เอกสารประกอบการเรียนรำฉุยฉายวันทอง

เอกสารประกอบการเรยี น

กลมุ สาระการเรยี นรูศลิ ปะ

สาระนาฏศลิ ป (วชิ าเพ่ิมเตมิ ) ชอ่ื รายวชิ า นาฏศลิ ป
เรอื่ ง รำเดย่ี ว (รำฉยุ ฉายวนั ทอง)
ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปท ่ี 2

นางสาวนิลรตั น ผลบญุ
รหสั นกั ศกึ ษา 6311120008

นวตั กรรมทางการศกึ ษาเอกสารประกอบการเรยี นฉยุ ฉายเบญกาย
หลกั สตู รนาฏศิลป คณะครศุ าสตร

มหาวิทยาลยั ราชภฏั นครศรธี รรมราช ๒๕๖๕

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวนั ทอง 2

คำนำ

เอกสารประกอบการเรียน กลุมสาระการเรียนรูศิลปะ สาระนาฏศิลป วิชาเพิ่มเติม รายวิชารำ
เดี่ยว รำคู เรอ่ื งรำฉุยฉายวนั ทอง สำหรับนกั เรียนช้นั มธั ยมศกึ ษาปท่2ี ฉบบั น้ีพฒั นาขึ้นมีจุดมุงหวังจะรวม
อนุรักษและสืบสานนาฏศิลปไทยใหคงอยูเปนวัฒนธรรมที่งดงามของไทย เขาใจ และแสดงออกทาง
นาฏศิลปอยาสรางสรรค วิเคราะห วิพากษวิจารณคุณคาทางดานนาฏศิลป ถายทอดความรูสึก ความคิด
อยา งอสิ ระ และสามารถนำไปประยุกตใ ชใ นชวี ติ ประจำวัน

สาระสำคัญของเอกสารประกอบกอบการเรียนเรื่อง นาฏศิลปไทยรำเดี่ยว (รำฉุยฉายวันทอง)
ประกอบดวย ประวัติชุดการแสดงฉุยฉายวันทอง องคประกอบของชุดการแสดงฉุยฉายวันทอง ไดแก
เครื่องแตงกาย บทรอง และทารำประกอบการแสดง

ขอขอบคุณผูชว ยศาสตราจารย ดร.ธีรวัฒน ชางสาน อาจารยป ระจำวชิ าการแสดงรำเดยี่ ว รำคู ที่
ชี้แนะการพัฒนาเอกสารจนสมบูรณเปนสื่อที่ดีมีประโยชน ขอบคุณครอบครัวและเพื่อน ๆ นอง ๆ
สาขาวิชานาฏศิลปทุกคนที่เปนกำลังใจในการพัฒนาสรางผลสัมฤทธิ์ที่ดีของงานเอกสารครั้งนี้ จึง
ขอขอบคณุ มา ณ โอกาสน้ี

นิลรัตน ผลบญุ
วนั ท่ี 4 มีนาคม 2565

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉยุ ฉายวนั ทอง 3

สารบัญ

คำนำ............................................................................................................................... หนา
สารบญั .......................................................................................................................... ก
สารบัญภาพ..................................................................................................................... ข
คำชีแ้ จงการใชเอกสารประกอบการเรยี นสำหรับครู........................................................ ค
คำชแ้ี จงการใชเอกสารประกอบการเรยี นสำหรับนกั เรียน............................................... 5
กระดาษคำตอบ.............................................................................................................. 6
มาตรฐานตัวชว้ี ดั ............................................................................................................ 7
แบบทดสอบกอนเรียน................................................................................................... 8
วธิ สี อนและกจิ กรรมการจดั การเรยี นร.ู ...........................................................................
ความรเู บอื้ งตนรำฉุยฉายวันทอง..................................................................................... 9-12
องคป ระกอบของการแสดง 13-14

