Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
O'RIS ХО LA HAM YETIlVI BO'LGAN EHAN
Ishonsangiz shu paytda juda, juda ham xursandman.
Bolalarning oldida sakrab-sakrab , o'yinga tushvoray-
tushvoray deb yugurib kelyapman. Oh, hozir opajonim
tirik bo ` lgandamidi ! A'lo baho olganimni eshitib
«Aglligimdan о`rgilay» deb betlarimdan o'pgan bo`lardi...
Umrim bino bo`1ib ona tilidan birinchi marta a'lo
olishim. Qishiog'imizda uy ishlaridan bo`shab, tuzukroq
dars gilolmasdim , bu yerda dumini хода-хода gilib
ma'rab turgan sigir ham yo'q, hovli ham supurmaysan,
jo'xori tuyib osh solish-u, tomga sholi yoyishni ham
o'ylamaysan, o'qiysan, o'qiysan, tamom-vassalom!
Rostini aytsam , ilonboz sa.movar yaxshi bola ekan,
xuddi gishlogdagi o'rtog'im Mahmudxonga o'xshab
ketarkan , juda rahmdil, juda mehribon . Buning ustiga
hamma fanlardan fagat a'lo olib o`giydi deng. Darslarni
birga tayyorlaymiz , Uchi, agar ishonsangiz,
mua11im1ardan ham ko'p biladi, anavi chap yonimda
yotadigan Qoravoyrn aytmaysizmi , o'zi go`ng`izdek дит-
dumalog`-u, lekin kallasi to'la bilim ekan . Qoravoy ham
men bilan o'rtoq bo'lib goldi . Sinfda ham yonma-yon
o'tira.miz, kechasi hovliga chigquday bo`lsak ham bir-
birimizga sherik bo`1ib chigamiz.
- Besh bolali, - deydi ba' zan dars gilib o'tirganimizda,
- menga gara.
- Nima deysan? - deb so`rayman.
- Darslaringni sal yetkazib оlgiп, keyin senga ham
gorn chalishni o'rgatib go`yaman, xo'pmi? Og`zing katta,
tomog`ing yo'g'on, sendan ajoyib gornchi chigadi...
- Gorning nimasi?
- Men chalarnan-ku, o`sha-da.
- Uni bizning gishlogda surnay deyishadi.
- Yo'q, bu surnay eras, gorn! Bildingmi?
- Bildim.
- O'rgataymi?
101
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- May1i.
Bir nafas o'tar-o'tmas berigi yonboshimda
peshanasini jiyirib hisob ishlab o'tirgan samovar ham
meni turtib goladi:
- Besh bolali.
- Nima deysan?
- Kanikulda qayoqqa borasan?
- Bilmasam.
- Xo'p desang, bizning gishlogqa ketamiz.
- U yerda nima gilamiz?
- Qishloqning etagida kattakon ko`1 bor, mazza gilib
ilon ushlaymiz.
- Men ilondan qo `rgaman.
- Qo'rqma, Hon hech gachon birinchi bo`1ib hujum
gilmaydi.
- Qani, kanikul bosЫanaversin-chi, - deb qo'yaman unga
ham. Xullas mana shu ikki о`rtog`imning yordarni bilan men
bugun ona t' 'd.an a'lo oldim... Ox, hozir opajonimmi, otammi
bo`larmidi! Ha rnayli, O'ris xolarn bor-ku, suyunchining
kattasini o'shandan olarman , o'zi a'lochilar gatoriga
go`shilgatl kuning mukofotlayman degan edi-ku. shuning
uchun ham Qoravoy bilan Samovarni ortda go1 ' 'b yugurib
ketyapman. Atrofga qorong`i tushib golgan, ammo mening
dilim ravshan, girginchi chiroq yogilgandek charog`on!
Darvoza gorovuli - bir ko`z1i - amakining hoy-hoylashiga
ham garamay eshikni sharaqiatib ochib, O`ris xolaning иyiga
garab yugurdim ... Е attang, eshigida shapalogdek qulf
osig`1ik turibdi. samovar bilan Qoravoy izma-iz yugurib
kelishayotgan edi:
- Yo'qmikan? - afsuslanib so`radi samovar.
- Oshxonadadur, - mening o'rnimga javob gaytardi
Qoravoy, - ukalaring ham ko`rinmayapti-ku.
auyunchi olgani kechki ovgatdan so`ng chigadigan
bo`1dik, nega desangiz kechikkan bolaga ovgat olib
qo`yishmayd. Bir yuz yetti bola stol atrofita bir vagtda
o'tirib, bir vagtda turishimiz kerak.
102
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Besh bolali, - deb yelkamga go`lini qo'ydi samovar.
- Nima deysa.n?
- Bir narsa so`rasam maylimi?
- May1i.
- Ochiq, a '^.
- Ochig aytaman.
- Mariya Pavlovna sizlarga kim bo'ladi?
- Hech kim.
- Bolalar Mariya Pavlovna Oriflarning xolasi
bo`larkan, Oriflar ham aslida o'ris ekan deyishyapti.
- Yo1g`on!
- Demak sening oying o'zbekmi?
- Bo'lmasa-chi!
- Nega bo'lmasa, Mariya Pavlovna siziarni bunchalik
yaxshi ko`radi? Hammaga uch oydan keyin yangi kiyim-
bosh berardi, sizlarga bo'lsa kelgan kunlaringdayoq, bera
golishdi. Ko'rpalar-u bolishlaring ham yapyangi... Yana
bitta narsa so`rasam maylimi?
- May1i.
- singling Robiya bilan she'r to`giydigan ukang
Omonni Mariya Pavlovna o'z familiyasiga o'tkazib
olgani-chi, bunisiyam yolg`onmi?
- Yo1g`on!
- Bolalar aytishyapti-ku?
- Aytishsa-aytishaversin, ban ibir yolg`on. O'ris xola
o'zi ukalarimni yaxshi ko`radi, uyimizga borganda ham
ukalarimni tizzasiga olib o'tinib yig`1ab yuborgan, Parpi
buvamga dadalari kelguncha bu bolalarni onasidek
tarbiya gilaman deb so`z bergan... Undan ko`ra,
Samovarjon, sen menga bir narsani yaxshi tushumtirib
bergin. sen O `ris xolani yaxshi bilasanmi?
- Во`lmasam-chi.
- Qani, ochiq, ayt -chi, Mariya Pavlovnaning ash i o'zi
o `rismi, no `g` aymi yoki о `гbekmi?
- Voy, shuniyam bilmaysanmi?
- Bilmayman-da.
103
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
samovarjonning aytishicha, O `ris xola ham
yoshligida yetimxonada katta bo`lgan ekan, yigirmanchi
yildami, yigirma beshinchi yildami, bunisi saniovarning
esida yo'q, ekan, ishgilib bosmachilar ko`paygan paytlar
ekanda, o'sha quturgan bosmachilar O'ris xolaning otasi
bilan onasini otib ketishibdi...
- O'shanda Mariya Pavlovna to`rt yoshda ekan, -
tushuntira boshladi samovarjon. - Bitta o'zbek koran.
dir uni o'ziga qiz gilib olibdi, lekin Mariya Pavlovna
sigirdan go`rgar ekan, sigirning o'zidan eras-u, shoxidan
qo`rqar ekan. Aksiga o1ib, komandirning uyida bir eras
ikkita sigir bogilar ekan, ko`chaga chigsa ham, dalaga
chigsa ham hamma yogda shoxi uzun sigirlar emish,
bun.ing ustiga biram xunuk ma'rasharkanki... Kunlardan
bir kun komandirning xotinini bosmachilar gopga solib,
otga o'ngarib ketishibdi. Ertasiga gizil komandir xotinini
gidirib borgan ekan, xotiniga go`shib uziniyam tiriklay
ko`mib yuborishibdi... O'sha paytlarda mehribon odamlar
juda ko'p bo`larkan, gizil komandirni.ng o'g'li bilan Mariya
Pavlovnani Qo'qondagi detdomga olib borib berishib-di.
O'sha yerda o'zbek bolalar, o'zbek gizlar juda ko'p ekan,
Mariya Pavlovna ham bora-bora o'zbek bo`1ib ketibdi.
Keyin, eshityapsanmi, keyin komandirning o'g'li bilan
aka-uka bo`lishibdi, keyin er-xotin bo`lishibd.i, oxirida
mana shu rayonga o`gituvchi bo`1ib kelishgan ekan.
- Eni gayerda hozir? - deb so'radim.
- Qahramonlarcha halok bo`1gan...
- Hozir ham O'ris xola sigirdan go`rgadimi?
- Qo'rqadi, - davom etdi 5amovarjon, - Ko'chada
ketayotganda oldidan shoxlik maxluq, chigib qolsa
tamom, darrov orgasiga gaytib bosllga ko`chadan yuradi.
- Samovarjon, yana bitta iiarsa so`rasam xafa
bo`lmaysanmi?
- Xafa bo`lmayman.
- Qani aytchi, nega O `ris xolaga Marayim polvon deb
lagab go`ydilaring?
104
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Bundan yaxshisini topib bo`lmadi -da.
- Eshitsa xafa bo`lmayd.imi?
- Nega xafa bo`1ar ekan axir hammaning lagabi
, ham
bor-ku. Ona tili o'qituvchisiniki «На, demak», tarbiyachi
Donoxon opaniki «Voy o'lmasam>, oshpaz xolanii
«Girgitton», seniki « Besh bolali» mana menga bo`1sa
«samovar » deb go`yishgan.. Mariya Pavlovnaning o'tin
yorganini ko`rganmisan?
- уо`g.
- Qopda don ko`targanini-chi?
- yo'g,
- Bozordan qo'y orgalab kelganini -chi?
- уо`g.
- Demak , Besh bolali , sen hech narsani bilmas
ekansan. Marayim polvon chindan ham polvon, bir kuni
uning o'ziga lagabini aytib bergan edik , shunagangi
kuldiki, ko'zlaridan tirgirab yosh chigib ketdi, oxiri ha
mayli, shu bilan ovunsalaring men rozi, lekin yomon
o'qisalaring, tartibni buzsalaring quloglaringni uzib itga
tashlayman, dedi.
Xu11as, o'sha ogshom, ya'ni men ona tilidan a'lo baho
olgan kunim samovarjon, Qoravoy uchalamiz kechki
ovgat mahalida ham, ovgatdan so`ng hovliga chigib
qizlarning o'yinini tomosha gilganimizda ham nuqul
Mariya Pavlovna hagida gaplashdik. Qoravoy ham gapga
tushib kkeettdibi.naOq`rbios'lxmoalasaeroiddliabngogloaryaozxibadti.k..elYgaarnimkkuunni
o'zidan
behush yotibdi. Bolalar Mariya Pavlovna to`satdan
omonatini topshirib yuborsa, bizning ahvolimiz nima
bo`ladi deb go`rgganlaridan pigillashib, bir xillari ulu
tortib yig`lashga ham tushibdi. Bir mahal Mariya
Pavlovna o'ziga kelib:
- Qiziarim, yig`lamanglar, mana tuzalib ham goldim,
- deb hammasini bag`riga bosib, yuzlaridan o'pib,
sochlaridan silabdi.
105
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
BIR BOR EKAN, BIR YO'Q EKAN
Yotogxona hovlisidagi giziq-giziq, o'yinlar tugagach,
samovar, Qoravoy uchalamiz a'lo baho olganligimiz
hagidagi xushxabarni tezroq Mariya Pavlovnaga
yetkazib, suyunchiga biror narsa undirish umidida uning
uyiga borgan edik, xonasida miltillab gora chiroq, yonib
turganini ko`rib goldik. To'ppa-to'g'ri bostirib kirishga
yuragimiz betlamay, bir-birimizni itarishib asta
derazadan mo'ralay boshladik.
Bir yo'la uch kishi ham yotsa bo`laveradigan katta-kon
temir karavotning bosh tomonida peshanasi yiltiroq
qo'g'irchoqni bag`riga bosib R,obiya yotibd.i, karavotning
oyoq tomonida bo`1sa, O'ris xola sovg'a gilgan yog`och otni
minib, Omon o'tiribdi. Karavotning kungirador qubbasini
mahkam ushlab, xuddi otini choptirib ketayotgandek
tinmay silkinib turibdi u. O'ris xolaning o'zi bo`1sa ot
qashlaydigan kattakon yelim taroq, bilan sochim tarayapti.
Ikkov "kяm barobar javrashib ertak aytib berasiz, bo'lmasa
uxlamaymiz deb giyin-gistovga ham olib turishibdi.
- Xo'p mayli, ertak aytsam uxlaysizlarmi? - so`raydi
O'ris xola.
- Uxlaymiz, - deyishadi ukalarim.
- Bir bor ekan, bir yo'q, ekan, ilgarigi zamonda, shu
o'zimizning Qo'qon tomonda, - deb ertak boshlab yubordi
O'ris xola, - bitta chumchuq, bo`lgan ekan...
- Erkak bo`lgan ekanmi yoki urg`ochi bo'lgan ekan-
mi? - shoshilib so`radi Omon.
- Urg`ochi bo`lgan ekan... unaga gap go`shmay turgin-
да, adashib ketyapman... O'sha chumchuq bir kuni go`ng
tepani titib, bitta chigit topib olibdi. Chigitni
tumshug`ida tishlab dehgonning oldiga borib:
Ek-ek mekunam,
Ekmasang inekunam,
Uyingni vayron gilaman,
Boshingni talqon gilaman.
106
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- debdi. Dehgon go`rqib ketib darrov chigitni yerga ekib
beribdi. Chigit unib chigib, gurkirab o'sib, shona gilib,
ko`sak ham tugibdi. Paxtasi ochilgach , chumchuq haligi
dehgonning oldiga borib:
Ter-ter mekunam,
Termasang mekunam,
Uyingni vayron qilaman,
Boshingni taiqon gilaman.
