46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
ผลการสารวจปัญหาการใช้ยาในวัด
ตาบลนาหว้า อาเภอปทมุ ราชวงศา
จงั หวดั อานาจเจริญ
นักศึกษาฝึ กงานหลักสูตรเภสัชกรรมปฐมภมู ิ (เภสัชกรครอบครัวและปฐมภมู )ิ
( Primary care Short course training )
รุ่นท่ี 1/2565
ระหว่างวันท่ี 20 กรกฎาคม- 1 มถิ ุนายน 2565
ความเป็ นมา
ข้อมูลรายงานอุบตั กิ ารณ์พระเณรเข้ารับการรักษาตัวท่ีโรงพยาบาล
จากการใช้ยาและผลติ ภณั ฑ์สุขภาพท่ีไม่เหมาะสม พบเกดิ อาการไม่พงึ
ประสงค์จากการใช้ ร้อยละ 0.05 นอกจากนีย้ งั มีพระสงฆ์ ร้อยละ 35 ต้อง
รับยาโรคเรือ้ รัง และมีการใช้ยาท่ไี ม่ถกู ต้อง มีบางส่วนท่ีไม่ให้ความร่วมมือ
ในการใช้ยา อีกทัง้ ยังพบยาอันตรายในชุดสังฆทาน รวมกับพบพฤตกิ รรม
การเอายาพระรูปอ่ืนมาใช้
56
วัตถุประสงค์
เพ่อื ศึกษาสถานการณ์และจัดระบบการเฝ้ าระวัง
เร่ืองยาและผลิตภณั ฑ์สุขภาพภายในวัด ตาบลนาหว้า
อาเภอปทมุ ราชวงศา จังหวดั อานาจเจริญ
เป้ าหมาย
วัดในตาบลนาหว้า อาเภอปทุมราชวงศา
จงั หวดั อานาจเจริญ จานวน 8 วดั ดงั นี้
1. วัดศรีชมภู่
2. วัดหนิ กอง
3. วัดดอยนกยงู ทอง
4. วัดบ้านหนองแสง
5. วัดหนองป่ ากุง
6. วัดห้วยงเู หลือม
7. วดั บ้านสหกรณ์
8. วดั บ้าโนนสาราญ
57
วธิ ีดาเนินการ
1. จัดทาแผนปฏิบตั กิ ารในการดาเนินงาน
2. สารวจสถานการณ์ยาในวดั ร่วมกับเครือข่ายชุมชนโดยใช้
แบบสารวจ
3. แก้ไขปัญหาด้านยาท่พี บในขณะสารวจข้อมูล
4. การนาข้อมลู ท่ไี ด้มาทาการสรุป และจากนัน้ คนื ข้อมูลในท่ี
ประชุมเครือข่าย
5. หาวิธีการแก้ไขปัญหาร่วมกบั ชุมชน
5
กจิ กรรมการสารวจยาในพนื้ ท่รี ่วมกับเครือข่ายชุมชน
6
58
ผลการสารวจ
ช่ือวัด ข้อมูลพระ ปัญหาท่พี บ แหล่งท่มี า ปัญหา
จานวน โรคเรือ้ รัง อายุพระ ต้ยู า ยาชุด ยาอันตราย ยา ยาเส่ือม ผลิตภัณฑ์ ของยา ด้านยา
พระ ผู้ให้ หมดอายุ คุณภาพ เสริม
สัมภาษณ์ (รายการ) อาหาร อ่ืนๆ
1.วัดศรีชมภู่ 5 เบาหวาน 70 ไมม่ ีต้ยู า ไม่มี ไมพ่ บ 12 ไม่มี คลอโรฟิลล์ -สงั ฆทาน ฉลากยา
+ไขมนั ยงั ทาน - รพ. ไม่
1 รูป ตรงกนั
-สงั่ ออนไลน์ กบั ซอง
2.วัดดอย 3- 50 ไมม่ ี ไมม่ ี พบยา 17 ไม่มี -ชดุ สงั ฆทาน
-สง่ั ออนไลน์
นกยงู ทอง อนั ตราย
หมดอายุ
3.วัดบ้าน 3 โรคสะเก็ด 60 มีแต่ยา มี พบยา 15 มี ชดุ สงั ฆทาน
หนองแสง เงิน หมดอายุ steroid
1 รูป 20 ชดุ
ผลการสารวจ
ช่ือวัด ข้อมูลพระ ปัญหาท่พี บ แหล่งท่มี า ปัญหา
ยา ยาเส่ือม ผลติ ภณั ฑ์ ของยา
4.วัดหนอง จานวน โรคเรือ้ รัง อายพุ ระ ต้ยู า ยาชุด ยา หมดอายุ ด้านยา
ป่ ากงุ พระ ผู้ให้ (รายการ) อ่ืนๆ
อันตราย คุณภาพ เสริม
5.วัดห้วยงู สัมภาษณ์ อาหาร
เหลือม
12 - เบาหวาน + ไม่มี แก้ปวด - 10 มี ชดุ สงั ฆทาน
ความดนั โลหิต จาก
สงู 1 รูป มกุ ดาหา
- โรคเก๊าฑ์ รหมอ
1 รูป กระดกู
2 Haemophilia มีตู้ ยา - - 4 - ชดุ สงั ฆทาน
1 รูป|ปัญหา หมดอายุ
การเก็บรักษา ทกุ ตวั
ยาฉีดคณุ ภาพ
ยา
59
ผลการสารวจ
ช่ือวัด ข้อมูลพระ ปัญหาท่พี บ แหล่งท่มี า ปัญหา
ยา ยาเส่ือม ผลติ ภัณฑ์ ของยา ด้านยา
6.วัดบ้าน จานวน โรคเรือ้ รัง อายุพระ ตู้ยา ยาชุด ยา หมดอายุ
สหกรณ์ พระ ผู้ให้ (รายการ)
7.วัดโนน อันตราย คุณภาพ เสริม อ่ืนๆ
สาราญ สัมภาษณ์ (รายการ) อาหาร
8.วัดหนิ กอง 4 - 50 ต้ยู าพบยา - พบยา 2 - - ชดุ
หมดอาย8ุ อนั ตรายใน สงั ฆทาน |
รายการ ชดุ พบยา
สงั ฆทาน อนั ตราย
4 ไขมนั ใน 75 ไม่มีต้ยู า - - 3 - คลอโรฟิลล์ - ชดุ
เลือดสงู หมดอาย|ุ สงั ฆทาน
1 รูป พบยา
สมนุ ไพร ยาที่ได้จาก
ต้ มเป็ นกิ่ง รพ.