ผแู สดง..............……………………………………………………………………………………….. 15
วงดนตรแี ละเพลง………………………………………………………………………………………
เคร่ืองแตง กาย...................................................................................................... 16
ทารำ……………………………………………………………………………………………………… 16-17
สรปุ รำฉุยฉายวันทอง.......................................................................................................
คำถามทบทวน 18
แบบฝกหัด 1........................................................................................................ 19-46
แบบฝกหัด 2........................................................................................................
แบบทดสอบหลังเรยี น.................................................................................................... 47
กระดาษคำตอบ..............................................................................................................
บรรณานุกรม..................................................................................................................... 48
ภาคผนวก ก 49
เฉลยแบบฝกหดั 1…………………………………………………………………………………... 50-54
เฉลยแบบฝกหัด 2............................................................................................... 55
เฉลยแบบทดสอบกอนเรยี น-หลังเรยี น............................................................... 57
ภาคผนวก ข
ประวตั ผิ ูเรียบเรียง............................................................................................... 59-60
61
62

63

เอกสารประกอบการเรียนรำเดย่ี ว รำฉยุ ฉายวนั ทอง 4

สารบัญภาพ หนา
16
ภาพท่ี
1 วงปพ าทยเครือ่ งหา............................................................................................. 18

2 ลักษณะการแตง กายฉยุ ฉายวนั ทอง....................................................................

เอกสารประกอบการเรยี นรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวันทอง 5

คำช้แี จง
การใชเ อกสารประกอบการเรียนสำหรบั ครู

กรณที ่คี รูผูสอนประจำวิชาไมอ ยู หรอื ไมสามารถปฏบิ ัติการสอนได ในชว่ั โมงนน้ั ๆ และเพ่อื ใหครู
ที่สอนแทนมคี วามมน่ั ใจในการสอน และใชนวัตกรรมไดอ ยา งมปี ระสทิ ธภิ าพย่งิ ข้ึน ควรปฏบิ ัติตามขั้นตอน
การใชเ อกสารประกอบการเรยี น ดงั น้ี

1. ศึกษาเอกสารประกอบการเรยี นเลม นี้ และทำความเขาใจเน้อื หาสาระต้ังแตตน จนจบเลมกอน
ลวงหนา

2. ศกึ ษาองคประกอบของเอกสาร ใหเขา ใจกอนปฏิบตั ิการสอน
3. อา นคำช้ีแจงการใชเอกสารประกอบการเรียน สำหรับนักเรียนทุกขอ และทำความเขาใจให
ถองแท ในแตละขอ เพอื่ ปฏิบตั ิการสอนไดตามข้ันตอน
4. ครูควรดูแลนกั เรียนอยา งใกลช ิด ในขณะท่นี ักเรียนศึกษาเอกสารประกอบการเรียน และทำ
กจิ กรรมคำถามทบทวน เพอ่ื คอยใหคำแนะนำ และเปนทีป่ รึกษา
5. ควรกำกับ ติดตามการใชเอกสารประกอบเรียน เปน ระยะๆ และคอยกำชับปลูกฝงคุณธรรม
เรื่องความซื่อสัตย และการตรงตอเวลาของนักเรียน ในขณะที่ทำแบบทดสอบกอนและหลังเรียนและ
คำถามทบทวน / แบบฝกหดั ทายบทเรียน ของแตละเรือ่ ง โดยไมอนุญาตใหเ ปดดเู ฉลยกอ น

เอกสารประกอบการเรยี นรำเด่ยี ว รำฉยุ ฉายวันทอง 6

คำช้ีแจง
การใชเ อกสารประกอบการเรียนสำหรบั นักเรียน

เพื่อใหการใชเ อกสารประกอบการเรยี นเลมนี้ไดผลตามจุดประสงคและเจตนารมณของครูผูสอน
ใหนกั เรียนทำความเขาใจโดยอานคำชี้แจง และปฏบิ ัติตามขอ กำหนดขางลางนี้อยา งเครง ครัด ดงั นี้

