Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
ochishimiz kerak ammo mening yonginamda yotgan
Usmon o'rnidan turib, «Ur -re » deb gichgirganicha
dushman pozitsiyasiga garab yugurib ketdi, o'sha
tomondan «pag-pug» degan miltig ovozlari eshitildi.
Tepalikda jang maydonini kuzatib turgan maktab
go`shinlarining go`mondoni:
- Usmon, sen o'lding! - deb gichgirdi.
- O'lganim yo'q! - javob gaytardi Usmon.
- O `q tegdi senga, yot!
- O'q tekkani yo'q, xudo ursin agar!
- Yot deyapman!
- Yotsam kartoshka bermaysiz-da?
- Yot, axmoq!
Bechora ukaginamga juda achinib ketdim , yo'q o'q
tekkani uchun eras, yo'q..yo'q, u och edi, ertalab
nonushta gilgani yo'q, yaxshiroq urushsam ko`proq
kartoshka olarmikanman deb, hammadan oldin
yugurgan edi u, mana kartoshkaga yetay-etay deganda
bevagt nobud bo`1ib ketdi u...
Yuz metr chamasi emaklab borgach, o'rnimdan turib:
- Vatan uchun jangga!! - deb о ` z askarlarimga
komanda berdim «Ur-ra!» deya gichgirishib,
nayzabozlik jangiga tashlandik. Tepalik uchun
chinakam jang boshlanib ketdi: avvaliga yog`och
miltiglarning uchini urishtirib nayzabozlik gildik keyin
o'zimiz ham bilmagan holda miltiglarni ulogtirib,
qulochkashlab mushtlashishga tushib ketibmiz. Bunday
garasam, askarlar dushman tomon bilan aralash-
quralash bo`1ib ketibdi. Bir-birini bosib olgan kim, bir-
birini yogasidan bo`g`ib olgan kim, go`ltig`ining tagidan
qo`1 o'tka-zib pahlavonlardek kurash tushayotgan kim,
bilib bo`lmaydi.
- Endi chekininglar axir! - deb gichgiramiz.
- Ha, biz chekinsak kartoshka o'zlaringga goladi-da-
а! - deydi dushman tomondagilar.
- Hoy, sekinrog bo'g', qusib yuboraman!
51
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Bo'lmasa, siyohni to'la, kecha siyohdonimni sindirib
qo yuv ing.
- Og`zingga latta tigmasammi, sen shaytonni!
- Mana senga shayton, mana! - degan gaplar ham
eshitilib, turibdi. Bir mahal ukam sulton (u dushman
tomonda turib tepalikni himoya gilayotgan edi) yelkamga
tarmashib yerga bosib olsa bo`ladimi! Bilasiz-ku, u
xirsdan ham kuchli! Shu harakat gilaman, gani endi
tagidan chigib keta olsam.
- Ahmoq, tur endi! - dedim siltanib.
- Omborxonaning kalitini ber, keyin turaman!
- Tur deyapman!
- Kalitni ber! !
Xayriyat xuddi shu payt maktab go`shinlarining
qo`mondoni teshik tog`orani «dang-dung» gilib chalib,
bizga chekinish uchun buyruq berib goldi, bo`lmasa kim
biladi deysiz, aka -uka chinakam mushtlashib
golarmidik. sapchib o'rnimdan turib askarlarimga
chekinish hagida go`shimcha buyruq berdim, yarador
bo`lganlarini yelkamizga opichlab, jang maydonini
sharmandalarcha tashlab chigib ketdik. Maktab
go`shinlarining go`mondoni oldimizga kelib, «Rahmat,
chakana jang gilmadilaring, lekin taktika ishlatish
kerak edi, bo`lmasa dushmanni tepalikning naryogiga
ulogtirib bo`lmауdi» dedi.
Biz boshimizni gotira-gotira nihoyat bir hiyla o'yiab
topdik. Ya'ni yolg`ii turgan dushmanga bir yo'la
uchtamiz hujum gilib qurshovga olamiz-da, go`1-oyog`ini
bog`1ab, navbatdagisiga tashlanamiz...
Yana osmonda raketa porladi, o'rnimdan turib:
- Vatan uchun, xalq uchun! - deya ovozimning
boricha gichgirdim.
Ishonsangiz, o'ylab topgan hiylamiz juda go`1 keldi,
yarim soat o'tar-o'tmas battol dushmanning yigirma bir
jangchisini asir oldik. Qo'1-oyog'ini bog`1ab, og`zini yerga
52
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
qilib yotgizib go`ydiq. 4xiri Sulton qo`1ga olindi, beliga
minib o1ib:
- Xo'sh, Sultonboy, omborxonaning kaliti kerak-mi?
- deb so `radim.
- Sen hail shoshmay turgin! - dedi Sulton pitiцab.
Urush tugaganligi hagida yana tog`ora chalindi.
Hammamiz hozirgina og`ir janglardan so`ng go`1ga
kiritganimiz tepalikka to'plandik yarador bo`lganlar
o'lganlarni ham o'sha yerga sudrab olib chigdik. -u,
- Muaflim, menda savol bor? - deb gold.i bir mahal
dushman tomonning asir olingan komandiri HayitkaUa.
- Xo'sh?
- Bular bizni aldadi.
- A1dab nima gildi?
- Urushdan oldin siz go`1-oyogni bog`lash hagida hech
narsa demagan edingiz-ku?
- Bu - taktika, - dedim теп.
- To'g'ri, - tasdigladi maktab go`shinlarining
go`mondoni, - ba'zan urushda mana shunagangi kutilmagan
usullarni ham go`llashga to`g`ri keladi. Ochig'ini а
men bularning topgir . .dan xursand bo`1dim... Hammalaring
ham chinakam gahramonlik ko`rsatdilaring! Hayitvoy,
sening askarlaring ham bo`sh kelishmadi, rahmat sizlarga,
har bir jangchi ana shunday fidoyilik bilan jang gilsa biz
dushmanni m$jaglab tashlaymiz.. Xo'sh, bugurigi jangda eng
ko'p qahramonlik go`rsatgan kim bo`ld.i?
- Sulton.
- Sulton Mirzayev! - deb gichgirishdi askarlar.
Maktab go`shinlari go`mondonining buyrug`i bilan
noma'lum tepalik uchun bo`lgan jangning gahramoni
Sulton Mirzayevga eng oliy mukofot - ikki norma
kartoshka beriladi$an bo`1di.
- Endi, hurmatli askarlar, - murojaat gildi maktab
go`shinlarining go`mondoni, - eng so`nggi tepalik -
kartoshka gaynab turgan dosh gozonni qurshab olish
uchun olg'a! Bir-ikki-uch...
53
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Birlikdadir kuch! •
- Qozon tomon uch!
- Kartoshkalar puch!
- Kim u gapirayotgan? - tartibga chagiradi maktab
go`shinlarining go`mondoni.
- O'zingiz gapirdingiz, - javob gaytaradi
Mahmudxon.
OTAIVIIZDAN XAT KELDI
R,ostini aytsam, otam ketgandan buyon xuddi yetim
bolalardek mung'ayib golganmiz. Uyimizda tuzukrog bi1•
xursandchilik ham yo'q. Har kuni bir dilisiyohlik. Omori
kech kirishi bilan ko`cha eshik oldiga o'tirib o1ib, «Ota
keling, non olib keling» deb yig`lash-ga tushadi. Bii•
amallab gornini to`yg`azib go`ysam, «Ota keling, ertak
aytib bering...» deb yig`isining ikkinchi gismini boshlab
yuboradi. Ba'zan go`ni-go`shnilar, Omonboy, nega hadeb
yig`layverasan deb so`rashsa, nima gilay axir boshga
ishim bo'lmasa, deb go`yadi. Goho yig'lay-yig'lay og`zida
noni bilan ostona tagida uxlab goladi.
Opam bo`1sa hamon daladan beni kelmaydi. sulton
aytga.nidek u traktorni o'ziga o'g'il gilib olgan, o'shani
silab-siypaydi, onda-sonda kelsa ham, esnab-esnab
o`tirish yoki jindek mizg`ib olish uchun keladi. O'zim
bo`lsam goh dalaga, goh maktabga, goh uy ishlariga
yuguraverib nag abjag`im chigib ketgan. Ko'pincha
o'tinib olib yig`1ab-yig`1ab olaman yoki kuchim yetadigarn
ukalarimdan bitta-yarimtasini savфb, sal hovrimdan
tushganday bo`laman, urishga uraman-u, lekin ularga
qo` shilib o'zim ham yig`lashga tushaman...
Bin kuni kechqurun hovlida Zulayho bilan g`ijillashib
turgan edik eshikning ikkov tavagasi sharaglab ochilib
ketdi-yu, hovliqqancha Sulton kirib keldi.
- Aka, akajon! - dedi entikib.
- Nima deysan?
54
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- suyunchi, suyunchi ber.
- Nima gap axir?
- Yo'q, avval suyunchi cho`zasan!
suyunchi bersam bera golay, xushxabarni tezroq
eshita golay deb ukamga omborxonaga kirib, bir hovuch
o'nk olib chigib berdim.
- Otamdan xat keldi! - gichgirib yubordi sulton.
- Xat?! - Zulayho ham gichgirib yuborgandek bo`1di.
Ichkari иуда o'ti uchib golgan tanchada oyoglarini
qo`1ga tigib boshga ukalarim ham o'tirishgan edi. «Otam,
otam kepti!» deya giygirishib yalang oyoq yugurib
chigishdi. Men ham xuddi otamning o'zi kirib kelgandek
o'zimda yo'q sevinib ketdim. Huvillab turgan hovlimiz
bir nafasda quvonch -u shodliklarga to`1ib-toshgandek
bo`1di. Ichkari kirib, gora chirogni yogdik-da, tancha
atrofiga galdirg`och bolalaridek tizilishib xatni o'qiy
boshladik.
«sog` inchli salom!
Uzoq ellardan borib ma'lum bo`lsinkim, men kim
Mirzapolvon Ahmadpolvon o'g'li ogil -u dono
komandirlarimizning tarbiyasida sog`-salomatdurman.
Tun-u kun traktor haydab, yerlarning tanobini tortib
yurgan jufti halolimiz Karomatbibiga, onasining ham
o'g'H-u ham gizi, ukalariga ham aka-yu ham ota bo`1ib
golgan aq11i o'g'limiz Orifjonga, pahlavon sultonboyga,
kamtaru kamgap, jondan yaxshi ko`rgan gizim
Bibizulayhoga, rasmlar chizib, chopgillab o'ynab yurgan
Usmonjonga, shoir o'g'lim, ertakchi o'g'lim, suyukligim
Omonjonga, kenjatoyim, ona gizim, tili chuchuk
Robiyabibiga alangali salomlar bo`lsin va yana otam
o'rniga otam, suyangan tog`im, o'g'il-qizlarimning
mehriboni Parpi amakimga, onam o'rnida onam,
ko`zimning nun To'xta xolamga 1ak-1ak duoi salomlar
уо`цаЬ golaman va ularga ma'lum bo`lsinkim, haligacha
na Anorvoyni, па Bo'rivoyni, па Dehgonboyni ko'ra
oldim. U1ar boshga jang maydonida urushayotgan bo`1sa
55
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
kerak. Xolajonim berib yuborgan вovga -salomlarni gopga
solib orgalab yuribman, ko`rib golsam albatta
topshiraman.
sizlarga xat yozmaganimning boisi shuki,
Toshkentga kelgandayoq hamgishloklarimdan ajralib
ketganman, xat yozib beradigan odam topolmay yurdim.
Bir oy kechasi -yu kunduzi yo'l bosdik mana hozir
kichkinagina bir shaharchamiz, Miltiq otishni, pulemyot
o'qlashni, «Ur-ra!» deb hujum gilishni o'rganyapmiz.
Komandirlar mendan xursand, zehningiz tuzuk ekan
deyishyapti. Tunov kun.i;. yolg`onda. kam hujumga
o'tganimizda og`zidan o'q yeydigan zambarak loyga
tigilib goldi, yelkam bilan itarib quruglikka olib chigib
bergan ed.im, katta komandir, sen yaxshi askarsan, deb
orgamga urib go`ydi, shunisi^a ham shukur.
Qimmatli o'g'lim OrЦjoп; bilaman , senga juda og`ir,
shunday bo'lsa ham, baribir sendan yana iltimos
gilaman, opangni ko'p kuyd.irmanglar, o'sha sho`ring
qurg`urga ham oson e.mas , chigitni ekib bo`lguncha
yordam berib turingla.r.
Sigirni sotdilaringmil Uni yelinini to`ldirib turib
sotinglar, keyin, o'g'lim, tokning tagini choptirib
qo'ygin, bo`lmasa novda sunnaydi. Haligi katta иуда
chuqur tokcha borku, o'sha yerda mening Farg`ona
kanalida 0xunboboyev bilan tushgan rasmim bor,
qog'ozga o'rab go`yibman, ushani o1ib, sandigga solib
qo'yinglar, tag'in sichgon kemirib ketmasin.
Endi , esli o'g'lim, senga oxirgi iltimosim shuki,
yaxshi o'qigin, ukalaringning o'qishidan ham boxabar
bo`1ib tur, opang ikkovimizning savodsiz bo`lganimiz
ham yetar.
Ushbu duoi salomni Qo'rg'oncha gishloglik Sa'дullа
Burxonov degan yigitga aytib yozdird.im. Bu akang uch
kun oldie bizga komandir bo`1ib keldi, to`ppa-to`g`ri
urushdan chigib kelibdi, bizrц urushga o'zi olib borarkan,
vagt topib Qo'rg'onchaga borib, akangning onasiga
56
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
ko'pdan ko'p salom aytib go`ygin. Xudo xohlasa, tez
kunda yuz ko`rishib golarmiz.
Qo'1 qo`ydim Mirzapolvon Ahmadpolvon о`g`1i».
Ishonsangiz, xatni bir eras, uch bora o'qib beribman
hamki, ukalarim:
- Yana!
