เศรษฐกิจพอเพียง

หลักการวเิ คราะหส์ ถานศกึ ษา ตามเทคนคิ SWOT Analysis

โดย ดร.พนิ จิ มีคาทอง
Ph.D. (Educational Administration)

1. กรอบการวิเคราะห์ SWOT สถานศกึ ษา

การวิเคราะห์ SWOT หรือ SWOT Analysis ในสถานศึกษาน้ัน การกาหนดเร่ือง หัวข้อ หรือประเด็น
(Area) เป็น สิ่งสาคัญที่จะต้องคานึงถึงเป็นอันดับต้นๆ เพราะว่า การกาหนดประเด็นปัจจัยทาให้การวิเคราะห์ และ
ประเมินจุดอ่อน(W : Weaknesses) จุดแข็ง(S : Strengths) โอกาส(O : Opportunity) และอุปสรรค(T : Threats)
ได้ถูกตอ้ ง โดยเฉพาะอย่างยงิ่ การกาหนดประเด็นหลัก (key area) ไดค้ รอบคลุม โอกาสทจ่ี ะทาใหก้ ารวิเคราะห์ถูกต้อง
จะมากย่งิ ขนึ้ ตามไปดว้ ย

ทั้งนี้ การกาหนดกรอบการวิเคราะห์ SWOT ในสถานศึกษาใดๆ ข้ึนอยู่กับลักษณะงานและบริบทของ
สถานศึกษา และธรรมชาติธรรมเนียมของการดาเนินงานของสถานศึกษาน้ันๆ ซึ่งกรอบการวิเคราะห์ SWOT มี
หลากหลายรูปแบบ แต่รูปแบบที่นิยมใช้กันคือ การวิเคราะห์ปัจจัยหรือสถานการณ์ภายในสถานศึกษา และการ
วิเคราะหป์ ัจจยั หรือสถานการณ์ภายนอกสถานศึกษา ดงั น้ี

2. การวิเคราะห์ปจั จัยหรอื สถานการณ์ภายในสถานศกึ ษา

Structure

Management Service
MAN
2S4M

Material

Money

องคป์ ระกอบของการวิเคราะหส์ ภาพแวดล้อมภายในสถานศึกษา
(Internal Environment Analysis)

SWOT Analysis : หนา้ 2

การวิเคราะห์ปัจจัยหรือสถานการณ์ภายในของสถานศึกษา เป็นการประเมินศักยภาพของการดาเนินงาน
ของสถานศกึ ษา ทผ่ี า่ นมาในอดีต (Post experiences) และในปัจจุบันว่าประสบผลสาเร็จ มีผลสัมฤทธ์ิ หรือมีปัญหา
จดุ อ่อน(Weaknesses) มีจดุ เด่น(Strengths) หรือจดุ แข็ง ตรวจสอบสภาวะเส่ยี งของการดาเนินงานภายในสถานศกึ ษา
หรือมศี กั ยภาพการดาเนนิ งานในสถานศกึ ษาเป็นอย่างไรบา้ ง ตามหลกั การวเิ คราะห์ (2S4M) ดังนี้

1) โครงสร้างและนโยบายของสถานศึกษา (Structure : S1) อาทิเช่น โครงสร้างนโยบาย
ระบบงานของสถานศกึ ษา ฯลฯ เปน็ ตน้

2) ผลผลติ และบรกิ าร (Products and Service : S2) อาทเิ ชน่ ประสิทธภิ าพของการใหบ้ ริการทาง
การศกึ ษา คณุ ภาพของการใหบ้ รกิ ารทางการศึกษา คณุ ภาพของนักเรียน ฯลฯ เปน็ ต้น

3) บุคลากร (Man : M1) อาทิเช่น จานวนบุคลากรมีความเพียงพอกับการดาเนินงาน ตรงตาม
วชิ าเอกที่สอน และคณุ ภาพของบุคลากรในสถานศกึ ษา ฯลฯ เป็นต้น

4) ประสิทธิภาพทางการเงิน (Money : M2) อาทิเช่น ความเพียงพอ ความคล่องตัวในการเบิก
จา่ ยเงนิ ประสิทธภิ าพของการใช้เงนิ ทเ่ี น้นผลผลิต การระดมทรพั ยากรและการใช้ทรัพยากรของสถานศึกษา ฯลฯ เป็น
ตน้

5) วัสดุทรัพยากร (Material : M3) อาทิเช่น ความเพียงพอและคุณภาพของวัสดุอุปกรณ์ใน
สถานศึกษา การบารงุ ดูแลรักษา ฯลฯ เปน็ ตน้

6) การบริหารจัดการ (Management : M4) อาทิเช่น การมีส่วนร่วมของบุคลากรในสถานศึกษา
การมอบอานาจ การกระจายอานาจในการบรหิ ารจดั การของสถานศึกษา การประชาสัมพันธ์ ระบบข้อมูลสารสนเทศ
การติดตามตรวจสอบคุณภาพ ฯลฯ เป็นตน้

ขอ้ คิดและข้อเสนอแนะ
สภาพแวดล้อมภายในสถานศึกษาทั้ง 6 ด้าน จะมีอิทธิพลต่อสถานศึกษาแตกต่างกันไปตามบริบทของ

