เครอื่ งมือ 7 ช้นิ ในการเรียนรชู้ ุมชน
ทาใหเ้ รยี นร้วู ถิ ีชีวิต ตาบลต้นแบบ ความสามัคคีในชมุ ชน
ชุมชนนี้ มวี ดั เป็นศูนยร์ วมจติ ใจ เราจึงได้เขา้ ไปเรียนรู้
และทาให้เราบงั เอญิ ไดพ้ บปัญหาระบบยาท่แี อบซอ่ นอยู่
เปน็ จุดท่เี ราคาดไมถ่ งึ และมองไม่เหน็ มากอ่ น
ปัญหายาสงั ฆทานหมดอายุเปรียบเหมอื นเส้นผมบงั ภเู ขา
การเข้าไปเรียนรูว้ ัดและชุมชนในคร้ังนี้ ทาให้เราไดม้ โี อกาสได้ค้นพบ
ปัญหาใหม่ที่คาดไม่ถงึ ว่าทีใ่ นวัดจะมีระบบยาของเราซอ่ นอยู่
✓ ทมี เราจงึ ทาประชาคม คืนขอ้ มูลส่งิ ท่ีเราไดพ้ บมา ใหแ้ กช่ มุ ชนทราบ
ชวนคนในชุมชน มาร่วมแลกเปล่ียนความคิดเหน็ เพ่ือใหช้ ุมชนได้คิด
ต่อ
✓ เมอื่ ชมุ ชนเหน็ วา่ เป็นปญั หาเหมอื นกนั จงึ ชวนให้ สร้างระบบในการ
จดั การที่ดี และตรวจสอบยาหมดอายุ
✓ สร้างระบบการจดั การท่ีดี เพ่ือนายาไปใหใชป้ ระโยชน์ ตรวจสอบ
ป้องกัน การกระจาย และการทาลายกรณที ห่ี มดอายุ
✓ สร้างระบบการตรวจสอบ เพื่อกาหนดผูร้ ับผิดชอบ ทป่ี รกึ ษา
146
ไดเ้ รยี นรู้เก่ยี วกับยาแผนไทยที่ใช้ใน
palliative care เปน็ สมุนไพรทางเลือกใน
การรักษา
1. เบญจอามฤตย์
2. น้ามันกญั ชา (หมอเดชา)
3 .ธาตุบรรจบ
2. เมอ่ื เทยี บกับที่คาดหวงั เป็นอยา่ งไร
1 2คาดหวงั ที่จะได้เรยี นรู้กระบวนการทางานเภสัชปฐมภมู ิ กระบวนการแก้ปญั หาผูป้ ว่ ย
ทกุ อยา่ ง คือ เกินความคาดหวัง ไดม้ ิตรภาพ ไดร้ จู้ ักเพื่อนรว่ ม
เปน็ 4 เดอื น ทเ่ี หมือน เรยี น วิชาชพี จากท่ตี ่างๆ ไดร้ จู้ กั
อนปุ รญิ ญา ได้ความร้แู ละได้ลงมือ การทางานร่วมกันเป็นทมี
ปฏิบัติจรงิ ทาให้ได้รบั ประสบการณ์ทดี่ ี และเครือข่าย
มีความมน่ั ใจมากขน้ึ ในการเร่มิ งานเภสชั
กรรมปฐมภมู ิ
147
3. ทา่ นจะนาสิ่งท่เี รยี นรูไ้ ปใชใ้ นงานอยา่ งไรบา้ ง
1. นาส่งิ ท่ไี ด้เรียนรู้ไปใชใ้ นงานประจา นากระบวนการทางานเภสชั กรรมชมุ ชน
ในแตล่ ะพ้ืนทม่ี าปรบั ใชก้ ารกับทางานของพน้ื ท่ตี นเอง
2.ทักษะในการเยย่ี มบ้านด้วยเครอ่ื งมือต่างๆ ทักษาะการพดู คุยกับคนไข้เพอื่ ใหไ้ ดข้ ้อมลู
ทแี่ ทจ้ รงิ ได้เรียนรสู้ ัจธรรมชวี ติ ไดเ้ หน็ ปัญหาของคนไข้ใน มิติ อ่ืนๆๆ นอกจากการเจบ็ ป่วย
3.การให้บริการเภสชั กรรม ใน คนไข้ palliative care/pain management ทางานรว่ มกัน
เป็นทมี แพทย์ เภสชั พยาบาล แผนไทยและฝกึ การคานวณขนาดยา MO และ Fentanyl Patch
4.ฝึกการ screening การคัดกรองผูป้ ่วยสูบบุหรี่ และการช่วยผปู้ ว่ ยเลกิ บหุ รี่
smoking cessension
5.การเรียนรู้ วธิ คี ิด การทา R2R ในงานตา่ งๆ เพิม่ ความม่ันใจในการทา R2R ในงานประจามากข้ึน
6. แนวคิดการทาเครอื ข่าย อสม รพ.สต เพอ่ื ช่วยในการเยย่ี มบ้านผา่ นระบบ telepharmacy
4. สะทอ้ นหลกั สูตร แหล่งเรียนร้แู ละ อ ประจากลุ่มและเสนอแนะ
สะทอ้ นหลกั สูตร
LoRaedaidnyg?…- ด้านเวลา : เสนอใหม้ ีเรยี นชว่ งเสารอ์ าทิตย์ หรอื หลังเลกิ งาน 16.00-19.00 น.เน่อื งจากในเวลา บางครงั้ มีผลกับการทางาน
ประจา
- ดา้ นเน้ือหา : มีเนอื้ หาทค่ี รอบคลุม ครบทุกประเด็น เป็นการรวี วิ ความรู้ทเ่ี ราไม่ได้ update มานานเนือ่ งจากงานที่ทาประจา
ไม่ได้ทาดา้ นคลินิก แตอ่ ยากให้เพ่มิ หวั ข้อประชาคมและเครอื่ งมอื 7 ชนิ้ ด้วยเพอ่ื เพมิ่ ความเขา้ ใจก่อนลงปฎิบตั ิ สามารถทบทวน
บทเรียนย้อนหลงั ได้
- ดา้ นบุคคลากร : อาจารย์ทกุ คนใจดมี าก สอนเขา้ ใจง่าย ใหค้ าแนะนาและมขี อ้ สนอแนะเพ่ิมเตมิ ในประเดน็ ทแ่ี ตกตา่ ง ทาให้