ไม้
1 - 50 ไม่มี /แก้ปวด - 4 1 คาวตอง ชดุ ฉลากยาไม่
หญ้านาง สงั ฆทาน ตรงกนั กบั
แดง วา่ น ซอง
หางจรเข้
สรุปผลการสารวจ
สารวจข้อมูลพระในตาบลนาหว้า อาเภอปทมุ ราชวงศา 34 รูป
พบพระท่เี ป็ นโรคเรือ้ รังจานวน 6 รูป (ร้อยละ 17.64 ) โดยโรคท่พี บ มีดงั นี้
– โรคเบาหวาน จานวน 2 รูป
– โรคความดนั โลหติ สูง 1 รูป
– โรคไขมนั ในเลอื ดผดิ ปกติ 1 รูป
– โรคฮีโมฟี เลีย 1 รูป
– โรคสะเกด็ เงนิ 1 รูป
ในจานวนพระท่เี ป็ นโรคเรือ้ รังพบปัญหาจากการใช้ยา 4 รูป (ร้อยละ 66.67 )
ดงั นี้
– หยุดใช้ยาหรือปรับขนาดยาด้วยตวั เอง
– รับประทานยาประจาตวั ไม่ต่อเน่ือง
– เกบ็ รักษายาในอุณหภมู ทิ ่ไี ม่เหมาะสม
– เกบ็ ยาโดยไม่ใส่ซองยา
60
สรุปผลการสารวจ
■ จากการสารวจยาในวัดจานวน 8 วัด มีวัดท่ีมียาสารองไว้ในวดั จานวน 8 วัด
(ร้อยละ100) มีแหล่งท่มี า ดงั นี้
– ชุดสังฆทาน 8 วัด(ร้อยละ 100)
– โรงพยาบาล (ร้อยละ 25)
– ยาท่พี ระภกิ ษุจัดหาซือ้ มาใช้เอง(ร้อยละ 25)
■ ประเภทยาท่ีพบ ได้แก่ ยาสามัญประจาบ้าน ยาอันตราย ยาปฏชิ ีวนะ
ยาแก้ปวดหรือยากลุ่มยาบรรเทาอาการอักเสบท่ไี ม่ใช่สเตียรอยด์ (Non-
Steroidal Anti Inflammatory Drugs หรือ NSAIDs) ยาลูกกลอนเมด็ ห้าสี
(ผสมสเตยี รอยด์) ยาชุด ยาใช้ภายนอก และยาสมุนไพร
11
สรุปผลการสารวจ
■ การจัดเกบ็ ยาในวัด มีต้ยู าสามัญประจาบ้านจานวน 4 วัด(ร้อยละ 50)
โดยมากจดั เกบ็ ไว้ท่ีกุฏเิ จ้าอาวาส
■ พบปัญหาด้านยาดังนี้
– ยาหมดอายุ/เส่ือมสภาพ 8 วัด(ร้อยละ 44.44)
– พบยาอันตรายในชุดสังฆทาน 3 วัด (ร้อยละ 16.67)
– พบยาชุด 3 วัด(ร้อยละ 16.67)
– การจัดเกบ็ ยาไม่เหมาะสม 3 วัด(ร้อยละ 16.67)
– พบยาสเตียรอยด์ 1 วัด (ร้อยละ 5.55)
12
61
ปัญหาการใช้ยาท่พี บ
การแก้ไขปัญหาด้านยาท่พี บในขณะสารวจข้อมูล
1. ตรวจสอบพบยาหมดอายุ/ยาเส่ือมสภาพ เกบ็ กลับมาทาลาย
2. ตรวจสอบพบยาชุด ยาสมุนไพร เกบ็ ตวั อย่างมาตรวจสอบสารสเตยี รอยด์
3. แนะนาวธิ ีการเกบ็ รักษายาและวธิ ีการใช้ยาท่ีถูกต้องเหมาะสม
4. จัดเรียงยาและเขยี นรายละเอียดยา แยกยารับประทานและยาใช้ภายนอก
5. ให้ความรู้เร่ืองผลข้างเคียงและอันตรายท่ีอาจเกดิ จากการใช้ยาท่ไี ม่
เหมาะสม
14
62
ข้อเสนอแนะในการแก้ไขปัญหาการใช้ยาในวัด
■ จัดเวทีวชิ าการเชญิ กลุ่มเป้ าหมายมาสร้างความตระหนักและความรู้ความ
เข้าใจท่ีถกู ต้องเหมาะสมในการเลือกใช้ยาและผลติ ภัณฑ์สุขภาพ ร่วม
กาหนดทศิ ทางการเฝ้ าระวังความปลอดภัยด้านยาในวัด
■ ให้มีระบบการดูแลยาท่ีวัดโดยใช้กลไกของชุมชน ได้แก่ อสม หรือผู้นา
ชุมชน อย.น้อยในโรงเรียน และใช้กระบวนการบวร.ร ในการตดิ ตามการ
ใช้ยาของพระสงฆ์
■ กากับ ตดิ ตาม สนับสนุนโดยทีมคณะทางานแต่ละตาบล และมีการสรุปผล
การดาเนินงาน ในเวทแี ลกเปล่ียนเรียนรู้
15
ข้อเสนอแนะในการแก้ไขปัญหาการใช้ยาในวดั
■ สร้างเครือข่ายความร่วมมือจากทกุ ภาคส่วนตงั้ แต่ระดบั จงั หวัด อาเภอ
(ประกอบด้วยสานักพทุ ธศาสนา องค์การปกครอง ศนู ย์ดารงธรรม ตารวจ ผู้นา
ชมชน องค์กรท้องถ่นิ สาธารณสุข )ในการเฝ้ าระวงั ดแู ลจดั การปัญหาการ
จาหน่ายยาและผลิตภณั ฑ์สุขภาพท่เี ก่ยี วข้องกบั ศาสนา รวมถงึ การตรวจสอบลง
พนื้ ท่ี หากเกดิ ข้อร้องเรียนขนึ้
■ ประสานเจ้าคณะอาเภอปทมุ ราชวงศา จงั หวัดอานาจเจริญ ออกมาตรการกากับ
ดแู ลพระภกิ ษุในการใช้ยาชุด ยาลกู กลอน อาหารเสริม/สมนุ ไพร โดยขอความ