สถานศึกษาและสงั กัดของสถานศกึ ษา แตอ่ ย่างไรก็ตาม ปัจจยั สาคญั ทีส่ ถานศกึ ษาตอ้ งใหค้ วามสาคัญเป็นอย่างมาก คือ
ดา้ นผลผลิตและการบรกิ าร ซง่ึ ถอื ไดว้ า่ เป็นผลผลิตหลักของสถานศึกษา เช่น คุณธรรมจริยธรรมของนักเรียน ผลการ
เรยี นของนักเรยี น คุณลกั ษณะของนกั เรียน ตลอดจนการใหบ้ ริการนกั เรียนในเขตพน้ื ทบี่ ริการของสถานศึกษา เป็นต้น
และถ้าหากฝ่ายบริหารของสถานศึกษา มีความคิดเห็นว่า สภาพแวดล้อมทั้ง 6 ด้าน ยังไม่ครอบคลุม สถานศึกษา
สามารถวิเคราะหป์ ระเด็นปจั จัยเพิม่ เตมิ ขนึ้ ได้

SWOT Analysis : หน้า 3

3. การวเิ คราะหป์ ัจจัยหรือสถานการณ์ภายนอกสถานศกึ ษา

Socio-
cultural

Political STEP Technological
and Legal

Economic

องค์ประกอบของการวเิ คราะห์สภาพแวดลอ้ มภายนอกสถานศกึ ษา
(External Environment Analysis)

การวิเคราะห์ปัจจัยหรือสถานการณ์ภายนอกของสถานศึกษา เป็นการประเมินสภาวะแวดล้อมภายนอก
สถานศึกษาที่ส่งผลต่อการดาเนินงานของสถานศึกษา เพ่ือตรวจสอบหาข้อมูลหรือโอกาส (Opportunity) ในการ
พัฒนาสถานศกึ ษา รวมถงึ การตรวจสอบภาวะคกุ คาม(Threats) หรอื ข้อจากัด(Constraint) ซึง่ นบั ไดว้ า่ สภาพแวดล้อม
ภายนอกสถานศึกษา เป็นปัจจัยท่ีส่งผลต่อการปฏิบัติงานของสถานศึกษา แต่สถานศึกษาไม่สามารถควบคุมได้หรือ
ควบคมุ ได้ในระยะส้นั ๆ ประกอบดว้ ย ปจั จัยด้านต่างๆตามหลักการวิเคราะห์ (STEP) ดงั น้ี

1. ด้านสังคมและวัฒนธรรม (Socio-cultural Factors : S) อาทิเช่น จานวนประชากรในเขตพื้นที่
บริการ ระบบการศึกษา ค่านิยม ขนบธรรมเนียมประเพณีของชุมชน แนวโน้มทางสังคม การคมนาคม การสื่อสาร
อาชพี และปญั หาสังคม ฯลฯ เป็นต้น

2. ด้านเทคโนโลยี (Technological Factors : T) อาทิเช่น ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี การผลิต
เครื่องจกั รกล เทคโนโลยสี ารสนเทศ ทม่ี อี ย่เู ดมิ หรือพัฒนาข้ึนใหม่ แหลง่ เรียนรแู้ ละภมู ิปญั ญาทอ้ งถิ่นฯลฯ เปน็ ต้น

3. ด้านเศรษฐกิจ (Economic Factors : E) อาทิเช่น รายได้ของผู้ปกครอง ภาวะทางการเงิน การ
วา่ งงาน อตั ราการขยายตัวทางเศรษฐกิจ อัตราดอกเบย้ี การลงทนุ ตา่ ง ๆ ฯลฯ เปน็ ต้น

4. ด้านการเมืองและกฎหมาย (Political and Legal Factors : P) อาทิเช่น รัฐธรรมนูญ
พระราชบัญญัติการศึกษา หลักสูตร นโยบายรัฐบาล นโยบายหน่วยงานต้นสังกัด กฎหมาย ระเบียบต่าง ๆ การ
แทรกแซงทางการเมือง นักการเมืองทอ้ งถิ่น ฯลฯ เป็นต้น

SWOT Analysis : หนา้ 4

ทั้งน้ี ปัจจยั ทงั้ 4 ดา้ นดงั กลา่ ว มีอิทธิพลตอ่ การดาเนินงานของสถานศกึ ษา มาก นอ้ ยแตกต่างกนั ขน้ึ อย่กู ับ
สถานภาพของสถานศึกษาแต่ละแห่ง อย่างไรก็ตามสถานศึกษาของรัฐน้ัน ปัจจัยสังคมและวัฒนธรรม และปัจจัย
การเมอื งและกฎหมาย จะเป็นปัจจัยท่ีมีความสาคัญต่อสถานศึกษามากกว่าด้านอื่นๆ เพราะสถานศึกษาส่วนมากเป็น
หน่วยงานภาครัฐ ต้องยึดระเบียบกฎหมาย ตลอดจนเป้าหมายเชิงยุทธศาสตร์ของรัฐบาล และต้นสังกัดเป็นแนวทาง
หลักๆ ในการปฏบิ ัติงาน

ขอ้ คดิ และขอ้ เสนอแนะ
การวเิ คราะห์สภาพแวดลอ้ มปจั จยั ภายนอกนี้ หากสถานศึกษาเหน็ ว่าปัจจัยการวิเคราะหต์ ามหลกั การท้ัง 4

ดา้ นน้ี หากยังไม่ครอบคลุม สถานศึกษาสามารถวิเคราะหป์ ัจจัยเพิม่ เติมให้ครอบคลุมมากกวา่ น้ีกไ็ ด้