- debdi. Dehgon g'o'zani terib beribdi. Chumchug g'o'zani
olib kampirning oldiga boribdi:
Chuvi-chuvi mekunam,
Chuvimasang mekunam,
Uyingni vayron gilaman,
Bbshingni talqon gilaman.
- debdi . Kampir paxtani chuvib savagich bilan savab,
piltalab ham beribdi. Chumchuq piltalangan paxtani
tumshug`ida tishlab boshga bir kampirning oldiga
boribdi:
Yigir-yigir mekunam,
Yigirmasang mekunam,
Uyingni vayron gilaman,
Boshingni talqon gilaman.
- debdi. Kampir go`rgib ketib darrov ipni yigirib g`ovakka
o'rab ham beribdi . Chumchuq g`ovakni tumshug`ida
tishlab, bo`zchining oldiga boribdi:
To `gi-to `gi mekunam,
То `qimasang mekunam,
Uyingni vayron gilaman,
Boshingni taiqon qUarnan.
107
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- debdi. Bo'zchi ham go`rgib ketibdi-yu, ipni olib darrov
bo`z to`qib beribdi. Chumchuq to`gilgan bo`zni
tumshug'gida tishlab chevarning uyiga borib, menga
do'ppi tik.ib berasan deb talab gilibdi:
Tik-tik mekunam,
Tikmasang mekunam,
Uyingni vayron qilaman,
Boshingni taiqon gilaman,
- debdi. Chevar darrov do'ppi tikib beribdi. Chumchuq
yangi tikilgan do'ppini boshiga kiyib, xonning saroyiga
borib «Mening do'ppim bor, xonning do'ppisi yo'q, mening
do'ppim bor, xonning do'ppisi yo'q, deb sakrab shoxdan-
shoxga go`naveribdi. Xonning achchig`i chigib jallodga
«Chumchuqni ushla», deb buyuribdi. Ammo chumchuq pirr
etib uchib ketibdi, daraxtning eng tepa shoxiga go`nib:
«Mening do'ppim bor, mening do'ppim bor, xonning
do'ppisi yo'q», deb battar jahlini chigaribdi.
O'shandan buyon xon chumchugni quvarmish,
chumchuq, shoxdan-shoxga go`nib uning jahlini
chigararmish. Omonjon, endi yotib uxlaysanmi, o'g'lim?
- deb so`radi oxirida Mariya Pavlovna, ammo Omon
javob gaytarmadi, nega desangiz, u yog`och otining
ustida ikki go`1i bilan karavotning qubbalaridan ushlab,
peshanasini karavotning muzdek poyasiga go`ygancha
uxlab golgan edi. Javob o'rniga yengilgina bir xurrak
tortib go `ydi .
- sen-chi, ona gizim? - yana so`radi O`ris xola. Ammo
ham javob bo`lmadi, aftidan u kishi hamonagizlrd
uxlab golganga o'xshaydi.
Mariya Pavlovna Omonni olib Robiyaning yoniga
yotgizdi-da, ustiga ko'rpa tortib go`ydi. Xuddi shu paytda
uch o'rtoq, xonaga kirib bordik-da:
- Ertagingizni mazza gilib biz ham eshitib oldik, -
dedik baravariga. Mariya Pavlovna bosh yuvish uchun
108
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
sopol tovogga gatiq , suyultirib go`ygan ekan, yurganda
hamisha shoshilib , oyog`ining tagiga hech garamay
yuradigan Qoravoy tovogga turtinib ketib gatigni to`kib
yubordi.
- Hechgisi yo'q, - dedi Mariya Pavlovna, - yugidagisi
ham yetadi, o'zi sochim ham uncha ko'p eras... Bundan
keyin gap poylamasdan to`рра-to `g`ri kirib kelaveringlar,
хо`pmi .
- Хо`р.
- Menda ishlaring bormidi?
- Biz suyunchi olgani keldik.
- sthi?
- Ha, suyunchi berasiz, - shoshilib dedi Samovar, -
bugun Besh bolali kechirasiz , mana bu Orifingiz a'lo
baho oldi.
- A'lo baho oldi?
- Ona tilidan , - go`shib go`ydi Qoravoy.
O'ris xola chindan ham xursand bo`1ib ketdimi yoki
bu yerda o'zi odat shunaga ekanmi , bunisini bilmayman-
ku, lekin har birimizning peshanamizdan alohida-alohida
o'pib, menga uchi ochilmagan rangli galam, Samovarga
Hon tutganingda kerak bo`1ad.i deb po'kak tiqinli yapaloq
shisha, Qoravoyga bir yo'la ikkita baganusxa pero hadya
gilib yubordi. Orifjonning o'qishiga bundan keyin ham
yordam bersalaring baliq , ovlaydigan garmoq, olib
beraman, deb va'da ham gilib go`ydi.
Mariya Pavlovnaning bosh yuvishga tayyorgarlik
gilib o'tirganini ko`rib huzurida uzoq , golmay, tezgina
tashgariga chigib ketdik.
УЕТГМLАRNГNG TUNGI NOLISHI
Zulayho , ilgari ham aytuvdim shekilli , juda ham
irimchi giz bo`1gan. Qayoqdagi ins-u jinslarga, dev-u-
parilarga shunagangi gattiq , ishonadiki , xuddi Soy
mahalladagi Otinbibi xolamning o'zginasi deysiz.
109
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Tasodifni garangki, xuddi o'ziga o'xshagan bitta Dilbar
degan qiz bilan topishib olishibdi, ikkovlari
yotogxonadagi gizlarga «Kechasi tuynuk oldiga kelib
dadamiz -u akamiz, xullas kimni sog` ingan bo `lsak
o'shaning nomini aytib nolish gilamiz. Nolamiz arsh -u
a'loga xudoyi taologa borib yetsa, dadamiz -u akamiz
albatta gaytib keladi, deyishibdi. Avvaliga gizlar
ko`nmabdi, keyinchalik, hammasi ham urushga ketgan
dadasiy-u akasining tezroq gaytishidan umidvor emas-
mi, ha mayli, o'zimizni bir sinab ko`raylik -chi, deyishib
yarim kechagacha nola gilishibdi. Kim biladi deysi z,
tasodif yuz berganmi, yoki yetimlarning nolasi inobatga
o'tib xudoyi taolo Leningrad frontida jang gilayotgan
askarni uchirib olib kelganmi, ishgilib Obidaxon degan
giz erta!ab yuzini yuvgani chigsa, uzun shine! kiygan
dadasi yotogxonalarning gaysi biriga kirishni bilmay
garang bo`1ib turgan emish. Bir soat o'tar-o'tmas sonya
degan no'g'ay gizning ham dadasi so`roglab kelib goldi...
shundan keyin, ishonsangiz, yotogxonalarda xudoga
nola gilish shunagangi avj olib ketdiki, asti go`yaverasiz.
Lekin, hammasi yashirincha, navbatchi tarbiyachilar
uxlagandan keyin bajariladi. Bugun nola gilish, ya'ni
xudoyi taologa tuynuk orgali iltijo gilish navbati bizning
yotogxonaga ham yetib keldi. shermat bizning
yotog`imizning tungi direktori hisoblanadi, hech kim
uning gapini ikki gilolmaydi, ikki gilsa, nigobli
garoqchilar ta'zirini berib go`yadi. Men ham anavi kungi
kaltakdan këyin yurak oldirib golganman.
Ana shu shermat avvaliga bolalar nola gilamiz desa
ko`nmay, kim nola gilsa burnini kesaman deb dag'dag'a
gildi. Bugun bo`1sa to`satdan bolalarni nola gi!ishga
xuddi ko'rikka tayyorlayotgandek tayyorlay boshladi.
Kechqurun tarbiyachi Donoxon ona, ya'ni «Voy
o'lmasam» opa navbatchilik gilishi kerak edi. Odatda bu
opamiz boshga navbatchilarga o'xshab to bolalar
ux]arnaguncha xonama-xona aylanib yurmasdi, yo o` zirnizga
110
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi ^
topshiriq berar, yoki gazetadan bitta-yarimta xabar o'qib
berib, turilanngxayrli bo`Lsin deb, uyigajo'nab golardi. ВшаП
biz nolish gilmogchi bo'lganimizni eshitib golganm^ yoki
vagtli ketib golavв rgani uchun Mariya Pavlovnaiali gap
eshitganmi, ishgilib, yotoqxonanuz о`rtasiф oyog` singan
kursini go`yib bafurja o'tirib oldi-da!
Endi nima gildik deb bir-birimizga garab oldik.
- Uy vazifalari bajarilganmi? - suradi Voy
o'lmasam» opa.
- Bajarilgan! - bir ovozda.n takrorlashd.i bolalar.
- Menga savollar bormi?
- savol yo'q.
- Bo'lmasa, mashg`ulotimizni boshlaymiz.
- Opa, bugun juda charchadik, mashg`ulot o'tmay
qo'ya golaylik, - iltimos gildi samovarjon.
- Ha1i vagt juda erta, - ko`nmay turib oldi «Voy
o'lmasam» opa.
- Biz ertalab barvagtroq, turib hovli supurmogchi
edik, - degan gaplarni ham qilishdi bolalar.
Ammo «Voy o'lmasam» opa bu bahonalarga ham parvo
gilmadi. Bugun topishmoq aytishamiz, kim tez topsa va
boshqalardan ko`proq topsa mukofotiga olti dona rasm
galam beriladi, deb e'lon gildi-da, o'rnidan turib:
- Boshladikmi? - deb so`radi.
- Boshladik, - shoshilib deyishd.i bolalar ham. «Voy
o'imasam» epa uyida daftariga hammasini yozib kelgan
ekan, o'sha daftardan boshini ko`tarmay, o'qiyotgan
joyiga ko`rsatgich barmog`ini go`yib:
Zuv-zuv boradi,
Zuv-zuv keladi,
Al ham o `giydi,
Gilam to `giydi.
- bu nima? - deb so`radi.
- An! - tarbiyachining gapi tugamasdan dedi
Q oravoy.
111
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- To'g'ri topdipg, - dedi tarbiyachi opa, - uzun terak,
ichi kovak, kim aytadi?
- Qamish ! - ded.i mening ukam Sulton.
-- To'g'ri. Tap-tap etadi, tagidan karvon o'tadi?
_ Qybolta, - dedi Shermat.
- faray jt, - dedi T$10111.
- ^lak, - bagirib yubordi Usmon.
- Topding.
Tang tang ko`z,acha
Tangidorat ko `zacha
Kunguradorat ko `zacha.
- kim aytadi?
- Ko'zacha, - dedi bittasi.
- Tanga, - dedi boshgasi.
- Angishvona, - dedi uchinchisi.
Е boringki, «Voy о`lmasam» opa bizni nag, yetti
huftongacha ushlab o'tirdi-da, topishmogning ham
shunagiylrdozbkei,rxlag
javob topguncha nag, terlab ketdik. Nihoyat,
tarbiyachimiz esnab-esnab o'rnidan turdi-da:
- Mukofotni Qoravoyga beramiz, - dedi-yu, rasnl
galamlarni egasiga topshirib, xuddi orgasidan biroz
quvlagandek shoshilinch chigib ketdi .
- Besh bolali, -- deb chagirdi. Shermat, - tashgariga
chigib xabar olchi, hamma uxlaganmikan.
Tashqariga chigib xabar olib keldirn. Yo'q, hamma
uxlamabdi. O'ris xolaning uyida ham, gorovulxonada
ham mi1ti11ab chiroq yonib turibdi.
- May1i, - dedi Is1om - hozircha avoz chigarm.asdan
boshlaymiz .
- Hamma o'z karavotiga chigib o'tirsin, - buyruq
berdi Shermat. - Qiblaga garab cho`kka tushinglar.
- Har kim o'z bilganicha nola gilaversin! - buyruq,
berdi Shermat fotiha o'qigandek ikki go`lini oldinga
cho`zib.
112
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Е xudo, otajonim tezroq, kelsin, - deb yolvordi
Usmon ukam.
- Opajonim ham tirilib kelsin, - pichirlab qo'Harini
boshi uzra ko`tarib iltijo gildi Sulton.
- Е xudo, Gitler tezroq , o'lsin!
- Е xudo, urushni tezroq tugat!
- Xudojon, akaunni sog`indim!
- Tezroq, keling, dadajonim! - degan past-baland
ovozlar, yig`lash-u xo'rsinishlar eshitila boshladi.
Bunday garasam, yotogxonamizdagi ellik uch bolaning
hammasi cho`kka tushib o1ib, qiblaga garab go`llarini
yozgancha nolish gilyapti . Binning dadasi, boshgasining
akasi urushga ketgan, oyisi o'lganlar, garindoshlaridan
judo bo `lganlar bor. Ana shularni qumsab , sog`inib
yig`lardi u1ar. Mehribon kishisining bir og`iz s ' 'n so`zi,
suyub erkalatishi , bag`riga bosishi xumor gilgandi
ularni . Mehrga, muhabbatga tashna qaiblar faryod
chekardi hozir . Bilaman, bu bolalarning bin hozir
хауоlап otasining tizzasida o'tirib, yuzlarini asta silab,
mo'ylovidan beozor tortgilab erkalanyapti , boshgasi
allagachon opasi bilan topishib olgan, yuzlarini yuzlaniga
bosib bir-birlarining boshini mayin silab , hayajondan
entikishib , iliq -ilig ko'z yoshi to`kishyapti, ona
bag`rining harorati mehrga tashna qaiblaniga malham
bo`1ib quyilyapti, vujudini eritib , tanasiga huzur
bag`ishlab a11a1ayapti... Ammo bularning hammasi
xayolda... Opajoni allagachon o'lib ketgan , endi tirilmaydi
u. Otasi bo`1sa olis-olislarda yuribdi , akajonidan ham
xat-xabar kelmaganiga ancha bo`1ib goldi ... е xudo, е
xudojon, u1ar, tezroq, kelsaydi!..
Samovarjonning jaz avasi tutib ho`ngrab
yig`layotganini eshitib goldim, yoniga borib:
- Qo'y, sherik, yig'lama, - deb ko`nglini ko`tarmogchi
bo`1dim.