ชวนคิดตอ่ ยอดในส่งิ ทที่ า และทาใหม้ ีโอกาสไดร้ ้จู กั เครอื ขา่ ยอาจารย์ท่เี ช่ียวชาญแต่ละสาขา ไดเ้ รียนรเู้ ทคโนโลยใี หม่ๆ เช่น การ
เรยี นรู้ผา่ น google classroom การเยีย่ มบ้านผ่าน telepharmacy และการแชร์ สไลด์
- ด้านการเงนิ : ให้โอกาสไดเ้ รียนหลักสตู รฟรี เน่ืองจากถ้าเสยี เงนิ ผอ คงไม่อนุมตั ิ และสนบั สนุนค่าใชจ้ ่ายต่างๆในช่วงฝกึ งาน
- แหล่งฝึก : ช่ืนชม ใหอ้ ิสระในการเรยี นรู้ มกี จิ กรรมทีห่ ลากหลาย และไดท้ าจริงกับมอื อาชพี ได้เห็นกระบวนการพัฒนาชุมชน
โดยการมีสว่ นร่วมของคนในชุมชน
148
149
ศูนู ย์ก์ ารเรียี นรู้โ� รงพยาบาลเชียี งรายประชานุเุ คราะห์์
จังั หวัดั เชีียงราย
151
152
153
154
155
156
157
การศึกษาชุมชน ผา่ นเคร่ืองมือ 7 ชิ้น
บา้ นจาหวาย หมู่2 ตาบลดอยลาน อาเภอเมือง จงั หวดั เชียงราย
วนั ท่ี 10 มิถนุ ายน 2565
ข้อมูลทวั่ ไป
สภาพของภูมศิ าสตร์
หมู่บา้ นจาหวายต้งั อยทู่ างทิศตะวนั ออกของ
อาเภอเมืองเชียงราย ประมาณ 30 กิโลเมตร
มีอาณาเขตติดต่อดงั ต่อไปน้ี
ทิศเหนือ ติดบา้ นสนั ทุ่ง
ทิศใต้ ติดบา้ นป่ าเกด็
ทิศตะวนั ออก ติดบา้ นไทรงาม
ทิศตะวนั ตก ติดบา้ นแม่ออ้
158
ลกั ษณะภูมปิ ระเทศ ลกั ษณะภูมอิ ากาศ
ลกั ษณะของหมู่บา้ นจาหวาย เป็นพ้ืนที่ หมู่บา้ นจาหวาย ในช่วงฤดูหนาว จะมี
เนินและราบ สภาพทอ้ งที่เป็นท่ีไร่ นา อากาศหนาว ฤดูฝนจะมีฝนตกชุก ส่วน
บางแห่งน้ามีไม่เพยี งพอในช่วงฤดูร้อน ในฤดูร้อนอากาศจะร้อนจดั อากาศ
ค่อนขา้ งจะแหง้ แลง้ ในฤดูร้อน
เนื้อทต่ี ่างๆ ของหมู่บ้าน ขอ้ มูลทวั่ ไป แหล่งนา้
เน้ือท่ีของกรมประมง 381 ไร่ บ่อน้าต้ืน 150 บ่อ
ทานาปี 2,191 ไร่ บ่อน้าต้ืนสาธารณะ 1 บ่อ
ทาไร่ 383 ไร บ่อบาดาลสาธารณะ 4 แห่ง
ที่อยอู่ าศยั 160 ไร่ ประปาหมู่บา้ น 2 แห่ง
ที่สาธารณะ 40 ไร่ ฝ่ ายน้าลน้ 3 แห่ง
ทาการเกษตร นา, ไร่ 2,574 ไร่ สระน้าสาธารณะ 1 แห่ง
ที่เล้ียงสตั ว์ 1,340 ไร่ บ่อเจาะส่วนตวั 10 แห่ง
การคมนาคม ส่ือสาร สาธารณูปโภค ประชากร หมู่บา้ นจาหวาย ประกอบไปดว้ ย
1.การคมนาคม สามารถติดต่อกบั หมู่บา้ นใกลเ้ คียงไดส้ ะดวก
โดยมีถนนลาดยางเชื่อมหมู่บา้ น ตาบล อาเภอ และจงั หวดั มีถนน กลุ่มชนที่เป็นชาวพ้ืนเมืองไทยล้ือ มีจานวน 174
คอนกรีตเสริมไมไ้ ผภ่ ายในหมู่บา้ น หลงั คาเรือน เป็นประชากรชาย จานวน 257 คน
2. การส่ือสาร มีการติดต่อสื่อสารระหวา่ งหมู่บา้ นกบั อาเภอ โดย ประชากรหญิง
มี กานนั ผใู้ หญ่บา้ น เป็นผปู้ ระสานงาน ปัจจุบนั มีโทรศพั ท์ จานวน 300 คน (หากรวมเดก็ แลว้ จะมี
สาธารณะติดต้งั ไวภ้ ายในหมู่บา้ น และยงั มีโทรศพั ทม์ ือถือ ส่วน ประชากรท้งั สิ้นประมาณ 800 คน)
บุคคลเปิ ดใหบ้ ริการจึงทาใหก้ ารติดต่อสื่อสารสะดวกรวดเร็ว
ยง่ิ ข้ึน ขอ้ มูลทวั่ ไป
ศาสนา
ประชากรหมู่บา้ นจาหวายนบั ถือพทุ ธ สภาพทางด้านเศรษฐกจิ
ศาสนา โดยมีการทาบุญที่วดั ประจา สภาพของหมู่บา้ นจาหวาย เป็นหมู่บา้ น
หมู่บา้ น คือวดั ศรีบุญเรือง ซ่ึงมีพระครู เศรษฐกิจพอเพียง มีรายไดน้ อ้ ย ประชาชน
พิศาลพฒั นานุยตุ เป็นเจา้ อาวาสวดั และ ส่วนใหญม่ ีอาชีพทางการเกษตร เล้ียงสตั ว์ ทา
ดารงตาแหน่งเจา้ คณะตาบลดอยลาน นา และรับจา้ งทว่ั ไป บางส่วนออกไปทางาน
นอกทอ้ งถ่ินของตนเอง
159
ประวตั ิศาสตร์ชุมชน
ประวตั พิ ระธาตุก่แู ก้วต้นยาง ประวตั ิวดั ศรีบุญเรือง