- Tag`in o'qib bering! - deb chuvillashadi deng.
Nihoyat suyunchi olish uchun To'xta xolamnikiga garab
yugurdik. Bechora xolam negadir o'zini yo'qotib go`ydi,
pildirab goh eshikka chigadi, goh uyga kiradi, nuqul « Voy
xudoyim>laydi. Bizga suyunchi olib chigaman deb bir
mahal omborxonadan bir lagan tuz kutarib chigibdi deng.
- Xola, buningizni yeb bo `lmaydi -ku, - deb kulib
yubordi sulton. .
- Voy, esim qursin ! - deb xolamning o'zi ham kulib
qo`ydi. Keyin bizga xatni tezda Karomatbibiga
yetkazinglar, bechora xat so`rayverib yurak -bag`ri ezilib
ketdi , deb tayinladi . Men shos11i1ib dalaga otlangan edim,
sulton ham indamasdan yirtiq etigini oyog`iga torta
boshladi . sultonni ko`rib, Usmon ham taraddudlanib
goldi, е boringki, yana galalashib hammamiz boradigaii
bo`ldik-da.
Traktor tulkixonaning orgasiga о`ti1; ketgan ekan.
Iг1ab topgunimizcha naq yarim kechasi bo`1ib golayozdi.
Buning ustiga traktor ham yurmayotgan ekan, bo`lmasa-
ku, ovoz chiggan tomonga garab tusmollab boravergan
bo`lardig-а. Traktor buzilib gopti , Mukarram opa tarasha
yogib atrofni yoritib turibdi , opam traktorning ostida,
paypaslanib allakimni «og`zidan goning kelgur» deb
qarg`ab yotibdi. Biz kelganimizni ko'rib opam:
- Orifjon, tinchlikmi? -- deb so`radi.
- Otamdan xat keldi! - chuvillashdi ukalarim.
- Voy tillaringga shakar-ey - dedi opam entikib, lekin
negadir xatni darrov o'qimadi, Robiyabibini go`liga o1ib,
xabarchi gizimdan o'rgilay, deb yuz-ko`zlaridan o'pdi,
Omonni tizzasiga o'tqazib boshlaridan siladi , Zulayho,
57
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Usa►on - hяmiптпizш bir-bir erkalab chigd.i. suvi gochib
qolgan piyozli patiri bor ekan, o'sha bi1_an bizni mehmon
ham qildi.
- Qani , Orifjon , xatni o'qichi, - dedi nihoyat.
Mukarram opam tarasha yogib atrofni yoritib turdi, men
xatni deyarli yoddan o'qib berdini.
- Xayriyat, eson-omon ekan, - dedi opam xo'rsinib.
Keyin negadir y9ig►`1ab yubordi...
Traktonii yurgiъiвhning iloji yo'q ekan, hammamiz
uyga qaytadigan bo`1dik. Opam Robiyani , Mukarram
opam gora po'stinga o'ralib uxlab yotgan gi7chasini, shu
holicha, ро ` stinga o `ralganicha ko `tarib oldi . Yo `1-
уо'1аkaу qiziq-qiziq gaplardan gapla&iib, gigirla.sliib
kulishib keldik. O'ringa yotaya ' 'zда Omon:
- Oga, endi traktoringiz hecham yurmasin, xo'p mi?
- dedi еею.аЬ.
- Nega unday deysan, shirin o'g'lim?
- Endi har kuni теп bilan yotasiz, traktor bilan
yo z.
- Obbo sbirinim-ey, beriroq yot, organgni gashib
qo'yay, - kulib dedi opam.
Kechasi hammtamizning tushimizga otam kiribdi.
Onion ' at g911ib minib yurgan em'sh, otam rasmana
otga o'xshab, kishnab to`rt oyoglab choparmish, Omon
qiqiriab kulanniab. Usmonni qovun sayliga olib borgan
emish, otam, Т3вто^jоп, govunni ko'p yemagin, kechasi
ko'rpangni ho`1 g' b' go`yasan dermish. Zulayhoga otam
chit ko'ylak bilan popukil ro'mol olib bergan emish-u,
meni quvlab yetsang keyin beraman deb hadeb gochar
emish. sultan ko`rgan tushini yaxshi eslay olmay:
- Men o'ngimda ko'rdim, o'lay agar, kechasi hovliga
chigsam otam o'tin yorayotgan akau, o'z ko`zim bilan
ko`rdim, xudo ursin agar! - deb gasam ichib turib oldi.
Men bo`1sam, otam arraiyaga ketayotganda eshagimiz
gochib ketgan edi-ku, o `shaш ko `rgan епiiвнтап. Eshak
qocharmish ikkovimiz quvlar emishmiz... Ota, keta
58
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
golayliq axir siz kechga golyapвi2, desam, «уо`g, buni
ushlab o'qitish kerak eihak o'qimasa odam bo'lmaydi»
deb yana quvlar emish. Bir mahal eshaklar juda ham
ko`payib ketdi , hammazi oldingi oyoglari.ni ko'tarib,
og'zini ochib men tomonga bostirib ke1a boshladi:
- Ota, ota,jon! - deb bagirib yubordim.
Ehtimol otana opamning ham tushiga kirgandir -u,
lekin buni biz bilolmay goldik. Nega desangiz biz
o`rnimizdan turganimizda opam allagacbta ‚laga ketib
bo `lgan ekan.
OPAM BOZORGA OLIB BORDL..
Bugun yakshanba, maktabga bormaymiz , issig o'rni
rnizdan turgani erinib , bir-birimizga tush aytishib, tili
burro Robiyani gapga solib kulishib yotgan edik
to`satdan eshik ochilib ostonada opam paydo bo'lib goldi:
- Voy sho `riт, haliyann yotibsizlarmi? - ranjigandek
bo `1ib so`radi.
- Sigirga xashak solib go'yganman, - dedim nima
gilishimtii bilrnay.
- Qani , tezroq turinglar , - ish kiyimlarini yecha
bo8hladi орат, - bozorga boramiz. ,
- Hammamizni? - hovligib so `radi Sulton.
- Hammamiz !
Shu paytda yuz bergan to `polonni ko'rsangiz : bini
ko `ylagini axtargan, bin shimini kiyolmay tepingan,
boshgasi yuzini yuvish uchun hovliga yugurgan, yana
bittasi ishtonini teskari kiyib shunday ketaveraman deb
agan...
1rg. ^.
18
- opa! - deb goldi bir mahal Omon.
- Nima deysan, ' ' ' ^.
- Usmonni ohb bormaysiz .
- Nega endi olib bormas e 'z?
- Har kuni tuya gilib beraman deb nonimning
chekkasini yeb go'yadi u.
59
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Obbo mug'ambir'-ey!
- Undan keyin, opa щana shu Sultonniyam olib
bormaymiz.
- Xo'sh, nega olib bormaa ekanmiz?
- Har kuni ko'rpada yotganda ajina kelyapti deb meni
qo`rqitadi.
- Qulog'ini kesib olaman uning! - dag'dag'a gildi
орат.
- Opa, bozorda xo'rozqand ham olib berasizmi? -
maydalab so`rashda davom etdi Omon.
- O1ib beraman, toychog`im. Bibi Robiyaga ham olib
eramiz .
Opamning oyoglari ostida pildirab yurgan Robiya gop-
gora ko`zlarini chagnatib:
- Qand? - deb so`radi.
- На, ona gizim, gand olib beraman.
- Menga? .
- Ha, senga dilbarim, do'ppingni to`ldirib olib
beraman... - deb opam engashib Robiyaning lo'ppi
yuzidan cho`1pi11atib o'pib o1di. Ana shundan keyin
Bibirobiya deganlarining kerilganini ko`rsangiz, ko`zlari-
ni suzib, lablarini cho`chchaytirib, kallasini bir tomonga
giyshaytirgancha g`alati-g`alati giliglar gila boshladi.
Opam kim yuz-go`1i.ni sovunlab yuvsa, o'shanga yangi
kiyim-bosh olib beraman, degan edi, ukalarim oldie теп
yuvinaman deb obdasta talashib, naq bo`lmasa
mushtlashib ketishayozdi. Bir mahal bunday garasam,
bir oydan buyon betiga suv tegmagan sultonboy mol
pagirga suv to`ldirib olib chapillatib bo`ynini yuvib,
atrofga suv purkab yotibdi.
Nonushtaga sut pishirib ichdikda, tezdan bozorga
jo'nab ketdik. Sulton Omon ukamni, men Robiyani
,ko`tarib olganmiz, Zulayhoning go`lida yog' cheva,
Usmonda tugun, yugurishimizni ko`rsangiz, tezroq
bozorga yetsag-u, tezroq yangi-yangi kiyim-boshlarni
oldirib bir birimizga ko`z-ko`z gilsak deymiz.
60
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Bozor joyga odam sigtmaydi, nima ba1o, hammasi ham
bugun ko `ylak-ishton olgani kelganmi? Bir-biriga уо`1
bermaydi-ya! Bir tomonda bo'z, galami bozori, bir
tomonda meva-cheva bozori, don bozori, un bozorl... Mis
choynag-u piyola sotgan kim, eski etik charm tasdia
sotgan kim, bir xillari uncha -muncha tutilgan kigiz-u u
yoq-bu yog`i yirtilgan gilamini yozib xaridor kutayapti,
bir xillar chala goplangan ko`rpasini ko`z-ko`z1a1i
xaridorning etagidan tortyapti.
- Kep goling, gand-u novvot bu! - deydi nisholda-
furush oppog ko`pikni shopirib.
- Yarmi asa1, yarmi gand , - deydi pishirilgan gizilcha
sotayotgan men tengi bir bola.
- Hoy, sizda insof bormi?
- Hozir odanilarda insof goptimi?
- Voydod, cho'ntagimni kesib ketish,yapti!
- Qoch, yog` bo'lasan!
- O'g'iimga atab tikkandim, jon inira, shuni siz o1ing!
- Sizda oq rang bormi?
- Tovba, oq гang ham bo`ladimi dunyoda?
- Qo'shnim aytuvdi.
- Sizni 1agi11atibdi.
- Essizgina echkim -a, yuz so'm arzon ketdi-уa!
- Olmacha anoringga ba11i! .. Kimga patefon kerak?
- Katta buvingga olib bor!
- Kalamush fo1 ochayotgan emish, go`shni.
- Voy yuring, Olimjonni ko`rsataylik ovsin.
- Bir qop sabziga bir kilo guruch olsam-a.
- Guruch gayerda bor ekan?
- Paranjingni yig`ishtirsang -chi!
- Tort eshagingni! - degan baland ovozlar ham hech
to`xtamaydi. Bozor guvillaydi, bamisoli uzumzorga yaloq
qush go`ngandek hamma yog chag` -chug`. Tigilinchda
yo'qolishib golmaylik deb xuddi «goch bolam, soy keldi»
o'yinini o'ynayotgandek bir-birimizning etagimizdan
61
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
ushlashib olganmiz. Boshida opam, oxirida men, o'rtada
besh bola Bir xillar:
- Hammasi o'zingiznikimi? - deb so`raydi.
- Xudoga shukur, o'zimniki! - deb qo'yadi opam. Yana
bir xillari:
- Oxir zamonning bolalari, иуда o'tirsanglar
bo`lmaydimi! - deb turtib- o`tiЬ ketadi.
Opam MTsdan bir yo'la uch oylik maoshini, uch oylik
mukofotini ham go`shib , nag bir xurjиn put olgan ekan,
hammamizga boshdan-oyoq sarpo olib berdi, kiyim-
boshining eng chiroylisi sultonga tegdi
: da g`arch-
g`urch ovoz chigaradigan xirom etikcha
, ko`k trinkadan
it yoga gilib tikilgan ko'ylak pochasi keng shim,
chaina.nda gu1 do'ppi... Xoh ko`ring, xoh ko`rmarig xuddi
go'shangaga kirib ketayotgan kuyov bolaning o'zginasi
bo`1ib goldi.
- Bo` ' o`rgilay! - deb go`ydi opamning o'zi
ham suyunib.
Zulayho bo'lsa... o'zi qiz bolalarning hammasi ham
shiniaqa bo`ladimi yoki bu sal boshgacharoq chigdimi,
tavba gildim-ey, opamikkovimizni naq bir soat giynasa-
уа! Bo'z ko`ylak kiymas emiahlar, yo guUi batis, yoki
rohatiba+dan oldirarmishlar , obbo! Idiвh•tovog yuvishni
bilmay uzzukun yig`1ab o'tiradi-yu, nozi flroglarini
q Oxiri u ham aytganini oldirdi. Bodom gulli ko`k
farang ko`ylak amirkon maxsi-kalish, zar do'ppi...
- Mana endi Mahmudxon bilan go`1 ushlashib
zohladiлaga borsalaring ham bo`laveradi! - deb jig'iga
tegdi Sulton. Ammo Zulayho ham bo`sh kelmay: «О`zing-
chi, o'zing, o'zing ham Saddiniso bilan xohladimga
Ьотагвап dedi boshlarini g`alati silkitib.
Bozordan chigayot,ganimizda:
- Opa, o'zingizga hech narsa olmadingiz-ku? - deb
so'radim.
- Siziarning kiygaalaring meni kiyganim, - deb qo'ydi
opam. Darvoza oldida har xi1 pishirilgan taomlar gatori
62
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
no'xatsho'rak ham sotishayotgan ekaa, mane ehu yerdan
Omonni olib o'tishning hech iloji bo'lmadi. Bir tovoq
msholda olib choyxonada bug'doy non bilan mazza g' 'b
yeb, issig-issig choy ichib sal isinib ham olmoqchi edik.
Omon nisholda yesam gornim og'riydi deb yerga о'tit4b
oldi, yesak yeya golaylik deya no'xatsho'rak .olingan
tog'ora atrofiga davra qurdik O'zi tortib yegan
.
narsangga gorin to'ymas ekan, sotuvchi ayol jag'i-jag'iga
tegmay javrab, ayianay.aylanay deb tortib beryapti, biz
tushirib turibmiz, tortib beryapti... bir mahal bunday
garasak bir tog'ora no'xatsho'rakni pok-pokiza tushirib
go'yibnliz. .