- Sherik, dadajonimni shunday sog`indimki, - dedi
Samovar higillab, - uch yi1 bo`1di ko`rmaganimga...
113
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Oy1ng tirik-ku.
- O'gay.
- O'zingning oying-chi?
- O'lgan. Meni tug`ayotganda o'lgan ekan...
Oyijonimni ham sog`indim, juda-juda ham sog`indim...
Qo'y, tegma, birpas yig`1ab olay, yig`lasam sal ko`nglim
ravshan tortgandek bo`1adi... Ke, sea ham o'tir, birga
yig`laymiz.
Asta borib yana o'zimning karavotimga o'tirdim,
bolalarning deyarli yarmi ho`ngrab yig`lashardi:
- Adajon, cho`1oq bo`lsangiz ham keling!
- Oyijon, теп bolalar uyidaman!
- Xudojon, jon xudo! - deb boshlarini chaygashib, duv-
duv ko`z yoshi to`kishardi u1ar.
Men Ko'rshermat hammamizni savalab nonimizni
tortib olayotganidan ulardek mehri gattik, toshbag`ir
bo`1sa kerak deb o'ylab yurardim, yo'q unchalik eras
ekan, shunagangi yig`layaptiki, ishonsangiz o'zimning
ham rahmim kelib ketyapti unga . Rostini aytsam unga
juda giyin, opasining ham, otasining ham gayerdaligini
bilmaydi u. Uch yasharligida bozorda yo'qotib go`ygan
ekan, o'shandan buyon detdomma-detdom ko`chib yuradi
u, bezoriligi uchun yo xaydab yuborishadi yo o'zi gochib
ketadi. Shaharma-shahar tentirab, bozorma-bozor kezib
ota-onasini axtargani-axtargan.
Xuddi shu paytda Usmon bilan birga bi ^-inchi sin.fda
ugiydigan Ohm Chapayev degan bir bola 'oilan
yonginasidagi karavotda yotadigan Usts: lagabli bir bola
O1innjo'axrzdektim-abo`1lishketd.
Chapayev bu yerga to`rt yoshligida kelga.n ekaD, tolning
novdasini ot gilib m.inib, men Chapayevman deb, k.un
bo'yi xonarna-xona shataloq otib yurarkan, yoshi yetib
birinchi sinfga o'qishga borganda muaHim fanliliyasini
so`rasa bilmabdi, sheriklari:
- Oti Ohm, farniliyasi Chapayev, - deyishibdi.
Muallim yo'qlamaga Ohm Chapayev deb yozib go`yibdi,
114
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
o'shandan buyon uning fam.iliyasi shunaga bo'p ketibdi.
Hozir shu bola bilan Usta bir-birini bo`g`ishib olishdi:
- Nega sen bagirib nola gilyapsan dedi entikib
? -
Ohm Chapayev.
- Men dadamni chagiryapman
, bildingmi? - undan
battar gizishib dedi Usta.
- Qo'yvor yogamni.
- Qo'yvormayman.
- Но sizning dadangiz kelib, bizning dadamiz kelmas
ekan-da, bagiraveraman!
- Qani, yana bir bagir-chi! - dedi Ohm Chapayev
о`rtog'ining yoqaлi battar sigib . Joni giynalib, alami oshib
ketgaul Usta bir siltanib о`rtog`'цiiлg go`lidan chigdi-да:
- Bari bir senдti,^g dadang kelmaydi! - deb o'chini olgan
bo`1di. '
- O'zingning dadang kelmaydi!
- Dadang go`rgoq, urushishniyam bilmaydi.
- O'zingning dadang go`rgoq, miltiq otishni ham
bilmaydi!
Shermat janjahlashayotganlarga yaginlashib bir
xo'mraygan edi, ikkovi ham jim bo`1ib, to`mshayishib o'z
o'rinlariga o'tirib olishdi.
Nolish yana avjiga chigib ketdi, endi hech kim
sherigiga gap go`shmay go`ydi. Hammamiz chin
yura.kdan, astoydil nolish gila boshladik yana.
Vagt ham allamahal bo`1ib golgan edi. Bir xillar nola
qila-qila charchab, xuddi nomoz o'qiyotgandek cho`kka
tushib, yana bir xillari peshanasini kaftiga go`ygancha
uxlab goldi. Men ham ochig`ini aytsam, otamni juda
sog`ingan edim. O'rnim ham shundoggina eshikning
yonginasida emasmi, go`limni og`zimga quvacha gilib uni
rosa chagirdim, chagira-chagira uxlab golganimni o`zim
ham sezmay golibman... Bir mahal to`satdan otamni
ko`rib golsam bo`ladimi! Dalada opamning o'rniga
traktorchilik gilayotgan emish, lekin traktori juda
kichkina, bir chelak suv eltadigan samovarcha
115
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
kelarmish, ana shu samovarchadek keladigan traktorni
minib yer xayd.ayotgan emish. Bir mahal traktorcha asta-
sekin shishib, semirib shunagangi katta bo`1ib ketdiki,
otam butunlay ko`rinmay, xuddi bulutlar orasiga kirib
ketgandek bo`1di.
- Otajon!! - deb bagirib yubordim, keyin o`zimning
ovozimdan o'zim uyg'onib ketdim. Boshga sheriklarim ham
uyg`onib, otasini, akasini kelib golishini kutib hovlida
aylanishib yurgan ekan. Men ham chigib kuta boshiadim.
O'sha kuni birontamizning ham otamiz kelmadi,
ertasiga ham indiniga ham hech kimdan darak bo'lmadi.
Uchinchi kuni giziq bir vogea yuz berdi -yu, hammamiz
tungi gilgan nolishimizni butunlay unutib yubord.ik.
DUMLI МАХАRАВОZLАR
O'zi shu sherтnat juda g`alati bola ekan, giziq-giziq
narsalar o'ylab topgani -topgan . Qiziq-qiziq narsalar
o'ylab topa olmagan kuni garabsizki, yotogxonada
kattakon mushtlashish! Tarbiyachilar uni necha
martalab tavbasiga tayantirishgan. Хо' p, endi
qilmayman », deydi -da, bir kun o'tar-o'tmas undan
battanog'ini gilaveradi.
Ertaga bozor deydigan kuni kechqurun Is1om ikkovi
gayogdandir bir quchog taxlangan eski gazeta topib
kelishdi, tungi tarbiyachilar ketgach , eshikni ichidan
berkitib:
- Ajoyib o'yin topdim, kim ishtirok etadi? - deb
so`radi.
- Qanaqa o'yin? - chuvillyashib so`rashdi bolalar.
- Ertaga bozorda tomosha ko`rsatamiz.
- Qanaqa tomosha axir? - deb so`radim gizigishim
Osh1b.
- sen, Besh bolali, aralashmaysan.
- Nega aralashmas ekanman?
- sen go`rgoqsan.
116
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- 0`zing go`rgoq.
- Teringni shilib olaman!
- Yakkama-yakka olishasanmi? - dedim achchig`im
chigib. Shermat mening vajohatimni ko`rib, bir oz
hayigdimi yoki janjalimiz o'yinga xalagit beradi deb
o'yladimi, yelkamga go`lini tashlab:
- Hazillashdim, Besh bolali! - deb qo'ydi. So`ng, gani
kim mard bo`1sa o'rtaga chigsin, dedi o'tirganlarga
yuzlanib. Ma'lum bo`lishicha, yotogxonamizzdagi
bolalarning hammasi mard ekan, bitta golmay o'rtaga
chigib, o'yinboshini qurshab olishdi. Boshimizga
gazetadan karnayga o'xshatib o'rab uzunchog galpoq,
omborxonadan eski-tuski lattalar olib chigib orgamizga
dum qiladigan bo`ldik keyin yuzimizning to`rt joyigami,
besh joyigami og gog`oz yopishtirib, to'yma-to'y
yuradigan masxarabozlarga o'xshab olgach, bozorning
goq o'rtasida barabanchi barabanini chalishi bilan e11ik
uch bola bir yo'la o'yinga tushib yuboradigan bo`1dik.
- Qalay, gizigmi? - so`radi o'yinboshi.
- Qiziqlikka giziq-ku, - ikkilanib goldi Samovar-jon,
- Mariya Pavlovna bilib golsa nima gilamiz?
- Mariya Pavlovna ertaga Qo'qonga oziq-ovgat olgani
ketadi.
- Qorovul bir yo'la hammamizni ko`chaga chigaradi-
ku? - tashvishlandi yana bitta bola.
- Bog`ning etagida devorning pastgam joyi bor, o'sha
yerdan oshib o'tamiz, - yo'l ko`rsatdi o'yinboshi.
Birimiz dum yasashga, boshgamiz galpoq tikishga
tushib ketdik. Bir xi1 bo1a1a1ar dum qilishga latta
topolmay bolishning jildini ham ishlatib yuborishdi, ро1
yuvadigan kir latta deysizmi, navbatchi bolalar yengiga
tagadigan gizil parcha deysizmi, eski ko`ylag-u kir
ishton deysizmi, hamma-hammasini ishlatib yubordik.
Nihoyat, yarim kechaga borib hamma narsa taxt bo`lgan
edi, Shermat havaskor masxarabozlarni o'rtaga olib
chigib bir oz mashq ham gildirib ko'rdi.
117
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Chakki eras! - o'zida yo'q xursand bo`1ib dedi
o'yinboshi, - endi yotib uxlanglar askarlarim. Uyquga
to`ymasanglar, o'yinga yaxshi tusholmay meni giynab
go`yasizlar... Qoravoy, bugun chirogni sen o'chirasan!
Ertasiga choshgoh mahalida bozordagi g`ovur eng
avjiga chiggan bir pallada don-dun sotiladigan timning
yonidagi yalanglikka to`plandik. Lagabchi o'zi chalib
yuradigan barabanini ko`rpaning avrasiga o'rab olib
borgan ekan , asta bo`yniga osdi.
- Hamma kelib bo`ldimi? - so`radi o'yinboshi.
- samovar kelmadi, - dedi bittasi. - Masxarabozlikni
yomon ko`rarmish.
- Hechgisi yo'q, - go`1 siltadi shermat, - u xoinni
kechasi mullo gilib go`yamiz. Qani, askarlarim, boshladik,
Avvaldan kelishib olganimizdek juda tezlik bilan
boshimizga karnay nusxa galpogchalarni kiyig ko`z
yumib ochguncha olachipor dumlarni ham tagib,
yuzimizga gog`oz parchalarini ham yopishtirib bo`1dik.
Baraban chalinishi bilan shunagangi bir ajoyib o'yinni
boshlab yubordikki, asti go`yaverasiz: birimiz
gavdamizni oldinga sal egib, dumimizni 1iki11atib
о`ynayapmiz, birimiz suzong`ich sigirdek boshimizdagi
karnaynusxa kalpogchamiz bilan kimnidir muljalga
olgandek xiyol engashib o'ynayapmiz, sulton nima
gilishini bilmay nuqul mugom gilyapti. Usmon
shaytonning bolasiga o'xshab, turgan yerida dik-dik
sakrab turibdi.
Odainlar hang-u rang bo`1ib:
- Yo parvardigori olam!
- Yo tavba!
- Nima ba1o, giyomat goyim bo`ldimi?
- shuncha masxarabozni hech ko`rmagandim, -
deyishib, go`rgganlari ko`kragiga tuflab, go`rgmaganlari
bo`ynini biz tomonga cho`zib tikilib golishdi. Chaygov
bozori-yu go`sht bozori, non bozori-yu meva bozoridan
odamlar ogib kela boshlashdi. Barabanchi bo`1sa zaptiga
118.
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
olib taka-tum gilib urib turibdi, o'yinchilar ham yangi-
yangi giliglar ko`rsatishyapti...
- O'g'rini ushla!
- Voy, cho`ntagimni kesib ketibdi!
- To'xta, tirmizak! - degan ovozlar eshitilib goldi.
Bunday garasak Ko'rshermat odamlarni oralab xuddi
daraxtning panasiga berkinganclek odamlarning
orgasiga berkina-berkina allakim bilan yashinto`paloq
o'ynab yuboribdi. Is1om go`rboshi yoymachi cholning
gilam xurjunini go`ltig`iga urib, qo'y bozori tomonga
o'qdek uchib boryapti. Meni, ho` birda kechasi
kaltaklashga ishtirok etgan Yebto`ymas oshpaz
xotinning bir chelak suyug oshini olib gochib odamlar
orasiga tushib golgan quyon boladek gayogqa qochishni
bilmay, garang bo`1ib turibdi... To'satdan, ha to`satdan
xunuk bir fikr boshimga keldi-yu, etlarim junjikib ketdi.
Ko'rshermat bilan Is1om go`rboshi bizni laqillatganga
o'xshaydi, ha, ha bizni boplashgan ekan. Hammamizni
o'yinga solib, odamlarni chalg`itib, o'sha chalg`igan
odamlarning cho`ntagini kesib ketishni mo'ljallashgan
ekan.
- Og galpoqni ur! - dedi kimdir yelkam aralash tepib.
Munkib ketib peshanam bilan yerga urildim, o'rnimdan
turib duch kelgan tomonga gochmogchi edim, shu paytda
Usmonni birov quvib ketayotganini ko`rib goldim.
Ukaginam go`1ga tushib golishdan go`rgib., chingirib
dodlab boryapti. O'qdek uchib borib, quvlab borayotgan
odamning yelkasiga tirmashdim, ikkovimiz guppang
bo`1ib yerga yigildik. O'rnimdan turib dumimni yulib
tashlab, boshimdagi oq galpogni yerga urib
ukaginamning go`lidan ushlagancha ko`chaga garab
yugur im.