(อายุ ๑๑๑ ปี )
ประวตั ิเจ้าพ่อกว่ิ ผาแดง หมู่บา้ นเจ้าหวายเร่ิมต้งั ข้ึนเม่ือประมาณ พ.ศ. 2441 ซ่ึงมี นายจินา
จกั รนิลเป็ นผูใ้ หญ่บา้ นคนแรก โดยยา้ ยถ่ินฐานมาจาก หมู่บา้ นบวก
ประวตั ศิ าลหลกั บ้านจาหวาย คา้ ง จงั หวดั เชียงใหม่ บริเวณที่แห่งน้ีมีความอุดมสมบูรณ์เหมาะที่จะ
เป็นแหล่งทามาหากินและไดต้ ้งั ชื่อหมู่บา้ นแห่งน้ีว่า หมู่บา้ นจาหวาย
เดิมมีสายน้าไหลออกมาจากภูเขา ช่ือว่า " ชา " หรือภาษาพ้ืนบา้ น
เรียกวา่ " จา " และบริเวณใกลๆ้ น้ีมีตน้ หวายอยเู่ ป็นจานวนมากจึงได้
ต้งั ชื่อหมู่บา้ นน้ีวา่ " บา้ นจาหวาย "
แผนท่ีเดินดิน
บา้ นจาหวาย หมู่2
160
แผนที่การ
กระจายของโรค
NCDs ใน
ชุมชน
แผนท่ีการ
กระจายของโรค
NCDs ใน
ชุมชน
161
แผนท่ีตาแหน่ง
ท่ีต้งั สาคญั ของ
ชุมชน
162
แผนที่ตาแหน่ง
ที่ต้งั สาคญั ของ
ชุมชน
ผงั เครือญาติ
163
โครงสร้างองคก์ รชุมชน
กลุ่มต่างๆในชุมชน
กลมุ่ ไมก้ วาด
164
กลมุ่ ยงุ้ ฉาง
ระบบสุขภาพชุมชน
การดูแลสุขภาพ ระบบแพทย์พืน้ บ้าน ระบบการแพทย์วชิ าชีพ
ตนเองของประชาชน
165
ปฏิทินชุมชน
ทานาปีและนาปรงั
166
งานเล้ียงพอ่ บา้ น งานเล้ียงเจา้ พอ่ เกา้ เตย้
ประวตั ิชีวติ บุคคลสาคญั ในชุมชน
บุคคลตน้ แบบทางดา้ นความเช่ือ พธิ ีกรรม นกั คิดนกั เขียน ปราชญช์ าวบา้ น
167
ความภาคภมู ิใจของชุมชน
1.ชุมชนเขม้ แขง็ มีความสามคั คีของผนู้ า กลุ่มอสม. กลุ่มแม่บา้ นและทุกคนในชุมชน
2.มีการรวมกลุ่มกิจกรรมสร้างความแน่นแฟ้น
3.บา้ นเรือนสะอาดเรียบร้อย ในชุมชนมีการแยกขยะ
4.มีผกั สมุนไพรปลอดสารพษิ เพาะเห็ดสาหรับรับประทานในครัวเรือน คนในชุมชน
ใชส้ มุนไพรตามภูมิปัญญาชาวบา้ น
5.คนในชุมชนมีความเอ้ือเฟ้ื อต่อผยู้ ากไร้ มีกิจกรรมกระเบ้ืองฮอมบุญ
6.ไม่พบปัญหาการใชย้ าพร่าเพร่ือในชุมชน
168
แยกขยะในชุมชน
169
เพาะเห็ดสาหรับรับประทานในครัวเรือน ร้านคา้ ชุมชน
170
ประเดน็ แลกเปล่ยี นเรยี นรู้
171
172
สาระสาคญั ประเดน็ เก่ียวกบั กญั ชง/กญั ชา ที่มีผลต้งั แต่ 9 มิ.ย 65
การปลูกไม่ไดอ้ ยภู่ ายใต้ ประมวล/กม.ยส ดงั น้นั ไม่ตอ้ งขอปลูกกบั อย.แตข่ อ
ความรว่ มมือผทู้ ่ีจะปลกู ใหแ้ จง้ ผ่านแอพพลิเคช่นั (อยรู่ ะหว่างนาเขา้ play store,
app store พรอ้ มใชง้ าน 9 มิ.ย. 65) หรอื เวปไซต์ ท่ี อย. พฒั นาขนึ้ (ใชง้ านได้ 1
มิ.ย. 65) จดแจง้ ได้ 3 วตั ถปุ ระสงค์
1. การดูแลสุขภาพครัวเรือน
2.เพ่อื ใชด้ ูแลผปู้ ่ วยทางการแพทยแ์ ผนไทย/แพทยพ์ ้ืนบา้ น
3. เชิงพาณิชย์ (***ไม่มีวตั ุประสงคเ์ พอื่ สนั ทนาการ)
173
174
การฝึกอบรมหลกั สูตรเภสชั กรรมปฐมภูมิ: เภสชั กรครอบครัวและชุมชน
ประจาปี งบประมาณ 2565
ศูนยเ์ รียนรู้เภสชั กรรมปฐมภูมิ โรงพยาบาลเชียงรายประชานุเคราะห์
การศึกษาชุมชน ผา่ นเคร่ืองมือ 7 ชิ้น
บา้ นจาหวาย หมู่2 ตาบลดอยลาน อาเภอเมือง จงั หวดั เชียงราย
วนั ท่ี 10 มิถุนายน 2565
175
ขอ้ มูลทวั่ ไป
ทตี่ ้งั และขนาด
หมู่บา้ นจาหวาย ต้งั อยหู่ มูท่ ่ี 2 ตาบลดอยลาน อาเภอเมือง จงั หวดั เชียงราย มีเน้ือที่ตา่ ง ๆ ดงั ต่อไปน้ี
เน้ือท่ีของกรมประมง 381 ไร่
ทานาปี 2,191 ไร่
ทาไร่ 383 ไร
ที่อยอู่ าศยั 160 ไร่
ที่สาธารณะ 40 ไร่
ทาการเกษตร นา, ไร่ 2,574 ไร่
ที่เล้ียงสัตว์ 1,340 ไร่
แหล่งน้า
บอ่ น้าต้ืน 150 บ่อ
บอ่ น้าต้ืนสาธารณะ 1 บ่อ
บ่อบาดาลสาธารณะ 4 แห่ง
ประปาหมู่บา้ น 2 แห่ง
ฝ่ ายน้าลน้ 3 แห่ง