4. สรปุ เทคนคิ SWOT Analysis สถานศกึ ษา

เทคนิคการวิเคราะห์ SWOT สถานศกึ ษา

ภายในสถานศึกษา ภายนอกสถานศึกษา

o จุดแขง็ (Strength) o โอกาส (Opportunity)

o จุดอ่อน (Weakness) o อุปสรรค (Threat)

2S4M STEP

ส่งิ ทว่ี เิ คราะห์ สิ่งทว่ี เิ คราะห์

O โครงสรา้ ง (Structure) O สภาพสงั คม (Social–cultural)
O การบริการ,ผลผลติ (Service) O เทคโนโลยี (Technological)
O คน (Man) O สภาพเศรษฐกิจ (Economic)

O เงนิ (Money) O นโยบาย การเมือง (Political and legal)
O วสั ดุ (Materials)
O การจัดการ (Management)

ตารางสรปุ เทคนคิ การวิเคราะห์ SWOT สถานศกึ ษา

SWOT Analysis : หน้า 5

5. การระบุสถานการณ์จากการประเมนิ สภาพแวดล้อมสถานศึกษา

เมื่อได้ข้อมูลเก่ียวกับ จุดแข็ง-จุดอ่อน โอกาส-อุปสรรค จากการวิเคราะห์ปัจจัยภายในและปัจจัยภายนอก
ดว้ ยการประเมินสภาพแวดล้อมภายในและสภาพแวดล้อมภายนอกของสถานศึกษาแล้ว ให้นาจุดแข็ง-จุดอ่อนภายใน
มาเปรียบเทียบกับ โอกาส-อุปสรรค จากภายนอกเพ่ือดูว่าสถานศึกษา กาลังเผชิญสถานการณ์เช่นใด และภายใต้
สถานการณ์เช่นนั้น สถานศึกษาควรจะทาอย่างไร โดยท่ัวไปแล้วผลจากการดาเนินการวิเคราะห์ SWOT ดังกล่าวนี้
สถานศึกษา จะอยใู่ นสถานการณ์ 4 รูปแบบดงั น้ี

5.1 สถานการณท์ ี่ 1 Star

O+

W- S+

T-

สถานการณ์ท่ี 1 (จุดแข็ง-โอกาส) สถานการณ์น้ีเป็นสถานการณ์ที่พึงปรารถนาท่ีสุดของสถานศึกษา
เนื่องจากสภาพแวดล้อมภายนอกเป็นโอกาส และสภาพแวดล้อม ภายในเป็นจุดแข็ง ต่างเป็นปัจจัยเอ้ือต่อการพัฒนา
งานใหม้ ีประสิทธิภาพ เรยี กว่า สภาพดาวรุ่ง

ดงั นน้ั ผู้บรหิ ารสถานศึกษาควรกาหนดกลยทุ ธ์ในเชิงรุก (aggressive - strategy) เพ่ือดึงเอาจุดแข็งท่ีมี
อย่มู าเสริมสรา้ งและปรับใชแ้ ละฉกฉวยโอกาสตา่ ง ๆ ท่ีเปดิ มาหาประโยชน์อย่างเต็มท่ี ดงั กลยทุ ธท์ ่วี ่า

“เมอ่ื เราเข้มแข็ง โอกาสเออื้ อานวย
จงรุกบุกไปข้างหนา้ ”

SWOT Analysis : หน้า 6

5.2 สถานการณ์ท่ี 2 Question marks

O+

W- S+

T-

สถานการณ์ท่ี 2 (จุดอ่อน-โอกาส) สถานการณ์ท่ีสถานศึกษามีโอกาสเป็นข้อได้เปรียบด้านการพัฒนา
สถานศึกษา อยู่หลายประการ แต่ติดขัดอยู่ตรงท่ีมีปัญหาอุปสรรคที่เป็นจุดอ่อนอยู่ หลายอย่างเช่นกัน พบว่า
สภาพแวดล้อมภายนอกเป็นโอกาส เป็นปัจจัยเอ้ือ แต่สภาพแวดล้อมภายในเป็นจุดอ่อน ส่งผลให้มีข้อจากัดในการ
พัฒนางานใหม้ ีประสิทธภิ าพเรยี ก สภาพปัญหา

ดังน้ัน ผู้บริหารสถานศึกษาควรกาหนดทางออกคือกลยุทธ์การพลิกตัว (turnaround-oriented
strategy) เพอื่ จดั หรอื แกไ้ ขจดุ ออ่ นภายในต่าง ๆ ให้ พรอ้ มที่จะฉกฉวยโอกาสตา่ ง ๆ ทเี่ ปดิ ให้ ดงั กลยทุ ธท์ ี่วา่

“หากเราออ่ นแอ แม้จะมโี อกาส
จงต้ังรบั ปรับกระบวนทา่ ”

SWOT Analysis : หนา้ 7

5.3 สถานการณท์ ่ี 3 Cash cows

O+

W- S+

T-

สถานการณ์ท่ี 3 (จุดแข็ง-อุปสรรค) สถานการณ์นี้เกิดขึ้นจากการที่สภาพแวดล้อมไม่เอ้ืออานวยต่อการ
ดาเนินงานของสถานศึกษา แต่ตัวสถานศึกษาเองมีข้อได้เปรียบที่เป็นจุดแข็งหลายประการ เน่ืองจากพบว่า
สภาพแวดล้อมภายนอกเป็นอุปสรรค สภาพภายในเป็นจุดแข็งที่เอ้ือต่อการพัฒนาสถานศึกษา ซึ่งต้องรักษา
ความสามารถภายในไว้ พรอ้ มท่ีจะกา้ วตอ่ ไปเมือ่ โอกาสมาถึงเรียก สภาพวัวแมล่ ูกอ่อน