ร่วมมือพระภกิ ษุงดใช้ยาชุด ท่ไี ม่มีฉลากยา ไม่มชี ่อื ยากากบั ชดั เจน งดใช้ยา
ลูกกลอนท่ไี ม่มที ะเบยี นยา รวมทงั้ ปรึกษาทมี สาธารณสุขทุกครัง้ ก่อนการใช้
อาหารเสริม/สมุนไพร และงดให้มกี ารโฆษณาขายผลติ ภณั ฑ์อาหารเสริมหรือยา
ในวดั เพ่อื ป้ องการอาการข้างเคยี งและอนั ตรายท่อี าจเกดิ จากยา
16
63
ผลการสารวจปัญหาการใช้ยาในวดั
ตาบลนาหว้า อาเภอปทมุ ราชวงศา
จังหวัดอานาจเจริญ
นักศกึ ษาฝึ กงานหลักสูตรเภสชั กรรมปฐมภมู ิ
(เภสัชกรครอบครัวและปฐมภูม)ิ
( Primary care Short course training )
รุ่นท่ี 1/2565
64
ศูนย์การเรียนรู้ปทมุ ราชวงศา จ.อำนาจเจรญิ
1.สถานการณ์
ในการประชมุ ภายในกลุ่มงานเภสชั กรรมและคมุ้ ครองผู้บรโิ ภคแหง่ หนงึ่ หัวหน้ากลมุ่ งานกลา่ วว่า ปญั หาท่พี บบอ่ ยในพน้ื ท่ี คือ 1)
ผลติ ภัณฑส์ ขุ ภาพปนเป้ือนสาร steroids 2) ผลติ ภณั ฑ์ทปี่ ลอมปนยาลดความอว้ น 3) เครื่องสำอางผสมสารหา้ มใชต้ ามกฎหมาย และ 4)ยาไม่เหมาะสมในชุมชน
แตด่ ว้ ยขอ้ จำกัดของเวลา กำลังคน และทรัพยากรทำให้ต้องเลือกปัญหามาดำเนนิ การเป็นพเิ ศษเพียงประเดน็ เดียว
หวั หนา้ กลมุ่ งานถามทา่ นในฐานะเภสชั กรที่เขา้ ร่วมประชุมวา่ ควรเลือกประเดน็ ใดในการแก้ปัญหา ทา่ นจะใช้วิธีใดในการเลือกประเด็นมาแกไ้ ขปญั หา
จงอธบิ ายและแสดงวิธกี ารดำเนนิ การ
ตอบ
ใช้เกณฑก์ ารจัดลำดบั ความสำคัญของสินค้าไม่ปลอดภัย Issue Pioritization
เกณฑป์ ระเมินความเส่ยี ง น้ำหนัก คะแนนเตม็ สินค้าไม่ปลอดภยั
1.ผลติ ภณั ฑส์ ุขภาพ 2)ผลติ ภณั ฑ์ทปี่ ลอมปน 3)เครื่องสำอางผสมสาร 4)ยาไม่เหมาะสมในชุ
ปนเปอ้ื นสาร steroids ยาลดความอ้วน ห้ามใช้ตามกฎหมาย มชน
1. ผลกระทบต่อสุขภาพ 30 120 90 120 60 120
2. กลมุ่ ประชากร 20 80 60 20 20 80
3. ความถ่ที ใ่ี ช้สมั ผัส 10 40 20 40 40 10
4. ประมาณประชากร 10 40 30 10 10 30
5. มาตรการในตา่ งประเทศ 10 40 30 40 30 40
6. มสี นั ตกคา้ งในส่งิ แวดล้อม/สุขภาพฯ 10 40 40 40 30 40
7. ปริมาณที่ผลติ /การใช้ 10 40 10 20 10 10
รวม 100 400 280 290 200 330
รอ้ ยละ 100 70 72.5 50 82.5
65
เกณฑป์ ระเมินความเป็นไปได้ นำ้ หนกั คะแนนเต็ม สนิ คา้ ไมป่ ลอดภัย
ในการแก้ปญั หา
1.ผลติ ภัณฑ์สขุ ภาพ 2)ผลติ ภณั ฑ์ทป่ี ลอมปน 3)เครื่องสำอางผสมสาร 4)ยาไมเ่ หมาะสมในชุ
ปนเป้อื นสาร steroids ยาลดความอ้วน หา้ มใชต้ ามกฎหมาย มชน
1.การมสี ่ิงทดแทน 10 40 40 40 40 40
2.ราคาสนิ ค้าทดแทนในฐานะผบู้ รโิ ภค 10 40 40 10 10 40
3.คณุ ภาพสินค้าทดแทนในฐานะผบู้ รโิ ภค 10 40 20 30 30 30
4.ระดับผลกระทบต่อผ้ผู ลิต 10 40 20 10 10 30
5.ความร่วมมอื ของภาคีผูบ้ ริโภค 50 200 200 200 200 200
นกั วชิ าการ หนว่ ยงานราชการ
ผูป้ ระกอบการ และนกั การเมือง
6.เป็นนโยบายการเมือง/รัฐบาล 10 40 40 40 40 40
รวม 100 400 360 330 330 380
รอ้ ยละ 100 90 82.5 82.5 95
สรปุ คะแนนตามเกณฑ์การจดั ลำดับสินค้าท่ไี มป่ ลอดภัย (ปัญหาที่พบบ่อยในพน้ื ท่ี)
หมายเลข สนิ คา้ ท่ีไมปลอดภัย รอ้ ยละท่ปี ระเมินไดต้ ามเกณฑ์ รวมผลประเมนิ
(200 คะแนน)
1 1.ผลติ ภัณฑส์ ุขภาพปนเป้ือนสาร steroids ความเสย่ี ง ความเป็นไปได้ในการแกไ้ ขปัญหา
(100 คะแนน) (100 คะแนน) 160.00
2 2)ผลติ ภัณฑ์ที่ปลอมปนยาลดความอว้ น 90.00 155.00
3 3)เคร่ืองสำอางผสมสารห้ามใช้ตามกฎหมาย 70.00 132.50