1. ใหน ักเรยี นใชเ อกสารประกอบการเรียน 1 เลม ตอ นักเรียน 1 คน
2. นักเรียนตองมีความซอ่ื สัตยต อ ตนเอง โดยไมเปดดเู ฉลยกอนและตรงตอเวลา
3. นกั เรียนตอ งปฏบิ ตั ติ ามขั้นตอนของคำส่งั อยางเครง ครดั และตั้งใจจรงิ
4. หา มมิใหข ดี เขยี น หรอื ทำเครอ่ื งหมายใด ๆ ลงในเอกสารประกอบการเรียน
5. ใหนักเรียนศึกษาเอกสารประกอบการเรียนตามที่ครูกำหนดทีละเรื่องและกิจกรรมทายเลม
ควบคกู ันไปตามเวลาทีก่ ำหนดไว โดยใชสมดุ ของนักเรียน หรือกระดาษท่ีครูแจกให
6. กอนลงมือศึกษาเอกสารประกอบการเรยี น ใหนักเรียนทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ กอน
เรยี น จำนวน 30 ขอและทำแบบทดสอบกอ นเรยี นแตล ะหนว ย หนวยการเรยี นละ 10 ขอ
7. เม่อื ศึกษาเอกสารประกอบการเรียน ตอ งทำแบบทดสอบหลังเรียน หนว ยการเรียนละ 10 ขอ
เมื่อเรียนจบทุกหนวยการเรียน และใหทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์หลังเรียน 30 ขออีกครั้งหนึ่ง เพ่ือ
ตรวจสอบวามีความรผู า นจดุ ประสงคทุกขอ หรือไม
8. หากนกั เรยี นไมผา นจุดประสงคใด ใหก ลับไปศกึ ษาเร่ืองน้นั ๆ อีกคร้งั หนึ่ง

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวนั ทอง 7

ความรเู บ้อื งตนรำฉยุ ฉายวนั ทอง

กระดาษคำตอบ

โรงเรียน......................................................................ปก ารศึกษา...........................
ช่อื ..........................................................................ชนั้ ...................เลขท.ี่ ...............
กลมุ สาระการเรยี นรู. ....................วนั ท่ี..............เดอื น...................พ.ศ..................

ขอ ก ข ค ง จ ขอ ก ข ค ง จ
19
2 10
3 11
4 12
5 13
6 14
7 15
8

ประเมนิ ผล
เตม็

ได

เอกสารประกอบการเรียนรำเดย่ี ว รำฉุยฉายวันทอง 8

มาตรฐาน ศ 3.1 เขาใจ และแสดงออกทางนาฏศิลปอยา งสรางสรรค วิเคราะห วิพากษวจิ ารณคุณคา

ดา นนาฏศิลป ถา ยทอดความรูสึก ความคดิ อยางอิสระ ชื่นชม และประยุกตใชในชวี ติ ประจำวนั

ผลการเรียนรู

1. นักเรยี นรูความหมาย ประวัติความเปนมาและองคประกอบของรำฉุยฉายวันทอง
2. นักเรียนเห็นคุณคาของรำฉุยฉายวันทองทเ่ี ปนมรดกทางวฒั นธรรมของไทย

สาระการเรยี นรู

สาระการเรยี นรู มดี งั น้ี
1. ประวัตชิ ดุ การแสดง
2. องคประกอบชุดการแสดง

2.1 ผแู สดง
2.2 เพลงและดนตรี
2.3 เครอื่ งแตงกาย
2.4 โอกาสทใี่ ชแสดง
2.5 ทา รำ

จุดประสงคก ารเรียนรู

เม่อื ศกึ ษานวัตกรรมฉบบั นีแ้ ลวจะมีความรู ดังนี้
1. นักเรียนมคี วามรูความเขาใจเกี่ยวกับตวั ละครของชดุ การแสดงฉยุ ฉายวนั ทองแตง ตัวไดอยาง

ถกู ตอง
2. ตอบคำถามเกยี่ วกับองคป ระกอบของการแสดงชุดฉุยฉายวันทองแตงตัวได
3. สามารถปฏิบัติการรองและรำฉุยฉายวนั ทองแตงตัวไดถกู ตองตามจังหวะและทำนองเพลง
4. สามารถนำเสนอขอ มูลเกีย่ วกบั การรำเดีย่ วชุดฉุยฉายวันทองแตงตวั ไดอ ยางมปี ระสทิ ธภิ าพ

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวันทอง 9

แบบทดสอบกอนเรียน

วิชารำเดี่ยวรำคู สาขานาฏศิลป มหาวทิ ยาลัยราชภฏั นครศรธี รรมราช

เรอ่ื ง รำฉยุ ฉายวันทอง เวลา 15 นาที คะแนน 10 คะแนน

*********************************************************************************************

คำชแี้ จง โปรดตรวจสอบและเลอื กคำตอบทถี่ กู ตองเพียงคำตอบเดียวทำเครอื่ ง (X) ลงในกระดาษคำตอบ