ดงั นั้น แทนท่ีจะรอจนกระท่ังสภาพแวดล้อมเปล่ียนแปลงไป ผู้บริหารก็สามารถท่ีจะเลือกกลยุทธ์การแตก
ตวั หรอื ขยายขอบขา่ ยกิจการ (diversification strategy) เพ่อื ใช้ประโยชน์จากจุดแข็งท่ีมสี รา้ งโอกาสในระยะยาวด้าน
อ่นื ๆ แทน ดังกลยุทธ์ทวี่ า่

“ถา้ เราเข้มแขง็ แต่โอกาสไม่เอือ้
พึงต้ังรับ รอจงั หวะ”

SWOT Analysis : หน้า 8

5.4 สถานการณท์ ่ี 4 Dogs

O+

W- S+

T-

สถานการณ์ที่ 4 (จุดอ่อน-ภัยอุปสรรค) สถานการณ์นี้เป็นสถานการณ์ท่ีเลวร้ายท่ีสุด เน่ืองจาก
สถานศึกษากาลังเผชิญอยู่กับอุปสรรคจากภายนอกและมีปัญหาจุดอ่อนภายในหลายประการ โดยสภาพแวดล้อม
ภายนอกเป็นอุปสรรค และสภาพแวดล้อมภายในเป็นจุดอ่อน จึงมีข้อจากัดในการพัฒนาโรงเรียนให้มีประสิทธิภาพ
เรยี ก สภาพสุนัขจนตรอก

ดังน้ัน ทางเลือกท่ีดีท่ีสุดคือกลยุทธ์ การต้ังรับหรือป้องกันตัว (defensive strategy) เพ่ือพยายามลด
หรือหลบหลีกภัยอุปสรรค ต่าง ๆ ที่คาดว่าจะเกิดขึ้น ตลอดจนหามาตรการที่จะทาให้สถานศึกษาเกิดความสูญเสียท่ี
น้อยท่ีสดุ ดงั กลยุทธ์ทวี่ า่

“หากเราออ่ นแอและไร้โอกาส
จงถอยไปต้ังหลกั ”

SWOT Analysis : หน้า 9

6. สรุปยุทธวธิ ีการแกไ้ ขปญั หา 4 รูปแบบ

ลองเสี่ยง เรง่ ขยายงาน
ปรบั ปรงุ ไมเ่ สี่ยงรกั ษาสภาพ
เพม่ิ ชอ่ งทาง

ทบทวน
ลด เลิก
เปลีย่ น โอนย้าย

7. การตัดสนิ ใจผลการวเิ คราะห์
O Stars Situation (SO)
กลยุทธ์ สร้าง เปดิ เพมิ่ บกุ รกุ ขยาย

O Question Marks Situation (WO)
ปรบั ปรุง พฒั นา แก้ไข ทบทวน ประสานความรว่ มมือ ขอรับการสนบั สนนุ

O Cash Cows Situation (ST)
ปรับปรุง พฒั นา ลดต้นทุน ลดระยะเวลา

O Dogs Situation (WT)
เลิก/ลดภารกจิ บางด้านท่ีมีจดุ ออ่ น และภัยคุกคาม หรอื คิดใหม่ ทาใหม่
ถ่ายโอน ปรบั เปลี่ยน Re-engineering

อ้างอิง

พนิ จิ มคี าทอง. การวเิ คราะหส์ ภาพแวดล้อมสถานศกึ ษาด้วยเทคนคิ SWOT Analysis.
พมิ พ์ครง้ั ที่ 1. หจก.โรงพมิ พค์ ลงั นานาวิทยา. ขอนแก่น, 2559.

มานิตย์ ศรพี ทิ ักษ.์ การวเิ คราะห์องคก์ ร (SWOT Analysis).
อัมพร ไหลประเสรฐิ . การวเิ คราะหอ์ งค์กรโดยใช้เทคนคิ SWOT analysis.
เอกสารประกอบการสอนวิชาการบริหารพยาบาล. วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี : สพุ รรณบุรี, 2545.

SWOT Analysis : หนา้ 10

เอกสารประกอบการบรรยาย การอบรมเชิงปฏบิ ตั กิ ารการวิเคราะห์สภาพแวดลอ้ มสถานศกึ ษา
สูแ่ ผนพัฒนาคณุ ภาพการศกึ ษา (SWOT Analysis)