4 4)ยาไม่เหมาะสมในชมุ ชน 82.50 177.50
72.50 82.50
50.00 95
82.50
สรุปผลการจัดลำดบั สนิ ค้าที่ไมป่ ลอดภยั (ปัญหาท่ีพบบ่อยในพื้นที่)
ลำดบั สนิ คา้ ทไี่ ม่ปลอดภยั (ปัญหาทีพ่ บบ่อยในพนื้ ที่)
1 ยาไม่เหมาะสมในชุมชน
2 ผลติ ภัณฑ์สขุ ภาพปนเปื้อนสาร steroids
3 ผลติ ภัณฑท์ ่ปี ลอมปนยาลดความอ้วน
4 เครื่องสำอางผสมสารหา้ มใช้ตามกฎหมาย
66
ผลการสำ�ำ รวจปัญั หาการใช้้ยาในวััด
ตำำ�บลนาหว้้า อำ�ำ เภอปทุมุ ราชวงศา จังั หวััดอำ�ำ นาจเจริญิ
(ข้้อมูลู สำ�ำ รวจ ณ วัันที่่� 27 – 28 มิถิ ุุนายน 2565)
จััดทำ�ำ โดย
นัักศึึกษาฝึกึ งานหลักั สูตู รเภสัชั กรรมปฐมภูมู ิิ (เภสัชั กรครอบครัวั และปฐมภูมู ิิ)
(Primary care Short course training) รุ่�นที่่� 1/2565
1. ภก.จัตั ุุพล กัันทะมููล ตำำ�แหน่่งเภสััชกรชำำ�นาญการ รพ.ปลวกแดง จ.ระยอง
2. ภญ.บุญุ ยิ่ง� สินิ ทะสอน ตำ�ำ แหน่่งเภสััชกรชำ�ำ นาญการ รพ.กุุดชุุม จ.ยโสธร
3. ภญ.ดุษุ ฎีี โพธิ์�วารี ี ตำำ�แหน่่งเภสัชั กรชำำ�นาญการ รพ.ด่่านขุุนทด จ.นครราชสีีมา
4. ภก.ยุทุ ธศิลิ ป์์ สวััสดิ์์ว� งชัยั ตำำ�แหน่่งเภสัชั กรชำ�ำ นาญการ รพ.มุกุ ดาหาร จ.มุกุ ดาหาร
5. ภญ.อนุุสรา สุรุ ะมะณี ี ตำำ�แหน่่งเภสััชกรชำ�ำ นาญการ รพ.กุุดชุมุ จ.ยโสธร
6. ภญ.สุุทธาสิินีี ราตรี ี ตำำ�แหน่่งเภสััชกรปฏิบิ ััติกิ าร รพ.สรรพสิทิ ธิ์ป� ระสงค์์ จ.อุุบลราชธานีี
7. ภญ.ไวทยา ทองพิิทักั ษ์ ์ ตำ�ำ แหน่่งเภสััชกรปฏิบิ ััติกิ าร รพ.โพธิ์�ไทร จ.อุบุ ลราชธานีี
ปััจจุุบัันยัังคงพบปััญหาเกี่�ยวกัับการใช้้ยาในชุุมชนที่่�หลากหลาย ตั้�งแต่่มีียาไม่่เหมาะสมจำำ�หน่่ายในชุุมชน
มีกี ารกระจายของผลิติ ภัณั ฑ์ส์ ุขุ ภาพที่่ป� ลอมปนยาสเตียี รอยด์์ มีกี ารโฆษณาให้้หลงใช้้ผลิติ ภัณั ฑ์ส์ ุขุ ภาพ ซึ่ง่� อาจก่่อให้้
เกิดิ อันั ตรายต่่อสุขุ ภาพและเกิดิ การสููญเสียี ทางเศรษฐกิจิ ของผู้ป้� ่ว่ ย ยาอันั ตรายในชุมุ ชนยังั มีกี ารกระจายจากชุมุ ชน
ไปสู่่ว� ัดั โดยพบยาอันั ตรายในชุดุ สังั ฆทานที่่ป� ระชาชนนำ�ำ ไปถวายแด่่พระสงฆ์์ ดังั นั้้น� แหล่่งฝึกึ หลักั สููตรเภสัชั กรรมปฐมภููมิิ
(เภสััชกรครอบครััวและปฐมภููมิิ) โดยศููนย์์การเรีียนรู้�้ โรงพยาบาลปทุุมราชวงศา อำำ�เภอปทุุมราชวงศา จัังหวััด
อำำ�นาจเจริิญ จึึงได้้มอบหมายให้้เภสัชั กรสำ�ำ รวจสถานการณ์ย์ าในวัดั โดยมีีการดำ�ำ เนิินงานดังั นี้้�
- จัดั ทำ�ำ แผนปฏิบิ ัตั ิกิ ารในการดำำ�เนินิ งาน
- สำำ�รวจสถานการณ์ย์ าในวััดร่่วมกัับเครืือข่่ายชุุมชนโดยใช้้แบบสำำ�รวจ
- แก้้ไขปัญั หาด้้านยาที่่พ� บในขณะสำ�ำ รวจข้้อมููล
- การนำำ�ข้้อมููลที่่�ได้้มาทำ�ำ การสรุุป และจากนั้้น� คืืนข้้อมููลในที่่�ประชุุมเครืือข่่าย
ผลการจากการสำำ�รวจยาในวัดั เขตตำำ�บลนาหว้้า อำ�ำ เภอปทุุมราชวงศา จังั หวััดอำำ�นาจเจริญิ จำ�ำ นวน 8 แห่่ง
ได้้แก่่
1. วััดศรีีชมภู่่�
2. วัดั หนองป่่ากุงุ
3. วัดั หนองแสง
4. วััดห้้วยงููเหลืือม
5. วััดดอนนกยููง
6. วััดโนนสำ�ำ ราญ
7. วัดั หินิ กอง
8. วััดบ้้านสหกรณ์์
67
พบว่่ากลุ่�มตััวอย่่างพระในตำำ�บลนาหว้้า อำ�ำ เภอปทุุมราชวงศาทั้้�งสิ้�น 34 รููป มีีพระที่่�เป็็นโรคเรื้�อรัังจำำ�นวน
6 รููป (ร้้อยละ 17.64) โดยส่่วนมากโรคที่่เ� ป็็นคืือโรคเบาหวานและไขมันั ในเลืือดสููง จำ�ำ นวน 2 รููป รองลงมาคืือโรค