- Pu1i ganela bodladi? - o'rnidan turib so'radi opam.
- Ot bilan tuya bo'1arп:idi, aylanay, -- dedi sotuvchi
xotin sal mujmalrog gilib. .
- Qancha deyapma.n? - negadir jerkib so'radi opain.
- Uch yuz so'т bera goling, aylanay.
Opam gilam xurjunning ko'zidan uchta yuz so'mlik
chigarib berdi. Endi bitmagan yana bitta ishimia goldi!
- otainga jo'natish uchun hammamiz rasmga
tushmogchimiz.
Rasmxona yog'och bozorining orqasida ekan,
so'roglay-so'roglay arang topdik borsak bizga o'xshab
rasmini otasiga jo'natish uchun kelganlar navbat
kutayotgan ekan. Navbatimiz yetgach, bir ko'ziga gora
lenta tagib olgan sochi jingalak odam bizni ichkariga,
g'alati narsalarning hidi kelib turgan pastakkina uyga
taklif gildi. O'rtaga opam, ikki yoniga sulton ikkovimiz
turdik ilkяlarim yerga o'tirishdi, rasm oladigan apparati
juda go'rginchli ekan: yerga tiralgan uchta yog'och oyog'i
teppasiga patefonning qutisiga о'авнавн yashikcha
o'rnatilgan, qutichaning yonboshida non yopadigan
yQeuntigcchhaanginagoo'xldshtoamshonbidirankaartstaaHxgui npiuykoloacshilaibkteulardibigdain.
ham bor ekan. Bir ko'zli auratchi boshiga gkoo'zi ra
choyshab yopib apparatning. vahimaii ko'sini bizga
^
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
to`g`rilayotgan edi, halidan buyon dag`-dag` galt,irab
o'tirgan Omon:
- Otajon, - deb sakrab o'rnidan turdi-da, o'zini
ko`chaga urdi. Ketidan miltigning o'qidek otilib Usmon
ham chigib ketdi... ana xolos; bu yog`i endi necha puldan
tushdi! Koshki bu Omon deganlarga yetib bo`1sa, bir
gochishga tushsa bormi, hurkak kiyikning o`zginasi
deysiz -- tog`dan-togga sakraydi u. Ikkovlarini ushlab
kelguncha sulton bilan men gora terga botib ketdik lekin,
ban bir suratga tushirib bo`lmadi, ularni, ikkovi ham
dolab,tepinhmyog`znitshlabuod.
suratga o'zimiz tushib, MTsga jo'nadik. Direktor
opam tengi bir ayol ekan , Usmon bilan Omonning
higgilab turganini ko`rib:
- Karomatxon, nega bularni xafa gilib go`ydingiz? -
deb so`radi. Opam bo`lgan vogeani aytib bergan edi,
direktor opa xandon otib kuldi, yoshligimda men bir
shunaga bo'luvdim, tog`dan-togga gochuvdim deb
ichkaridan bir hovuch dandon gand olib chigdi-da,
hammamizga ulashib berdi.
Opam minayotgan traktorning allagaysi joyi buzilib
golgan ekan, ertaga, uzog`i bilan indinga ertalab
o'zgartirib jo'nataman, dedi direktor opa.
shu gapdan keyin dala yo'li bilan иу^а jo'nab ketdik.
Xiyol o'tmay, haligi suratxona oldidagi dilsiyohlikni
unutib, tezrog gishloqqa yetib borib, o'rtoqlarmizga
yangi kiyim-boshlarimizni ko' z - ko'zlash ishtiyogida
yonib bir-birimizni ortda goldirib keta boshladik aynigsa,
Sulton o'zida yo'q shod edi, o'zicha Bog` aro go`ysam
gadam, gulg`uncha golmay xandadir» deb ashula aytib
boryapti, sog`iga piston gadalgan etikchasini ko`z-ko`zlab
chopqillab oldinga o'tib ketgan Omon:
- Opa, bitta she'r o'qib beraymi? - deb so`radi.
- O`zing t0`glganmisan?
- O'zim to`giganman.
- Qani, gani eshitaylik-chi.
64
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Omon ikki go`lini biginiga tirab, boshini bir tomonga
xiyol qiyshaytirgancha ko`zlarini chagnatib:
Pista sotar baggolman,
O `ziт echki soqolman,
Nasiyaga mol bersam,
Tong otguncha o `larman.
- deya she'r o'qiy boshladi. Opam yurishdan to`xtab,
xuddi qo'rqib ketgandek ko`zlarini katta-katta ochib:
- Voy o'g'lim, boggol buvang eshitib golsa nima
gilamiz? - deb so`radi.
- Nega bo'lmasa qurutidan bermaydi?
- Qurutidan bermagani uchun masxaralab she'r
o'qidingmi?
- Qurutiga qurt tushsin,
Soqoliga bit tushsin,
Holsidan bermasa,
Omboriga o `t tushsin
- deb Omon yana irg`ishlay boshladi. Opam Omonni
ushlab bag`riga bosmogchi bo`luvdi, ukam giygirib
gochishga tushdi.
Boshga ukalarim uni quvlab ketishdi.
suluALnK, sU1WALAK, JON S Т
Kechqurun To'xta xolamning hovlisi xoh ko`ring, xoh
ko`rma.ng, xuddi sayilgohga aylanib ketdi. Hovlining qoq
o'rtasiga k,atta o'choq kovlab, girq quloglik dosh gozonga
sumalak solishgan, sumalak bigirlab gaynab turibdi. Biz
mahallaning jamiki bolalari bo`lsak hovlida goh u yogga,
goh bu yogga yuguri shi b kun bo `yi ovora bo ` 1i b
tayyorlagan kurakchalarimizni bir-birimizga ko`z-ko`z
gilishib, ur-to`polon gilib yuribmiz.
б5
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Ноу, gogvoshlar, birpas ko`chaga chigsanglar -chi!
- deb katta kaltakni olib quvlab goladi To'xta xolam.
- Sumalak, sumalak , jon sumalak ! - deb sakray
boshlaydi Akrom bilag`on.
- Qorni ochga non sumalak - jo`r bo `ladi Mahmudxon.
- Joni yo'qqa jon sumalak! - deydi yana bittasi
irg`ishlab.
Shundan keyin To'xta xolam butunlay tutogib ket-
gandek bo`1adi. « Senlarni ushlab, terilaringga somon
tiqmasammi» deb uzun yenglarini shimarib, ko`ylagining
etagini sal yugori ko`tarib quvlashga tushadi. Bilasizku,
bunagangi paytda biz echkidan ham shaytonrog bo`1ib
ketamiz : birimiz devordan , birimiz quradan, yana
bittamiz eshikning boshidan oshib ko`chaga chigib
etamiz...
Ko'chaga chigsak gizlar guruh -guruhlarga bo`linib
«Lapta», «To'p urar », « Qoch bolam, soy keldi » singari
o'yinlarni o'ynashayotgan ekan . Guruhlarga o'zimizni
urib, gizlarni bir giygiratib oldik-da, o'zimiz ham biron
o'yin boshlash payiga tushib goldik:
- Besh bolali, ke, boy ustiga boy o'ynaymiz! - taklif
gilib goldi Hayitkalla.
- Boshladik! - dedim ko`chaning sertuproq joyiga
yugurib. Bunagangi o'yinni hech o'ynaganmisiz! Oh-oh,
juda gashtli bo`1adi••да, uch-to`rtta baquvvat-baquvvat
bola o'rtaga turib oladi, o'nlab mayda-chuyda
chuldirvogilar ularga tashlanib yigitmogchi bo`lishadi,
goh chuldirvogilar ularni yigitgan bo`1adi, goh haligi
baquvvatlar chuldirvogilarni bosib olgan bo`1adi.
- Bos!
- Ustiga min!
- Oyog`idan tort!
- Ur-re, biz yengdik! - degan giygiriqlar eshitilib
turadi.
O'ziyam o'tgan yilgi sumalakdan buyon bunagangi
ko'p bola to`planmagan, o'yin ham shu bugungidagangi
66
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
gizimagan edi. Boy ustiga boy o'ynab charchagach,
«Eshak mind.i»ga o'tdik ketidan «G`itting- bitting» degan
bir o'yinni boshlab yubordik. Endi, nimasini aytsam
ekan, gizigdikda aslida bunga teng keladiga.n o'yin yo'q
dunyoda. Bir bolaning yelkasiga minib, oyoglaringni
ko`kragiga tashlab, gorning bilan chekkasiga suyanib
olasan. O'n metr narida ikkinchi bola ham shunday gilib
turgan bo`1adi, tepada turgan bola;
- G`itting! - deya do'ppisini narigi bolaga otadi,
narigi bola ilib o1sa:
- Bitting! - deya egasiga gaytaradi. Do`ppining egasi
ilolmasa yutgazgan bo`1adi, sherigi bilan o'rin
almashtirib oladi.
Men Hayitkallaning yelkasiga bahuzur minib o1ib,
endi mazza gilayotgan edim, ichkaridan hovliggancha
Usmon chigib: «Tez yur, opam chagiryapti» deb
oyog`imdan tortgilay boshladi: .
- Nima ishi bor ekan? - dedim jerkib.
- Robinisani uxlatolmayapti, - tushuntirdi ukam.
Shu Robinisa juda giziq bola bo'ldi-da, uyqusi kelib golsa
tuggan opasi u yogda golib, mening tizzamga bosh
qo`ymaguncha uxlay olmaydi deng.
- Ha, katta xola, bolang yig`1ab goptimi? - deb mazax
gildi Hayitkalla.
- Ha, ha, yig`layverib kallasi pishib ketganga
o'xshaydi, - dedim men ham bo`sh kelmay.
Ichkari kirsam chindan ham jajji singlim yig`layverib
ko`karib ketibdi, opam bechora menga ko`zi tushishi
bilan:
- Orifjon, buningni o'zing tinchit, jon bolam, - deb
yolvordi.
Robinisani go`limga olib 1u-1и-1u gilganimcha o'choq
boshiga bordim. To'g'ridagi иуда To'xta xolamga
o'xshagan yigirma chog`1i kampir-u, amma-buvilar
yig`ilishib o1ib, savobi urushga ketgan o'g'illarimizga
tegsin, eson-omon gaytib kelishsin, deb «Mushkul-
б7
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
kushodN o'qishyapti. Otinbibi xolam sal g`amginrog,
lekin shirali ovoz bilan xuddi allakimga yolvorgandek
nola gilib:
Salli olo saodat,
Har kim aytsa bir soat,
Duo bo `lgay Oobat,
Lo iloho illo anta...
deb men tushunmaydigan g`alati-g`alati she'rlar o'qiyap.
ti. Amma-buvilar uning g`amgin, galtiroq ovoziga
hamohang chaygalishib, har zamonda:
-1-Iuwv! - deb yig`1ab go`yishadi.
Otinbibi xolam sumalak ganday kelib chigganini
ham gapira boshladi, ilgarigi zamonda Bibifotima degan
bi.tta ayol, o'zi juda obro`1i odaYnning xotini bo`lishiga
qaramay, bexad kanabag` а1 bo `lganidan bolalariga ovgat
topib berolmay gozonga tosh bilan ko`k o't solib gaynata
boshlabdi. Bir mahal bunday garasa, shu sumalak
pishib golgan emish, ko`zini kattaroq ochib garasa,
o'choq boshida seyinialak ya'ni o'ttizta farishta o'tirgan
emish.
- Huvvv! - yig`1ab yuborishdi yana amnia-buvilar.
Xullas, bu sumalak deganlari xudoyi taoloning taomi
emish, kimda-kim pishirib , yaxshi niyat bilan yalasa
niyatiga yetarmish, bitta yetim qiz shu sumalak tufayli
naq podshoni.ng o'g'liga erga tegib olgan emish.
- Huvvv! - degan ovoz eshitildi yana ichkaridan.
Mana shunagangi gaplardan eshitib, mazza gilib
o'tiraverar edim-u, ammo Robinisa tizzamda uxlab, yuk
bosib oyoglarim uvishib goldi.
Jaaji singlimni uyimizga yotgizib chigdim. Yotgizib
chigganimni opamga aytib go`yishim kerak edi. Opam
bo`1sa, kampirlarning orasida ko`rinmayapti. То`xta
xolamlarning hovlisi, sizga aytuvdim shekilli, ichkari-
tashgarili, sumalak tashgarida pishyapti, «diydiyo» ni
68
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
ham shu yerda o'qishyapti, ichkari hovliga o'tdim... О`h-
ho`, ishning kattasi bu yogda ekan-ku!
Parpi buvam chekkarogdagi pastakkina uychada
butun dunyoni unutib shaq-shug rnoki otib, bo'z
to`qiyapti, uning sumalak bilan ham, podshoning
o'g'liga tegib olgan yetimcha qiz bilan ham ishi yo'q,
fagat bo`zini tezrog to`gib, pulini ko`paytirib, Me1i
boggoldan olgan garzini tezroq to`lasa bo`lgani!
Berirogda bo`1-sa... hali aytganimdek ishlar gumbir!
O'ttiz chog`1i qiz -u juvonlar to`planishib, yaxshi
gizdirilmagan childirmani dapir-dupur urishib o'yin
gilishyapti. Opam davraning o'rtasida, galma-galdan
gizlarni o'yinga tortib:
- Hoy, yosh narsa kimdan uyalasan, - deb tanbeh
ham beryapti.
- Karomatxon, o'zingiz ham bir o'ynab bering, - taklif
gilib goldi ayoHardan bin.
- Ha-ha, o'zlariyam o'ynasin.