SWOT Analysis : หนา้ 11

SWOT Analysis : หนา้ 12

SWOT Analysis : หนา้ 13

SWOT Analysis : หนา้ 14

SWOT Analysis : หนา้ 15

SWOT Analysis : หนา้ 16

SWOT Analysis : หนา้ 17

SWOT Analysis : หนา้ 18

SWOT Analysis : หนา้ 19

SWOT Analysis : หนา้ 20

SWOT Analysis : หนา้ 21

SWOT Analysis : หนา้ 22

SWOT Analysis : หนา้ 23

SWOT Analysis : หนา้ 24

SWOT Analysis : หนา้ 25

SWOT Analysis : หนา้ 26

SWOT Analysis : หนา้ 27

SWOT Analysis : หนา้ 28

SWOT Analysis : หนา้ 29

SWOT Analysis : หนา้ 30

SWOT Analysis : หนา้ 31

SWOT Analysis : หนา้ 32

SWOT Analysis : หนา้ 33

SWOT Analysis : หนา้ 34

SWOT Analysis : หนา้ 35

SWOT Analysis : หนา้ 36

SWOT Analysis : หนา้ 37

SWOT Analysis : หนา้ 38

SWOT Analysis : หนา้ 39

SWOT Analysis : หน้า 40

ภาคผนวก

SWOT Analysis : หนา้ 41

ภาคผนวก ก

Course Outline
การวิเคราะห์สถานภาพแวดล้อมสถานศกึ ษา

ดว้ ยเทคนิค SWOT Analysis ส่แู ผนพฒั นาคุณภาพการศกึ ษา

SWOT Analysis : หน้า 42

Course Outline
การวิเคราะหส์ ถานภาพแวดล้อมสถานศกึ ษา

ด้วยเทคนิค SWOT Analysis สู่แผนพัฒนาคุณภาพการศกึ ษา

(หลกั สตู ร 2 วัน : อบรมเชิงปฏิบัติการในสถานศึกษา)
โดย ดร.พนิ ิจ มคี าทอง และคณะ

(ปร.ด.การบรหิ ารการศึกษา, ศษ.ม.การบรหิ ารการศึกษา, คบ.คอมพิวเตอรศ์ ึกษา)

หลกั การและความสาคัญ
การดาเนนิ งานและบรหิ ารในสถานศึกษาให้มีความเจริญงอกงามและประสบความสาเร็จ จาเป็นอย่าง

ยิ่งตอ้ งมีแผนยุทธศาสตร์สถานศกึ ษา เพ่อื เป็นทิศทางการบริหารสาหรับผู้บริหารสถานศึกษา การบริหารเชิงกล
ยุทธ์ และการคิดเชิงกลยุทธ์ นาไปสู่แผนกลยุทธ์หรือแผนยุทธศาสตร์การบริหารสถานศึกษา สู่การพัฒนา
สถานศกึ ษาอย่างตรงจุด เพอื่ หลดุ พ้นจากความล้มเหลวของการบรหิ ารสถานศึกษาของผู้บริหารสถานศึกษา ส่ิง
ท่สี าคัญทจ่ี ะนาไปสู่การพัฒนาท่ีย่งั ยืนกค็ อื การวางแผนกลยทุ ธ์ (Strategic Planning)

การวางแผนกลยุทธ์ (Strategic Planning) เพื่อให้มีความสอดคล้องและทันต่อความเปลี่ยนแปลงของ
สภาพแวดล้อมทั้งภายในสถานศึกษา และภายนอกสถานศึกษา สังคม วัฒนธรรมท่เี ปล่ียนแปลงอย่างรวดเร็ว

ท้ังน้ี องคก์ รจะสามารถกาหนดกลยทุ ธไ์ ดน้ ัน้ จาเป็นอย่างยิ่งต้องมีการวิเคราะห์สถานภาพปัจจุบันของ
สถานศึกษา หรือภาวะขององค์กรของตนเสียก่อน และนอกจากนั้นยังต้องมีกระบวนการกาหนดกลยุทธ์ที่
เหมาะสมสาหรับองค์กรของตนเองด้วย ซึ่งวิธีการและเทคนิคในการวิเคราะห์สภาวะขององค์กรและ
กระบวนการกาหนดกลยุทธ์มีหลายวิธีด้วยกัน และหน่ึงในวิธีการเหล่านี้คือ การวิเคราะห์ SWOT หรือ SWOT
Analysis ซ่ึงเป็นวิธีการที่รู้จักและใช้กันอย่างแพร่หลายในฐานะเคร่ืองมือในการประเมินหรือวิเคราะห์องค์กร
เพ่อื การวางแผนและการกาหนดกลยุทธข์ ององค์กร

วตั ถปุ ระสงค์
1. เพ่ือให้ผู้บริหาร ครู และบุคลกร มีความรู้ความเข้าใจตามหลักวิชาเก่ียวกับการวิเคราะห์

สภาพแวดล้อมของสถานศกึ ษา เกย่ี วกับ จุดแข็ง จดุ อ่อน โอกาส และอปุ สรรค ของสถานศึกษา
2. เพื่อเป็นการจุดประกายความคิดในการนาหลักการวิเคราะห์ SWOT ไปประยุกต์ใช้เป็นเครื่องมือ

เทคนคิ ในการบริหารจดั การ การปฏบิ ตั ิงานในสถานศึกษา และการวางแผนสูก่ ารพัฒนาสถานศึกษาทย่ี ัง่ ยนื
3. เพื่อให้ผู้บริหารสถานศึกษาได้พัฒนาทักษะด้านการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมสถานศึกษาที่เป็นเชิง

วิทยาศาสตร์ ด้วยการประยกุ ต์หลักการวิเคราะห์ SWOT คดิ อยา่ งเป็นระบบในการวิเคราะห์ปัญหาและกาหนด
มาตรการทางเลือกการพฒั นางาน แก้ไขปญั หาการปฏบิ ตั ิงานเชงิ ปอ้ งกนั

4. เพอื่ ใหเ้ กิดความเข้าใจกระจ่างชัดในภาพรวมของการพัฒนาสถานศึกษาตามความเปล่ียนแปลงของ
สภาพแวดลอ้ มสถานศกึ ษา โดยมีหลกั การ SWOT Analysis เป็นหลักการสาคัญในการพัฒนางานผ่านกิจกรรม
แลกเปลี่ยนความคดิ เห็น ประสบการณ์ ร่วมกันของผ้บู ริหารท่เี ขา้ รบั การฝกึ อบรม