สระน้าสาธารณะ 1 แห่ง
บ่อเจาะส่วนตวั 10 แห่ง
สภาพของภูมิศาสตร์
หมบู่ า้ นจาหวายต้งั อยทู่ างทิศตะวนั ออก ของอาเภอเมืองเชียงราย ประมาณ 30 กิโลเมตร
มีอาณาเขตติดต่อดงั ต่อไปน้ี
ทิศเหนือ ติดบา้ นสนั ทุ่ง
ทิศใต้ ติดบา้ นป่ าเกด็
ทิศตะวนั ออก ติดบา้ นไทรงาม
ทิศตะวนั ตก ติดบา้ นแม่ออ้
ลกั ษณะภูมิประเทศ
ลกั ษณะของหมูบ่ า้ นจาหวาย เป็นพ้ืนที่เนินและราบ สภาพทอ้ งที่เป็นท่ีไร่ นา บางแห่งน้ามีไม่
เพยี งพอในช่วงฤดูร้อน
176
ลกั ษณะภูมิอากาศ
หมูบ่ า้ นจาหวาย ในช่วงฤดูหนาว จะมีอากาศหนาว ฤดูฝนจะมีฝนตกชุก ส่วนในฤดูร้อนอากาศจะ
ร้อนจดั อากาศก่อนขา้ งจะแห้งแลง้ ในฤคูร้อน
ประชากร
หมูบ่ า้ นจาหวาย ประกอบไปดว้ ย กลุ่มชนที่เป็นชาวพ้ืนเมือง ไทยล้ือ มีจานวน 196 หลงั คาเรือน
เป็นประชากรชาย จานวน 257 คน ประชากรหญิงจานวน 300 คน ที่มีสิทธ์ิเลือกต้งั หากรวมเดก็ แลว้ จะมี
ประมาณ 800 คน
สภาพทางด้านเศรษฐกจิ
สภาพของหมูบ่ า้ นจาหวาย เป็ นหมูบ่ า้ นเศรษฐกิจพอเพยี ง มีรายไดน้ อ้ ย ประชาชน ส่วนใหญ่มีอาชีพ
ทางการเกษตร เล้ียงสัตว์ ทานา และรับจา้ งทว่ั ไป บางส่วนออกไปทางานนอกทอ้ งถิ่นของตนเอง
การคมนาคม ส่ือสาร สาธารณปู โภค
1. การคมนาคม สามารถติดต่อกบั หมู่บา้ นใกลเ้ ดียงไดส้ ะดวก โดยมีถนนลาดยางเชื่อมหมูบ่ า้ น ตาบล อาเภอ
และจงั หวดั และมีถนนคอนกรีตเสริมไมไ้ ผภ่ ายในหมู่บา้ น
การเดินทางเขา้ มายงั หมูบ่ า้ น
- รถส่วนตวั
- รถโดยสารประจาทางสายเชียงราย – เทิง ซ่ึงจะตอ้ งลงท่ีหมูบ่ า้ นจาบอน แลว้ โดยสารมอเตอร์ไซคร์ ับจา้ ง
เขา้ มาส่งในหมู่บา้ น
โดย มีอตั ราค่าโดยสาร 1 เท่ียว ต่อ 10 บาท
2. การส่ือสาร มีการติดต่อสื่อสารระหวา่ งหมูบ่ า้ นกบั อาเภอ โดยมี กานนั ผใู้ หญ่บา้ น เป็ นผปู้ ระสานงาน
ปัจจุบนั มีโทรศพั ทส์ าธารณะติดต้งั ไวภ้ ายในหมู่บา้ น และยงั มีโทรศพั ทม์ ือถือ ส่วนบุคคลเปิ ดใหบ้ ริการจึงทา
ใหก้ ารติดตอ่ ส่ือสารสะดวกรวดเร็วยง่ิ ข้ึน
ศาสนา
ประชากรหมูบ่ า้ นจาหวายนบั ถือพทุ ธศาสนา โดยมีการทาบุญที่วดั ประจาหมู่บา้ น คือวดั ศรีบุญเรือง ซ่ึงมี
พระครูพิศาลพฒั นานุยุต เป็นเจา้ อาวาสวดั และดารงตาแหน่งเจา้ คณะตาบลดอยลาน
177
รายนามผใู้ หญ่บา้ น ของหมู่บา้ นจาหวาย
1. นายจินา จกั รนิล พ.ศ. 2441 – 2453 รวมเป็ นเวลา 12 ปี
2. นายตนั คานอ้ ย พ.ศ. 2453 – 2465 รวมเป็ นเวลา 15 ปี
3. นายปัญญา พทุ ธวงค์ พ.ศ. 2465 – 2480 รวมเป็ นเวลา 10 ปี
4. นายจนั ทร์ ศรีวชิ ยั พ.ศ. 2480 – 2490 รวมเป็ นเวลา 12 ปี
5. นายแสง คานอ้ ย พ.ศ. 2490 – 2502 รวมเป็ นเวลา 12 ปี
6. นายแกว้ คานอ้ ย
พ.ศ. 2502 – 2512 รวมเป็ นเวลา 10 ปี
7. นายทองดี ศรีวชิ ยั พ.ศ. 2512 – 2524 รวมเป็ นเวลา 12 ปี
8. นายกู้ คานอ้ ย
9. นายคาป่ัน ชุ่มมะโน พ.ศ. 2524 – 2526 รวมเป็ นเวลา 2 ปี
10. นายคาป่ัน ชุ่มมะโน พ.ศ. 2526 – 2530 รวมเป็ นเวลา 4 ปี
พ.ศ. 2530 – 2532 รวมเป็ นเวลา 2 ปี
11.นายยา้ ย คานอ้ ย พ.ศ. 2532 – 2544 รวมเป็ นเวลา 12 ปี
12. นายวชิรา ภาคา พ.ศ. 2544 - 2554 รวมเป็นเวลา 10 ปี
13. นายสุเทียน คานอ้ ย 18 กมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. 2554 - ปัจจุบนั
178
1. แผนท่ีเดินดิน บา้ นจาหวาย หมู่2
179
แผนที่การกระจายของโรค NCDs ในชุมชน
180
แผนท่ีตาแหน่งที่ต้งั สาคญั ของชุมชน
181
สถานท่ีสาคญั ในชุมชน
ศูนยอ์ สม.
