธิ์

47 Q. เสน่ห์ของวัดโพธ ิ์ม ี อะไรบ ้ างในสถานทแ ี่หง่น ี้ วัดโพธิ์เป็นวัดท่ีมีตุ๊กตาจีนมากท่ีสุดวัดหนึ่ง ตุ๊กตาอับเฉาของถ่วงน ้าหนักเรือกันโคลงเคลง เริ่มมีใน สมัยรัชกาลที่ 3 ในยุคที่มีการค้าส าเภารุ่งเรือง ตุ๊กตาจีน ทุกตัวไม่เพียงแต่เป็นตัวแทนของศิลปกรรมจีนเท่านั้น หากยังบอกถึงเรื่องราวความสัมพันธ์ไทย-จีนในอดีตอีก ด้วย