- O `rtadan chigarmanglar, - deya qiz -u juvonlar
opamni davradan chigarishmay, o'ynab bermaguningiz -
deb turib olishdi. Opam go`llarinichajvobermyiz,
o'yinga moslab bir ko`tardi-yu, bir oz o'ylanib turgach,
«Yo'q, bo`lmaydi» deya kulib yubordi. Qiz-juvonlar
giygirishib talab gila boshlashdi.
- Qani, shahrixon, chal bo'lmasa! - nihoyat rozi bo`1di
орат.
- Nimaga chalay, opajon?
- Bilganingga chalaver.
- Dilxirojga chalaymi?
- Maylin.
Voy tavba, men bilmas ekanman, opam biram chiroyli,
biram ta'sirli o'ynarkanki, hammalarini mahliyo gilib
qo`ydi-ya! Lekin giziq, men uyalganimdanmi, negadir
g`ashim kelib gitig`im ham kelayotganga o'xshab ketdim.
Endigina tashgariga chigib ketaman deb turuvdim, opam
tagga to`xtab:
69
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Qarib golibman, Mo'tabar, - deb chuqur-chuqur
nafas ola boshlad.i.
- Voy, biram yaxshi o'ynayotuvdingizki, - dedi
Mo'tabar xolam, - endi sojidani tortinglar!
Boshgalar ham sojidani torting, ashulasi bilan
o'ynasin, o'zi to`qigail ashulasi bor, o'shani bir eshitaylik
deb talab gilishdi. Sojida opam ko'pam talashib-tortishib
o'tirmadi, shoshilib o'rtaga chiqdi-yu, go`ying-e,
uyalaman, deb ikki kafti bilan yuzini berkitib o1di, lekin
darrov go`llarini yuzidan o1ib:
- Ashulasiniyam aytaymi? - deb so`radi qiz -u
juvonlardan.
- Voy, o'shanisiga ishqivozmiz-da, gogindiq! - deb
Ч
qo`ydi Mo'tabar xolam.
Child.irmachi ohang boshladi. sojida opam yo'rg'alab
o'ynab ketdi. U mening opamga garaganda juda sho`h
juda yengil o'ynarkan, o'ynab-o'ynab davra o'rtasida
to'xtadi-da, ashula boshlab yubordi:
Urushga ketgan akam,
G `azotga ketgan akam,
Onamizni yig `latib,
Xatni ham bitgan akam!
- Tilingga novvot!
- Jonim hdo, gogindiq!
- Akalarini sog`ingan-da, - deb pichirlashib oldi
ауоllаr. sojida opam kuylab o'ynashda davoin etdi:
- Osinondagi qarchig'ay,
Sеiг bilan birga ketay.
Onam salom aytdilar,
Akamga tez yetkazay.
Qarib goldilar dadarn,
Hassasiz bosmas gadam.
70
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Arslonim gayda deb,
Yig`lab olar damba-dam.
Dadarn gilich bersinlar,
Dalda, kuch ham bersinlar.
Uring, savang yovlarni,
Onam xivich bersinlar.
Qiziq, men shu paytda negadir otamni eslab ketdim.
Biz bu yerda sumalak pishirib , eshak midi o'ynab,
ragslar tomosha gilib o'tiribmiz, otam -chi, u gayerda
ekan hozir? Fhtimol sovuq okopda dildirab o'tirib o'y
surayotgandir. Yoki pulemyotni sudrab hujumga
o'tishdimikan, bizdan borgan xatni o'qitishga odam
topolmay, okopma-okop sudralib yurgan bo`1sa-ya...
Otain, otajonim...
Ko'chada o'ynayotgan bolalar ham xuddi bir narsadan
qurug golgandek yopirilib kelib golishdi. Parpi buvam
ham ishini to`xtatib ashula eshitgani chigdi . Sojida opam
bo'lsa xuddi allakimning garshisiga o'tirib olib
yiglayotgandek hamon kuylashda davom etyapti:
Soyimizda qunduz bor,
Boshimizda yulduz bor.
Omon qayting akajon,
sizni kutgan bir qiz bor.
Ariq, bo `yida rayhon,
Sizni kutgan Sапатхоп.
Aka unga xat yozing,
Yuragi to `la armon.
Osmondagi oy bo `lay,
Gijiпglagaп toy bo `lay.
Aka, qiring dushrnanni,
Sizga o `q-u yoy bo `lay
71
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Daraxt ehdim bog` bo `ldi.
Qoujirab yantog' bo `ldi.
Tezroq qayting akajon,
Yuragim adog` bo`ldi...
Ashula hammadan ko`ra ham Parpi buvamga gattiq
ta'sir gilganga c,`xsliaydi.
- Е parvardigori olam, - deya chuqur xo'rsinib qo'ydi.
Opamning ko`zida ham yi1ti11ab yosh tomchilari
ko`ringanday bo`1di. Mo'tabar xolam yig`1ab yubordi,
ashula tuga.shi bilan:
- Omon bo`1ing, Sojidaxon!
- Dilimdagini to`gibsan, o'rtoqjon.
- Hoy o'rtoq, so`zini yozib bersang-chi, - deyishib,
qiz-u juvonlar sojida opamni xuddi armiyadan cho`1oq
bo`1ib gaytgan soldatni o'rtaga olgandek har tomondan
qurshab olishdi . Xuddi shu paytda tashgari hovlidan ayol
kishining vahimali dodlagani, kampirlarning qiy-chuvi
eshitilib goldi , hamma o'zini o'sha yogga urdi . Sumalak
pishayotgan katta o'choqqa o't galab o'tirgan Qumri
орат shaytonlab golganga o'xshaydi, yuziga suv sochib
o'ziga keltirishyapti, yuragi tezroq joyiga tushsin deb
bir piyola muzdekkina suv ham ichirib yuborishdi.
- Nima bo`1di, gizim? - so`radi To'xta xolam.
- Voy xolajon, - entikkanidan Qumri xolam yana
gapirolmay goldi.
- Hoy, o'zingizni go`1ga olsangiz -chi! - urishib berdi
Otinbibi xola.
- Ana gozonda!
- Nima gozonda?
- O'sha, o'sha!
- Nima axir o`sha?
- Avva1, xolajon, osmon -u falakda, bulutlarning
ostida oppoq qushga o'xshagan bir narsa ko'rindi, keyin
ganotlarini yozgancha asta-asta pasayib kelaverdi...
mana shu hovlining ustiga kelganda... voy xudoyim!
72
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Tezroq gapirsangiz-chi! - gistadi. Otinbibi xolam.
- Мала shu hovlining tepasiga kelganda haligi qush
ganotlarini bir silkitib kattakon doka rumolga зylandi-
да, o'zini gozong}r1 urdi.
- Voy tovba!
- Е xudoyim!
- Lo iloha i11o11o... - deyishib anima-buvilar dosh
gozonga yopirilib kelishdi. soy mahalladan kelgan
Soqolli хоlа «bisтiцohu rahmoni rahim» deb yenglarini
tirsagigacha sh^marib katta kapgir bilan gozonni
kovlagan edi, chindan ham atalaga pishilgan doka ro'mol
kapgirga ilashib chigdi.
- Bibifotimai Kibiryoning mo'tabar ro'mollari bu! -
deb to`satdan yig`1ab yubordi Otinbibi xolani.
Xuddi shu paytda, ishonsangiz , hovlida tirik jon boiki
hammasi taxtadek gotib goldi: bin ko'zlarini olaytirib,
bin i yelkasini gisib , yana bittasi og`zini ochgancha
gozonga tikilib angrayib turibdi, Parpi buvam bo`1sa
yogasini ushlab:
- Astag`furullo , astag`furullo! - deb go`yyapti.
Otinbibi xolam Bibifotimai Kibiryoning ro`mollarini
avaylab katta tog`oraga soldi -yu, bismillo deb sekin
ko`tarib ayvonga olib bordi . suvini tog`oraga sigib,
yopishgan xamirlarini tushirib , bir-ikki silkitgan edi,
doka ro'mol ashi holiga kelib kampir buvilarning ko`zini
chagnatib yubordi . Otinbibi xolam ho`1 ro`molni chiroyli
taxlab qo`yniga solayotgan edi, To'xta xolam:
- Bu yogga bering, - dedi jerkib.
- Nima-nima? - dedi otinbuvi xola ham xuddi o'sha
ohangda.
- Sumalakni men pishiryapman.
- Mushkulkushodn.i men o'qiyapman-ku!
- Bering deyapman.
- Nan turing.
Ro `molning bin uchi To `xta xolamda, boshga uchi
Otinbibi xolamda, ikkovlari ikki tomonga tortisha-
73
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
yotgan edi, Bibifotimai Kibiryoning mo'tabar ro`mollari
osmoni falakda uchib yuraverib chirib golgan ekanmi,
shirillab yirtilib ketdi.
- Bir parchasini menga ham beringlar, - dedi soy
bo`yidan kelgan Sogolli xolam.
- Voy, aylanay, menga ham jindek tegib golsin, - dedi
past mahalladan kelgan yana bir xolam.
Mana shunagangi gaplardan keyin desangiz, mo'tabar
ro'moldan bir parcha olish uchun shunagangi kattakon
janjal boshlanib ketdiki, asti go`yaverasiz. To'xta xolam
ro`molining bir gismini ko`ksiga bosib hovlida gochib
yuribdi. Otinbibi xolamni bo`1sa allagachon kigizga bosib
olishgan.
- Voy, tortmang!
- Qo'lingni o1, ochopat!
- Savobdan men ham bebaxra golmay.
- Ho o`1, nomozni tahoratsiz ugiysan-ku... - deyishib
anima-buvilar xuddi chavandozlar uloq talashgandek
ro'mol talashyapti, binning burni gonagan, boshgasining
yuzi timdalangan, bu orada doka yirtilib, parcha-parcha
bo`1ib cho`ntaklarga ham tushib turibdi... Xuddi shu
payt a Qumri opam:
- Voy xudoyim, - deb yana dodlab yubordi: - yana
ro'mol tushyapti, osmondan tushyapti! Ana, ana! .. Yo
parvar igor.
Katta-yu kichik barobariga yalt etib osmonga
garashdi, yo tavba, chindan ham kattakon bir ro `то1
ulkan bir qushning o'ligidek salanglab yerga tushib
kelyapti. O `chogda yonayotgan katta olovning shu'lasida
ro`molning ostki tomoni yaltirab ko`zlarni gamashtirib
yubordi. Kiyikdek chaggon bo`lgan Hayitkalla bir sakrab
ro`molni havodaligidayoq ilib oldi-yu, boshi uzra pir-
piratib ichkari hovliga garab yugurdi.
- Ushlanglar uni! - buyruq berdi Otinbibi xolam.
Mana shu gapdan keyin mo'tabar ro'mol talashish-
ning ikkinchi bosgichi - eng og`ir pallasi boshlandi.
74
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Savobdan bebahra golmaslik uchun bolalar -u, haligi
childirma chalib o'yinga tushayotgan ayollargacha
aralash-quralash bo`1ib ketishdi . Kim biladi, bir parchasi
menga ham tegib golsa , konvertga solib jo'natib
yuborsam , otamni dushmanning o'qidan omon saglab
golishi ham mumkin-ku deb o'ylab, теп ham o'zimni
to`daga urib Hayitkallaning qulog'idan cho`zg`ilay
boshladim.
Tigilinchda past maha11a1ik bir kampir xolaning
oyog`ini bosib olgan ekanman:
- Nani tur, itvachcha! - deb xolajonim qulog`imning
tagiga bir tushirib qo'ydi.
- Hu, xolajonlar, - degan ovoz eshitildi bin mahal
gayoqdandir , ammo hech kim bu ovozga parvo gilmay,
tort-tortni avjiga chigaraverdi.
- Bir-birlaringni o'ldinib go `ymanglar, - dedi yana
haligi ovoz, - ro`molning tagi mo'1, kecha magazinga
doka kelgan.
Hammajanjal-u, tort-tortni to`xtatib shokir buvaning
tomiga garadi . Tomning chekkasida Rozig tog`gam bilan
soy maha11a1ik chapagay Xo'janazar amakim go `llarini
biginiga tirab garab turishibdi, ikkovi ham gotib-gotib
kulib, har zamonda tizzalariga shappalab go`yishyapti.
- Bibifotimaning ro`inolidan yana nechta kerak? -
deb so `radi Roziq tog`am kulishdan to`xtab, - mana, tag`in
bittasini otpravka gilyapman, janjallashmasdan bo`1ib
olinglar.
Orasiga tosh solib otilgan ro'mol osmon -u falakka
chiggach, toshdan ayi-ildi-yu, bin nafas havoda muallaq
turib goldi. Keyin salanglab pastga tusha boshladi.
- Yer yutgur, Roziq, avvalgisiniyam sen otganmiding?
- galtirab so`radi To'xta xolam.
- Bo'lmasam-chi, xolajon, axir bu dunyoda mendan
boshga mexriboningiz yo'q-ku.
- Hu tiling kesilgur! Dadangga o'xshamay o'lgur! -
deb To'xta xolam paypaslanib tomga otish uchun kesak
75
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
axtara boshladi. Bolalar-u qiz-juvonlargacha hammalari
giyqirib kulib yuborishdi, amma-buvilar sharmanda
bo`lganlari uchun hamma aybni Otinbibi xolamga
to`nkab, xuddi uyatli ish gilib go`ygan yosh boladek
glzarlshlb, b0`zarlshlb ichkariga kirib ketishdi.
Biz bolalar bo`lsak yetti uxlab tushimizga ham
kirmaydigan bu ajoyib tomoshaning guvohi bo`lganimiz
uchun o'zimizda yo'q shod, xursand edik.
- sumalak sumalak Jon sumalak! - deb irg`ishlay
boshladi Hayitkalla.
- Noni yo'qda non sumalak! - deb jo'r bo`lishdi boshga
bolalar ham sakrashib.
OPAM, OPAJONIM
Yarim kechasi uyg`onib ketdim. O'zim uyg`ondimmi
desam, yo'q, tashgaridan kelayotgan sharpa ovozidan
uyg`ongan ekanman... Hovlida ikki-uch odam g`imirsib
yurganga o'xshaydi... Bu ganagasi bo`1di, nahotki o'g'ri
tushgan bo`1sa, sigirni yetaklab chigib ketishayotgan
bo'lsa-yal..