Bozor ichi olatasir bo`1ib ketdi, bir xillar dumlini
ushla, galpoglini ur, deb ha11os1ab yugurib yuribdi, bir
xillari go`1ga tushgan dumlining qulog`idan cho`zib,
dodlatib karnay chaldiryapti, yana bir xili uyidan olib
119
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
kelgan tugunchasini bag` riga bosib gochishini ham,
quvlashini ham bilmay garang bo`1ib turibdi. Yo'1-
yo'lakay Usmonning dumini yulib tashlamogchi bo`1ib,
bir-ikki urinib edim gayogda, pishiq lattadan gilgan ekan,
uchini arang uzib oldim.
- sulton gani? - so`radim tashgariga chiggach.
- Qo'y bozoriga gochdi, - dedi ukam yig`lamsirab.
- Ushlab olishgan bo`1sa-ya!
- Yo'q, devorga sapchiganini ko`ruvdim, - dedi
ukam.
- Yuragol, tezroq ketaylik ushlashsa yomon urishadi
en i.
Aka-uka yotogxonaga garab yugurdik kaltak yegan,
dumi yulingan, galpog`i yirtilgan masxarabozlar bir-
birimizni quvlashib borardik. Yotogxonaga gaytib kelsak
giziq, Ko'rshermat bilan Is1om go`rboshi go'yo hech narsa
bo`lmagandek ustki kiyimlarini yechishib o'rinlarida
mazza gilib yotishibdi... Tavba, bu ganagasi bo`1di endi?
- sen, sen nega yotib olding? - dedim shermatning
tepasiga borib.
- Xalagit berma, uxlayapman, - beparvogina dedi
o'yinboshi.
- Bolalarni kim qutgaradi?
- Qanaqa bolalar?
- Axir bir xillar go`1ga tushib goldi-ku!
- Baqirma.
- sen o'g'risan! - dedim galtirab.
- im. a. !
- Cho`ntakkesarsan! - deyishimni bilaman Ko'rsher
sakrab o'rnidan turib kafti bilan og`zimni berkitdi.-mat
Is1om qo`rboshi yelkamdan bosib ustimga ko`rpa yopa
boshladi. Xuddi shu paytda ha11os1agancha Mariya
Pavlovna kirib kelib goldi.
- Bu nima to`polon! - dedi u tepamizga kelib.
- O'zimiz shunday... - dedi Is1om ustimdan ko`rpani
o1ib, - hazillashayotgan edik
120
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Yo1g`on! - gapga aralashd.i boshga bolalar.
- Samarjon, sen gapir, nima vogea bo`1di o'zi? Nega
hammang uyasi buzilgan aridek to`zib golibsan?
- Meni hech narsadan xabarim yo `g, - deb Samovar
sekingina tashgariga chigib keta boshladi. Tavba, nega
endi bu o'tirgan bolalar ochig`ini aytib qo'ya
golishmaydi ! Nahotki , nigob kiygan garogchilar
ularning yuragini shunchalik olib go`ygan bo`1sa, yo'q,
nima bo`lganda ham ochig`ini aytish kerak .. yoki bu
xoinlik bo`larmikin -a? Aytaymi , aytmaymi? Aytaman,
nima bo`1sa ham aytaman! Aytmasam yanagi safar
bundan battarini gilishadi . sulton ham , Usmon ham
o'g'ri bo`1ib ketishlari mumkin, aytaman...
- Mariya Pavlovna, - dedim nihoyat o'zimni go`1ga
o1ib.
- Gapir, tezroq gapir!
- shermat o'g'irlik gildi!
- Nima? ! - Mariya Pavlovna bir sapchib tushgandek
bo`1di.
- Birovning cho `ntagini kesdi
Cho`ntagini kecdi?!
- Ha, Iв1от xurjun olib gochdi. Bir xi1 bolalarni
ushlab ham olishdi.
- Qayerda?
- Bozorda.
- Voy sho`rim... - shunday dedi-yu, Mariya Pavlovna
yugurgancha tashgariga chigib ketdi.
«QЛROQCHILARNING xAZINASI»
Hammamizni hovliga quvib chigib safga tizishdi,
bozorda uchta bola go`1ga tushgan ekan, ularni ham
yonimizga turg`izib go`yishdi. Tarbiyachilar -u, oshpaz -u,
gorovullargacha - hammalari shu yerda. Mariya Pavlovna
gaysi birimizni savalab yoki tepkilab golarkan deb
yuraklarini hovuchlab turibdi. Go'yo bir soatlik motam
121
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
e'lon qilingandek harnma jim, hamma sukutda, boshini egib
olgan. Fagat Mariya Pavlovnagina xuddi govog`ari chagib
olgandek vozillab yugurib yuribdi, duch kelganni turtib,
tepib, yuboryapti. Hovlida bo`sh chelak yotgan ekan, toshga
urib pachaglab tashladi. Ustunning tagidagi oyboltani olib
qulochkashlab otgan edi, nazarimda bir chagirim naridagi
maktabimizning tomiga borib tushgandek bo`1di.
Men Mariya Pavlovnani gobil-mo`min, har ganday
gapga ham kulimsirab go`yaveradigan mehribongina opa
desam, voy-bo'y... ha mayli, end.i bu yog`ini eshiting.
Mariya Pavlovna xurjun da'vo gilib kelgan yakkam-
диkkam sogolli yoymachi cholning yogasidan o1ib:
- sul nimangni o' g'irlashdi? - deb siltadi.
- Xur-xur... xur - dedi-yu, yoymachi chЫ
gapirolmadi. O'ris xola yoymachining ko`kragidan itarib
yuborib, yana vozillab yura boshladi. Haddan tashgari
tutagib ketgani aniq, lekin nima gilsak jahidan tushadi,
hech birimiz bilmaymiz, fagat sukut gilamiz xolos...
O'ris xolaga achinib ketdim, juda, juda achindim unga.
O'lay agar, bunaga bo`lishini bilganimda masxaraboz-
larga hecham go`shilmagan bo`lardim, o'sha dumi-yu
galpoqchasiyam boshida golsin -e! Ishonsangiz , alamim
oshganidan yugurib borib Ко `rshermatni yulib olgirn
kelyapti, gani endi hamma yog`ini tishlab-tishlab uzib
olsam deyman, go`limni musht gilib o'sha yogga о`gtalib-
о`gtalib go`yyapman. O'ris xola yurishdan to`xtab,
entikib, gizarib ketgan ko`zlarini hammaga bir-bir tikib
chigdi:
- Kimdan chigdi bu giliq?
Qiziq, nega hammamiz jim turibmiz, axir bu bema'n i
o'yinni kim boshlaganini bilamiz-ku? Qani, kim birinchi
bo`1ib gapirarkan, bir-ikki-uch... nega hamma jim, nega?!
Sekin go`1 ko`tardim.
Gapir! - yer tepinib dedi O'ris xola.
- Bu ishni Shermat... dedim -u, ko`ziga ko`zini
tushishi bilan u yog'ini gapirolmadim. Qo'rqib ketdimm i
122
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
yoki yuz-xotirga bordimmi, bilmayman. Ehtimol unga
rahmim kelgandir, ehtimol xiyonat gilishni
istamagandirman, nima bo`lganda ham u yog`ini
aytolmay Jim bo`1ib goldim. Ko'rshermat bo`1sa menga
bagraygancha garab turibdi, labining bir chekkasida
kulgi, yana bir chekkasida mazax borga o'xshaydi.
Ahmoq, o'zingdan chigdi-ku bu gap, - dedi u to`satdan
jonlanib. - Is1om, gapir kimligini!
- Besh bolali boshladi, - deb qo'ydi Is1om go`rboshi
ham.
- To'g'ri, mana Orifdan chigdi, juda pismiq bola ekan,
- tasdigladi Lagabchi.
Ie, bunisi necha puldan tushdi endi, o'ngimmi, tushimmi
bu? Nahotki ko`zini lo'q gilib turib yolg'on gapiraversa..
Nega anavi bolalar jim turibdi, axir, axir... Qoravoy turgan
joyida go`1 ko`tardi. Men ochig`ini aytaymi?
- Ayt!
Keyin mening terimga somon tigishsa -chi?
- Bunday gilisholmaydi.
Qoravoy shermat bilan Is1orn shayka tuzib olishgan,
gora matodan yuzlariga nigob, temirdan nayza,
tunukadan gilich ham yasab olishgan degan edi, gapini
tugatmasdanoq shermat bilan Is1om bidillashib,
aksincha Orif bilan Qoravoy shayka tuzishgan deb gasam
ustiga gasam icha boshlashdi. O `ris xola gaysi
tomonning gapiga ishonishni bilmay garang bo`1ib goldi.
Nihoyat, Is1om bilan shermatni o'ngga, Qoravoy
ikkovimizni chap tomonga o'tkazib, safga murojaat gildi:
- Qani aytinglar-chi, gaysi birlarining gapi to`g`ri?
Hammajim, boshini egib turibdi. shermat bilan Is1om
g'oz turib ko`kraklarini kerib safdagilarga vigor bilan
nazar tashlashyapti, ha-ha, ularning garashi juda
go`rginchli, ko`zlarida dahshat, vahima bor, ana shu
ta'riflab bo`lmaydigan dahshat, yuraklarni xanjardek
tilib o'tayotgan vahima ularning tilini gung, quloglarini
kar gilib go`ygandek.
123
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Ohm Chapayev go`lini boshi uzra ko`targancha
pildirab o'rtaga chigdi -yu, bir so`z aytmay yana
pildiragancha orgasiga gaytdi . Keyin turgan yerida
pigillab yig`1ab yubordi.
- Ha, tag`in nima bo`1di? - zardasi gayna b so`radi O'ris
хо1а.
- Aytsam tilimni sug`urib olishadi.
- Kim sug`urib oladi?
- Ko'rshermat. Ana, go`lini musht gilib turibdi, -
shunday deb Ohm Chapayev battar yig`lashga tushdi.
O'ris xola jadal borib uni yerdan ko`tarib oldi.
- Nonimizniyam oladi, - higillab dedi Ohm Chapayev.
- Kim oladi?
- Ko'rshermat bilan Is1om go`rboshi oladi , har kuni
uch burdadan olishadi... Qantimizning ham yarmini
beramiz, bermasak kechasi chorvogga olib chigib
savalashadi.
- Nega ilgari aytmading?
- Aytsang tilingni sug`urib olaman, degandi... Ana,
garang, yana go`lini musht gilyapti.
O'ris xola xuddi bu gaplarning hammasidan avvaldan
xabardor bir kishidek ko'pam ajablanmadi,
kulimsiragancha bosh chaygab:
- Bolalar, 01im Chapayevning gapi to`g`rimi? - deb
so ra i.
— o •
., r1.
- Hammamizdan oladi.
-- Nonni to`plab gorovulga sotadi.
- Mendan ham non oladi, ham bir mushtdan urib
turadi, - deb bolalar har tomondan chug`urlab golishdi.
O'ris xola bu gal ham uncha taajjublanmadi,
kulimsiragancha «Obbo sizlar-еу» degandek boshini
chaygab savol javobni davom ettiraverdi. Ha1i jahli
chigib, quturgan sherdek bo`1ib ketganda tarbiyachilar-
и oshpazlarning yuragini olib go`ygan ekanmi, u
bechoralar ham hamon turgan joylarida gogilgan.
124
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
gozigdek tek turishibdi . Mariya Pavlovna yoymachi
cholni.ng xurjunini kim olib gochgan bo`1sa, aybiga ochiq
igror bo'lsa, kechirib yuboraman degan edi, hech kimdan
sado chigmadi , bo`yni olmarnng savog'idek ingichka,
kallasi katta yebto `ymas go `rga-pisa qo `1 ko`tardi:
- Men aytsam may ' '?
- Ayt, - buyurdi Mariya Pavlovna.
- Men bir chelak suyuq osh olib gochuvdim.
- O`sha suyuq osh gani?
- Yarmini ichuvdim.
- Yarmi-chi?
- Bbg`ning etagida, chelak-pelagi bilan o'rikning
ustiga 'li b go`yganman.
- Bor, darrov olib ke1.. Xo'sh, bolalar, chol buvaning
xurjunini kim olganini endiyam aytmaysizlarmi?
- Is1om olib gochgan! - chuvillashdi mayda bolalar.
Ammo Islomning o'zi ko`zini chagchaytirib, peshanasini
g`alati tirishtirib g`iq etmay turaverdi. Mayda bolalar
gilam xurjun oshxonaning tomiga berkitilganini
ko`rishgan ekan, darrov topib berishdi. Yoymachi buva
duo gila-gila chigib ketgach, Mariya Pavlovna yana
tutagib ketdi, bu gal zahrini tarbiyachilarga socha
boshladi: hech gaysing ishga yaramaysan, essizgina
davlatning pu1i, bugundan e'tiboran hammangni
bo`shataman deb, aynigsa «Voy o'lmasam» opani juda
o'sal gildi. Ko'ksidan itarib o'rtadan chigarib yubordi.
Keyin yugori sinfda o'qiydigan katta bolalar bilan Ohm
Chapyevnio'zxsglbkri,to`xagnsнl-
javobni kelgan joyidan davom ettirdi, ammo
Ko'rshermat ham, Is1om go`rboshi ham xuddi og`izlariga
talqon solgandek miq etmay turishaverdi. Ohm
Chapyevndilko`rsat.
- Bularning xazinasi gayerdaligini men bilaman! -
dedi u sakrab o`rnidan turi b.
- Xazinalari ham bormi? - o'smoqchilab so`radi
direktor.
125
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Бог! - negadir sevinib dedi Ohm Chapayev.
Nazarimda Is1om bilan Shermat turgan joylarida
qalqib ketgandek bo'lishdi, ikkovining ham peshanasi
yiltirab, ko`zlari olayib goldi. Shermat o'zini go`1ga o1ib
tomog`ini girib yo'talgan edi:
- Yo'tahingdan go`rgmayman seni, - deb Ohm Cha-
payev xuddi kar odamga gapirayotgandek gattiq-gattiq
gapira boshladi, - men Chapayevman, bildingmi! Sen -
bosmachisan, bildingmi! Chapayev bosmachidan
qo`rqmay-di, bildingmi!