SWOT Analysis : หน้า 43

ประโยชน์ท่ีคาดวา่ จะไดร้ ับ
1. ผู้บริหารสถานศึกษา ครู และบุคลากร มีความรู้ความเข้าใจตามหลักวิชาเกี่ยวกับการวิเคราะห์

สภาพแวดลอ้ มสถานศึกษา โดยเทคนคิ SWOT Analysis
2. ผู้บริหารสถานศึกษาสามารถนาความรู้และเทคนิคการวิเคราะห์ SWOT และเทคนิคการสร้าง

เครือ่ งมอื วิเคราะห์ ไปประยุกตใ์ ชใ้ นการวางแผนพัฒนาสถานศึกษาตอ่ ไป
3. ผู้บริหารสถานศึกษาเกิดแนวคิดเชิงระบบ มีความรู้ ความเข้าใจกระบวนการปฏิบัติงานในการ

วางแผนกลยุทธเ์ พอ่ื พฒั นาสถานศึกษาสอดประสานกนั อย่างมปี ระสิทธิภาพ
โครงสรา้ งหวั ข้อและกจิ กรรมการฝกึ อบรม

o ความร้คู วามเขา้ ใจเบื้องต้นเกี่ยวกับกลยทุ ธส์ ถานศึกษากบั SWOT เกย่ี วข้องกันอย่างไร
o ความรู้เกย่ี วกับ SWOT Analysis

 คาจากัดความ
 การวิเคราะหภ์ ายใน ภายนอก
 หลุมพรางการ SWOT
 การประเมินสถานภาพ
o การระบุกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียของสถานศึกษา โครงสร้างการบริหารสถานศึกษาในมุมมอง
ปฏิสมั พันธ์ของผู้มสี ว่ นไดส้ ว่ นเสีย
o การเสาะแสวงหาประเด็นปัจจัยเพื่อสู่การวิเคราะห์ จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และอุปสรรค ของ
สถานศกึ ษา

Workshop: กระบวนการกลุ่ม ฝึกปฏิบัติการเสาะแสวงหาประเด็นปัจจัยเพื่อการวิเคราะห์ จุดแข็ง
(Strength) จุดอ่อน(Weakness) โอกาส(Opportunity) อุปสรรค(Threat)

o เทคนิคการสนับสนุนประเด็นปัจจัยเพ่ือการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมสถานศึกษา ตัวบ่งช้ี โดยอิง
มาตรฐานการศึกษาขั้นพน้ื ฐาน และสอดคลอ้ งกับนโยบายตน้ สังกดั

o เทคนิคการวิเคราะห์ประเด็นปัจจัยตามหลักการวิเคราะห์ปัจจัยภายใน(2S4M) และวิเคราะห์
ปัจจัยภายนอก(STEP) จากเทคนิคสนับสนุนเพอ่ื นาส่แู บบประเมินสภาพแวดล้อมสถานศึกษา

Workshop: ฝึกปฏิบัติการวิเคราะห์ เปรียบเทียบ ความสอดคล้องกับมาตรฐานการศึกษา กับ
หลักการ SWOT Analysis ของ อัลเบิรต์ ฮัมฟรี

- Internal Analysis (2S4M)
- External Analysis (STEP)
o เทคนิคการวเิ คราะห์ SWOT สู่การประเมินสถานภาพสถานศึกษา ประมวลผล และสรุปผล
o การวเิ คราะห์สถานภาพสถานศึกษาโดยประยกุ ต์ใช้เทคนิค TOWS Metrix
o การสรปุ ผลการวิเคราะห์ SWOT สู่การออกแบบประเดน็ ยทุ ธศาสตรเ์ ชิงวจิ ยั
o เสวนา ถาม – ตอบ แลกเปลย่ี นความรู้ ความคดิ เห็นร่วมกัน

SWOT Analysis : หนา้ 44

ตารางกาหนดการอบรม

วัน/เวลา 08.00 - 08.30 น. 08.30 - 10.30 น. 10.40 - 12.00 น. 13.00 - 14.30 น. 14.40 - 16.30 น.
วนั ท่ี 1
วนั /เวลา ลงทะเบยี น ค ว า ม รู้ เ บ้ื อ ง ต้ น เ ก่ี ย ว ร ะ ด ม ส ม อ ง เ พื่ อ เ ส า ะ วิเคราะห์เช่ือมโยงหา การวิเคราะห์สภาพแวดล้อม
และทาความเข้าใจกับ แสวงหาประเด็นปัจจัย แ น ว ท า ง ส นั บ ส นุ น สถานศึกษาตามหลัก SWOT
SWOT Analysis เ พ่ื อ ก า ร วิ เ ค ร า ะ ห์ ประเด็นปัจจัยในการ (2S4M/STEP)
SWOT วเิ คราะห์ SWOT
08.30 - 10.30 น. ัพกกลาง ัวน 14.40 - 16.30 น.
10.40 - 12.00 น. 13.00 - 14.30 น.