Yalang oyoq, ko`ylakchan yugurib chigdim.
- 0rifjon, zambil bormi? - so`radi o'g'rilardan bin...
eras, Usmon buva, brigadir. Opam uchyo'q,gni
kundan buyon o'shaning yerlarini haydayotgan edi.
- Qanaqa zambil? - so`radim sal-pal o'zimga kelib.
- Zambildaga zambil-da, ganaga bo`lardi, - dedi yana
bittasi. Ie bu doktorku. Maktabga kelib hammamizni
emlab ketadigan doktor-ku. U nima gilib yuribdi bu
yerda? Zambilni topib berdim. Kiyinib chigib
orgalaridan ergashdim, ko`cha eshigimiz oldida otarava
turibdi. Aravada oyimning shogirdi Mukarram opam
tik turibdi.
- Orifjon, ukaginam! - Mukarram opam negadir
yig`1ab yubordi. Zambilni aravani ustiga chigarib
otamning katta gora po'stiniga o'ralgan bin narsani
76
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
ehtiyotlab zambilning ustiga qo'ya boshlashdi. Ko'zlarim
yaraqlab ochilib ketgandek bo`1d.i. Opain, opцjonim-ku...
- Opajon ! - gichgirib yubordim.
- Dodlama! - sekingina dedi doktor , - qo'shnilarni
uyg`otib yuborasan.
- Opamga nima bo`1di?
- Ke, zambilni ko`tarishib yubor , - past ovozda dedi
doktor.
Zambilni ko`plashib ko`tarib yangi, derazali uyimizga
olib kirdik . Doktor paypaslanib, turtina-surtina chiroq
yogdi. shundagina ko`zim tushib goldi - ор&jonim goni-
qushga bo`yalgan, behush yotibdi...
- Opajonim! ! !
- Eshikka olib chiging! - buyurdi doktor . Mukarram
opam go`limdan tortib hovliga olib chiga boshladi. Hech
narsa bo`lgani yo'q, xudo xohlasa tuzalib goladi, deb
ko`nglimni ko`taryapti. O'choqqa guldiramazon gilib o't
yogib yuborishdi , uyga yana bitta chiroq yogishdi...
Ko'chadan otning kishnagani eshitildi , xiyol o'tmay
kolxozimizning ona -bola raisi Xayri xolam bilan
Mashrab tog`alar hovliggancha kirib kelishdi. To'xta
zolamni uyg`otib chigishdi . Parpi buvam ham chigdi.
Men xuddi behushdek hamon hovli o'rtasida so`rrayib
turibman. Nima bo`1di, nima bo`1di ekan opajonimga?
Parpi buvam ichkariga, opamning yoniga shoshilib kirib
yu, lekin negadir darrov orgasiga gaytib chigdi:
ketdi
-
- Orifjon, bo`tam! - dedi ovozi galtirab.
- Nima bo`pti, buvajon?
- Xudo xohlasa hech gapmas, tuzalib goladi...
- Nima bo'pti, nima bo`pti axir?
- Traktor bosib gopti.
- uva^o. n.
- Yig'lama bo`tam!
Rayon markazidan katta doktorni olib kelish uchun
ketma-ket ikkita otligni jo'natib yuborishdi . Tupuriq
quriguncha yetkazib kelmasalaring boshlaringni
77
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
olaman, deb dag'dag'a gilib go`ydi rais amaki, keyin
go`lidagi gamchisini Usmon brigadirga o'qtalib:
- Hamma ayb sizda! - deb bagirib yubordi.
- Tepamda xudo bor, Ma.shra.b! - yig`lamsirab dedi
Usmon brigadir, - axir kecha o4 ;shom ham jindakkina
mizg`ib о1 gizim, deb xudoni zorini gildim . Yo'q, deb turib
olsa nima gilay axir... Uch kunc'.an buyon traktorning
ustidan tushmadi-da axir...
- Sogolingizni yulib olaman! - yer tepinib dedi ra.is.
Opajonim traktorning ustida uxiab gopti , traktor
izdan chigib arigga ag`anab bosib gopti...
Mukarram opam, To'xta xolam, doktor uchovlari
ichkarida bir narsalar gilishyapti . soyalari derazadan goh
u yogga-goh bu yogga o'tib turibdi . Doktor sovun, o'tkir
pichog so`ragandek bo`1di , ketidan tog`orada iliq suv olib
kirib ketishdi. Asta -sekin go`shnilarimiz chiga boshlashdi.
Hammalari allaganday vanima ichida pichirlashib, imo-
ishora bilan so`zlashishyapti, ba'zan menga, ba'zan
ichkarida uxlab yotgan ukalarimga g`alati -g`alati gilib
garab go`yishadi. To'xta xolani eshikni ochib:
- Xudoga shukur , ko`zini ochdi , - dedi-yu, yana
shoshib eshikni ichidan berkitib o1di.
Ukalarim ham birin-ketin uyg`onib bini ko`ylakchan,
boshgasi yalang oyoq uyqusirashib , ko`zlarini
lshgalashlb tashgariga chiqa boshlashd.i. Omon pildirab
kelib oyog`imga yopishdi, ko`tarib oldim.
- Aka, opam menga ukacha tug`ib beryaptimi? -
u. shivrlabo`d
- Bilmadim.
- Aka, opamning oldiga kiraylik ukachani ko'raylik.
- Keyin, keyin ko`ramiz.
Omonning uyqusi chalaga o'xshaydi, ko` zlari уихцгI ii3
boryapti , uxlatish uchun иуда olib kirdim. O`ringa
yotgizib endigina ustiga ko`rpa tortayotgan hard eciiin-
Ц Mukarram opam kirib opalaring so`rayap^'ti, darr0^
yuringlar deb goldi.
78
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Zulayho hech narsadan xabarsiz pishillab uxlab
yotgan Robiyani , men ko`zi ilinay deb turgan Omonni
ko`tarib oldim. Opajonimning aamma yog`ini doka bilan
o'rab tashlashibdi . Ko'rpada odam eras xuddi oq
matoda^.^^yasalga :i ulkan go`g`irchoq yotganga o'xshaydi.
Yuzi , ko`zlarigina ochiq xalos . To'xta xolam bosh
tomonida, Mukarram opam chap yonida o'tirishipti. Dok-
tor o'choq oldida shishadan iyolaga don i tomizyapti.
To'xta xolam go`1i bilan yaginroq kelinglar deya ishora
qilib goldi . Opamning ko`zlari yumuq, kiprikiarida yosh
tomchilari yiltirab turibdi , ko`kragi temirchining
damidek ko`tarilib- tushyapti...
- Suv! - pichirladi labla.ri.
Opam To'xta xolam tutgan suvni ichgach , ko`zlarini
katta-katta ochib atrofga tikilib garadi , lablari burishib,
ko'zlaridan duv etib yosh to`kilib ketdi.
- Orifjon, o'g'lim...
- Labbay, opajon?
- Ke, peshanamdan o'p. Barakalla, ukalaringga bosh
bo`1gin.
- Unday demang, opa!
- Xo'p degin.
- Хо`р!
- Hammalaring o'qinglar.
- Хо`р!
- Dadang gaytguncha targab ketmanglar.
- Opajon!
- Uyimizning chirog`i o'chib golmasin!
- Ора!
- Хо `р egin! ..
- Хо`р!
- Ukalaringni hecham urishmagin!
- Хо`р!
- sultonjon, pahlavonim, ke, peshanamdan o'pgin.
- Opajon!
79
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Yig`1ama, gani yoshingni artchi, artdingmi? Endi
hecham yig'lama, xo'pmi?.. Akang bilan urishmagin.
Zulayho, ona gizim , gani menga garachi , kap-katta qiz
bo'p gopsan-ku...
- Ора...
- Usmonginam, rassom o'g'lim, ben ke1, bara.kalla,
gani bir achomlachi... Omonjon, bu senmisan, voy
toylog`im-ey! Qorning ochmi?
- Usmoningiz har kuni nonimni yeb go`yyapti.
- Voy shirinim-ey, endi yemaydi . Usmonjon endi
nonini yemaysan - a?.. Robinisam gani? Uyg`ot,
uyg`otinglar! suv... suv beringlar ... Xolajon, rozi bo`1ing...
bolalarim sizga goldi... Orifjon, bolaginam... chirog`imiz
o'chib qolmasin, chiroq...
•То`xta xolam tutgan suvni opam icholmadi. Lablari
yumilib goldi , ko`zlari ham allaganday olayib, bir
tomonga tikilgancha gotib golgandek bo`1di. Doktor
yugurib kelib; engashib oyijonimning ko`ksiga qulog`ini
bosdl, shu holida, qulog'ini bosgancha bizga g0`11 bilan
tashgariga chiginglar deya ishora gildi.
- Opajon! - gichgirib yubordi Zulayho.
To'xta xolam qo'liniizdan yetaklab tashgariga olib chiga
boshladi . Ha1i tong yorishgariicha yo'q, hamma yoq qop-
gorongi, go`ni-go ` shnilarimiz hovlining o'rtasiga o't
yoqishibdi, rais hare, onasi ham Уо`q, gayoggad.ir ketishganga
o'xshaydL Mahmudxon, Hayitkallalar ham chigishibdi. Meli
boggol ham paydo bo`lib gopti. Parpi buvambilan bir narsalar
to`g`risida shivirlashib gaplashishyapti.
- Opang tuzukmilar? - sekin so`radi Mahmudxon.
O'pkam to`1ib javob gaytarolmadim . Mo'tabar opam
ukalaringni olib biznikiga yura go1, tanchaga o't gildim,
bozillab turibdi, isinib chigasizlar deb hammamizni bir
yo'la taklif gilib goldi . Ko'chaga chigishimiz bilan To'xta
хо amni ng:
- Voy, xudoyim, Karomatbibidan ayrilib goldik! -
degan chingirigi esh.itildi.
во
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Opajon!
- Opajonim! - deb ukalarim ham chingirishib
orgalariga qaytishdi.
ENDI NIMA Q Z?
Mana, opamning yigirmasini ham o'tkazib yubordik
ma'rakaga to'plangan odamlar ham targalib bo`lishdi.
Mo'tabar opam idish-tovoglarni naridan-beri yuvgan
bo`1di-da, u ham chigib ketdi. Parpi buvam opamni
ko`mgan kunimiz ertasiga ikki oyog`i shol bo`1ib yotib
qolgan. To'xta xolam ham kasal, nafasi gisyapti, еrta-
yu kech yotgani-yotgan.
Ukalarim bilan katta uyimizda o'tiribmiz. Otamni shu
uydan kuzatgandik opam bilan ham shu иуда
vidolashganmiz. Usmon do'lananing shoxidan kesib
zuvuldoq yasayapti, sulton oshigning chikka tomoniga
qo`rg`oshin quyish bilan mashg`u1- shunday gilsam og`ir
bo `1adi, boshgalarnikini bemalol yutib olaman deb
o'ylaydi. Zulayho Usmonning ishtoniga yamoq solish
bila.n ovora. Usmon ukam so`nggi kunlarda yog`och minib
o'ynaydigan odat chigarib olgan - har kuni ishtonining
orga tomonini yirtib keladi, urishsarn: «Ishton о`zidan-
o'zi uzilyapti» deb parvosiga ham keltirmaydi... O'zim
Omonning boshini tizzamga go`yib, ko`ylagini gaytarib,
bitini o'ldiryapman. shu kunlarda bizni bit bosib ketgan.
Qiziq, bit ham odamning o'ziga o'xshagan bo`larkan:
Sultonning biti o'ziga o'xshab bagaloq tirsillab turgan
semiz bo`1adi. Usmonning biti nimjon, sap -sariq,
barmog`ing orasiga olib har gancha sigsang ham goni
chigmaydi. Zulayho ikkovimizning bitimiz bo`1sa, tavba
gildim-ey, xipcha be1, cho`zigdan kelgan, darmonsiz
bo`1adi. Omon bilan Robiyada bitdan ko`ra ko`proq sirka
uchraydi, 1ek.in shu sirkalar ham ularga hech tinchlik
bermaydi, ikkovi tinmay g`ingshib, gashingani-
qas ingan.
81
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Aka, - sekin chagirib goldi Zulayho.
- Nima deysan?
- Munkarnakir go`rga gayerdan kiradi?
- Bilmasam...
- Hozir opamni tiriltirib olib so`rog gilayotgan
bo `1sa-ya!
- Qo'y, unaga gaplarni gapirma.
- Gunohi bo`1sa gurzi bilan urarmish-ku?
- Yo1g`on? - Omon sakrab o'rnidan turib ketdi,
chopgillab borib Zulayhoning sochiga tirmashdi. -
Ораmтъiпg hecham gunohi yo'q! Uni hech kim urmaydi!
Qani urib k0 `rsln-ch1! !
shu gapni aytib ukaginam kigizga dumalab dodlashga
tushdi. Uning shovginidan yerda uxlab yotgan Robiya
uyg`oni :
- Qp^m! - deya ko`zlarini javdiratib u yoq-bu yogga
garay boshladi.
- Opaga ertaga boramiz , - dedim jajji singlimni
tizzamga o1ib. U opamnin,g vafot gilganini hali bilmaydi,
traktor xaydagani ketgan deb yuribdi bechora.
Kechqurunlari ko`cha eshik oldiga chigib, yo'lini
poylaydi. Uzogdan bitta-yarimta ayol ko`rinib qolgudek
bo`1sa, opam kelyapti deb pildirab oldiga chopadi.
- Ertaga boramiz? - so'radi Robiya tizzamga
joylashibroq o'tirib.
- Ha, ertaga boramiz.
- Menga gand beradi?
- Ha, gand beradi.