*********************************************************************************

1. รำฉุยฉายเปน การรำประเภทใด

ก. รำเดี่ยว

ข. รำคู

ค. รำหมู

ง. รำวงมาตรฐาน

จ. รำกลองยาว

2. รำฉยุ ฉายวันทองเปนการรำของตวั ละครใด

ก. ตัวพระ

ข. ตัวนาง

ค. ตวั ยกั ษ

ง. ตัวลิง

จ. ตัวมาร

3. รำฉุยฉายวันทองอยูใ นละครเรอื่ งใด

ก. โขน

ข. รามเกยี รติ์

ค. ขนุ ชา งขุนแผน

ง. สังขทอง

จ. แกวหนามา

4. รำฉุยฉายวันทองอยูใ นตอนใดของเรื่อง

ก. ขนุ ชา งถวายฎกี า

ข. พระไวยแตกทัพ

ค. นางลอย

ง. จองถนน

จ. ศึกไมยราพ

เอกสารประกอบการเรียนรำเดย่ี ว รำฉยุ ฉายวันทอง 10

5. ขอ ใด ไมใช เคร่ืองแตงกายของฉยุ ฉายวันทอง
ก. ชฎา
ข. มงกุฎนาง
ค. ปะวะหลำ่
ง. จ้ีนาง
จ. เข็มขัด

6. ในบทรองดอกไมทัดศีรษะของนางวนั ทอง คือดอกอะไร
ก. ดอกกลวยไม
ข. ดอกจำป
ค. ดอกจำปา
ง. ดอกมะลิ
จ. ดอกกุหลาบ

7. ศิราภรณป ระดบั ศีรษะของนางวนั ทอง คืออะไร
ก. มงุ กุฎนาง
ข. ชฎา
ค. รดั เกลายอด
ง. รัดเกลว เปลว
จ. กระบงั หนา

8. วันทองนงุ ผา สอี ะไร
ก. สีเหลือง
ข. สีแดง
ค. สีมวง
ง. สนี ำ้ เงิน
จ. สเี ขียว

9. เครอ่ื งแตง กายในขอใดจัดอยูในองคประกอบการแตงกายรำฉุยฉายวนั ทอง
ก. กำไล
ข. ผา นุง
ค. เสือ้ ในนาง
ง. จีน้ าง
จ. ถูกทุกขอ

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉยุ ฉายวนั ทอง 11

10. ฉุยฉายเอย ............................... วรรคตอไปคอื อะไร
ก. อกี สกั เม่อื ไรจึงจะมา
ข. เดนิ ไปคอยทาทางโนน เอย
ค. แลลอดสอดหา
ง. ออนระทวยนวยนาด
จ. เสร็จจำแลงแปลงกายเยอ้ื งกรายมาในปา

11. โอพระไวยสายใจ .......................................... วรรคตอไปคืออะไร
ก. อีกสกั เมอ่ื ไรจึงจะมา
ข. เดนิ ไปคอยทา ทางโนน เอย
ค. แลลอดสอดหา
ง. ออนระทวยนวยนาด
จ. เสร็จจำแลงแปลงกายเยือ้ งกรายมาในปา

12. แมศรเี อย ............................................. วรรคตอ ไปคอื อะไร
ก. แมศรสี าวหงส
ข. เยอื้ งยางมากลางดง
ค. เหมอื นหนึง่ หงสเหมราช
ง. ผวิ เจางามเมื่อยามพิศ
จ. งามจริตเมอื่ ยามผาด

13.

จากรูปภาพขางตน ตรงกับคำรอ งใด
ก. ฉุยเอย
ข. ฉายเอย
ค. มากลางดง

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวันทอง 12

ง. เสรจ็ จำแลง
จ. เหมอื นหนง่ึ หงส

14.

จากรปู ภาพขา งตน ตรงกบั คำรอ งใด

ก. สาวหงส
ข. ฉยุ ฉาย
ค. เย้ืองยา ง
ง. งามจรติ
จ. เหมือนหน่งึ หงส

15.