บูรณะพระธาตุก่แู กว้ ตน้ ยาง
182
วดั พระธาตุยาทิพย์ ศาลหลกั บา้ นจาหวาย
183
1.ศาลพอ่ บา้ น
อยบู่ ริเวณนอกวดั
2.กลุ่มยงุ้ ฉาง
อยบู่ ริเวณนอกวดั
184
3.เจา้ พอ่ เกา้ เตย้
4.เจา้ พอ่ พิบุญ
185
กลุ่มจกั สานไมก้ วาด
186
เพาะเห็ดสาหรับรับประทานในครัวเรือน
ร้านคา้ ชุมชน
187
แยกขยะในชุมชน
188
2. แผนผงั เครือญาติ ป๋ิว
ใจ๋ คำนอ้ ย
ติบ้ กองคำ เสำรแ์ กว้ คำจนั ทร์
ญำติผพู้ ่ี ญำติผพู้ ี่
นมุ่ ชยั ณรงค์ ประพนั ธ์ พรรณเพ็ญ
ดำรำรตั น์ ศรวี ลี
จ3ำ้ . วนำย นบั ตงั ค์ ณฐั ธิดำ อมลวรรณ
จากประวตั ิการต้งั รกรากของหมู่บา้ น เล่ากนั มาวา่ คา กบั นอ้ ย เป็ นสามีภรรยาชาวไทยล้ือ
อพยพมาอาศยั ต่อมามีลูกหลานมากข้ึนต้งั เป็ นนามสกุล คานอ้ ย ซ่ึงเป็ นเครือญาตินามสกุลท่ีเยอะ
ที่สุดในหมู่บา้ น นานมาแลว้ ในหมูบ้ า้ นมีขอ้ ปฏิบตั ิคือ การสมรสกนั เพียงคนในหมู่บา้ นเท่าน้นั จึง
เห็นว่ามีการสมรสกันในหมู่ญาติเป็ นประจา ในบางรายเป็ นการสมรสกนั ระหว่างลูกพ่ีลูกน้อง
กระทง่ั บางรายเป็นพ่ีนอ้ งต่างมารดา แต่กไ็ มพ่ บวา่ มีลูกหลานท่ีพกิ ารอยา่ งชดั เจน ดว้ ยสาเหตุน้ีจึงทา
ให้หมู่บ้านมีความสามัคคี รักใคร่กลมเกลียว ผูใ้ หญ่ช่วยกันดูแลลูกหลาน ทาให้ไม่มีปัญหา
ครอบครัวและเยาวชน เคยไดร้ ับเลือกเป็นหมู่บา้ นดีเด่นระดบั จงั หวดั
189
3. โครงสร้างองคก์ รชุมชน
- กองทนุ คา่ นา้ ค่าไฟวดั กรรมการวดั กลมุ่ เส่ยี ว คณะกรรมการหมบู่ ้าน
- กองทนุ หมอชีวก ใชส้ าหรบั พระ ผ้ชู ว่ ยผใู้ หญ่ 2 ท่าน,
หวั หน้าค้มุ 12 ท่าน
สงค์อาภาธเขา้ รพ.
- กองทุนการศกึ ษาพระเณร
- กองทุนบารุงสุสาน
- กองทุนพระธาตุกู่แกว้ ตน้ ยาง
กลมุ่ ไม้กรวด ประมาณ 7 ทา่ น
190 กล่มุ จ้ินสม้ ประมาณ 10 ชรบ. จานวน 25 ทา่ น ดแู ลความสงบ
ทา่ น อพปร. จานวน 25 ท่าน ของหม่บู า้ น
พ่อหลวงบ้านจาหวาย
ชมรมผ้สู ูงอายุ
กลมุ่ ออม กลุม่ ยงุ้ ฉาง กลุ่มพฒั นาสตรี
ทรัพย์ จานวน 15 ทา่ น
อดีตใช้เก็บสะสมข้าวและปล่อยใหผ้ ตู้ อ้ งการใช้ขา้ วกู้ ปัจจบุ ันเปล่ียนรปู แบบเปน็ ตัวเงนิ แทน
4. ระบบสุขภาพชุมชน
ด้านที่ 1 การดูแลสุขภาพตนเองของประชาชน (Popular Sector)
การดูแลสุขภาพตนเองมีหลายแบบข้ึนกบั ปัจจยั ของแต่ละคน เช่นวิธีการดารงชีวิต อาชีพ
หรือเวลาท่ีสะดวกเขา้ รับการรักษา ฐานะทางเศรษฐกิจ ความสะดวกในการเดินทาง สิทธ์ิการรักษาพยาบาล
รวมไปถึงอาการและความรุนแรงของโรค ซ่ึงในชุมชนบา้ นจาหวายหากมีอาการเจ็บป่ วยเพยี งเลก็ นอ้ ยมกั จะ
เลือกใช้สมุนไพรในครัวเรือนเน่ืองจากหาง่ายและผูเ้ ฒ่าผูแ้ ก่ก็ใช้กนั มาอย่างยาวนานส่งต่อภูมิปัญญาให้
ลูกหลาน เช่น บาดแผลสดใชใ้ บหนานเฉาเหวย่ หรือหญา้ สาบเสือมาทา อบตวั ดว้ ยสมุนไพรขิง ข่า ตะไคร้ ใบ
มะกรูด ปูเลย ขมิ้น กระชาย เพื่อป้องกนั ไวรัสโควิดเป็นตน้ มีการซ้ือยาจากร้านยาในบา้ นลานสักหรือใน
ตวั อาเภอเมืองเชียงรายไวบ้ า้ งเช่นยาพาราเซตามอล ยาแกแ้ พC้ PM หรือยาฟ้าทะลายโจรในช่วงท่ีโควดิ ระบาด
จากการเย่ียมบา้ นและสัมภาษณ์พบวา่ บางบา้ นมีการใชอ้ าหารเสริมวติ ามินซีแบบเม็ด แบบเมด็ ฟ่ ู เป็ นตน้ ซ่ึง
หากมีการเจ็บป่ วยที่รุนแรงข้ึนคนในชุมชนส่วนใหญ่จะไปใชบ้ ริการยงั สถานพยาบาลใกลบ้ า้ นคือ รพ.สต.