Robiya yana bir narsalar hagida so`ramogchi edi-yu,
ammo uyqu zo`r kelib, esnay-евпау уапа uxlab goldi. Omon
g`ingshishdan to`xtab Zulayhodan boshimni bogib
go `yasan deya talab gila boshladi. Zulayho janjaldan
osongina qutulganiga shukur kilib, Omonning .boshini
tizzasiga o1di, sochlarining orasini bitta-bitta garab
sirkasini o'Idira boshladi.
82
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Men yana o'ylanib ketdim. Nima gilsam ekan? Yoki
ukalarim bilan detdomga borib qo'ya golsammikan? Yo'q,
biz ketib golsaq uyimizning chirog`i o'chib goladi. Opain,
uyimizning chirog`i о`chrз.asin deb vasiyat gilib ketgan!
Keyin biz ketib golsak o ?amning gabridan kim xabar
oladi... Kecha arvohi ' kapalak bo`1ib uchib keldi, avval
Robiyaning boshiga, keyin Zulayhoning yelkasiga go`ndi,
atrofga nazar tashlagandek bo`1di, uyimiz tinch, biz ham
ahilgina о`tirganimizпi ko`rib yana mozor tomonga uchib
ketdi. Opa, opajonim! ! Nima gilay, maslahat bering. Axir
odanilar detdomga borasan deb giyin-gistovga olishyapti-.
ku. Roziq tog`am ham, ona-bola raisimiz ham, hu birda
bizga popukli gand bergan МТS direktori, sizning
o'rtog'ingiz bor edi-ku, o'sha xola ham gistab
go`yishmayapti. Fagat Parpi buvam bilan To'xta xolam
ko`nishmay turishib-di, biz tirik ekanmiz bolalar shu yerda
bo'ladi deyishyapti. Yoki Me1i boggolnikiga kirib, garol
bo`1ib ishlaylikmi? Yo'q-yo'q, uilikiga kirmaymiz, hecham
kirmaymiz. Sigirimizn.i olib qo'ydi u. Siz opajonim, undan
olgan garzingizni dadam armiyaga. ketayotgan kuni
bergan edingiz, biz ham ko`rib turuvd.ik endi bo`1sa tondi,
qasam ichib tondi! Ma'rakangizda, yettingizda ul-bul narsa
bergan bo`1di-da, birovdan garzga oluvdim, gistab keldi
deb Parpi buvamni ham yum-yum yig`latib, sigirimizni
olib go`ydi u. Endi bo`1sa, Sulton ikkovlaring biznikida
mol bogarlik gilinglar, hech bo`lmasa gorinlaring to'yadi
ku deb gistayapti. Yo'q, yo'q! Opajon, unikiga hecham
kirmaymiz. Sulton ham uni jinidan battar yomon ko`radi.
Sigirimizni olib chigib ketayotgan kuni boggolning go`liga
yopishib, hamma yog`ini tishlab uzib o1di. Parpi buvam
«Qo`у, Sultonboy, tuzalib ketsam sigirni o'zim olib
beraman... Opaginang gabrida tinch yotsin, garzi bo`1sa
yotolmaydi» deb arang yupatdi. Bo'lmasa Sulton uning
boshiga tosh bilan urmogchi edi.
Opajon, opajonim, endi nima gilay, yeydigan hech
narsamiz ham golmagan, ko`pincha och yuribmiz... yoki
83
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Parpi buvam oyogga turguncha detdomga borib
turaylikmi? Axir tuzalib golsalar yana gaytib kelave-
ramiz-da. Ungacha ehtimol otam ham kelib golar...
- Aka, - deb chagirganday bo`1di Omon '
- Nima deysan? - dedim o'zimga kelib.
- Nega yig`layapsiz?
- Yig`laganim yo'q, uka.
- Ko'zingizda yosh bor-ku?
- O'zim... tupurigimni surtib oldim.
- Uyqungizni gochiryapsizmi?
-Ha.
- Aka, bugun opamning oldiga bormad.ik-ku? Yuring
bir borib kelaylik bizni kutib o'tirgan bo'lsa-ya!
- Kech bo`1di, Omonjon.
- Mayliga, boraveramiz, - Omon dik etib o'rnidan
turdi, kelib go`limdan tortqilay boshladi, - opam tirilgan
bo`1sa, go`rdan chigolmay giynalayotgandir, yuring,
quloq solaylik...
Omonni kimdir opang albatta tirilib keladi deb
ishontirib go`yibdi. Esiga tushdi deguncha kechasi
demay, kunduzi demay meni gabristonga sudraydi, olib
bormasam dodlab xunob gilib yuboradi... Endi nima
gildim, hozir dodla.shga tushadi u.
- Aka, odamlar kelyapti! - hovligib dedi derazaga
garab xayol surib o'tirgan Zulayho.
Rostdan ham uzun-gisga bo`lishib uch-to`rt kishi
kirib kelishyapti, oldindagisi rais, Mashrab amaki.
Ketidan likanglab kelayotgani - gorovu1 To'run amaki.
MTs direktori, opamning o'rtogi ham kelya.pti...
Ketidagisi kim bo`1di ekan? O'risga o'xshaydi-ku, ha
o'ris, sochlari ham o'rilmagan, yelk.a.siga tushib turibdi...
Bizni olib ketgani kelishyapti... Endi nima gildik opajon?
Mehmonlar to'ppa-to'g'ri uyga kirib kelishdi.
- O'-ho', jamoat jam-ku, - deb go`ydi ra.is.
Men gap nimadaligini bilganimdan ataylab indanla-
dim. Ukalarim ham javob gaytarishmadi, hammamiz
84
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
o'rnimizdan turib, boshimizni solintirib Jim turaverdik.
Direktor opa oq batis giyigqa tugib bir narsa olib kepti,
tokchaga qo'ydi. Keyin mening orgamga berkinib olgan
Omonni ko`tarib peshanasidan o'pa turib:
- Katta yigit bo'p gopsan-ku, - deb qo'ydi, - gand
beraymi?
- Yemayman.
- Voy, nega?
- Biz opamning oldiga ketyapmiz, - shunday deb
Omon tatalanib yerga tushdi-da, yana mening orgamga
o'tib berkinib o1di.
Mehmonlar poygakrogga o'tirishdi.
- Orifjon, nega tik turibsizlar, gani, o'tiringlar-chi!
- buyurdi rais amaki, - ha barakalla, mana bu boshga
gap... Ma'rakani o'tkazib oldilaringmi?
- Ha, - deb qo'ydim sekingina.
Mehmonlar bir-birlariga ma'noli garab olishdi.
Direktor opa sal joylashibroq o'tirib:
- Orifjon, sizlarni olib ketgani keldik - dedi juda
mehribon bir ohangda gap boshlab.
- Qayoqqa? - dedim go`rgib.
- Detdomga!
- Yo'q, bormaymiz! - shartta o'rnimdan turib ketdim.
Ukalarim ham go`rgib ketishdi shekilli, sapchib turib
ketishdi. Zulayho bilan Usmonning ikki ko`zi o'ris
xotinda bo`1ib goldi. U hech o'tirolmayapti. Goh chordona
qurib oladi, goh giroat gilayotgan doria pochchaga
o'xshab cho`kka tushib oladi, sochini kaltagina gilib
kestirib olgan, qulog`iga yetay-etay deb turibdi. Gavdasi
ham juda katta - xuddi otamcha keladi deng. Omonga
qarab ko`zini gisgan edi, Omon tilini chigarib boplab
masxara gilib qo'ydi uni.
- Nega unday deysan, o'g'lim? - avvalgisidan ham
mehribonroq bir ohangda dedi direktor opa, - men aslida
sizlarga begona emasman - xolalaring bo'laman!
Karomat bilan traktorchilikka birga o'qiganmiz,
85
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
to`yiniyam childirma chalib, yor-yor aytib o'zim
o'tkazganman... Orifjon, sening kindigingni men
kesganman, o'g'lim. Opang rahmatli , seni traktorning
ustida t^ tg`ib go`ygan edi... Nima gilaylik end.i, shunaga
bo'p goldi. Axir, ukalaringni o'ylasang-chi!
- Bir amallab bogib olaman.
- Qiynaiib golasizlar.
- Qiynalmaymiz, kolxozga ishga kiraman ! - dedim
yig`lavorgudek bo`1ib, yo'q, allagachon yig`lagan
ekanman , ko`z yoshlarim burnimning ustiga ogib
tushayo ;ganidan sezib goldim.
Direktor ор ;• uzoq gapirdi. Opajonim hukumat
uchun juda foydali ayol bo`lgani, shuning uchun ham
rayon rahbarlari bizni yetimxonaga joylash hagida
buyruq chigarishganini aytib, cho `ntagidan suv
qog`ozga yozilgan xatni olib ko`rsatdi. Rais har
zamonda yakka -yolg`iz go`1i bilan etigining sog`iga
shap etkazib urib, jim o'tiraverdi. To'ron amaki bo`1sa
hech narsadan hech narsa yo'q, tutogib ketib, bizni
so`kishga tushdi. «sen ham otangga o'xshab, qip-gizil
ahmog bo`psan, Polvon ham foyda bilan ziyonning
fargiga bormas edi. Rayon hukumati senlarga
yaxshilik gilyapti-yu, sen bo`lsang higillab nozi-firoq
gilasan-a! Hozir remen bilan savalab golaymi, ahmog!»
deb o'shqirib berdi.
Rais oxiri cholning oldiga kiraylik bula r bilan bani
bir ish bitira olmaymiz deb, yakka-yolg`iz go`1i hilan
fotiha o'qib, o'rnidan turdi.
Men ham orgalaridan ergashdim, kirsak To'xta xolarn
hozirgina Parpi buvamni hovlidagi so`riga olib chiqib
yotgizgan ekan. Hot -ahvol so`rashishdi, buvarn
tuzukman, kechadan buyon oz-oz yuryapman ham deb
qo`ydi. Direktor opa aslida Parpi buvam bilan eski tanish
ekan, shuning uchun bo`1sa kerak gapiii juda uzogdan
boshlab yubordi, keliningizning er gilib kettganini eshitib
juda xafa bo`1dim, o'shanda meni kelin gilnlovdingiz,
86
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
traktorchini kelin gilib tomorga haydatamanmi, deb
ko`nmovdingiz, endi ajab bo`1sin, deb hazillashdi.
- Kim bilibdi deysan, gizim, - deb qo'ydi Parpi buvam
ingillab. Direktor opa «Hozir ham kech eras, Bo'riboy
akam kelguncha erga chigmay turaman, o'zim sizga
kelin bo `laman» deb yana kuldi.
- Haliyam traktordamiaan? - so`radi Parpi buvam.
- Amaki , keliningiz hozir jamiki traktorchilarga
boshlig bo'lib ko ` tarilib ketganlar, - tushuntirdi
kolxozimizning raisi.
Parpi buvam halidan buyon cho`zilib yotgan edi, bir
amallab turib o'tirib o1di, orgasiga yostiq go`yib berishdi.
- Barakalla gizim, martabang bundan ham ulug`
bo`1sin, - deb gapini davom ettirdi Parpi buvam, -
bo'lmasa, otda yuradigan bo`1ib ketibsan-da, a?
- Keliningiz go`sh otli izvoshda yuradi - tushuntirdi
To'ron amakim.
- Izvoshda dedingmi? Barakalla, - deb xursandchilik
bildirdi Parpi buvam , - menga gara gizim, o'sha
izvoshingni bir kunga berolmaysanmi, tegirmonga borib
don-dun tortib kelardim ... Eshakka minolmay goldim .
Direktor opa izvoshini beradigan bo`1di. «siz uchun
bir kunga eras, bir haftaga ham yo'q demayman, chunki
siz juda tabarruk kishisiz, zambarakka pi! berganingiz
uchun hozir butun oblastda sizni gapirishyapti, jannati
odam ekan deyishyapti» deb Parpi buvamni magtashga
tushdi . Parpi buvamning shu ishi tufayli rayonimizning
kattalari hukumatdan magtov gog`ozi olishgan emish...
- O'sha zambarakni bir kunga berib turishmas-
mikaп? - to`satdan jonlanib so`radi buvam.
- zambarak nimaga kerak bo`1ib goldi?
- Me1i boqqolni otmogchiman, - dedi Parpi buvam.
O'tirganlar sharaglab kulib yuborishdi, o'ris xola ham
kulib qo`ydi. U, negadir , chigganimizdan buyon ikki
ko`zini mendan olmaydi. Uyga kirsam ham, eshikka
chigsam ham menga tikilgani -tikilgan , tavba, nega
hadeb tikilaverar ekan?
87
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Orifjonlarni olib ketgani keldik ota, - to`satdan
gapni bu yogga burib yubordi direktor opa.
- Yetimxonagami? - Nazarimda bir cho`chib tushgan-
dek bo`1d.i buvam, - o'tgan safar bo`lmaydi deb aytuvdim-
ku.
- Tanangizga bir o'yiab ko`ring ota, o'zingiz kasal
bo`lsangiz.
- Xudoga shukur, hali tirikman, gizim!
Parpi buvam bechorani to`rtovlari o'rtaga olib ke-
tishdi. Xaligi o'ris xotin ham o'zbekchalab gapira
boshladi, Yetimxona nomi yetimxona bo`lgani bilan
aslida jannatga o'xshagan bir joy ekan, bolalar uchun
turgan-bitgani rohat ekan. Hozir o'sha yerga boraman
deganlar soni mingta emish-ku, lekin hammasini
olishning hech iloji yo'q, emish... Umuman, bizni
vagtincha olib borishar ekan, Parpi buvam oyogga turishi
bilan gaytarib tashlab ketishar ekan. Direktor opa bizni
bolalar uyiga olib bormaguncha opamning arvohi oldida
garzdor bo`1ib golaverar emish. Opgjonim d.irektorning
tushlariga kirib «Bolalarimga gara, ularni senga tashlab
keldim» deyayot.gan emish mana shunaga gaplar emish.
- Ishgilib kofir bo `1ib ketishmaydimi? - o `pkasi to `lib
so`radi Parpi buvam.