วันท่ี 2 การประมวลผล การสรปุ ผลการประเมนิ การแปลผลการ สรุป
การวิเคราะห์ประเด็นปจั จยั ประเดน็ ปจั จัย และการ ประเมนิ และประเมิน แลกเปลี่ยนเรียนรู้
จับคู่ TOWS Metrix สถานภาพเพ่ือนาสู่
ซกั ถาม
การกาหนด มอบเกียรตบิ ตั ร
ยุทธศาสตร์

หมายเหตุ 1. เวลา 10.30 – 10.40 น. และ เวลา 14.30 – 14.40 น. รับประทานอาหารว่าง
2. เวลา 12.00 – 13.00 น. พักรบั ประทานอาหารกลางวัน
3. กาหนดการอาจปรบั ได้ตามความเหมาะสม

สิง่ ที่ต้องเตรียมเขา้ รับการอบรม แต่ละสถานศึกษา จานวน 1 ชุด
 คอมพิวเตอรพ์ ซี ี หรอื โน้ตบุ๊ก จานวน 1 เครื่อง
 เครื่องพิมพ์ จานวน 1 ท่าน
 ครคู อมพวิ เตอร์ หรือ เจ้าหนา้ ที่คยี ข์ ้อมูล

วนั แรก SWOT Analysis : หนา้ 45

08.00 - 08.30 น. กาหนดการอบรม
08.30 - 10.30 น.
10.30 – 10.40 น. ลงทะเบียน
10.40 - 12.00 น. ความรู้เบอื้ งตน้ เกยี่ วและทาความเขา้ ใจกบั SWOT Analysis
12.00 – 13.00 น. รบั ประทานอาหารว่าง
13.00 - 14.30 น. ระดมสมองเพือ่ เสาะแสวงหาประเด็นปัจจัยเพ่ือการวเิ คราะห์ SWOT
รับประทานกลางวัน
14.30 – 14.40 น. นาเสนอประเด็นปจั จยั และวเิ คราะห์เชอื่ มโยงแนวทางสนับสนนุ
14.40 - 16.30 น. ประเด็นปัจจยั ในการวิเคราะห์ SWOT
รับประทานอาหารวา่ ง
วันทส่ี อง การวเิ คราะห์สภาพแวดล้อมสถานศึกษาตามหลกั
SWOT (2S4M/STEP)
08.30 - 10.30 น.
10.30 – 10.40 น. การประมวลผลการวเิ คราะห์ประเดน็ ปจั จัย
10.40 - 12.00 น. รบั ประทานอาหารว่าง
12.00 – 13.00 น. การสรุปผลการประเมินประเด็นปจั จัย และการจบั คู่ TOWS Metrix
13.00 - 14.30 น. รับประทานกลางวนั
การแปลผลการประเมิน และประเมินสถานภาพเพ่อื นาสู่
14.30 – 14.40 น. การกาหนดยุทธศาสตร์
14.40 - 16.30 น. รบั ประทานอาหารวา่ ง
สรุป แลกเปลยี่ นเรยี นรู้ ซกั ถาม มอบเกียรติบตั ร

SWOT Analysis : หนา้ 46
กรอบแนวคิด SWOT TO PLAN (Phinit Model Flow)

Section A รวบรวมแบบประเ ิมน SWOT to Plan
Phinit Model Flow
รายงานประจา ีป ผมู้ สี ่วนเกี่ยวข้อง แบบประเ ิมนท่ี ่ผาการตรวจสอบแล้ว Section B
แบบประเ ิมนท่ี ่ผาการตรวจสอบแล้ว (ผู้บริหาร/ครู/พนักงาน/กรรมการสถานศกึ ษา/ฯลฯ
แบบประเมนิ จากผมู้ สี ่วนเก่ยี วขอ้ งพรอ้ มท้งั
ระดมสมองเก่ียวกบั ประเด็น ตรวจสอบความสมบรู ณข์ องการกรอกข้อมลู
ปจั จัยสภาพปัจจบุ นั ปัญหา
จุดเดน่ จดุ ดอ้ ย โอกาส นาเขา้ ข้อมลู จากแบบประเมนิ ที่ผ่านการ
อุปสรรค จากผู้มสี ว่ นเกย่ี วขอ้ ง ตรวจสอบความสมบรู ณแ์ ลว้
สรู่ ะบบประมวลผล
เปรยี บเทียบประเดน็ ปจั จยั
มาตรฐานการศกึ ษา และนโยบายการศึกษาตน้ สังกดั ระบบประมวลผลตามรปู แบบ
(2S4M/STEP)
วิเคราะห์ประเดน็ ปจั จัยตามหลกั การ SWOT Analysis
2S4M/STEP (อัลเบิรต์ ฮมั ฟรี)

จัดทาร่างแบบประเมินวเิ คราะหส์ ภาพแวดลอ้ ม

ไมต่ รง ผเู้ ชีย่ วชาญวิเคราะห์ ผลการประเมิน

ตรวจสอบความตรงเชิง การจบั คู่ TOWS Metrix
เนอื้ หาของแบบระเมนิ
แปลผลการวเิ คราะห์
ตรง และประเมนิ สถานภาพ

แบบประเมนิ ผลวเิ คราะหส์ ภาพแวดลอ้ ม กาหนดทศิ ทางการพัฒนา
จากการตรวจสอบของผเู้ ชี่ยวชาญ (วสิ ัยทศั น์ พันธกจิ เปา้ ประสงค)์
ตามหลักวชิ าการ
แผนพัฒนาสถานศึกษา อาทิ
Section C - แผนยทุ ศาสตร/์ แผนกลยุทธ์
- แผนพัฒนาสามปี
การดาเนนิ งานตามระบบการประกนั คุณภาพการศกึ ษาภายใน - แผนปฏิบัตกิ ารประจาปี