จากรูปภาพขางตน ตรงกบั คำรอ งใด

ก. ผวิ เจางาม
ข. ฉุยฉาย
ค. เยอื้ งยาง
ง. งามจรติ
จ. เหมอื นหนงึ่ หงส

เอกสารประกอบการเรยี นรำเดย่ี ว รำฉยุ ฉายวนั ทอง 13

วิธสี อนและกิจกรรมการจัดการเรียนรู

1. วิธสี อน
ใชว ิธสี อนแบบบรรยายเน้อื หา การศกึ ษาดว ยตนเอง การทำแบบทดสอบ กอนเรียน/หลงั

เรียน และการทำแบบฝกหัดทา ยบท
2. กิจกรรมการจัดการเรยี นรู
เอกสารฉบับนีจ้ ะใชส อน 2 ชว่ั โมง ดงั น้ี
ชว่ั โมงที่ 1
1. ครูกลาวทกั ทายนกั เรยี นและแนะนำตนเองเพ่อื สรางความคุน เคยกับนกั เรียน พรอมท้ัง

แนะนำเก่ียวกับการเรียน จดุ ประสงคก ารเรยี นรู กระบวนการเรียนการสอน วิธกี ารวัดผลและประเมินผล
2. ครใู หนักเรียนทำแบบทดสอบกอนเรยี น โดยใหเวลาทำแบบทดสอบเปน เวลา 5 นาที
3. ครูอธิบายเกี่ยวกบั ประวัติความเปน มาเรื่องรำฉุยฉายวนั ทอง องคประกอบของการแสดง

และทำนองบทรอ ง
4. นกั เรยี นศึกษารายละเอยี ดจากเอกสารประกอบการเรียน
5. ใหนกั เรยี นทำแบบฝก หัดท่ี1 ในคำถามทบทวน
ชั่วโมงที่ 2
1. ครกู ลา วทักทายนกั เรียนและทบทวนสาระการเรียน เร่ืองความหมาย ประวัติ และ

องคประกอบของรำฉยุ ฉายวันทอง
2. ครใู หนกั เรยี นศึกษาเอกสารประกอบการเรียนเรอื่ งทา รำเพลงฉยุ ฉายวันทอง
3. ใหนกั เรียนทำแบบฝกหัดท2่ี ในคำถามทบทวน
4. ครแู ละนักเรยี นรวมสนทนาสรุปเนอื้ หาการเรียนในเอกสารเลมที่ 1 อกี ครัง้
5. ครใู หน กั เรียนทำแบบทดสอบหลังเรยี น โดยใหเ วลาทำแบบทดสอบเปนเวลา 5 นาที

สื่อการจดั การเรยี นรู

1. แบบทดสอบกอ นเรียนและหลงั เรียน
2. เอกสารประกอบการเรียน
3. สมุดจดบันทกึ
4. รูปภาพการแสดงรำฉุยฉายวนั ทอง
5. คำถามทบทวน / แบบฝกหดั ทายบท
6. เครือขายอินเตอรเ นต็ (Internet)