ดอยลาน
ด้านท่ี 2 ระบบแพทย์พืน้ บ้าน (Folk sector)
นอกจากการแพทยแ์ ผนปัจจุบนั คนในชุมชนบา้ นจาหวายมีการใช้แพทยพ์ ้ืนบา้ นในการ
รักษาร่วมดว้ ยเช่น การนวดแผนไทยจบั เส้น ในการลงสารวจชุมชนไม่พบหมอผี หมอเป่ ารักษาโรค
ด้านท่ี 3 ระบบการแพทย์วชิ าชีพ (Professional sector)
คนในชุมชนเข้ารับการรักษาตามระดบั ความรุนแรงของอาการโดยจะไปโรงพยาบาล
ส่งเสริมสุขภาพ รพ.สต.ดอยลานใกลบ้ า้ นก่อน แลว้ ค่อยส่งต่อตามลาดบั ข้นั ตอนไปโรงพยาบาลเชียงราย
ประชานุเคราะห์
191
5. ปฏิทินชุมชน ดา้ นเศรษฐกิจและวฒั นธรรม
กิจกรรม เดือน
ม.ค. ก.พ. มี.ค. เม.ย. พ.ค. มิ.ย. ก.ค. ส.ค. ก.ย. ต.ค. พ.ย. ธ.ค.
รับจา้ งทวั่ ไป
192 ขา้ วนาปรัง
ขา้ วนาปี
ปลูกฝักสวนครัว
ยางพารา
สวนลาไย
ทาไมก้ รวด
งานปี ใหม่
วนั มาฆบูชา
งานทาบุญตานขา้ วใหม่
งานประเพณีสงกรานต์
วนั วสิ าขบูชา
งานเล้ียงพอ่ บา้ น
ทาบุญพระธาตุก่แู กว้ ตน้ ยาง
งานเล้ียงเจา้ พอ่ เกา้ เตย้
งานเล้ียงเจา้ พอ่ พิบุญ
วนั อาสาฬบูชา/เขา้ พรรษา
วนั ออกพรรษา
6. ประวตั ิศาสตร์ชุมชน
ประวตั ิชุมชน
ประวตั ิและความเป็ นมาของหมู่บา้ นจาหวาย หมู่บา้ นเจา้ หวายเริ่มต้งั ข้ึนเมื่อประมาณ พ.ศ. 2441 ซ่ึง
มี นายจินา จกั รนิลเป็ นผูใ้ หญ่บา้ นคนแรก มีจานวนหลงั คาเรือน 35 หลงั คาเรือน รวมมีประชากร176 คน
ส่วนมากยา้ ยมาจาก หมู่บา้ นบวกคา้ ง จงั หวดั เชียงใหม่ สาเหตุที่ต้งั หมู่บา้ น อยทู่ ่ีแห่งน้ีเพราะวา่ บริเวณท่ีแห่ง
น้ีมีความอุดมสมบูรณ์ เหมาะที่จะเป็ นแหล่งทามาหากินและไดต้ ้งั ชื่อหมู่บา้ นแห่งน้ีวา่ หมู่บา้ นจาหวาย ก็
เพราะเดิมมีสายน้าไหลออกมาจากภูเขา ชื่อวา่ " ชา " หรือภาษาพ้ืนบา้ นเรียกวา่ " จา " และบริเวณใกลๆ้ น้ีมี
ดน้ หวายอยเู่ ป็นจานวนมากจึงไดต้ ้งั ช่ือหมูบ่ า้ นน้ีวา่ " บา้ นจาหวาย "
ประวตั วิ ดั ศรีบุญเรือง (อายุ 111 ปี )
วดั ศรีบุญเรือง เลขที่ 231 บา้ นจาหวาย หมู่ 2 ตาบลคอยลาน อาเภอเมือง จงั หวดั เชียงราย
รหสั ไปรษณีย์ 53000 เดิมทีท่ีต้งั อยทู่ ่ีกลางจา (ที่ลุ่มมีน้า) ไดย้ า้ ยมาท่ีเนินดอย (พระธาตุก่แู กว้ ) มีหลกั ฐานเป็น
พระธาตุเก่าที่เป็ นซากอิฐ และเสาอุโบสถหินโบราณอยูม่ ากมาย และชาวบา้ นในชุมชนไม่เคยละทิ้ง มีการ
ประกอบพิธีศาสนาที่น่ีอย่ปู ระจาทุกปี เป็ นประเพณีสรงน้าพระธาตุ ดว้ ยอยูห่ ่างไกล จากหมู่บา้ นไม่สะดวก
ในการไปทาบุญจึงไดป้ ้ายมาต้งั กลางหมูบ่ า้ น
ประวตั พิ ระธาตุกู่แก้วต้นยาง
พระธาตุกู่แกว้ ตน้ ยาง ต้งั อยู่หมู่บา้ นจาหวาย หมู่ที่ ๒ ต.คอยลาน อ.เมือง จ.เชียงราเป็ นพระธาตุ
เก่าแก่แห่งหน่ึงอยทู่ างทิศเหนือของหมู่บา้ นชาวบา้ นเรียกตาม ๆ กนั มาวา่ พระธาตุกู่แกว้ แต่คาวา่ "ตน้ ยาง"