ความดัันโลหิติ สููง 1 รููป โรคฮีีโมฟีีเลียี 1 รููป โรคต่่อมลููกหมากโต 1 รููปและโรคสะเก็ด็ เงิิน 1 รููป ในจำ�ำ นวนพระที่่�
เป็น็ โรคเรื้อ� รังั พบปัญั หาจากการใช้้ยา 4 รููป (ร้้อยละ 66.67) ดังั นี้้� หยุดุ ใช้้ยาหรืือปรับั ขนาดยาด้้วยตัวั เอง รับั ประทาน
ยาประจำำ�ตััวไม่่ต่่อเนื่่อ� ง เก็บ็ รัักษายาในอุุณหภููมิิที่่�ไม่่เหมาะสม เก็็บยาโดยไม่่ใส่่ซองยา
จากการสำำ�รวจยาในวััดจำ�ำ นวน 8 วััด มีีวััดที่่�มีียาสำ�ำ รองไว้้ในวััด 8 วััด (ร้้อยละ 100) มีีแหล่่งที่่�มา ดัังนี้้�
ชุุดสังั ฆทาน 8 วัดั (ร้้อยละ 100) โรงพยาบาล (ร้้อยละ 25) และยาที่่พ� ระภิิกษุจุ ัดั หาซื้อ� มาใช้้เอง (ร้้อยละ 25) ยาที่่�
พบส่่วนใหญ่่แยกตามประเภทยาส่่วนใหญ่่เป็็นยาสามััญประจำำ�บ้้าน และยัังพบยาอัันตราย ยาปฏิิชีีวนะ ยาแก้้ปวด
หรืือยากลุ่�มยาบรรเทาอาการอัักเสบที่่�ไม่่ใช่่สเตีียรอยด์์ (Non-Steroidal Anti Inflammatory Drugs หรืือ NSAIDs)
ยาชุดุ ยาลููกกลอนเม็ด็ ห้้าสีี (ผสมสเตียี รอยด์์) และยาใช้้ภายนอก มีีการใช้้ยาสมุนุ ไพร 2 วัดั (ร้้อยละ 25) ได้้แก่่
ฟ้้าทะลายโจร และขมิ้น� ชััน
ในด้้านการจัดั เก็็บยาในวัดั มีตี ู้�้ยาสามัญั ประจำำ�บ้้านจำ�ำ นวน 4 วัดั (ร้้อยละ 50) ซึ่่�งกล่่องยาและตู้�ย้ าที่่ม� ีีอยู่ใ� น
วััดส่่วนมากได้้รัับบริิจาคจากโรงพยาบาลส่่งเสริิมสุุขภาพตำ�ำ บลที่่�อยู่�ใกล้้วััด สำำ�หรัับสถานที่่�ในการจััดเก็็บยาในวััด
ขึ้น� อยู่�กัับความสะดวกในการหยิบิ ใช้้ของแต่่ละวััด โดยมากจััดเก็็บไว้้ที่่�กุฏุ ิเิ จ้้าอาวาส
สรุุปพบปััญหาด้้านยาดัังนี้้� ยาหมดอายุุ/เสื่่อ� มสภาพ 8 วัดั (ร้้อยละ 44.44) พบยาอันั ตรายในชุุดสัังฆทาน
3 วัดั (ร้้อยละ 16.67) พบการใช้้ยาชุดุ 3 วัดั (ร้้อยละ 16.67) การจัดั เก็็บยาไม่่เหมาะสม 3 วัดั (ร้้อยละ 16.67)
พบยาสเตีียรอยด์์ 1 วัดั (ร้้อยละ 5.55)
68
ตารางแสดงข้้อมููลยาที่่พ� บในวััด ตำ�ำ บลนาหว้้า อำำ�เภอปทุมุ ราชวงศา ประจำำ�ปีี พ.ศ. 2565
ชื่่�อวััด ข้้อมูลู พระ ปััญหาที่่�พบ แหล่ง่ ที่่�มาของ ปััญหาด้้าน
โรคเรื้้�อรังั ยาชุุด ยาอันั ตราย ยาหมดอายุุ ยา ยาอื่น� ๆ
1. วัดั ศรีชี มภู่่� จำำ�นวน อายุพุ ระผู้้� ตู้้�ยา ยาเสื่อ� ม ผลิิตภััณฑ์์ ฉลากยาไม่่
2. วััดดอยนกยููง พระ โรคเบาหวานและ ให้้สัมั ภาษณ์์ ไม่่มีตี ู้�ย้ า ไม่่พบ ไม่่พบ 12 รายการ คุณุ ภาพ เสริมิ อาหาร ตรงกัันกับั
ทอง 5 โรคไขมันั ในเลืือดสููง ไม่่พบ ซอง
3. วััดบ้้านหนอง 3 70 คลอโรฟิลิ ล์์ - ชุุดสัังฆทาน
แสง 3 1 รููป ไม่่พบ (ยัังทานอยู่)� - โรงพยาบาล
4. วัดั หนองป่า่ กุุง 12 - ไม่่พบ
ไม่่พบ - สั่ง� ออนไลน์์
5. วัดั ห้้วยงููเหลืือม 2 โรคสะเก็ด็ เงินิ
1 รููป 50 ไม่่มีี ไม่่พบ พบยาอัันตราย 17 รายการ ไม่่พบ - ชุดุ สังั ฆทาน
6. วัดั บ้้านสหกรณ์์ 4 ไม่่พบ หมดอายุุ 15 รายการ - สั่ง� ออนไลน์์
- โรคความดันั โลหิติ สูู 60 มีีแต่่ยาหมด ยาชุดุ แก้้ปวดจาก 10 รายการ
และต่่อมลููกหมากโต อายุุ มุกุ ดาหาร พบยา steroid ไม่่พบ ชุดุ สัังฆทาน
1 รููป หมอกระดูกู 20 ชุดุ
- โรคเก๊๊าฑ์์ 1 รููป - ไม่่มีี ไม่่พบ ไม่่พบ ชุุดสัังฆทาน
69 โรค Haemophilia A
1 รููป
- มีตี ู้�้ ยาหมด ไม่่พบ ไม่่พบ 4 รายการ ไม่่พบ ไม่่พบ ชุดุ สัังฆทาน
(ปัญั หาการเก็็บรัักษา อายุุทุุกตัวั
ยาฉีดี คุุณภาพยา)