เอกสารประกอบการเรียนรำเดย่ี ว รำฉยุ ฉายวันทอง 14

การวัดและประเมนิ ผล

1. วธิ กี ารวัดผล

1.1 ตรวจงานแบบฝกหัดทายบท

1.2 ตรวจงานทีม่ อบหมายเพม่ิ เตมิ

1.3 ตรวจแบบทดสอบกอนเรยี นและหลงั เรียน

1.4 สงั เกตพฤติกรรม

2. เครือ่ งมอื วัดผล

2.1 คำถามทบทวน / แบบฝก หัด

2.2 แบบตรวจสอบงานเพ่ิมเติม

2.3 แบบทดสอบกอ นเรยี นและหลังเรยี น

2.4 แบบสงั เกตพฤตกิ รรม

3. เกณฑการประเมนิ

3.1 แบบฝกหัด คะแนนอยางนอยรอ ยละ 80 คะแนน

3.2 แบบทดสอบ คะแนนอยางนอยรอยละ 80 คะแนน

3.3 การปฏิบัติทา รำ รวมคะแนนเฉลี่ยอยางนอยรอยละ 80 คะแนน

3.4 สงั เกตพฤตกิ รรมคุณลกั ษณะอันพงึ ประสงค มีคณุ ภาพเฉล่ยี ไมต ่ำกวา ระดบั 1

3.5 สงั เกตพฤติกรรมสมรรถนะสำคัญของผูเรยี น มคี ณุ ภาพเฉลย่ี ไมต่ำกวา ระดับ 1

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉยุ ฉายวันทอง 15

รำฉุยฉายวนั ทอง

รำฉุยฉายวันทองเปนศิลปะการรำเดี่ยว ของตัวนางวันทองหลังจากที่ถูกพิพากษาประหารชีวิต
จากพระพนั วษา ก็ไดก ลายเปน เปรตแตดว ยความรักพระไวยวรนาถในคราวที่จะตองทำศึกกบั ทัพมอญ ซ่ึง
เปน แผนการของขนุ แผนผูเปน พอ จงึ เปน หวงแปลงกายเปน สาวสวยมาไกวชงิ ชาในกลางปาระหวา งทางยก
ทัพเพื่อขัดขวางพระไวยวรนาถ ผูเรียนควรทำความเขาใจอยางถูกตอง เพื่อเปนฐานการศึกษาที่ดีในเลม
ตอไป สาระสำคัญทีจ่ ะนำเสนอ ประกอบดว ย ประวัตริ ำฉุยฉายวนั ทอง องคป ระกอบของการแสดง และ
โอกาสในการแสดง ดงั รายละเอยี ดท่จี ะนำเสนอตอไปน้ี

ประวัติรำฉุยฉายวนั ทอง

ฉุยฉายวันทอง เปนการแสดงนาฏศิลปไทยชุดหนึ่ง อยูในตับเรื่องขุนชางขุนแผนตอนพระไว
ยแตกทัพ ซงึ่ กรมศิลปากรปรับปรุงใหม เนือ้ ความในตอนนี้เกิดจากที่ขุนแผนแคน ใจท่ี จหม่ืนไวยวรนาถ
หลงเสนหนางสรอ ยฟา จึงคิดกลอุบายใหพลายชุมพลลูกชายอันเกิดจากนางแกวกิรยิ าปลอมตนเปนมอญ
ยกทัพมาตกี รุงศรีอยธุ ยา โดยตนเองจะออกไปรบกอ นแลว แกลงแพใหพวกมอญจับไดพระพันวษาจึงโปรด
ใหจหมนื่ ไวยวรนาถเปนแมทัพไปปราบพวกมอญใหม ครน้ั เมื่อจหมนื่ ไวยวรนาถยกทพั มาถงึ กลางปา นาง
วันทองซึ่งตายไปแลวกลายเปนเปรตเปนหวงลูกชายคือจหมื่นไวยวรนาถเพราะรูวาทัพมอญใหมนั้น คือ
ขนุ แผนกบั พลายชุมพลนองชายของจหมืน่ ไวยวรนาถเอง นางวันทองจึงแปลงรา งเปน หญิงสาวสวยงามมา
คอยดักอยูระหวางทางจหมื่นไวยวรนาถผานมาพบเขาดวยความงามของนางวันทองแปลงจึงเขา เกีย้ วพา
ราสี ในที่สุดนางวันทองแปลงก็คืนรางเปนเปรตบอกใหจหมื่นไวยวรนาถรูวาตนเปนมารดา และใหจหมนื่
ไวยวรนาถระวังตวั ในการศึกครงั้ น(ี้ พจนีย กงตาล, 2543 : 158)