- Voy, otaxon, ajoyib yigit-gizlar bo`1ib yetishishadi.
- Mayli, gzim, meni ko'p gistayverma, nabiralarim
bilan bir maslahat gilib ko`raychi, javobini ertaga
olasan... Endi gizim, menga kelin bo`lmogchimisa.n?
- Gap bitta, otaxon to'y tayyorgarligini ko`ravering.
- Bo'lmasa bir cho`gim osh damlab bergin, go`lingni
bir ko`raylik bunaga mo'tabar qo'y so`ysam ham
kelmaydi, gizim. Hoy, kampir, sabzidan olib chiq!
Mehmonlarning ishlari tig`iz ekan, oshga to`xtash-
таdi. Bitta oshga eras, kattaroq ziyofatga tushiramiz
sizni, hali shoshmay tursangiz o'g'illaringiz kelsin,
xumchadagi musaHaslarini ham ichamiz, deyishib chigib
ketishdi.
88
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
BEGONA ELLARDA
Ikkinchi gism
OMON o'RIs XOLAGA O'G'IL ВО`LMOQCHI
Detdomxona darvozasi oldida aravadan tusha
boshladik.
Roziq tog`am bilan Parpi buvam yuz-ko`zlarimizdan
o'pishib, tez-tez xabar olib turishga va'da berib, Omon
bilan Robiyaning bu yerda golmaymiz deb chingirib
yig`lashlariga ham garamay ko`zlarini chirt yumib,
jo'nab ketishdi. O'zim yerga urib yig'layotgan Omonni
men, undan battar faryod chekayotgan Robiyani O'ris
xola ko`tarib o1di, ichkari kirdik. Hov1i juda katta, gir
atrofi g`ishtli imorat ekan. O'ris xola bizni hovlida
goldirib o'zi bir chekkadagi pakana uylardan biriga kirib
ketdi. Ko'z yumib ochguncha atroflmizni begona bolalar
qurshab olishdi. Xuddi maymunmi, ayigning bolasinimi
yoki undan ham gizigroq biror narsani tomosha
gilayotganday angrayishib golishdi. Bir xillari ko`zlarini
katta-katta ochib, tilini chigarib masxara gilayotgandek
bir xillari voy bechoralar-ey, deb achinayotgandek
uchinchi bir xili gani, sinchiklab garaychi gaysi birini
o'rtoqlikka tanlasam bo`larkan deya boshdan-
oyog`imizga razm solishyapti . Yana bir xillari kiyim-
boshimizga, bet-go`limizni yuvgan-yuvmaganligimizga
ham razm solayotganga o'xshaydi. U1ar bo`1sa ozoda
kiyinib olishgan, kiyim-boshlarida yamoq yo'q, bet-
qo`11ari ham sovunlab yuvilganga o'xshaydi. Qorinlari
ham to`g bo`1sa kerak ko'zlarida ovgat tashvishi
sezilmayapti, yuzlari yiltirab, chehralari kulib turibdi...
Ukalarim qo`rqib ketishdi shekilli, yig`lashdan
to`xtab, ona tovuq atrofiga jamlangan jo'jalardek g`uj
bo`1ib olishdi... Bu bolalar ganaga bolalar bo`1di?
89
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Rahmdil, mehribon, Mahmudxonga o'xshash oq
ko`ngilmi yoki Hayitkallaga o'xshab musstlashishni
yaxshi ko`radigan bolalarmi?
Ko'zlari chagnab, yuzlari uchib turgan men tengi bir
bola yaginiпi'a kelib, sekin biginimga turtdi:
- Oting nima?
- Orifjon, - dedim shosha-pisha. Keyin juda landovur,
qo`rqoq bola ekan deb o'ylamasin dedim-u, o'zimni dadil
tutib uning ham ismi -sharifini so`radim.
- Lagabchi, - dedi begona bola. -
O'zimni erkin tutayotganligimni, ulardan hech
hayigmay turganligimni isbotlash uchun hazil gilgim
kelib goldi-yu, so'zini eshitgan bo`lsam ham
eshitmaganga solib:
- Tagachi dedingmi? - deb so`radim.
- Lagabchi! - ovozini sal ko`tarib dedi bola.
Men o'zimni yana yaxshi eshitmaganga , eshitsa ham
yaxshi anglamaganga solib:
- Chagimchi? - deb so`radim.
Bizni qurshab olgan bolalar yengilgina kulib olishdi.
sulton bilan Zulayho ham kulib go`yishdi. shu kulgidan
keyin o'rtadagi o'ng'aysizlik sal ko `tarilgandek bo`1di.
- La-qab-chi! - bo`ynini cho`zib, boshini silkitib dedi
bola, - теп bolalarga lagab go `yib beraman, senga ham
go`yib beraymi?
- Mening o'zi chiroyli lagabim bor.
- Qani ayt-chi, bagirib ayt, komissiya a'zolari
eshitsin.
- Besh bolali yigitcha.
-- Be, - dedi bola go`1 siltab, - shu ham lagab bo`pti-
yu... lagab degani sal xunukrog bo`1adi, seniki chiroyli
ekan, bo`lmaydi, boshgasini topamiz. Xo'sh, senga... afti-
boshing kirligi uchun... gora tunka desammi, yo'q
bo`lmaydi, o'zimizda tunkadan ikkitasi bor, ha mayli...
hozircha lagabing Besh bolaligicha golaversin, mana bu
kim, ukangmi?
90
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- UkaII1.
- Bunga Bagaloq deb lagab go`ysa bo`1adi, - deb
Lagabchi Sultonning biginiga xuddi suhbat boshida
mening biginimga turtgandek gilib sekingina turtgan
edi, bigini og`ridimi yoki Lagabchining gerdayishi , o'zini
xo'jayindek tutishi Sultonga yogmadimi:
- O'zing bagaloq, - deb Lagabchining ko'kragidan
itarib yubordi , bola gandiraklab borib orgasi bilan yerga
o'tirib goldi. Xayriyatki shu paytda ichkaridan hovligib
chiggan O `ris xola «Orifjon, ukalaringni o1ib, bu yogga
ke1» deb chagirib goldi . Bo'lmasa, kim biladi deysiz, lagab
qo`yish marosimi qulochkashlab , mushtlashish,
burunlarni yerga ishgash bilan tugagan bo`larmidi.
Sheriklari oldida izza bo`lgan lagabchi dik etib o'rnidan
turdri-da, orgasini gogib:
- Sen hali shoshmay turgin! - deb o'dag'ayladi, -
senga oltmishta lagab go`yib, shunagangi ta'ziringni
berayki!
Sulton yana bo`sh kelmay:
- Мала senga lagab! - deya mushtini ko`rsatib qo'ydi
unga.
Nazarimda boshga bolalar Sultonga xayrixoh bo`1ib:
«Ajab gilding, boplading» degandek garab turishardi.
Shuning uchun ham ukamning bu go`rsligini o'zimcha
kechirgan bo`1ib, indamay qo'ya goldim.
Ichkarida bizni tarbiyachilar, oshpaz ayollar kutib
turishgan ekan . O'ris xola bizni ularga nom -banom
tanishtirib chiggach, o'z navbatida ularning ham nomini,
vazifasini aytib bizga tanishtira boshladi. Biz o'sha
paytda juda gattiq hayajonda edik. Yangi, o'zimiz uchun
butunlay notanish bo`lgan olamda to`satdan paydo bo`1ib
golganimiz uchunmi, tarbiyachi-yu oshpazlar bizga
g`alati-g`alati garashlar gilib oyog`imizdail boshimizga-
cha sinchiklab nazar tashlayotganlari uchunmi,
hozirgina tashgarida bo`1ib o'tgan ko`ngilsiz vogeaning
ogibatidan go`rqkanimizdanmi yoki o'zimiz ham
91
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
bilmagan boshga sababdanmi biz olti aka-uka goho-goho
boshimizni egib , nafasimizni ichimizga yutib entikib
turardik. Ehtimol shuning uchundir semiz, bagaloq
oshpazlarning ham, oriq, gotma tarbiyachilarning ham
nomlarini eslab gololmadik. Fagat shu narsa esda
goldiki, bizni boshlab kelgan O'ris xolani Mariya
Pavlovna deb atashar ekan. Mariya Pavlovna bu yerda
ham direktor, ham bosh tarbiyachi, ham oshpazlarning
nachalnigi ekan...
Tarbiyachilardan bittasi boshlaringda yara yo'qmi,
kiyim-boshlaringda bit ko`pmi deb so`radi. Yana bitta
tarbiyachi opa bu yerda tartib-intizom juda gattiq,
tarbiyachilarning gapini ikki gilgan bola darrov haydab
yuboriladi, o'rniga boshgasi olinadi, dedi. Bu yerga
kelmogchi bo`lganlar son mingta emish, lekin bir yo'la
hammasini gabul gilishning hech iloji yo'q emish...
Xullas yaxshi odam bo`1ib chigish fagat o'zimizga bog`1iq
emish.
U yog`i juda tez yurishib ketdi, hammomga tushish
ham, kiyim-bosh kiyishimiz ham pand u- nasihatsiz o'tdi.
Oshxonaga olib kirib, ovgatlantirib ham go`yishdi. Biz
ilgari hech stolda oyog`imizni osiltirib o'tirib ovgat
yemagan edik temir goshigda ham ovgat ichmagandik
oldin Sulton, ketidan Omon ham og`izlarini kuydirib
olishdi. О `ris xola bu yerdagilarning hammasini
yuragini olib go`ygan ekanmi, hammomni yogib bergan
stolining o'ng tomoni oq, chap tomoni gora chol buva
ham, omborxonadan bizga kiyim -bosh olib chiggan
manga kampir ham oyoq uchida harakat gilishib, biron
narsa buyurib golsa, bexabar golmay, deb 0`ric xolalling
ko`zini, og`zini poylab ish gilishyapti.
Oshxonadan chigsak... voy-bo'y, hovliga bola
demagani sig'may ketibdi. Hammasining oyog`ida go`n^j1i
botinka, kechagina moylatishgan bo`1sa kerak yalt-yult
gilib turibdi, egnilarida kostyum-shim, boshlarida
chuchvara nusxa do'ppi... ikki gator bo`Iib safga tizi-
92
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
lishgan, haligi Lagabchi barabanchi ekan. Barabanini
bo`yniga osib olibdi. Uning yonida bir yo'la ikkita
surnaychi ham turibdi.
Bizni haligi tarbiyachi opalardan bini o'rtaga oilb
chigib, yuzimizni safga garatib turg`azib go`ydi. Men
yana o'ng'aysizlana boshladim, nega desangiz,
hammaning ko`zi bizda bo`1ib goldi. Xayriyat, O'ris xola
boshga tarbiyachilar bilan chigib kelishdi-yu, hamma-
fling diggati o'shalarda bo'lib goldi.
- Hamma shu yerdami? - so`radi tarbiyachilardan
bin.
- Shu yerdamiz, - gichgirishdi bolalar.
Qiziq, direktor negad.ir bizning haqimizda eras, balki
urushdagi ahvol hagida gapira boshladi, gizil askarlar
hozir yovuz dushmanning bosginini to`xtatib, garshi
hujumga o'tib zarba ustiga zarba berayotgan ekan. Ana
shu zarba berayotganlar orasida bizning akalarimiz,
otalarimiz ham bor ekan, ularning vazifasi dushmanni
tezroq yanchib tashlash ekan.
- Xo'sh, bizning vazifamiz -chi? - so'radi direktor.
- A'10 o'qish, - qichqirishdi bolalar.
- Yana?
- Intizomli bo`1ish.
- Yana?
- Voy-dod! - gichgirib yubordi bin gizcha, - Hen!!
Qizcha dodlagan joyida saf aralash-quralash bo`1ib
ketdi. O'ris xola chopgillagancha o'sha yerga yetib bordi,
nozcha, yuziga bilinar-bilinmas sepkil toshgan,
peshanasi yiltiroq, go`ng`ir sochli bin bola:
- I1on yo `g, - deb o `zini o`zi oglay boshladi.
- Ben, ichiga berkitib oldi, - yig`1ab dedi gizcha.
Bela chindan ham go `yniga ikki garichcha keladigan
chipor ilonni berkitib olgan ekan, go`1ga tushgach, bu
chagmaydi, o'rgatilgan, kechasi ham go`ynimga solib
yotaman deb yana o'zini oglay boshladi. Yo'q, direktor
juda gattigqo`1 ekan, peshanasi yiltiroq bolaning
93
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
qulog`idan cho`zib, yelkasidan itarib safdan chigarib
yubordi. Yig`ilishdan keyin sen bilan boshgacha
gaplashaman, deb dag'dag'a ham gilib qo'ydi. O'rniga
gaytib yana gapira boshladi.
- Yuz kishilik ahil oilamizga bugun olti a'zo
go`shilyapti, ularni o'z akamiz, o'z ukamizdek bilib,
bilganimizni o'rgatib, bilmaganimizni o'rgarnshiniiz kerak.
- shunday gilamizmi? - ovozini bir parda ko`tarib
so`radi direktor.
- shunday gilamiz, - takrorlashdi begona bolalar.
- Bizning xonamizda uch kishilik joy bor!
- Ko'rpamni ho`1 gilib go`ymasa 4ittasini men
yonimga o aman.
- Arifinetikadan o'zim o'rgataman.
- Ona tilisi mening bo`ynimga, - degan ovozlar ham
eshitildi. Mana shu gaplardan keyin biz o'zimizni sal
bosib olgandek bo`1dik. Juda yomon bolalar eras ekan,
odamgarchiligi ham chakki emasga o'xshaydi, degan fikr
o'tdi ko'nglimdan, nazarimda ukalarim ham shu xususda
o'ylashgan bo`1sa kerak yuzlariga gizillik yugurib,
tabassum guli ochilgandek bo`1di.