คร้ังหน่ึงมีคนไปขดุ แมลงที่จอมปลวกทางทิศตะวนั ออกไดพ้ บระฆงั ลูกเลก็ ลูกหน่ึง มีช่ือติดอยูข่ า้ ง ๆ เป็ นภา
ยาลา้ นนาวา่ "เด็งเจติยะวดั ตน้ ยาง"ชาวบา้ นจึงเรียกวา่ "พระธาตุกู่แกว้ ตน้ ยาง" จนทุกวนั น้ี แตส่ ร้างข้ึนในสมยั
ใครไม่ทราบเป็ นธาตุเก่าแก่ทรงธาตุ ไม่เห็นส่วนพระธาตุและยอดลม้ ลงมาทบั ถมกนั หมด ชาวบา้ นเชื่อวา่
พระธาตุมีลกั ษณะเป็นธาตุน้า ปี ใดฟ้าฝนแลง้ ชาวบา้ นจะทาพิธีเทศน์ธรรม "พญาปลาช่อน" ทาพธิ ีขอฝนก็ได้
ตามท่ีปรารถนาทุกคร้ังแต่เดิมท่ีชาวบา้ นถือเอาวนั 5 เป็ ง เป็ นวนั สรงน้าทุกปี เป็ นประเพณีสืบต่อกนั มา แต่
เดียวน้ีไดเ้ ปลี่ยนมาเดือน 5 ออก ๘ ค่า เพราะเดือน ๘ เป็ ง ไปตรงกบั การสงพระธาตุดอยลานซ่ึงเป็นงานของ
ตาบล ในตาบลดอยลานมีพระธาตุอยู่
๔ ดวง คือ
พระธาตุดอยลาน ท่ีอยทู่ ่ีบา้ นโป้งเกลือ
พระธาตุก่แู กว้ ตน้ ยาง อยทู่ ี่บา้ นจาหวาย
พระธาตุสร้อยทอง อยทู่ ี่บา้ นจาบอน
พระธาตุป่ ูแว อยทู่ ี่บา้ นโตะ๊ ป่ าคุม้
193
ธาตุ ๔ ดวงน้ีในวนั สาคญั จะมีลูกแกว้ ออกเดินหากนั ในเวลากลางคืนมีแสงสวา่ งจา้
สีมรกตในเดือนข้ึน ๑๕ แรม ๑๕ ค่า มีผรู้ ู้เห็นเป็นประจาจวบเท่าทุกวนั น้ีก็ยงั มีผพู้ บเห็นและเล่าลือกนั อยู่
ประวตั ศิ าลหลกั บ้านจาหวาย
ในสมยั หน่ึงบา้ นจาหวาย เกิดกลียุค ห่าลงกินคนและววั ควาย ลม้ ตายกนั เป็ นจานวนมาก ขณะน้นั มี
เพปอ่็ นหปน่ ูจาานรยอว์ุดธสปดัาีมรตคะรมุวกา๔ตัีพนตดศิใอ่อ้วนาลหงยเดนห,นือ้ีใลพนนากั ่อนขวบ้นึนั้อาแนสุย้๑ฮจาห๕งคาหญัลเแปวจรวา็ะมนงยม,๑ผีลพ๕ใููก้ ห่อแคกอ่าญว้ ุมย้ อบ่ ีผหอารู้้กนู้นเหเดา็นินรนเ่หวปด็มานี,กปกนพั รบัใ่อะนชจอเาวาุยจ้ ลววทาบบกาเาล้ท,นาา่พงทค่อุกนืนอวมิมนัุย้ีแนนหส้ีกตงน็ยสพ์ งัาวมรนา่ ีผงะสจพู้ สา้บางรเหฆค็นจ์ าแานลกะอ้ตเลยา่าบลมือลีพกแนั่อมออ่อยุยู้่อ้ หมนาาสนวใดจมคนาตวี์
ทางตน๋ั เพ่ือกาจดั เพในศสภมยั ยั หทน่ีก่ึงิ้วบกา้ น่อจฮาหกั วปายากเกทิดากงลเียขุคา้ หโ่ารลงงเกรินียคนนตแลระงวสวั ี่แควยากย ลซม้ ่ึงตมายีตกน้ นั ไเปม็นฮ้ จกัานแวนลมะาตกน้ ขกณวะนาว้นั ทมีอง รวมกนั
๒ ตน้ ต่อมพาอ่ไหดนย้ าา้นยอมุดาคทาน่ีทอ้ ายง,ทพ่อิศอเุหย้ หนลือวงต, พน้ ่อโอพุย้ หธ์นิ (าตนน้ ดี,สพล่อี)อุย้หทนา,า้ พวอ่ ดั อุย้ ฝหังนเาสนาสาจรุ๋มคใาหนอ้้ขย้ึนมีพเรอ่ ียอกุย้ หวน่าาเสนใาจใคจาบวีา้ น ต่อมาปี
ตพ้งั.ศแ.ต๒่น้๕นั ๑เป๔เ๒ทป็ นา็นงตไตปตน้ด่นนูั๋จ้ ม้ตาเมพร่อีมยื่อามวต์ กาดกัิยไาจ็ดถมา้ ดัย้ีพยือเา้พมอ่เยปหศมา็ภนไนาทยัาวปน่ีททท้ แรา่ีกี่ตฮงะิ้วงทน้เกพิศเ่อปสเณ็ฮหนสกันผี ีปใใูื้อขหานตาก้ ญน้วงทบ่โทนัาพา้งาปนเธขง์ิารา้(ท่กตโวิรศมน้ปงกไสี๋เรบัดวลียชี)นวั้นาหดวัตทนบรข่ี า้งา้๑ณวนส๖ดัี่แะนยฝนเกิมมัง้นันเษซสต่มึงาาพ์มียจรพีตุ๋มนะน้ ใอ่สไหเหงดม้ขฆฮ้นื้อึนจ์กั นาาเกรแนีตยล๗ทกาะบวตอเลา่นห้ งเแสกดนมวาี่อืใอาศจอว้ รบทถมีวาอ้ือานชิงสเปวยรตั ดว็่อนเมมมปวกนา็ นนปนัตั ี ์ผสูใ้่งหเคญร่บาะา้ หน์