สำหรับความเปนมาของการรำฉุยฉายวันทองนั้น มีประวัติพอสังเขป ดังนี้ นางเฉลย ศุขะวณิช
ผูเชี่ยวชาญการสอนนาฏศิลปไทยวิทยาลัยนาฏศิลปกรมศิลปากร ศิลปนแหงชาติสาขาศิลปะการแสดง
(นาฏศิลป) ปพทุ ธศกั ราช2530 เปน ผูไดรับการถายทอดกระบวนทารำฉุยฉายวันทองมาจากหมอมครูนุม
นวรัตน ณ อยุธยา เมื่อครั้งฝกหัดละครอยูที่วังสวนกุหลาบ นางสาวจำเรียง พุธประดับ ผูเชี่ยวชาญการ
สอนนาฏศิลปไทยวิทยาลัยนาฏศิลปกรมศิลปากร ศิลปนแหงชาติ สาขาศิลปะการแสดง(นาฏศิลป) ป
พุทธศักราช2531 เปนผูไดรับการถายทอดกระบวนทารำฉุยฉายวันทองมาจากหมอมครูตวน (นางศุภ
ลักษณ ภัทรนาวิก) จากขอมูลในสูจิบัตรละคร เรื่องขุนชางขุนแผน ตอนพระไวยแตกทัพ กรมศิลปากร
จัดการแสดง ณ โรงละครกรมศิลปากร (คงตัวสะกดเดมิ ) เมื่อปพ ทุ ธศักราช2493 ปรากฏช่อื นางสาวเจริญ
จิตต ภัทรเสวี แสดงฉุยฉายวันทอง ชุดที่หนึ่ง และนางสาวสนุน พันธพิบูลย แสดงฉุยฉายวันทอง ชุดท่ี
สอง ทงั้ สองทานนา จะไดร ับการถายทอดมาจากหมอ มครูตว น (นางศุภลักษณ ภัทรนาวิก) เพราะครูนาง
ทเี่ ปน ผถู า ยทอดวชิ าความรูในขณะน้นั จะเปนหมอมครูตวน แตเ พียงผูเ ดียว ( กรมศิลปากร, 2551 : 105-
106)

เอกสารประกอบการเรียนรำเดย่ี ว รำฉยุ ฉายวันทอง 16

องคประกอบของการแสดงรำฉยุ ฉายวันทอง

องคประกอบของการแสดงรำฉุยฉายวันทองแตงตัวประกอบดวย ผูแสดง ดนตรีและเพลง
เครอ่ื งดนตรี การแตงกาย โอกาสทใ่ี ชใ นการแสดง ทา รำ ดังน้ี

ผูแสดง
นักแสดง หมายถึง ผูแสดงตองคัดเลือกผูที่มีความสามารถดานนาฏศิลปไทยตัวนาง สามารถ
ถายทอด บุคลิกตัวละครสูผูชมใหเกิดอารมณคลอยตามไดอยางสุนทรีย ใชลีลาในการรำที่แสดงความ
กระชดกระชอย มจี ริตกิรยิ า แสดงอารมณทางใบหนา และแววตา การรำฉยุ ฉายวนั ทองแตงตัวเปนการรำ
เดี่ยวที่มีความเปนหวงลูกที่กำลังจะไปรบกับพอและนองชาย และในชณะที่นางวันทองแสดงกิริยาการ
แตง ตัวนั้น กม็ ีความพอใจในรูปรา งที่งดงามดุจสาวแรกรุน ผนวกกับเครือ่ งแตงกายที่นางวันทองสวมใสนั้น
มีความวิจิต ลีลาทารำออนชอยงดงามตามแบบแผนนาฏศิลป และเปนผูที่มีรูปรางงดงาม นุมนวล
สอดคลองกับบทบาทท่ไี ดรับ เนือ่ งจากเปน การรำเดยี่ ว ดงั นัน้ ผรู ำตองมีความแมน ยำ มีปฏิภาณไหวพริบ
และแสดงอารมณไดสมบทบาทในการแสดงไดด ี
วงดนตรแี ละเพลง
วงดนตรีและเพลงของสาระสำคัญในการนำเสนอ จะใหรายละเอียด 2 ประเด็นคือ วงดนตรี
และเพลง ดังน้ี
1. ดนตรี หมายถึง เสยี งทป่ี ระกอบกนั เปน ทำนองเพลง , เคร่ืองบรรเลง ซงึ่ มเี สียงดงั ทำใหรสู กึ
เพลิดเพลิน หรือเกิดอารมณรักโศก หรือรื่นเริง เปนตน ไดตามทำนองเพลง (พจนานุกรมฉบับ
ราชบัณฑิตยสถาน,2561)วงดนตรีที่ใชประกอบการรำฉุยฉายวันทองแตงตัวใชวงปพาทยเครื่องหา
ประกอบดว ย ระนาดเอก ฆอ งวง ตะโพน กลองทดั ฉิ่ง และปใ น ดงั ภาพ