Direktorning topshirig`i bilan surnaychi bolalar
do'stlik marshini chala boshlashdi. Lagabchi barabanini
beo'xshov urib, ularga jo`r bo`1ib turdi. Biz safdagi jamiki
bolalar bilan go`1 berib so`rashib chigdik. Xuddi shy
paytda galbimda shodlik quvonch hislari rrlavj
urayotganini sezib goldim. Bolalardagi samimiyatmi,
surnay bilan barabanning yogimli sadosimi, direktor•
bilan tarbiyachilarning iliq-iliq bogishlarimi,
bilmayman, ishgilib o'zimda yo'q sevinib ketdim, entika-
entika otimni aytib, safni aylana boshladim...
sulton, Usmon uchovimizni e11ik kishilik bir xonaga
joylashtirishdi, shundoggina eshikning yonginasiga
uchta sir karavot go`yib berishdi. Zulayho bir-pasda
o'ziga o'rtoq topib o1di, men shu singlim kamgap -u
kamsuqumroq bo`lgani uchun yakkalanib goladi deb
94
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
qo`rqqan edim. Yo'q, unaga bo`lmadi, tantanali tanishuv
tugashi bilan gizlar uni qurshab olishdi . Xuddi yangi
tushgan kelinchakni e'zozlagandek o'rtaga olib
yotoqxonalariga olib kirib ketishdi. Robiya bilan Omon
vagtincha O'ris xola bilan yotib turadigan bo`lishdi. O'ris
xola hu birda , bizning uyga borganda , Omonga
yasatilgan yog`och ot sovga gilib, menga butunlay o'g'il
bo`lganingda gilichiniyam beraman degan edi. Shu
gilichni qo`1ga kiritish umidida Omon O'ris xolaning
etagiga mahkam yopishib oldi.
Kechqurun bizning yotogxonamizga tarbiyachi opa
kelib suhbat o'tkazdi. Rayonimizdan bitta gahramon
chigib, rasmi gazetaga bosilgan ekan, o'sha gahramon
hagida so`zlab berdi . Juda yaxshi o'qigan ekan, umuman,
yaxshi o'qigan bolalar katta bo`lganda yo gahramon
bo`larkan , yoki juda obro`1i odam bo`1ib yetishar ekan.
O'sha ogshom ko'p bolalar bilan tanishib oldim. Haligi
ilon o'ynatgan bolaning oti Samar bo`1ib, detdomda uni
Samovar deb chagirishar ekan . Samovarning ota-onasi
urush boshlanmasdan oldin o'z ajali bilan o'lib ketgan
ekaul, bu yerga kelganiga ikki yi1 bo`libdi, umuman, bu
yer yaxshi ekan. Mening yonginamda yotgan yuzlari qop-
gora , ko`zlari chagnab, yelkalari galma-gal uchib
turadigan bolani Qoravoy deb chagirishar ekan. Bizning
xonamizda yana Ko'rshermat, Is1om go`rboshi,
Yebto`ymas degan bolalar ham bor ekan, lekin ular bilan
durustroq tanisha olmadim.
QAROQC MENI QANDAY QILIB
KALTAКI1ASHGANI
Otam, opam, ukalarim hammamiz hovlidagi katta
supada govun yeyapmiz, ukalarim gigirlashib kulishib,
bir-birlariga urug` otishadi .
To'satdan yer gimirlab , supani ko`tarib tashladi.
Sapchib o'rnimdan turib ketdim.
95
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Tush ko`rayotgan ekanman... Yotogxona o'rtasida
gora chiroq mHtiflab yonib turibdi, bolalar bir me'yorda
pishillab o'xlashyapti, tepamda birov turganga o'xshaydi.
Qiziq, kim bo`1di ekan bu?
- Tursang-chi, ahmoq! - yelkamdan tortdi sharpa.
- Kimsan o'zi? - so`rayman go`rga-pisa.
- Tur, direktor chagiryapti .
- Nima ishi bor ekan shu mahalda?
- O'zidan so`raysan.
Direktorning menga ham, ukalarimga gilgail
mehribonchiligi, yaxshi muomalalari uchun yaxshi
ko`rib qolganmiz, ber desa unga joninnii ham berishga
tayyorman. O'numdan turib shoshilib kiyindim. Hovliga
chiggach, sharpani ovozidan tanib goldim - Lagabch; ,
ha, o'shaning o'zginasi. Qiziq, nega endi direktorning
xabarchisi yuziga nigob tutib keldi ekan... Tavba!
Ehtimol meni tungi navbatchilikka go`yishmogchidir...
Bordi-yu, gishlogdan biron shum xabar kelib golgan
bo`1sa-ya, ishgilib tinchlik bo`lsin-da...
-- Men seni tanib turibman - dedim niqobli bolaga.
- Xo'sh, tanigan bo`lsang kim ekanman?
- Lagabchisan.
- Bekor aytibsan.
- Meni gayogga olib boryapsan?
- Mariya Pavlovnaga.
- Boshga yogga ketayotganga o'xshaymiz-ku?
- Ishing bo`lmasin, ezma.
Torgina yo'lakchadan bogga chigdik. Bog` juda katta
bir gektarcha keladi, ehtimol undan ham kattadir.
Quchoq yetmaydigan o'rik-yong'oqlar tarvagaylab o'sib
yotibdi... Atrofda tig Qtgan ovoz yo'q, hamma yog jim
jit. Har zamonda kakku qushning sayragani eshitiliu
goladi. Haddan tashqari qorong`i bo`lgani uchunmi
kakkuning ovozi xudd.i boyo`g`lining ovozidek vahimali
eshitiladi... Qiziq, juda giziq, direktor bemahalda
bog`ning etagiga nega bordi ekan... Ha-ha, tushundim,
96
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
to`nka ko`chirisha-yotgan bo`1sa kerak kecha kunduzi
oshpazlar o'tin yo'q deyishganda, Mariya Pavlovna,
bolalarning kattarog`idan olib bogga chigib to`nka
ko`chiringlar, deb tayinlagandi , demak kechasi
ko`chirmoqchi bo`lishibdi-da, yuzlariga nigob tutib,
hech kimga bildirmasdan bajarishmogchi bo`lishibdi,
goyil ! May1i, ishlayman , astoydil ishlayman ukalarim
bilan yarim och golib hamma yog`imizni bit talab
ketganda bizga yaxshilik gilishdi, yangi kiyim-bosh,
issig o'rin, ovgatlar ... shular uchun ham ishlayman.
Shoxlari har tomonga tarvagaylab ketgan ulkan
yong`oq daraxti orgasidan yana uchta sharpa chigib biz
tomonga kela boshladi Negadir oyoq-go`1im galtirab
ketdi . Direktor turgan tomonga, bog` etagiga garab
gochmoqchi bo`luvdim, meni kuzatib kelayotgan sharpa
shartta yelkamdan o1di:
- To'xta!
- Qo'yvor! - dedim siltanib . Yo'q, kechikdim.
Sharpalar meni har tomondan o'rab olishdi . Qo'Harida
uchiga temir gadalgan tayoq , dodlamogchi bo `luvdim
ovozim chigmasa bo`ladimi. Qattiq go`rqib ketganimda
higichoq tutadigan odatim bor, shu paytda ham don
tigilgan xo'rozdek «giyg-qiyq» gilib turaverdim.
- Xo'sh, Besh bolali yetimcha, ahvollar galay? -
so`radi novcha sharpa.
- Qo'yvoringlar meni, - dedim nihoyat o'zimni bosib
o1ib, - bo'lmasa hozir direktorni chagiraman.
- Ehtimol urushga ketgah dadangni ham
chagirarsan , - mazax gildi bittasi.
- Chagiraman.
- Вот! - buyruq berdi novcha sharpa. Tappa yerga
bosishib, og`zimga latta tigishdi.
- Arigning ichiga tort! - buyrug bo`1di yana.
Oyog`imdan sudrab suvi qurib golgan anhorga olib
tushishdi. Og`zimdan lattani o1ib:
- Хо `sh, - dedi bittasi, - yana dodlaysanmi?
97
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- sizlar kimsizlar o'zi?
- Qaroqchilarmiz.
- Yo1g`on, ovozlaringni tanib turibman, - shunday
deyishim bilan meni yana to`rt tomondan qurshab
olishdi-yu, haligi uchiga temir gadalgan tayoglarni
gornimga gadashdi, novcha sllarpa sekin gap boshladi:
bu yerda, ya'ni bolalar uyida uch xi1 tartib bor ekan.
Birinchi tartib, direktorniki ekan, uni buzgan bola
haydalarmish. Ikkinchi tartib, tarbiyachilarniki ekan,
uni kim buzsa, hayfsan eshitar ekan. Uchinchi tartib,
Ko'rshermat boshliq qaroqchilarniki ekan, kimda-kim
bular o'rnatgan tartibni buzsa, terisi shilinib olinar ekan
yoki mana shu suvi qurib golgan anhorga tiriklayin
ko`milar ekan. «Keyingisi og`irrog ekan» deb o'yladim
vahima ichida.
- Tushunarlimi? - so`radi garogchilar boshlig`i.
- Tushunarli, gani ketdik bo'lmasa, - dedim shosha-
pis a.
- Qayoqqa? - nazarimda to`rttov sharpa baravar
so`ragandek bo`1di.
- Kunda ko`chirmaymizmi?
- Qanaqa kunda?!
- O`rikning ktmdasini-da.
- Esing joyidami?
- Bo'lmasa meni nega chagirib keldilaring?
- Ahmoq! - shunday deb tayog`i bilan yelkamga turtib
yubordi garogchilar boshlig`i. Keyin yana maydalab
tushuntira boshladi:
- Nechta ukang bor?
- Beshta.
- Demak o'zing bilan olti kishisizlar, shundaymi?
- shunday.
- Har kuni necha mahal ovgat beriladi?
- Uch mahal.
- Ovgatga necha burdadan non go`shib beriladi?
- Ikki burdada n .
98
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Bir burdasini bYzga berasanlar. Uch mahalgisi o'n
sakkiz burda bo`1adi. Ukalaringni ko`ndirolmasang,
joningdan umidingni uzaver.
Eshityapsizmi, теп bu betiga nigob tutib olgan
tentaklarga non berarmishman! Endi gornimiz to`yib,
yuzimizga gizillik yugurganda burnimizni
gonatisharmish. sultonning o'zi arang to`yyapti-yu
gapni garang-a! Yo'q... o'lsam o'lamanki, bitta uvog`ini
ham bermayman.
- Gapir! - yelkamga turtdi garogchi.
- Senga beradigan nonim yo'q.
O `rtaga olib savalab ketishdi. Ochig`ini aytsam, men
ham garab turganim yo'q, duch kelganini yo mushtlab,
yo tepib yuboryapman... Oxiri bo`lmadi, holdan toyib
yigilib goldim. Bittasi yelkamga minib, qulog`imdan
chuzib boshimni ko`tardi:
- Хо`sh, endi-chi?
- Quloqni yeding! - dedim by tupurib.
- shartga kundingmi?
- Yo'q, yocq! - deb bagirib yubordim va shu
bagirganim asnosida bilmadim, bu kuch gayogdan paydo
bo`1di ekan , yelkamdagi ga.rogchini ag'darib, o'rnimdan
turib ketdim. Bittasi orgamga tirmashib, yana yerga
yigitdi.
- Chagimchilik gilasanmi?
- Qilaman!
- shartga ko`nmaysanmi?
- Ko'nmayman!
- Qo'1-oyog'ini bog'langlar!
- Bugunga shunisi ham yetar.
- O'ziyam joni itning jonidan ham gattiq ekan!
- Ertagacha muhlat senga, ko`nmasang tiriklayin
ko `mib yuborami z .
- Ko'msang-ko'ma go1! - dedim -u, turmogchi bo`1ib
go`limni yerga tiragan edim, boshim aylanib, shilq etib
yigilib tushdim...
99
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
O'zi shu kunlarda juda darmonsizman. Opamning
vafotiga ko'p kuyganimdanmi, tez-tez boshim aylanib,
ko`zim tinib o'zimdan ketib goladigan bo`1ib goldim...
Hozir ham yer gir aylanyapti, yulduz to'la osmon -u, azim
daraxtlar bir-biri bilan aralash-quralash bo`1ib ke-
tayotgandek... Yo'q, yo'q, senlarga non bermayman,
ukalarimning haggini himoya gilishim kerak, opajonim
shunday degan, otam tayinlab ketgan!
- Bermayman! - deb entikib yana o'rnimdan tura
boshladim... Qiziq, garogchilar yo'q, ko`zdan g`oyib
bo`lishibdi.
Asta-sekin yotogxona tomonga garab yurdim, arigda
yuz-qulimni yuvib, kiyimimni ham chang-chungdan
tozalab oldim... Nima gildim endi, bu dahshatli vogeani
direktorga aytaymi yoki aytmaslik kerakmi? Xo'sh, o'sha
qaroqchilarni menga ko`rsat desa kimni ko`rsataman,
axir men ularni yaxshilab tanib ololganim yo'q-ku. Keyin
chagimchilik gilding deb bu zolim garogchilar meni
chindan ham o'ldirib yuborishsa-chi, unda ukalarimning
ahvoli nima bo'ladi... Uch kungacha o'rnimdan turolmay
isitmalab yotdim, Mariya Pavlovna uncha-muncha
do'xtirlikdan ham xabardor ekan, kaplab ichadigan,
badanga surtadigan har xi1 dorilar berib turdi. Ammo
ungabo`1i'tvenaymdir,fgtsulon
ukamga hech kimga aytmaslik sharti bilan sal uchini
chigarib go`ydim.
- shaytonlar! - dedi ukaginam menga achinganidan
yig`lagudek bo`1ib, men hali ular bilan bir gaplashib
qo'yaman.
- Qo'y uka, ular bilan teng1as11ib o'tirniaylik -- dedim
katta g`alva boshlanishidan cho `chib.
- Seni kaltaklatib men garab turar ekanmanmi! -
bagirib yubordi sulton.
100
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Xudoyberdi To`xtaboyev-Besh bolali yigitcha
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search