50 ตู้ย�้ าพบยาหมด ไม่่พบ พบยาอันั ตราย 2 รายการ ไม่่พบ ไม่่พบ ชุดุ สัังฆทาน
- อายุุ 8 รายการ ในชุุดสังั ฆทาน
7. วััดโนนสำ�ำ ราญ 4 โรคไขมันั ในเลืือดสููง 75 ไม่่มีตี ู้ย�้ า ไม่่พบ ไม่่พบ 3 รายการ ไม่่พบ คลอโรฟิิลล์์ - ชุุดสังั ฆทาน
และโรคเบาหวาน 1 รููป หมดอายุ|ุ - โรงพยาบาล
พบยา
สมุนุ ไพรต้้ม
เป็น็ กิ่�งไม้้
8. วััดหินิ กอง 1 - 50 ไม่่มีี ยาชุุดแก้้ปวด ไม่่พบ 4 รายการ 1 รายการ คาวตอง ชุดุ สังั ฆทาน ฉลากยาไม่่
หญ้้านาง ตรงกัันกับั
แดง ว่่าน ซอง
หางจรเข้้
การแก้้ไขปัญั หาด้้านยาที่่�พบในขณะสำ�ำ รวจข้้อมููล
ตรวจสอบพบยาหมดอายุุ/ยาเสื่่อ� มสภาพ เก็บ็ กลัับมาทำ�ำ ลาย
ตรวจสอบพบยาชุุด ยาสมุุนไพร เก็บ็ ตัวั อย่่างมาตรวจสอบสารสเตีียรอยด์์
แนะนำ�ำ วิิธีีการเก็บ็ รักั ษายาและวิธิ ีกี ารใช้้ยาที่่ถ� ููกต้้องเหมาะสม
จััดเรียี งยาและเขีียนรายละเอียี ดยา แยกยารับั ประทานและยาใช้้ภายนอก
ให้้ความรู้เ�้ รื่อ่� งผลข้้างเคียี งและอัันตรายที่่�อาจเกิดิ จากการใช้้ยาที่่ไ� ม่่เหมาะสม
ข้้อเสนอแนะเพิ่่ม� เติิมในการสำ�ำ รวจสถานการณ์ย์ าในวััด
จััดเวทีีวิิชาการเชิิญกลุ่ �มเป้้าหมายมาสร้้างความตระหนัักและความรู้้�ความเข้้าใจที่่�ถููกต้้องเหมาะสมในการ
เลืือกใช้้ยาและผลิิตภััณฑ์ส์ ุุขภาพ ร่่วมกำำ�หนดทิิศทางการเฝ้้าระวังั ความปลอดภััยด้้านยาในวัดั
ให้้มีีระบบการดููแลยาที่่�วััดโดยใช้้กลไกของชุุมชน ได้้แก่่ อสม หรืือผู้้�นำ�ำ ชุุมชน อย.น้้อยในโรงเรีียน และใช้้
กระบวนการบวร.รโดยให้้มีกี ระบวนการทำำ�งานตามบริบิ ทของพื้้น� ที่่แ� ละเครืือข่่ายในชุมุ ชนในการติดิ ตามการใช้้ยาของ
พระสงฆ์โ์ ดยเฉพาะกลุ่ม� โรคเรื้�อรััง ตู้ย้� าสามััญประจำ�ำ วัดั ยาในชุุดสังั ฆทาน
กำ�ำ กับั ติดิ ตาม สนับั สนุนุ โดยทีมี คณะทำ�ำ งานแต่่ละตำ�ำ บล และมีกี ารสรุปุ ผลการดำำ�เนินิ งาน ในเวทีแี ลกเปลี่่ย� น
เรียี นรู้้�
สร้้างเครืือข่่ายความร่่วมมืือจากทุุกภาคส่่วนตั้�งแต่่ระดัับจัังหวััด อำ�ำ เภอ (ประกอบด้้วยสำำ�นัักพุุทธศาสนา
องค์์การปกครอง ศููนย์์ดำ�ำ รงธรรม ตำ�ำ รวจ ผู้น�้ ำ�ำ ชมชน องค์ก์ รท้้องถิ่�น สาธารณสุุข) ในการเฝ้้าระวััง ดูแู ลจัดั การปััญหา
การจำำ�หน่่ายยาและผลิติ ภัณั ฑ์์สุขุ ภาพที่่เ� กี่ย� วข้้องกับั ศาสนา รวมถึึงการตรวจสอบลงพื้้น� ที่่� หากเกิิดข้้อร้้องเรียี นขึ้น�
ประสานเจ้้าคณะอำ�ำ เภอปทุุมราชวงศา จัังหวััดอำำ�นาจเจริิญ ออกมาตรการกำ�ำ กัับดููแลพระภิิกษุุในการใช้้
ยาชุุด ยาลููกกลอน อาหารเสริิม/สมุนุ ไพร โดยขอความร่่วมมืือพระภิิกษุงุ ดใช้้ยาชุุด ที่่ไ� ม่่มีฉี ลากยา ไม่่มีีชื่่อ� ยากำำ�กับั
ชััดเจน งดใช้้ยาลููกกลอนที่่�ไม่่มีีทะเบีียนยา รวมทั้้�งปรึึกษาทีีมสาธารณสุุขทุุกครั้�งก่่อนการใช้้อาหารเสริิม/สมุุนไพร
และงดให้้มีกี ารโฆษณาขายผลิติ ภัณั ฑ์อ์ าหารเสริิมหรืือยาในวััด เพื่�่อป้อ้ งการอาการข้้างเคีียงและอัันตรายที่่�อาจเกิดิ
จากยา
70
ถอดบทเรียนเภสัชกรรมปฐมภูมิ
เภสัชกรรมปฐมภมู ิ(เภสัชกรครอบครัวและปฐมภมู ิ)
ศูนย์การการเรียนรู้โรงพยาบาลปทมุ ราชวงศา
อ.ปทมุ ราชวงศา จ.อานาจเจริญ
การทางาน คบส.ในชุมชน ทงั้ บ้าน วัด โรงเรียน ชุมชนมีส่วนร่วม
กลไกการทางาน
• มกี ารสร้างเครือขา่ ย อย.น้อยในโรงเรียน เพื่ออบรมให้สามารถชว่ ยทางาน คบส.ได้
• การตรวจร้านชาในชมุ ชนอยา่ งตอ่ เนื่องโดย อสม.