สืบชะต๋าบา้ พน.ศม.า๒ถ๕ึง๑ท๔ุกวไดนั ม้ นีม้ีติยา้ ยมาไวท้ ี่ตน้ สสี ขา้ งทางทิศไดว้ ดั ขณะน้นั มี พอ่ หนานทองดี ศรีวชิ ยั เป็นผใู้ หญ่บา้ น
ต้งั แต่น้นั เป็ นตน้ มา ก็ถือเป็ นประเพณี ในวนั ปากป๋ี วนั ที่ ๑๖ เมษายน เดือน ๗ เหนือ ถือเป็ นวนั ส่งเคราะห์
ประวตั เิ สื้อบสื้บานชะเสต๋าื้อบเา้มนือมงาถึงทุกวนั น้ี
เส้ือบา้ ปนรเะสว้ืตอั ิเเสมื้อือบง้านบเสา้ื้อนเมจือางหวาย หมู่ที่ 2 ต.ดอยลาน ต้งั ข้ึนพร้อมดว้ ยต้งั หมู่บา้ น หมู่บา้ นเม่ือแรกเริ่มต้งั
ถิ่นฐาน มีเจา้ ชเ่ือส้ือวบา่ า้ "นเเจสา้ือพเม่อื มง บา้ ขา้ นาจวา"หมวาีตยาหหมนู่ที่กั 2อต.ยดูท่ อยาลงาทนิศตเ้งัหข้นึ พือรข้ออมงดวว้ ยดั ต้งัมหีตมนู้่บา้ไนมหค้ ม่าู่บเปา้ น็ นเมทื่อ่ีหแรมกาเรย่ิมปต้งั ระชาชนใน
เหพวมอ่ลจูบ่ากะา้ ลขนาี่มทงาุ้กคขหเถหพืนวา่ินม่อลลวเงจูฐบ่าใงักียะาา้สคนลขนบ่าา่ีมหทสมงเาุ้รกคมีเขงจืหอืนาวดาั้ ลวเนงกชใงักีย่ืสอคขบน็ยา่วหาสเงบา่ััรมวงคือ"ถวดัเเนดงจกือกมา้ิขนนวย็พาีผงบััรา่่อวคพู้เถอเมปดงือบา้บมิ็นนวขีผเราบ่าหเพู้เอวทปา้บ็นบ"็นนพเบมหเทเหเีตา้ม็จนนพามา้่ือหเหเมคจู่บถนมา้ื่อุม้ คึงากู้ั่บถคุม้นเอึงา้ดคนเรยดเือรูพท่อเือพอนางนื่องื่องเเทรรปปววักัิ็กศน็ังนังษเตษเหตดาเกดนาเือกภหเืือนอภทหมขดนภู่บทมอบั ยัดา้ งภู่บนชวบใั ยัาา้หดัเปวนช้แม็บในกาหีตา้เท่ชปวนน้ ่ีพแ้า็บจนไว่ึงกึงมบา้ทอท่ชนค้า้ายี่พน่งาาเู่จยเใวต่ปึงนึง็จบล็ทนอเมปอาท้าย็ีตดนนง่ีหเู่าสยในแมตุขน็จลาาลกนะยเมนปัอมกป็ตีตาลดนรภล่าาะสวาอนแชยกดุขลหาานัมชกนละวานนงาั่ัมกเใใจตาลนนา้ ภล่าวาอยกดหนัมลวางาั่ เใจนา้
ประวตั ิวดั ศรีบุญเรือง(อายุ ๑๑๑ ปี ) ประวตั ิศาลหลกั บ้านจาหวาย
ประวตั ิพระธาตุกู่แก้วต้นยาง ประวตั เิ สื้อบ้านเสื้อเมือง
ประวตั วิ ดั ศรีบุญเรือง(อายุ ๑๑๑ ปี ) ประวตั ศิ าลหลกั บ้านจาหวาย
ประวตั ิพระธาตุกู่แก้วต้น1ย9า4ง ประวตั เิ สื้อบ้านเสื้อเมือง
3. ประวตั ิชีวติ บุคคลสาคญั ในชุมชน
พ่อหนานใจ๋ คาน้อย
(บุคคลตน้ แบบทางดา้ นความเชื่อ พธิ ีกรรม นกั คิดนกั เขียน ปราชญช์ าวบา้ น)
พ่อหนานใจ๋ คาน้อย อายุ 80 ปี เป็ นลูกคนเดียว บวชเรียนและจบการศึกษา
นกั ธรรม ท่ีวดั ศรีบุญเรือง และไดเ้ ป็นมคั ทายกของวดั เป็นเวลานานมาก จนปัจจุบนั ไดใ้ ห้
หลานเป็ นผูส้ ืบต่อไปแล้ว แต่เน่ืองด้วยยงั มีสุขภาพท่ีแข็งแรงเดินสะดวก ท้ังยงั มี
สติปัญญาที่ยงั คงเดิม ชาวบา้ นจึงใหค้ วามเคารพนบั ถือ เชิญไปเป็นผปู้ ระกอบพิธีกรรมที่
สาคญั ของหมู่บา้ น เป็นหมอสู่ขวญั ส่งเคราะห์ เขียนยนั ต์ ทาเทียนสะเดาะเคราะห์ โดยมี
ลูกสาวเป็นผสู้ ืบต่อ
195