- Xazinalarida nima bor? - juda mehribon bir
ohangda so`radi Mariya Pavlovna.
- Qilich bor.
- Qilich? R,osmana gilichmi?
- R,osmanasidan ham zo`r!
- Yana nima bor?
- Nayza ham bor. Non bor, nonlar achib yotibdi.
- Yana?
- Chagmog gand bor, mis tovogning ichida pul ham
ham bor edi shekilli, gugurtbor.Yan,ypiros
ham bor.
Savo1-javob xuddi shu yerga yetganda O `ris xolaning
togati tog bo`1ib ketdi shekilli, o'rtadagi uzun stolni jon-
jandi bilan mushtlab, o'rnidan turib ketd.i.
Ko'rshermat bilan Is1om go`rboshini shu yerga
gamab, ularning xazinasini tezrog go`1ga kiritish uchun
bog`ning etagiga garab yugurdik.
To'nkaning o'rnini kengaytirib, hosil bo`1gai1
chuqurlikning ustini shox-shabbalar bilan yopib yerto `1а-
ga o'xshash bir uy gilishgan ekan, jamiki boyliklari mana
shu yerda saglanarkan, O1im Chapayev aytgan
narsalardan tashgari yana to`rtta oq choyshab, ikki juft
yap-yangi botinka, bitta mis samovar ham topib oldik.
0'hjalarni go`1ga kiritib gaytgach, Mariya Pavlovna juda
g`alati bo`1ib goldi. Hozir kulmogchimi, yig`lamogchimi,
bagirib yuraklarimizni yormogchimi bilib bo`lmasdi.
126
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Eski divanda ikki go`1i bilan bag`rini changallagancha
uzog o'tirdi. Bir mahal boshini ko`tarib:
- Is1om, gani yonimga o'tir-chi, - dedi negadir juda
mehribon bir ohangda. - Sherjon, o'g'lim, gani sen ham
yonimga o'tir, barakalla. Ikkovlaring ham endi
gilmaymiz deb so`z beruvdilaring-ku! Islomjon, o'g'lim,
axir sen tuppa-tuzuk bo`1ib goluvding-ku, у о sizlarni
birov yo'ldan urdimi?.. Jamiki bolalardan поп
olarmidilaring?
- O'g'il bolalarning o'zidan, - yo'tal aralash javob
gaytardi Is1om.
- Qancha non yig`ardilaring?
- Bir yuz ellik burda...
- 5h'ih nonni nima gilardilaring?
Is1om sherigining ko`ziga bir tikildi yu, xuddi esini
-
yo'qotib qo`ygandek angrayib goldi. Mariya Pavlovna
Islomdan endi gap ololmasligini sezib haligidek
yumshoq, mexribon oxdngda Shermatni so`iog gila
boshladi.
- Bizni haydab yubormaysizmi ? - to`satdan bir
garorga kelgandek boshini ilkis ko`tarib so`radi
Shermat.
- Sen go`rgoq emas eding-ku! - ta' na gilgandek dedi
O'ris xola.
- Meni aytdi demaysizmi?
- Yo'q, o` zim topdim deyman, - so`z berdi
direktorimiz. Shundan keyin Shermat ham, Is1om ham
juda dadillashiŭ ketishdi. Darvoza yonida о`ti^ ^digan bir
ko`z1i gorovul o'rgatibdi bu ishlarni. Bog`ning etagidagi
yerto'lani ham o'shaning o'zi gazib beribdi. Har kungi
yig'ilgan nonlarni olib o'rniga gilich yasash uchun temir,
nayza yasash uchun yo'g'on sir topib berarkan, papiros,
pal berarkan.
- QorovuJga non bilan ganddan boshga narsalar ham
berardilaringmi?
- Berardik.
127
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Masalan?
- Kecha kechqurun
, - deb negadir deraza orgali
hovliga ko`z tashlab oldi shermat, - o'njuft botinka bilan
makaron , guruch olib bordik.
- Bularni gayerdan oldilaring?
- Omborxonadan.
- Kalit menda-ku.
- Mo'ridan tushardik.
- Qizlarning ko'ylagini hali sizlar olibmidilaring?
-На.
- Hammasini gorovulga berganmisizlar?
-На.
- Bordiy-u gorovul olganim yo'q deb tursa-chi?
- Uyini tintuv gilish kerak - deb yo'l ko`rsatdi
Ko'rshermatning o'zi, - xo'p desangiz o'zim boshlab
boraman, tomdagi poxolning tagiga berkitgan.
- Yo'q, o'g'lim, endi bu yog`iga sizlar aralashmay-
sizlar, - g`azabdan yuzlari gizarib, tishlarini g`ijirlatib
o'rnidan turdi Mariya Pavlovna, - ochiq igror
bo`lganlaring uchun ham rahmat ... endi , bolalar
sizlardan bir iltimosim bor, bu gaplarning hammasi shu
yerda golsin, ko`chaga chigmasin. Obro`yimiz bir pul
bo`1adi, to`g`rimi? Yana avvalgidek ahi1, o'rtoq, bo`1ib
yashayveringlar. Chapayev gani, sher akang bilan go`1
berib so`rashib olchi, barakalla! Qoravoy, nega garab
turibsan? Is1om akang bilan achomlash-maysanmi?
Barakalla! .. Demak hammasini unutdik shundaymx?
- shunday, - deb go`yishdi bolalar.
- Endi bunaga bemaza ishlar bo'lmaydi, shundaymi?
- Hecham bo'lmaydi, boshlarini egib yig'lavorgudek
bo`1ib deyishdi Shermat bilan Is1om.
Mariya Pavlovna shoshilgancha tashgariga chigib
ketd.i. `
O'sha kuniyoq bir ko`z1i gorovul gamogga olinibdi.
O `n kundan so `ng xloppunktning kino go`yadigan
kattakon klubida sudi bo`1ib, sakkiz yilga gamalib ketdi
128
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
u. Oradan roppa rosa uch kun o'tgach, hiyla quyulib,
kamgap -u kamsuqum bo`1ib golgan Is1om bilan
hammaga birdek mehribon bo`1ib golgan shermat
ikkovlarini ham detkoloniyaga jo'natib yuborishdi.
Militsioner amaki ularni oldiga solib olib chigib
ketayotganda Mariya Pavlovna ikkovining ham
peshanasidan o'pib,
- O'g'illarim, meni kechiringlar! - dedi-yu yig`1ab
yubordi.
TO'XTA XOLAMNiNG LAZZATLI QАТLАМА Т
О `qishlar tugab yozgi lagerga , tog` etaklaridagi soya-
salgin sersuv joylarga chigib ketish taraddudiga tushib
golgan kunlanmiz edi. Lagerimizni xlop punkt ishchilari
tekinga remont gilib taxt ham g' b' go`yishgan edi, lekin
negadir o'sha yogga ko`chishimiz ketga surilgandan
surilaverdi.
Direktori.miz bir kuni oblastga ketib gopti, deb eshitdik
boshga bir kuni undan ham uzoqroqqa ketgan emish degan
gaplar chigib goldi. Ana shunday kunlarning birida
Qoravoy ko`chadan hovligib kirib keldi.
- Besh bolali? Nima deysan?
- Bir gap aytsam, hech kimga aytmaysanmi?
- Aytmayman.
- Detdomimiz tugatilar emish. Bizning detdom o'zi
Qo'qondagi katta detdomning garamog`ida ekan. Bu
yerda bizning nonimiz bilan gantimizni o'g'irlatib
yuborishganini eshitib xafa bo`lishibdi . O'sha katta
detdomning direktori bolalarning yarmini о`zimga
olaman . Yarmini boshga detdomlarga joylab,
ahvollaridan xabar olib turaman, debdi.
Ertasiga mish-mish yana ko`paydi, bir yuz -u yetti
boladan bir yuz yetti xi1 gap chiga boshladi . Bir xillar
katta katta o'g'il bolalarni askarlikka olisharmish desa,
bir xillar mayda bolalarni ham olarkan-u, razvedkachilar
129
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
maktabida o'qitisharkan, deydi. Yana bir xillari Mariya
Pavlovna yetim bolalarning ovgatini o'g'irlatib
yuborgani uchun gamalarmish desa, to`rtinchi bir xillari
esu detdomimizning o'rnini tekislab, gizilcha ekarmish,
gand zavodiga gizilcha yetishmayotgan emish, degan
bema'ni gaplarni ham aytishaverdi.
Bog'da o'ynab yurgan edik kimdir mening nomimni
aytib chagirib goldi.
- Tezrog ke1, eshak mingan bobong keldi, - deb
go`shimcha ham gilib qo'ydi o'sha ovoz.
Bobom, bobojonim !.. 4yog`imni go`limga olib
yugurdim, rost , rost ekan ! Bobojonim eshakda, tugun
ko`targan xolajonim uning yonginasida hovli o'rtasida
gayoqqa borishini bilmay garang bo`1ib turishibdi.
- Bobojon, xolajonim!
Xolajonimni achomlab, issig ko`ksiga boshimni go`yib
ho`ngrab yig`1ab yubordim.
- Voy xolang o'rgilsin, taylog'imdan o'rgilay! - deydz
To'xta xolam ham shilg-shilq yig`1ab, keyin bobojonim
bilan ko`rishdim, bechora bobojonimning oyog`i haliyaxn
tuzalmabdi , to`gimning ikki yonida yengchadek
shalvirab osilib turibdi.
Qo'y, bo`tam, yig'lama! - engashib peshanamdan o'pib
dedi Parpi buvam.
- Bobojon, sizlarni juda sogindik.
- Ukalaring gani?
- Soy bo `yiga ekskursiyaga ketishgan, hozir kelih
golishadi.
- Voy, ana! - deb andak bo`lmasa To'xta xolam
gichqirib yuborayozdi, - ana, Sultonim ham kelyapti.
Yopiray, Sulton bog` tomondan shunagangi tezlik
bilan yugurib kelyaptiki, xuddi podadan gaytgan onasin i
garshilagan buzogchaning о 'zginasi deysiz . Sulton
yig`lamadi, ovoz ham chigarmadi, jimgina ko`rishih
b0`lgach, qovog'ini so11b:
- Endi keldilaringmi, - deb o'pkalanib go`ydi.
130
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Boshga bolalarning bobosi uch martadan keldi-ku!
- Bo'yginangdan o'rgilay, bobong ikkovimiz ham
kasal edik - deb go`ydi xola4Jonim.
- Roziq tog`am ham kelmadi, - dedi-yu, Sultonning
ovozi g`alati galtirab ketdi, ko'zlarida mi1ti11ab yosh
tomchilari ko`rindi.
- Yig'lama, bo`tam, yig`1ama, - yupata boshladi bo-
bojonim Rozig tog`ang uch oy oldin frontga, jang
, -
gilayotgan yigitlarga kiyim -bosh, meva-cheva olib ket,gan
edi, haliyam gaytgani yo'q, obbo azamatlar-ey, rang-
ro`ylaring , ko'z tegmasin , tuppa-tuzuk. Kiyim-
boshlaring ham yetimlarnikiga hech o'xshamaydi...
Ovgati galay?
- Yomonmaв, - yutinib go`yd.i Sulton.
- Qorning to`yyaptimi axir?
- Menga ikki norma berishadi.
- Seni yaxshi ko'rib golishibdi-da?
- Men oshxonaga suv, o'tin tashib beryapman.
- Barakalla o'g'lim, mehnat gilsang ikki dunyoda
kam bo`lтауsan , avvalo diling ravshan bo `1аdi , golaversa
gorning ham to`q bo'ladi.
Yangi bo`lgan gorovul amaki bogga kirib o'sha yerda
dam olishimizga ruxsat berdi . sulton ikkimiz Parpi
buvamni bir amallab yerga oldik. Eahakni narirogga
bog`1ab qo`yib, endigina to`yib-to`yib suhbatlashamiz
deb turgan edik sayoxatdan gaytgan ukalarim
chopgillab kela boshlashdi. Oh, shu paytda bo`lgan
xursandchilikni ko`rsangiz, quvonch -u shodliklarni,
ko'z yoshi-yu entikishlarni tomosha gilsangiz! Omon
o'zini qo`yarga joy topolmay irg`ishlagan, Bibirobiya
yangi kiyimlarini ko`z-ko`zlab goh bobom, goh
xolajonim bilan achomlashib ketgan, Usmon ukam
ochko`zlik bilan gatlamaga yopishgan, Sulton o'rikni
danagi bilan yutib tigilib qolgan... o'zimni aytmaysizmi,
bir yo'la yuzta narsani so`rab, yuzta javob eshitgim
keladi.
131
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Bobojonim sovg`a-salomni ko'p olib kelgan ekan, ikki
chelak o'rik bilan olcha, bir giyiq yangi yopilgan non-u,
gatlama, sopol tovogda gaymog`-u bir xalta suzma... Ko'z
yumib ochguncha atrofimizni bolalar o'rab olishdi.
O ` rig-u olchalardan hammalariga ulashib chigdim y
yigrmatlnbiurdagyetkzibma.n
deng.
- Mening oyim ham gatlamani shunaga shirin
pishirardi. - xo'rsinib go`ydi Qoravoy.
- Bizning bog`imizda ham meva, shunaga erta pishar
o'rik bo`lardi, - magtanib qo'ydi samovarjon.
- Olchangizdan yana ozgina bering, - iltimos gildi
Ohm Chapayev labini chapillatib.
Otamdan bir yo'la ikkita xat kelibdi, lekin xatlarrnng
bittasi o'rischa, bittasi tojikcha ekan. Shoshilib ikkovini
ham o'qib chigdim -u, hech narsa tushunmadim. Bu yerda
Obidjon degan bir tojik bola bor edi, o'zi hech kimga
go`shilmay kun bo`yi yotogxonada kitob o'qib yotardi.