รายงานโครงการ กากบั ดาเนนิ งาน จัดเตรยี ม ออกแบบโดย ดร.พนิ จิ มีคาทอง
รายงานประจาปี ตดิ ตาม ตามแผนฯ เครอื่ งมือ วธิ กี าร

ประเมนิ ผล (Implement)

SWOT Analysis : หนา้ 47

ภาคผนวก ข

ตวั อยา่ ง

สรุปผลการวเิ คราะห์สภาพแวดลอ้ มสถานศึกษา

(SWOT Analysis)
กรณี โรงเรยี นผาขามวิทยายน ประจาปี พ.ศ.2562

SWOT Analysis : หนา้ 48

สรุปผลการวเิ คราะห์สภาพแวดลอ้ มสถานศกึ ษา

(SWOT Analysis)
โรงเรียนผาขามวิทยายน ประจาปี พ.ศ.2562

โดย
ฝ่ายบรหิ ารงานทัว่ ไป

โรงเรยี นผาขามวทิ ยายน อาเภอสีชมพู จงั หวดั ขอนแก่น

สังกัดสานกั งานเขตพ้นื ที่การศกึ ษามธั ยมศกึ ษา เขต 25
กระทรวงศกึ ษาธกิ าร

SWOT Analysis : หน้า 49

คานา

การวิเคราะห์ SWOT หรือ SWOT Analysis ในสถานศึกษาน้ัน การกาหนดเร่ือง หัวข้อ หรือประเด็น
(Area) เป็น ส่ิงสาคัญท่ีจะต้องคานึงถึงเป็นอันดับต้นๆ เพราะว่า การกาหนดประเด็นปัจจัยทาให้การวิเคราะห์ และ
ประเมินจุดอ่อน(W : Weaknesses) จุดแข็ง(S : Strengths) โอกาส(O : Opportunity) และอุปสรรค(T : Threats)
ไดถ้ ูกต้อง โดยเฉพาะอย่างยงิ่ การกาหนดประเด็นหลัก (key area) ได้ครอบคลมุ โอกาสทจ่ี ะทาใหก้ ารวิเคราะห์ถูกต้อง
จะมากยิ่งข้นึ ตามไปดว้ ย

ทั้งนี้ การกาหนดกรอบการวิเคราะห์ SWOT ในสถานศึกษาใดๆ ข้ึนอยู่กับลักษณะงานและบริบท
ของสถานศึกษา และธรรมชาติธรรมเนียมของการดาเนินงานของสถานศึกษาน้ันๆ ซึ่งกรอบการวิเคราะห์ SWOT มี
หลากหลายรูปแบบ แต่รูปแบบที่นิยมใช้กันคือ การวิเคราะห์ปัจจัยหรือสถานการณ์ภายในสถานศึกษา และการ
วิเคราะห์ปัจจัยหรือสถานการณ์ภายนอกสถานศึกษา ซ่ึงในการนี้ โรงเรียนผาขามวิทยายน ได้ดาเนินการตามหลัก
วิชาการ เพ่ือเปน็ แนวทางในการจดั ทาแผนพัฒนาคณุ ภาพการศกึ ษา ตอ่ ไป

คณะผจู้ ัดทา

SWOT Analysis : หน้า 50

สารบญั

หนา้

สรปุ ผลการวเิ คราะห์สภาพแวดลอ้ มสถานศกึ ษา โรงเรียนผาขามวิทยายน อาเภอสชี มพู
จังหวัดขอนแก่น ประจาปี พ.ศ.2562 ...................................................….………………………… 1
- ตารางสรปุ ผลการวเิ คราะห์สภาพแวดลอ้ มสถานศึกษา............................................................ 1
- การวิเคราะห์ความสัมพันธร์ ะหวา่ งสภาพแวดล้อมภายในและภายนอก (MATRIX) ............... 3

- สถานภาพของโรงเรียนผาขามวทิ ยายน อย่ใู นตาแหนง่ (STARS) "เอ้ือและแข็ง" ………...…..… 3

- สรปุ ผลการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมสถานศกึ ษา ของโรงเรยี นผาขามวิทยายน

อาเภอสีชมพู จงั หวัดขอนแก่น อยใู่ นตาแหนง่ ดาวรุ่ง (STARS)“เออื้ และแข็ง” ...................... 4

- ผลการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายใน (จดุ แขง็ )..................................................................... 5

- ผลการวเิ คราะห์สภาพแวดล้อมภายใน (จุดอ่อน)…………………………………………………………… 6
- ผลการวเิ คราะหส์ ภาพแวดล้อมภายนอก (โอกาส)……………………………………………...…………. 7
- ผลการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายนอก (อุปสรรค)……………………………………………………….7
- (รา่ ง) ยทุ ธศาสตรแ์ ผนพฒั นาโรงเรียนผาขามวิทยายน..…………………………………………….…… 8
คณะผจู้ ดั ทา ....................................................................................................….………………………… 10

ภาคผนวก
- ภาคผนวก ก แบบสารวจปจั จัยเพ่ือนามาวิเคราะห์สภาพแวดลอ้ มสถานศึกษา
- ภาคผนวก ข แบบประเมินวิเคราะหส์ ภาพแวดล้อมสถานศึกษา
- ภาคผนวก ค แบบการวเิ คราะห์สภาพแวดล้อมสถานศกึ ษา ด้วยเทคนคิ SWOT Analysis
(2S4M/STEP)
- คาสง่ั แตง่ ต้งั คณะทางาน