• มีการประชาคมเพ่ือหามาตราการของชมุ ชนร่วมกนั : ตรวจพบยาอนั ตราย ยาหรือสนิ ค้า
หมดอายุ จะทาการยดึ ทนั ที
• การจดั ลาดบั ความสาคญั ของสนิ ค้าไมป่ ลอดภยั โดยการทา Issue prioritization
• การทา Policy brief เพ่ือเสนอต่อผ้มู ีอานาจในการกาหนดเป็นนโยบายต่อไป
• ชมุ ชนมสี ว่ นร่วมในการเฝ้ าระวงั สง่ิ ทีจ่ ะเป็นภยั ตอ่ คนในชมุ ชน
71
การตดิ ตามการใช้ยาในชุมชน
โดยใช้การตามรอยจากผ้ปู ่ วยที่เข้ารับการรักษาแบบนอนในโรงพยาบาล ทา
ให้เหน็ ปัญหาของการเจ็บป่ วยท่ีอาจเกิดจากการใช้ยา ก่อนทจ่ี ะลงไปสารวจและแก้ไข
ปัญหาในชมุ ชน
• สารวจการใช้ยาในวดั จากการตามรอยจากทม่ี ีพระสงฆ์ที่มานอนโรงพยาบาล
• มีการสร้างเครือข่ายมาช่วยตรวจสอบยาในวดั : สายตรวจวดั
• ชดุ ยาสามญั ประจาวดั
การเย่ียมบ้าน
เรียนรู้รูปแบบการเยี่ยมบ้านของโรงพยาบาลปทมุ ราชวงศา ประกอบด้วย
ทีมสหวชิ าชีพ ประกอบด้วย แพทย์ เภสชั กร นกั โภชนากร นกั กายภาพบาบดั ร่วมกบั อส
ม.ในพืน้ ท่ี และเจ้าหน้าที่รพ.สต มีการวางแผนเยี่ยม มกี ารประชมุ สรุปหลงั การเย่ยี มบ้าน
และวางแผนการเยี่ยมครัง้ ตอ่ ไปร่วมกนั
72
งานอาหารปลอดภยั ร่วมกับชุมชน
• กลมุ่ เกษตรกรปลกู ผกั ปลอดสารพิษ
• ตรวจสารปนเปือ้ นในอาหารโดย อสม. และ รพ.สต. ในพืน้ ท่ี
• กลมุ่ ปลกู ข้าวอินทรีย์
• สง่ เสริมฟาร์มตวั อย่าง ฟาร์มปลาไมใ่ ช้ยาปฏิชีวนะ
จุดเด่นท่ที าให้ประสบความสาเร็จของการดาเนินงานโรงพยาบาลปทุมราชวงศา
• มีผ้นู าท่ีดีเป็นแบบอย่างที่ดีในการทางาน
• การทางานเป็น Team work
• การให้คณุ คา่ คนทางาน อาทเิ ชน่ หมอคนที่ 1
• การเข้าใจบริบทของชมุ ชนและ การทาด้วยความจริงใจ ใสใ่ จทกุ กระบวนการทางาน
• มีการสร้างเครือข่ายของชมุ ชนทีเ่ ข้มแขง็ ชมุ ชนมสี ว่ นร่วมทาให้เกิดความยง่ั ยืน
73
โอกาสในการพัฒนา
• ขยายผลจาก model ท่ีมีระบบคงท่แี ล้วสู่ชมุ ชนอ่นื
• ขยายการดูแลยาในสัตว์สู่ฟาร์มอ่ืนๆ เช่น ฟาร์มหมู ฟาร์มไก่
• นาไปสู่การกาหนดนโยบายสาธารณะ เร่ืองยาไม่ปลอดภยั ในชุมชน
74
ศูนู ย์ก์ ารเรีียนรู้�โรงพยาบาลโนนคูณู
จัังหวััดศรีสี ะเกษ
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
การถอดบทเรยี นหลักสูตรเภสัชกรรมปฐมภมู ิ รนุ่ ท่ี 1/2565
ณ ศูนยเ์ รียนร้โู รงพยาบาลโนนคณู จ.ศรสี ะเกษ
ภก.วรรณธนศักด์ิ ทองดี , ภญ.สายธาร โทสิงห์ , ภญ.สรลั ชนา การะเกษ , ภก.พัฐเดช มกรารตั ต์
อาจารย์ประจาศูนยเ์ รียนรู้ : ภญ.เบญจมาศ บุดดาวงศ์
สิง่ ท่ีได้เรียนร้ทู ้งั หลกั สูตร คอื อะไร อย่างไร
o ได้ทบทวนความรู้วชิ าการในการเรยี นออนไลน์
88
สงิ่ ทีไ่ ด้เรียนร้ทู งั้ หลกั สูตร คอื อะไร อยา่ งไร
o ไดฝ้ กึ ปฏิบัติงานจรงิ ในแหล่งฝกึ
สิ่งทีไ่ ด้เรยี นรทู้ งั้ หลักสตู ร คืออะไร อย่างไร
o ได้มติ ิมมุ มองใหม่ ๆ ในการทางานจากการแลกเปลยี่ นกบั เพอื่ น ๆ เภสัชกรท่ีฝกึ ด้วยกนั
89
สิ่งทไ่ี ด้เรยี นรู้ทงั้ หลักสตู ร คืออะไร อย่างไร
o ได้แนวคดิ วิธีการทางานใหม่ ๆ จากการฟงั การนาเสนอจากโรงพยาบาลต่าง ๆ ทีม่ ีบริบทตา่ งกัน
สง่ิ ที่ไดเ้ รยี นร้ทู ง้ั หลกั สูตร คืออะไร อยา่ งไร
o ไดพ้ ฒั นาทกั ษะการทางานเป็นทีม และการทางานร่วมกับสหวชิ าชพี
90
เมื่อเทียบกับที่คาดหวงั เป็นอยา่ งไร
o เกนิ ความคาดหวงั ไวอ้ ย่างมาก
o ตอนแรกคดิ ว่าจะเป็นการเรยี นในลกั ษณะฝกึ อบรมเชงิ วิชาการในห้องบรรยาย ซึ่งอาจได้
ประสบการณใ์ นการทางานจริงน้อย แตพ่ อไดม้ าเรียนจรงิ ๆ โดยเฉพาะการฝึกงานทแ่ี หลง่
ฝึก ไดป้ ฏิบตั ิงานจริงๆ ไดป้ ระสบการณก์ ารทางานจรงิ ๆ ทาให้สามารถนามาใชใ้ น
โรงพยาบาลทท่ี างานไดท้ ันที รวมถงึ พฒั นางานได้ทนั ที
ทา่ นจะนาสง่ิ ทเ่ี รียนรู้ไปใชใ้ นงานอยา่ งไรบา้ ง
o เริ่มนาไปใชจ้ รงิ แลว้ ทั้งโครงการแกไ้ ขปญั หาในชุมชนทีร่ ว่ มกบั ทง้ั สสจ. และ รพ.สต.