Keyin G`ozi abziy degan tatar bola ham bor, tatar bo`lgani
bilan o'rischani suvdek ichadi u, sheriklarim ko`z yumib
ochguncha ikkovlarini oyog`ini yerga tegizmay olib
kelishdi. Avval o'rischasini, ketidan tojikchasini tarjima
gildirdik.. Bechora otam-ey. Yelkasidan o `q yeb galin
o'rmon, ichidagi yerto`laga o'xshash kasalxonada yotgan
ekan. O'q suyakka tegmay, et orasidan chigib ketibdi,
tuzalay-tuzalay deb gopti. Otam, opanining vafot
gilganini, bizning detdomga kelganimizni haligacha
eshitmabdi. Otajonim, bolalarni juda ehtiyot qihing,
hammasini o'qiting, tomdagi quruq bedani sotill
hammalariga kiyim -bosh olib bering, ketmon bilan
o'roqning ortigchasini yuvib omborxonaga kiritib
go`yinglar, zanglab golmasin, deb yozibdi.
- Otajon! - yig`1ab yubordi Omon xatni oxirioacha
eshitolmay.
- Otamga boramiz! - o'rnidan turib pildirab jo'nab
goldi Robiya... Bir nafasda hamma narsa ostin-ustun
132
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
bo`1ib ketdi. Haligi shodlig-u quvonchlardan asar ham
golmadi. Omon bu yerda qolmayman, otamning oldiga
ketaman deb dodlashga, Robiya, opamni sog`indim, topib
berasiz, deb bo`zlashga tushdi. To'xta хоlат xudoyo
urushning oti o'chsin deb garg`anib, -Bo`riboy tog'am-u
Anorvoy akamlarni eslab ketdi shekilli, ketma-ket
xo'rsinib nursiz ko'zlaridan yum-yum yosh to'ka
boshladi. Usmon bu yerda yomon tushlar ko`ryapman,
karavot g`ijillab, hech uxlay olmayapman deb
bobojonimning soqollaridan silab, hech bo'lmasa meni
olib keting, tahoratingizga suv isitib beraman,
eshagingizga beda o'rib kelaman deb yolvorishga
tushdi...
Biz yig`i-sig`iga berilganimizni ko`rib sheriklarim
ham birin-ketin jo'nab qoHshdi, bog` etagida higillashib,
pigillashib, yolg`iz o'zimiz golib ketdik.
- Kiyimlaring, xudoga shukr, ozodagina, o'zing yuvib
olyapsanmi? - deb so'radi xolam Zulayhodan.
- Yo'q, o'ziari yuvib berishadi.
- Sochingni nega girgtird.ingr?
- Bu yerda shunaga rasm ekan.
- Ha, mayli, shirinim, ishgilib omon bo`1salaring
bo'lgani...
- Qalay, O'ris aolang ham omonmi?
- Mariya Pav1o►vna bizga juda mexribon. Omon bilan
Robiyani o'zi olib yotadi, shaharga borganda har xi1
o'yinchoqlar, popukH gantlar olib kelib beryapti.
- Voy xudoyim-ey!
- Har shanba ukalarimni murchaga olib borib
yuvintirib keladi.
- Xudoyo umri uzog bo`lsin! - negadir yig`lamsirab
dedi To'xta xolam.
- Xolajon, mana shu yetimxonani O'ris xolaning o'zi
ochgan, oylik olmasdan ishlarkan.
- Voy tilginangdan o'rgHay.
- Rost, xolajon, oyligini tarbiyachilarga berarkan.
133
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Qarang-a, dadasi, - deb To'xta xolam iyagini cho`zib
sogolini Omonga taratib o'tirgan bobojonimning biginiga
sekingina turtib go`ydi, - o'zi kofir bo`lsayam
musulmonning ishini gilarkan.
- Sen nima deb o'ylovding bo'lmasa, - dedi Parpi
buvam, - теп xudojo`yligini ko`zidan bilganman.
- Bobojon, O`ris xolaning lagabini men bilib oldim, -
deb gapga aralashdi Omon.
- Qani ayt-chi.
- Marayim polvon!
- Yo'g'..ey.
- Rost, o'lay agar!
Bobojonim bilan xolajonimni darvoza oldiga kuzatib
chigib, bir-birimizni achomlashib, yopishib yig`lasha-
yotgan edik yana atrofimizni katta-kichik bolalar o'rab
olishdi.
- Bobojon , mana shunagangi o'rig' -u olchalardan tez^
tez olib kelib turing, - iltimos gild.i Samovarjon.
- Qaymoqqa idish topolmasangiz , chelakda olib
kelavering, - kulib dedi Qoravoy.
- Nevarangiz bir yuz u- yettita ekanligini unut-mang,
- dedi yana bittasi. .
Ancha olisga borib golgan Parpi buvam eshakning
boshini biz tomonga burib:
- Ke1ar bozor kuni, xudo xohlasa, albatta kelaman, -
deb gichgirdi.
Lekin , bechora bobojonim kelar bozor kuni kelib
detdomxona o'rni huvillab yotganini ko`rib, hang-u rang
bo`1ib golgan bo`1sa kerak. Negaki o'sha kuni kechgtu~ul:
biz, bir yuz yetti yetimcha to`rt boshliq rahbarligida go`s1i
otli pirgon aravalarga o'tirib, o'zimiz bilrnagau
dunyoning to`rt tomoniga jo'nab ketdik.
134
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
BEGONA SНАНАRСАO IK
Poyezdimiz begona shaharga garab xuddi bir
narsadan qurug golgandek qush bo`1ib uchib ketyapti .
Goho : Piti-kish, piti-kish , - deb g`alati ovozlar ham
chigarib go`yyapti.
O'ttiz yetimcha rang- qutimiz o'chib, Mariya
Pavlovnaning atrofiga g`uj bo`1ib olganmiz. O`ris xola
ham avvalgi quvnoq, hazilkash, har narsaga sharaglab
kulaveradigan O'ris xola eras, so`nggi kunlarda u
negadir to`satdan garib , kampir bo`1ib goldi. Be1i
bukchaygan , yuzlariga tirish tushib, ko`zlari ich-ichiga
botib ketgan . O'zi hamisha xafa, so'zlari pala -partish...
- Bizni tashlab ketmaysizmi? - vahima ichida
so`rashdi qizlar.
- Yo'q, tashlab ketmayman , - esnab deydi Mariya
Pavlovna.
- Unda nega olib ketyapsiz bo'lmasa?
- O'qish boshlanguncha o'sha yerda turasizlar.
Biz tushgan vagon aralash vagon ekan, erkag-u xotin,
bola-yu chaga bir-biriga mingashib ketyapti, qop
ko`targan chol deysizmi , paranji yopingan kampir -u,
Pirgon - ikki ot go`shiladigan to`rt g`ildirakli arava.
shinelini otning shtiga o'xshab bo`yniga tashlab olgan
askarlar deysizmi, shishaning og`ziga rezinka tigib sut
ichib ketayotgan chagalog` -u, to`rtta tovugning
oyog`idan bog`1ab yelkasiga tashlab olgan o'spirin, rom
ochib ketayotgan lo'li-yu, garta o'ynab borayotgan gora
sogolli kishilar deysizmi - hamma-hammasi aralashib
ketgan. Vagonimizning berigi yog`ida kulgi ko `tarilsa,
narigi yog` ida yig`i boshlanib goladi.
Buning ustiga vagonning havosi ham shunagangi
og`irki, shunagangi badbo`yki, nafas olib bo`lmaydi.
Poyezd bo`1sa hamon yeldek uchib boryapti, tez
ketayotganidan o'zida yo'q xursand bo`1sa kerak har
zamonda:
135
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Pu-pu-puuuu, - deb gichgirib ham go`yyapti.
Bo'y-basti o'xshamasa ham kallasining cho`zigligi,
betining kattaligi otamga juda o'xshab ketadigan bir
askar amaki go ` lida kattak эn chamadon , yelkasida
qopchig`i bilan yaginimizga kelib bir oz tikilib turdi-da,
mudrab ketayotgan Mariya Pavlovnadan:
- Sizlarga sherik bo`lsam maylimi? - deb so`radi.
- Bemalol, - deb go`ydi O `ris xola. Askar amaki
chamadonining ustiga avaylabgina o'tirib:
- Detdomchilarmisizlar? - deb so`radi yana.
- Ha, - hammamiz uchun javob berdi Qoravoy. -
sayoxatga ketyapsizlarmi?
- Ha.
- Oralaringda a'lochilar ham bormi? Yebto`ymas tepa
xonada ketayotgan edi, uyasidan tumshug`ini cho`zgan
chumchuq boladek bo`ynini cho`zib:
- Men a'lochiman! - deb go`ydi. Askar amaki tepaga
qarab:
- O'-ho', gvardiуасhilaт bu yogda ekan-ku, - deb ne-
gadiт kulib yubordi, - yolg'on gapirayotganing yo'qmi,
askar bola?
- O'lay agar, - gasam ichdi Yebto`ymas, - har kuni
tushimga a'lo baholar kiradi.
Askar amaki ham, direktor-u bolalar ham sharaglab
kulib yuborishdi. Ku1gi to`xtashi bilan:
- Bu yolg ` onchi , gapiga ishonmang, - deb gap
boshladi Qoravoy, - buning tushiga fagat yomon baho
kiradi ... Oramizda bitta a'lochi bor , uyam bo`1sa
amovarjon.
- Qani o'sha a'lochi?
- Men bu yerdaman, - tepadan boshini ko `rsatib dedi
Samovar.
- O'-ho', tuppa-tuzuk bola ekansan-ku, nega endi
otingni Samovar go`yishadi.
- Amaki, bu bolaning ichida doim suv gaynab turadi,
- deb gapga aralashdim men ham.
136.
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Yo'g'-e.
- Rost, - ded.im gap navbatini boshga bola ihЪ k+etmasin
deya shoshib, - og`ziga bir kap zavarka tаshlаЬ qulog`idan
silk.itsangiz burnidan yetti choynak choy tushadi.
Yana hammamiz kulib yubordik Mariya Pavlovna
qotib-qotib kulardi. So`nggl kunlardauningkulganini heck
ko`rmagandik direktorimizning qulfi-dili ochilganidan,
avvalgi quvnoq O'ris xolamizm yana topib ol8enimizdan
biz yetimchalar о`zimizda yo'q sevinib ketdik.
- Obbo sen-ey, - dedi askar amaki yelkamga gogib, -
tuppa-tuzuk askiyachi ekansan-ku!
- Amaki, bu bola latifa aytishga ham usta, - deb
qo`ydi samovar.
- Yo'g'-e!
- Rost , ishonmasangiz ana Mariya Pavlovnadan
so`rang, detdomga kelguncha ukalarining gornini latifa
bilan to`yg`izgan.
- Ie, - ishongiramay dedi askar amaki, - latifa ham
gorin to`ygazadimi?
- To'yg'azadi! Bir xillari -chi, amaki, odamning
ko`nglini aynitib o'qchitib ham yuboradi... Besh bolali,
gani boshla-chi .
Bolalar o'zi g`alati bo`1adi, birov o'zini sal yagin
oldimi, taniom, bor bisotlarini ko`rsatib magtangilari,
garshisidagi odamni hayron goldirgilari, rahmat
eshitgilari kelib goladi, aslini olganda mening o'zim ham
shunagaman. shu paytda askar amak.i oldida juda-juda
ham magtangim kelib goldi.
- Qani, qulog`im senda, - gistadi askar amaki.
- Bir bor ekan, bir yo'q ekai, - deb xuddi Roziq
tog`amga o'xshab bir kulib oldim, - bitta afandi bo`lgan
ekan, uni yoshligida armiyaga olib komandir gilib
tayinlashibdi, okopda yotganda dushman bostirib kela
boshlabdi. Afandi o'rnidan turib askarlariga «Olg'a!» deb
komanda bermogchi bo`1ib:
- Oyi! - deb qichqirib yuboribdi.
137
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- He-he-he, - kuldi a_ skar amaki, - afandi ularday
qo`rqoq ekanda, а?
- Qo'rqoqligi hagida yana bitta aytib beraymi?
- Qani, ganl?
- Afandini go`rgogligi uchun oddiy askarlikka
tushirib go`yishibdi, hujumga o'tadigan paytda komandir
«Olg'a!» deb buyruq beribdi, bunday garasa, afandi
oldinga garab eras, orgaga garab chopib ketayotgan
emish . « Ha, mullo Nasriddin, qayogqa?» deb so`rabdi
komandir.
- Qishlogga! - debdi afandi.
- Shu paytda gishlogda balo bormi? - bagiribdi
komandir.
- Oyim bilan xayrlashib kelay , - dermish afandi.
- Obbo sen-ey, - dedi askar amaki yengilgina kulib
olgach, - afanding ham o'zingga o'xshagan soddagina
ekan-da, а?
Askar amaki bolalar bilan gaplashishni yaxshi
ko`radigan, gaplashganda o'zini teng o1ib, xuddi o'rtog'i
bilan gaplashayotgandek gaplashar ekan... Ketma-ket
uchta tankani portlatib yuborgani uchun katta
komandirlar uyiga borib o'g'il-qizlarini ko`rib kelishga
ruxsat beribdi. Askar amaki hozir yana urushga gaytib
ketayotgan ekan. Poyezdning bitta vagonicha keladigan
kattakon gora chamadonini ochib: «Yo'q, yo'q, xudo
ursin, gornimiz judayam to`g» deyishimizga ham
garamay hammamizga yarimtadan yog`1i patir, bir
kaftdan chala govurilgan magiz ulashib chigdi:
- Choyni Samovarjon bersin, - deb go`ydi oxirida.
Askar amakining giziq-giziq gaplariga mahliyo bo`1ib
begona shaharga yetib kelganimizni ham sezmay
golibmiz. Poyezd bir siltanib, ketma-ket uh tortib tagga
to`xtadi, vagonning i.chi ani uyasidek to`polon, vag`ir-
vug`ur bo`1ib ketdi.
- Hech kim joyidan go`zg`almasin! - buyruq berdi
Mariya Pavlovna.
138
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
«HAMISHA KLJLIB YASHANGLAR»
Poyezddan hammadan keyin tushdik. Vokzalda
shunagangi odam ko'pki, shunagangi ko'pki, xuddi katta
sayil bo`layotganga o'xshaydi: gop ko`targan kim,
bolasini yetaklab chopib borayotgan kim - bilib
bo`lmaydi. To'p-to'p askarlar, voy bolamlab yig`layotgan
kampirlar, е boringki , anchagacha angrayib golibmanda.
- Orifjon, muncha angrayasan ! - urishib berd.i O'ris
xola. Bir-birimizni yo'qotib go`ymaslik uchun safga
tizilib, safimizni jipsroq gilib oldik . Oldinda onaboshi
bo`1ib Mariya Pavlovna boryapti . Har zamonda orgasiga
o'girilib:
- Hammalaring kelyapsizlarmi? - deya erinmasdan
sanab chigdi.
Nihoyat odamlarning orasini yorib o'tib keng maydon
orgali kichkina-kichkina poyezdlar to`xtaydigan joyga
bordik Omonni yelkamdan tushirib:
- Samovar, bu poyezdchalarning o'txonasi gayerda,
bo'ladi? - deb so`radim.
- Bilmasam , - yelkasini gisdi samovar.
- Bu poyezd eras, tramvay, - bilag` onlik gildi
Yebto `ymas, - ko `mirni orgasidan yogishadi.
- Hecham-da, - gapga aralashdi Qoravoy, -
tramvayga ko`mir yogilmayd.i .
- Nimaga yuradi bo `lmasa?
- Tarasha yogishsa kerak - mujmalrog gilib dedi
Qoravoy.
Munozaramiz xuddi shu yerga yetganda o'tirishimiz
kerak bo`lgan tramvay ham kelib gold.i. Birinchi bo`1ib
chiggani qo`rqib, sen chiq, men chig gilib tisarilishib
turgan edik yoz bo`lishiga garamay oyog`iga kigiz etik
kiyib olgan yoshgina bir xotin:
_ Tez-tez chiginglar, bo`lmasa ketib golaman, - deb
go `ydi. Ana shundan keyin eshik oldida yuz bergan
tigilinchni ko`rsangiz, bir yo'la sakkiztamiz eshikka
139
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
tirmashib olibmiz, gani endi, па oldinga yurib bo`1sa, па
orqaga! Pastda golganlarning dodlaganini aytmaysizmi!..
Haligi kigiz etik kiygan xotin qorniga rezinka xalta osib
o1ib, bilet sotayotgan ekan. Bizdan pul ham olmadi, bilet
ham bermadi. Borayotgan joyimizпi so`rab, gayerda tushib,
gaysi tomonga garab yurishimiz kerakligini tushuntirdi.
- Chapga, chapga! - deb tayinladi yana tramvaydan
tushgsuiimizdan keyin ham.
Biz so`roglab borayotgan idora ganaga idoraligini
bilmayman-u, lekin to`rt gavatlimi, besh gavatlimi,
ishgilib tepasiga garasang do `pping tushib ketadigan
binoga joylashgan ekan. Bunagangi kattakon binoni
ilgari hech ko`rmagandim, yugorisiga narvondan
chigilsa kerak deb o'ylasam, yo'q, binoning ichida
yugoriga olib chigadigan aylana zina bor ekan. Mariya
Pavlovna bizni ko`cha eshik oldida goldirib ana shu
zinadan yugoriga ko`tarilib ketdi... Birpas kutdik,
ikkipas kutdik е boringki, bir soat vagt o `tib ketdi hamki,
direktorimizdan darak bo`lmayapti-da.
- Bizni tashlab gochib ketgan bo`1sa-ya, - ko`zlari to'la
, vahima bilan dedi Yebto`ymas. Yaginginada bitta xotin
bizning detdomimiz oldiga bolalarini tashlab gochib
ketganini eslab, rosti o'zim h .т go`rgib ketdim.
- Yur, tepaga chigib xabar olamiz, - taklif gildim
Yebto`ymasga, xayriyat sherigim yo'q demadi. Bir-
birimizni quvalashib yugoriga ko`tarilayotgan edik
Mariya Pavlovnaga ko`zimiz tushib goldi. Yo'lakda o'zi
ozg`in, ingichka bo`1sa ham ovozi yo'g'on, do'rillab
eshitiladigan bir odam bilan san-manga borib turishgan
ekan.
- O'sha oblastdagilar kallasini yeb go`yibdi! - deyapti
ovozi do'rildoq amaki, - o'zi shahardagi yetimlarni
qayerga joylashni bilmay boshimiz gotib turibdi-yu...
yo'q, xalq dushmanidan chiggan ish bu! Men ular bilan
hali gaplashib qo'yaman! Bolalaringiz gani?
- Pastda, - tushuntirdi O `ris xola
140
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Ovozi do'rildoq amaki xuddi orgasidan birov
quvlayotgandek chopgillagancha pastga tusha boshladi,
tashgariga, bolalarning oldiga chigib hammaga bir-bir
ko'z tashlab chigdi-da:
- Xush kelibsizlar , aziz mehmonlar! - dedi
kesatgandek bir ohangda.
Ammo aziz mehmonlar javob gaytarishni o'zlariga ep
ko`rishmadi shekilli , to`mshayishib Jim turishaverdi.
- Yo'l urintirib qo'yibdi-da, а? - sal kulimsirab so`radi
amaki.
Yo'q, aziz mehmonlar bu gal ham Javob gayta-
rishmadi.
Amaki baland imoratning orgasiga o'tib ketdi -yu xiyol
o'tmay bir yarim tonnalik yuk mashinasiga o'tirib
chigdi . O'zi allagachon shofyorning yonidagi yumshoq
o'rinni egallab olgan ekan, pastga tushsam Joyimni birov
olib go`yadi deb go`rgdi shekilli, go`1i bilan mashinaga
chiginglar degandek ishora gilib go`ydi.
Ertalab askar aniaki hammamizni kuldirib, g'am-u
tashvishlarimizii unuttirib yuborgan, ashula aytsak
ham bo`laveradigan darajada xursand gilib ketgan edi.
Ovozi do'rildoq amakining govog`idan gor yog`ayotganini
ko`rib, biz yana vahimaga tushib, yuraklarimiz ezila
boshladi. Mariya Pavlovna odam qurib ketgandek bizni
borib-borib mana shu badgovogning go`liga tashlab
ketsa-ya... Unda ahvolimiz nima kechadi?
- Qoravoy, bizni karnay-surnay bilan kutib oladi
devding-ku? - so`radim sekingina.
- Karnaylar remontda bo`1sa kerak - deb go`ydi
Qoravoy ham istamaygina.
Mashina ging`ir-giyshiq ko`chalardan yurib nihoyat
darvozasi oldida quchogga sig`maydigan kattakon
marvartak tut. o'sib yotgan bir hovli oldiga kelib to`xtadi-
yu, ovozi do'rildoq amaki bilan Mariya Pavlovna qiz
bolalarning chag`ir•chug`ur ovozi eshitilib turgan
hovliga kirib ketishdi. Bir mahal temir darvozaning bir
141
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
tabagasi ovozsiz ochilib, ichkaridan gorni haddan
tashgari katta, bilaklari semiz, yuzi ham sirlangan
chelakcha keladigan bir ayol g`ozga o'xshab lapanglab
chigib kela boshladi . Ketidan 1Vlariya Pavlovna ham
ko`rindi, uning govog`i battar solingan , yig`lavoray-
yig`lavoray deb turibdi:
Qiziar tushsin, galtiroq ovoz bilan dedi O'ris xola.
Robiya tizzamda uxlab golgan edi, uyg`onib ketdi-yu,
chingirib yig`lashga tushdi . Uning bo`zlaganini ko`rib
boshga gizlar ham piq -pig yig'lay boshlashdi.
Ajralishayotganimizni, garchi bizdan sir tutishayotgan
bo`1sa ham hammamiz sezib turardik. O'g'il bolalar-ku
tishimizni -tishimizga bosib turdik-a, ammo gizlar
o'zlarini go`1ga olisholmadi . Ota-onalarimiz-u, mehribon
kishilarimizdan judo bo`1ib bir-birimizga o'rganishib, bir-
birimizga suyanishib golgan ekanmiz, ayriliq vahimasi
ikki-uch kundan buyon yuraklarimizni ezib, galbimizni
vayron gilib , dardga aylanib, yuzimizni so`1g`in,
xayolimizni parishon gilib go`ygan edi. Ana o'sha dardlar
endi ko`z yoshi to faryodga aylanib , tashgariga otilib chiga
boshladi. Hamma yogni yig`i-sig`i ovozi goplab ketdi.
- Akajon! - deb sochlarini yula boshladi Zulayxo.
- Bizni tashlab ketmanglar! - deb chagiradi Dilbar.
- amar^on!
- Xayr, Qoravoy!
- Orifjon aka, bizdan xabar olib turinglar! - deyishib
ajralib golayotgan to`gqiz giz to`qqiz xi1 ohangda yig`1ar
edi. Mehribon onamizdek bo`1ib golgan Ma -riya Pavlovna
ham o'zini tutolmay ko`zlaridan duv -duv yosh to'ki
xuddi higichoq tutgandek higillashga tushdi.
Men detdomga kelganimdan buyon bunagangi
dil siyohlikni, yuraklarni larzaga keltiruvchi bu.nagangi
dod-faryodni hech ko`rmagan edim. Goh urishil:••
talŭshib, goh chagimchiliklar gilib bir-biriiYiiz ning
jig'imizga tegishib, ba'zan gizlarniilg sochidaii tortib,
ba'zan to`plarini olib gochib yig`latib yurgan bo`1sa.k-da,
142
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
o'zimiz ham bilmagan holda ko`z i1g`amas mehr iplari
orgali bir-birimizga gattiq bog`lanib golgan ekanmiz.
Yig`1ar edik, to'xtamay yig`1ar edik... Darvozadan еgn4 ^а
uzan shinel ldyib, boshiga otliq askarlarniiig tumshug`i uzun
shapkasini bostirib olgan bir odam ogsoglana-ogsoglana
chigib keldi yu, churillatib xushtak chalib yubordi.
- Yig`ini bas gilinglar , bo'lmasa hammangni gamab
qo`yaman, - shunday deb haligi odam cho`1og oyog`i bilan
yer tepingan edi, yig`layotganlar suvi shovla bo`lgan
tegirmondek to`satdan jim bo`lishdi.
Qiziarni ichkariga olib kirib ketishgach, biz yana
yo'lga tushdik. Beshinchi sinfgacha o'qiydigan o'g'il
bolalarni yana bir detdomda goldirishdi. Ukalarim
s'ilton, Usmon, Omonlar hali gizlar detdomi oldida ko'p
yig`1ab ko`z yoshlari tugab golgan ekanmi, bu gal
yig`lashmadi. Ко' ziarini mo'ltillatishib jimgina
xayrlashishdi... Ammo bularning hammasi vagtincha
ekan, mashina o'rnidan go`zg`alishi bilan Omon pitillab
tarbiyachining go`lidan chigdi-da:
- Akajon! ! - deb chingirib orgamizdan yugurishga
tushdi... Bechora ukaginam jon-jandi bilan ko`ksini
yirtib faryod chekib yuguryapti, gani endi mashina tagga
to`xtasa-yu, tushib bag`rimga bosib yosh quyilib
kelayotgan ko'zlaridan o'psam!
- Akajon, to`xtang! - dedi-yu, toshga gogilib, yuzi
bilan yerga yigild.i ukam.
Tarbiyachi ha11os1agancha, yetib kelib yerdan olib
bag`riga bosdi. Omon pitillab, oyoglari bilan
tarbiyachining gorniga tepib, yuzlarini timdalab olyapti...
- Yig'lama, - deb yuzimni o'ziga garatdi Qoravoy, -
asta-sekin o'rganib ketadi.
Yana bir soatlardan so`ng samar, Qoravoy,
Yebto`ymas - hammamiz bo`1ib olti bolani temir yo'l
goshidagi hunar maktabiga joylashtirishdi.
Mariya Pavlovna kechga tomon gaytib keldi . Oltita
yangigina yopilgan non, bitta shisha bankada 1ig to'la
из
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
gaymoq, ikki kilocha keladigan sharbati ogib turgan
o'rik olib kelibdi . Hunar maktabining hovlisiga chigib,
ko`kat ustiga o'tirdik. Direktorimizning, kunduzi ko'p
yig`laganidan bo`1sa kerak govoglari do'mbira bo`1ib
shishib ketibdi.
- Qalay, bolalar bilan tanishib oldilaringmi? -
sekingina so`radi O'ris xola.
- Hammasi odamyovvoyiga o'xshaydi-ku, - nordon
narsa chaynab olgandek aftini jiyirib dedi Qoravoy.
- Hechgisi yo'q, keyin oralariпgdan gi1 o'tmaydigarI
o'rtoq ham bo'lib ketasizlar.
- Siz shu yerda golasizmi? - deb so `radim.
- Qololmasam kerak lekin tez-tez xabar olib
turaman... Fagat, o'g'illarim, sizlardan iltimosim shuki,
yaxshi o'qinglar, tirishib о' qisalaring parovoz
haydaydigan mashinist bo`lasizlar... Masterskoyda
ishlaydigan katta usta bo`lasizlar, ishgilib meni uyaltirib
go`ymanglar. Ahi1 bo ` linglar ... Tarbiyachilarning
gapidan chigmanglar... Haftada bir marta gizlardan, bir
marta o'g'il bolalardan xabar olib turinglar, xo'pmi?
- Хо`р.
- O1tovlaring kechasi-yu kunduzi birga bo`1inglar.
shaharga chigsalaring ham birga chiginglar. Samarjon,
sen bularga boshlig bo`1ib golasan.
- Yo'q, Orifjon bo`1sa golsin , hammamiz uning
gapidan chigmaymiz.
- May1i, Orif'jon, bo`larni senga ishondim bo'lmasa.