o และยงั มโี ครงการลงเยีย่ มบา้ นรว่ มกับทีมสหวิชาชีพ โดยงบประมาณสนับสนนุ จาก
เทศบาล ในการดแู ลผู้ปว่ ยติดเตียง และผปู้ ่วยใช้ยาหลายขนาน
91
สะท้อนหลักสตู ร แหล่งเรียนรู้ และอาจารย์ประจากล่มุ และเสนอแนะ
o ช่นื ชอบ และช่ืนชมการออกแบบหลกั สตู รทีท่ าให้เภสชั กรที่ทางานในโรงพยาบาลรฐั
สามารถเรยี นโดยกระทบการทางานปกตินอ้ ย ทาให้ยงั คงสามารถปฏบิ ัติงานปกตแิ ละ
เรยี นไปด้วยได้
o ท่ีสาคญั ที่สุดคอื การออกแบบหลักสตู รให้ผเู้ รยี นสรา้ งผลงานจากที่ทางานของตนเอง ทา
ใหผ้ ลงานเหล่านน้ั เกิดประโยชนต์ อ่ ทที่ างานของผูเ้ รียนทันที ไม่ตอ้ งรรี อ และเมอื่ จบ
หลักสตู รกส็ ามารถต่อยอดอนั เดิมไดท้ นั ที ทาใหก้ ารเรยี นในลักษณะเชน่ นเ้ี กิดผลลัพธท์ ี่
ยง่ั ยืนต่อการปฏบิ ตั งิ าน
92
ศูนู ย์์การเรีียนรู้�โรงพยาบาลราชบุรุ ีี
จังั หวััดราชบุุรีี
“โครงการฝึกอบรมหลักสูตรเภสัชกรรมปฐมภมู ิ : เภสชั กรครอบครวั และชมุ ชน”
ณ โรงพยาบาลราชบุรี จ.ราชบุรี ปี ๒๕๖๕
วันที่ ๑๓ มถิ นุ ายน พ.ศ.๒๕๖๕
ผูฝ้ กึ อบรม: ภญ.ธนั วรตั น์ พงศ์ธำรง ภญ.รุ่งนภา จนั ทรบ์ ญุ ภญ.นิอร ม่ิงโมฬี และ ภก.วศั พล วลิ ัยโรจน์
๑.อาจารย์แหลง่ ฝึก: ภก.ศุภสทิ ธ์ิ คุตตวสั
ทำความรจู้ กั เจอเพอื่ นใหม่
ต่างคน ตา่ งท่ีมา
มาเจอกันด้วยจุดมงุ่ หมายเดียวกัน
เพอ่ื เรียนรู้ส่กู ารเป็นเภสชั กร
ครอบครวั และชมุ ชน นำความรู้
๒.กลบั ไปพฒั นางานตอ่ ไป
“การประสานความร่วมมือ
ทำงานเปน็ ทมี คือ พลังแหง่
ความสำเรจ็ ” ขอขอบคุณ ทา่ นผอู้ ำนวยการ อาจารย์แหลง่ ฝกึ และทมี
สหวชิ าชพี แนะนำระบบ การประสานงานและบทบาทแต่ละวชิ าชพี ใน
การทำงานรว่ มกนั ดแู ลผูป้ ่วยทบี่ า้ น
๓.อธิบายเครอ่ื งมือท่ใี ช้ใน
การเยี่ยมบา้ น
“INHOMESSS 4C
IFFE BATHE CAREGIVER และ
Patient centered medicine (PCM)”
๔.มอบหมายเคสเยีย่ มบา้ น
เรยี นรเู้ คสจากพีพ่ ยาบาล
ผู้มปี ระสบการณ์
สืบค้นและเตรยี มขอ้ มูลผูป้ ว่ ย
94
โครงการฝึ กอบรมหลักสูตร เภสัชกรรมปฐมภมู ิ:เภสัชกรครอบครัวและชุมชน
ณ.โรงพยาบาลราชบุรี จ.ราชบรุ ี ปี ๒๕๖๕
วันท่ี ๑๔ม.ิ ย ๒๕๖๕
ผู้ฝึ ก ภญ.ธันวรัตน์ พงศ์ธารง,ภญ.รุ่งนภา จนั ทร์บญุ ,ภญ.นิอร ม่งิ โมฬี และ ภก.วัศพล วลิ ัยโรจน์
อาจารย์แหล่งฝึ ก ภก.ศุภสิทธ์ิ คุตตวัส
๑. ฝึกเตรียมข้อมลู ผ้ปู ่ วย
ท่ีจะเย่ียมบ้านทงั้ หมด ๖ ราย
กบั อาจารย์แหลง่ ฝึก ภก.ศภุ สิทธ์ิ คตุ ตวสั
๒.บรรยายความรู้เร่ือง Patient centered care โดยพญ.สดุ ารัตน์ วิจิตรเศรษฐกลุ
THANK YOU
95