- Yaxshi.
- Qani, turinglar-chi, bir achomlashib xayrlashaylik
- Mariya Pavlovna har birimizni alohida- alohida
bag`riga bosib, peshanamizdan o'pdi, - gani endi ko`z
yoshlarini artinglar , go`linglar-chi, gani , barakalla!
Hamisha ana shunday kulib, xushchagchag bo`1ib
yuringlar. Orifjon, ldtifalar aytib o'rtoqlaringni kuldirib
yurgin... Xayr endi , o'g'illarim! Mendan xafa bo`lmanglar,
xabar olib turaman...
144
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
UKATONIM УО`^OLIB QOLDI
Kutilmagan hodisa yuz berdi, ha-ha, hech
kutilmaganda yuz berdi! Hammasi joyida, hammasi
ko`ngildagidek ketayotgan edi-ya! Direktorimiz tayinlab
ketganidek haftada ukalarimizdan xabar olib turgandik.
U1ar ham yangi tarbiyachilarga, yangi o'rtoqlariga
tuppa-tuzuk ko`nikishib golishgan edi. Bi1im yurtidagi
ishlarimiz ham chakki emasdi. Hozircha o'qishlar
boshlanganicha yo'q, kun bo`yi vagonlarni remont
qiladigan ustaxonalarda, temir kesilт, har xi1 gismlar
yasaydigan sexlarda aylanib yuramiz. Ikki marta
parovozga tushib yagin-yagin stantsiyalarga sayohat
ham gilib keldik ... Ha-ha, hammasi joyida edi, lekin
to`satdan... Usmon bilan Omon oldimga dodlab
chigishdi.
- Kim urdi? - dedim go`rgib.
- Yo'q, akajon, hech kim urmadi. sulton akam yo'qolib
goldi.
Bu xabarni eshitib ishonsangiz o'zim ham dodlab
yuborayozdim, ukalarimni yo'lakda goldirib, chol desa
cholga, yosh desa yoshga o'xshamaydigan, umuman
necha yoshga kirganini hech bilib bo`lmaydigan
direktorning oldiga yugurdim. Xayriyat, yolg`iz o'zi
ekan, gazeta o'qib, devordagi eski, chekkalariga pashsha
o'tirib ketgan xaritani garichlab o'lchab o'tirgan ekan.
Menga bir garadf yu:
- E, go`gonli bola, - deb go`ydi.
- Ukam gani? - dedim galtirab, - axir opam... yo'q,
otam gaytib kelsa nima deyman?
- Ukang dadangning oldiga ketgan bo`1sa -chi?
- Hecham-da.
- Menga gara, go`qonli bola, - deb direktor nihoyat
xaritadan boshini ko`tarib menga yuzlandi, - ukang
yolg`iz gochgani yo' q, sasha Petrichenko degan bir bola
bilan gochgan, ikkovi urushga ketamiz deb maslahat
145
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
gilislаyotganini о' rtoqlari eshitgan ekan... Ах-
taryapmiz , uch kundan buyon bormagan joyimiz
golmadi.. . Dadalaring frontd.ami?
-На.
- Ukangda adresi bormidi?
- На.
- 1Vreпga gara, go`gonli bola, hadeb Iligdlab mening
ko`nglimni buzma, ukang uzogga bormaydi... gorning
galay? Qani mening orgamdan yur.
Direktor derazadan mo'ralashib turgan ukalarimni
ham olib hammaniizni oshxonaga boshladi. Burni terlab
pirashka pishirayotgan semiz xotindan so`ramasdan bir
dasta pirashka. olib bittad.an ukalarimga , golganini
menga uzatib:
- Ukangni topamiz, - deb aldab-suldab ko`chaga
chiqarib yubordi.
Yotoqxonaga borib sheriklarimga bo`lgan vogeani
aytgan ed.im: aSen ahmoq ekansan, direktorning bol a
axtarishga vagti bormi, bolalar gancha ko'p ketib golsa,
ularga shuncha yaxahi , - o'zlari mazza gilib
perashkalarni yeb yurishaveradi. Militsiyaga borish
kerak doktorlardan surishtirish kerak» deb maslaxzt
berishdi.
Militsiyaxonaga garab yuguryapman. «Shu, ukajon,
Sultоiijоn, Beni endi hecham urishmayman» deb xuddi
jinniga o'xshab javrab boryapman. To` satdan uchrati b
golsam-a, degan unaidda yurishdan to`xtab atrofga a1ang-
jalang ko`z tashlab olaman, militsiya idorasiga borib,
eshigining tepasiga giyshig xarflar bilan «Navbatchi» deb
yozib go`yilgan xonaga kirdim. Hech kim yo'qqa
o'xshaydi;yo'q, bor ekan, militsioner amaki otning
kallasidek-kallasidek ikki mushtini bir-birining ustiga
ustma-ust go`yib hosil bo^lgan tepalikka peshanasini
tirab oftobshuvogda yotgan mushuk boladek yengil -engil
xurrak tortyapti. Qizil shapkasini stol ustiga go`yib
go`yipti, boshida tagir sochi yo'q, chekkalaridagi unda-
146
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
munda uchraydigan 8pGhlяri, ham jo'ja bolaning patidek
oppoq.
‚"elganimni bit ' ' h uchun tomog'imni girib yo'taHb
go `ydim.. . Yo'q, uyqusi xŭddi sultonning uyqusiga
o'xshab gattig ekan, hech патва '.
- Amaki? - dedirn nihoyat yaq'iniga borib.
- Gapingni aytaver, - degan javob qaytdi.
- Men ukamni yo'qotib go`ydim.
- Men akamni yo'qotib,qo'yganman.
- Xudo ursin agar, - dedim gapimga ishontirish
uchun.
- Meniyam non ursin agar, - deb yana xurrak tortib
qo'ydi militsioner amaki. Nega и boshini ko`tarmaydi?
Yoki meni esi yo'q, yosh bola deb o'ylayaptimikan?
- Amaki, dedim yana ham yaginroq borib, - men eslik
bolaman.
- Mem esa esim yo'g'roq.
- Amaki!
- Nima deysan?
- Mening otam frontda jang gilyapti, bil ' ' zmi!
- Mening o'g'iflarim ham jang уiуaРti, bildingmi!
- Amaki, jon amaki! - deb yer tepinib ukalarini idish
tovog yuvmaganda qanda4Y bagirsaia ana shuaday bagirib
yubordim.
- Ovozingni gara-ya; nemisning miltig`idek
varanglab chigadi-уа, - внипду deb miUtsioner amaki
boshini ko`tarib haligi otaing kaUasidek keladigan katta
mushtlari bilan ko'zlarini ishgaladi, keyin kafti bilan
burnini sh'raqangi gattig ezg'iladiki, nazarimda yalpoq
gilib yuborgandek bo`1d.i, - uch kundan buyon mijja
goqqanim yo'q, bo`tam. Xo'sh nima deysan o'zi?
.
- -.
- Nima deding? - gisilib borayotgan ko`zlarini
kattaroq ochib so`radi amaki.
- Ukam yo'qolib goldi.
- Qo'lidan ushlab olxnagan ekansan-da.
147
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Detdomdan gochib ketibdi.
- Ahmoq ekan, - militsioner amaki og` zini katta ochib
esnadi-yu, ikki qo'lini stolga tirab yana ko`zlarini yumib
o1di, - tekin ovgat, tekin kiyim-bosh, haftada kino... esi
yo'q ekan, borib shunday degin.
- Kimga?
- Ukangga.
- Aytd.im-ku yo'qolib goldi deb!
- Borib aytgin, amakim xafa bo`lyapti... - militsioner
amaki gapining u yog`gini aytolmadi, kallasi shilq etib
stolga tushdi-yu, jim bo`1di-go`ydi... Birpas turdim,
ikkipas turdim, yo'q, uyg`onadiganga o'xshamaydi.
Eshikni sindirib yuborgudek tarsillatib yopdim -u,
ko`chaga chigib ketdim.
Endi gayogqa bordim, kimdan so`rasam bo`larkin?
Rostanam urushga ketdimikan - а? Yo'q, u urushga
bormaydi, ovgat axtarib ko`chaga chiggan -u, o'g'irlik gilib
qo`1ga tushgan, qamalgan... Nega endi bu militsioner amaki
menga yordam berishni istamayapti, axir bu yerda xurrak
otib uxlash uchun o'tirmagandir... Hozir kirib o'ziniyam
bir boplayki! Qarang-a, теп bu yoqda ukrajonimni axtarib
ko`chama-ko`cha bo`zlab yurarmishman -u, u kishi mazza
q' 'b uyquni urib utiraverarniishlar.
Yana orgamga gaytib, navbatchi ama.kining huzuriga
kirdim-u, peshanasiga turtib uyg'otdim:
- Men nima gilay endi?
- Ux1ab о1, bo`tam, - dedi amak.i ko`zini yarim ochib.
- Kelinoyimga borib nima dey?
- Qaysi kelinoyingga?
- Aytdim-ku, o'gdlingizdan gora xat keldi deb...
- A?! - bir sapchib tushdi amaki, - nima deding, gaysi
o'g'limdan?
- Kattasidan, - dedim yig`lamsirab.
- Mirpo`latdanmi?
- Ha, - deb garang to`satdan yig`1ab yuborsam
bo`ladimi.
148
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Nega halidan buyon chuldirab akam deysan, ukam
deysan, - shovgin soldi militsioner amaki.
- Kelinoyim yotig`i bilan aytgin devdila... kichigidan
kelgan gora xatni iloji bo`1sa, aytmay qo'ya go1 dedilar.
- Kichigidan? Mirkarimdan ham kelganmi?
- Ha, gahramonlarcha halok bo`ptilar.
- Pahlavonim! - deb kap-katta odam xuddi
kampirlarga o'xshab ulu tortib yig`1ab yuborsa bo`lаdi-
mi, - aytdim-a, kecha bir uyga borib kelay deb. Topib
olganlari men, nima ba1o, gari cholning orgasidan oy
ko`rishganmi... Po'latim, pahlavonim...
Militsioner amaki yo'1-yo'lakay javrab, xuddi mast
odamdek gandiraklagancha boshga bir xonaga kirib ketdi...
«Мала endi, amakijon, postda o'tirganda hecham
uxlamaydigan bo`lasiz», dedim-da; sekin tashgariga
chigib vokzal yaginidagi yotogxonamizga jo'nab goldim.
O `sha kuni gimmatli do'stim Qoravoyning aq11i
maslahati bilan besh kishidan iborat gidiruv gruppasi
tuzdik samovarjon boshgalarga garaganda ag11i, ham
topgirroq bo`lgani uchun gruppaning boshlig`i,
Yebto`ymas uning o'rinbosari bo`1adi. Kechasi bilan
uxlamasdan ikki yuztacha e'lon yozib ertasiga
shaharning katta ko `chalariga, xiyobonlaridagi
simyog`ochlarga tirmashtirib tashladik.
Hamma ish bitgach, samovar to'satdan peshanasiga
shappalab:
- Ishni chatog gilibmiz, - deb uh tortdi.
- Mana, eshitinglar:
«Е'1on, е'1on, е'1on!
Qo'qon tomondan kelgan Sulton Mirzayev degan bola
yo `golib goldi, yoshi о `п ikkida, yuzi gorachadan kelgan,
kallasi katta, yelkasi keng, pahiavonnamo bola. Kimda-
kim bolani topsa yoki daragini eshitsa, zudlik bilan xabar
berishini iltimos gilamiz.
Qidiruv gruppasi».
- Buning nimasi chatoq? - hayron bo`1di Yebto`ymas.
149
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
Kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
- Qidiruv gruppasining adresi ko`rsatilmagan-ku.
sulton topilsa xabarni kimga aytishadi...
- Е е- , - deb golgan to`rttovimiz ham peshanamizga
shappatilab go`ydik.
Bedarak yo'qolgan ukamni bir haftacha axtardik.
Hammamiz yetaklashib bir necha marta shahar militsi-
yasiga ham borib keldik kasalxonalarni surishtirdik
o'likxonaga borib, o'lgan bolalarning ro`yxatini bir
boshdan ko`zdan kechirdik.
Na tirigini topdik па o'ligini!
Menga golsa, ukajonimni oyoglarim gavarib
ketguncha ham axtarishga tayyor edim-ku, ammo yana
bir falokat yuz berdi-yu... ha mayli, golganini keyin aytib
berarman.
JАJJI SINGLIM O'LLM ТО`SHAGIDA
sulton ukamni axtarishga berilib ketib, qarang -a, bir
necha kun4an buyon Zulayho bilan Robiyadan xabar
ololmagan ekanman. Shu kechasi tushimga kirgandan
keyin eslab, o`zimdan-o`zim uyalib ketdim.
Sheriklarim yotogxonamiz starostasi yetakchiligida
shahardan tashgariga baliq ovlashga .otlanishdi.
Singillarimni ko`rgani boraman degan edim, golish
uchun menga ruxsat berishdi. Cho`ntagimda hemirim
bo'lmasa ham tramvayga chigib bir yo'la oltita bilet olgan
boladek kekkayib o'tirib oldim, umuman bu shaharga
kelganimdan buyon hali go`1im pul ko`rgani yo'q. Tramvay,
trolleybuslarda ko`pincha, haggi keyinroq berish sharti
bilan nasiyaga yuraman. Bi1et sotadigan xotinlar sezib
golishmasin deb ko`pincha oynadan tashgariga tikilib xuddi
birovni gidirayotgandek ko`zimni o'sha tomondan
olmayman. Ba'zan pattachi xotin tepamga kelib:
- Ноу bola, bilet olmaysanmi, - deb goladi. Hozir
deymanda, hadeb cho`ntaklarimni kavlashtiraveraman,
kavlashtiraveraman. Cho`ntak qurg`urdan ham nag 0'fl
150
www.kitob.uz - Respublika bolalar kutubxonasi
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Xudoyberdi To`xtaboyev-Besh bolali yigitcha
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search