ภาพท่ี 1 เคร่ืองดนตรี
ทมี่ า : ( ภีระเมศร, 2560)

เอกสารประกอบการเรยี นรำเดย่ี ว รำฉุยฉายวนั ทอง 17

2. เพลง หมายถงึ ถอยคำที่นกั ประพนั ธเ รยี งรอยหรือเรียบเรียงข้ึน ซง่ึ ประกอบดวย เน้ือรอง
ทำนอง จังหวะ ทำใหเ กดิ ความไพเราะสรางความเพลิดเพลนิ ใหแ กผูฟ ง มคี ณุ คาดานวรรณศิลปท ัง้ ดานการ
เลือกสรรคำทใี่ ชในการแตง การเรียบเรียงประโยค และการใชโ วหาร เพลงนั้นอาจใหข อ คิดแกผ ฟู ง ในการ
ดำเนนิ ชวี ิตดวยสำเนยี งขบั รอง ทำนองดนตรี กระบวนวิธีรำระบำ โดยเพลงสรา งสรรคจากเครอ่ื งดนตรี
หรือการขับรอ ง (ภริ มยญ า,2540) ซงึ่ เพลงท่จี ะนำเสนอตอ ไปนี้เปนรายละเอียดของเพลงฉุยฉายวันทองซง่ึ
ประกอบไปดว ย ทำนองเพลงและเนอื้ รอง เพลงทใี่ ชประกอบการแสดง ไดแ ก เพลงรัว เพลงฉยุ ฉาย เพลง
แมศรี เพลงเรว็ และเพลงลา

เพลงที่ใชประกอบการแสดงรำฉยุ ฉายวันทอง ประกอบดวย เพลงรัว เพลงฉุยฉาย เพลงแมศรี
และเพลงเรว็ -ลา ดงั นี้

2.1 เพลงรัว หมายถึง เปนเพลงหนาพาทยเบื้องตน ใชสำหรับการแสดงฤทธิ์หรือการเกิด
ปรากฏการณโ ดยฉบั พลนั

2.2 เพลงฉยุ ฉาย หมายถงึ เปน เพลงหนา พาทยท ี่ใชประกอบกิริยาของตวั โขนและละครแสดงถึง
ความภาคภมู ใิ จในความงาม

2.3 เพลงแมศรี หมายถึง เปนเพลงหนาพาทยที่ใชประกอบการแสดงกิริยาสนุกสนาน ราเริง
แสดงอารมณและความภาคภมู ใิ จในความงาม

2.4 เพลงเร็ว-ลา หมายถึง เปน เพลงหนา พาทยท บี่ รรเลงตอ จากเพลงเรว็ เมื่อจบการรำ
เพลงรองรำฉยุ ฉายวนั ทองมรี ายละเอยี ด ดังน้ี

เพลงฉยุ ฉายวนั ทอง

- เพลงรัว -

- รอ งฉุยฉาย -

ฉุยฉายเอย เสรจ็ จำแลงแปลงกายเย้ืองกรายมาในปา

โอพระไวยสายใจ อกี สักเม่ือไรจึงจะมา

แลลอดสอดหา เดนิ ไปคอยทาทางโนน เอย

- รองแมศ รี -

แมศรเี อย แมศรีสาวหงส

เยอ้ื งยางมากลางดง เหมือนหน่ึงหงสเหมราช

ผิวเจางามเมอ่ื ยามพศิ งามจริตเมื่อยามผาด

ออนระทวยนวยนาด ลลี าศมาเอย

- เพลงเร็ว-ลา -

เอกสารประกอบการเรยี นรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวันทอง 18

การแตงกาย
การแตงกาย หมายถึง การตกแตงรา งกายดว ยเสือ้ ผา และเครือ่ งประดับทกุ อยา งต้ังแตศรี ษะจรด
เทา (ศิลปะการแตงกาย,2560) ลักษณะการแตงกายของชุดการแสดงฉุยฉายวันทองผูแสดงแตงกายนุง
ผาจีบหนานางสีมวง ตามบทประพันธ ชายพกดานซาย หมสไบผาตาดทองมีชายหอยทางขวา สวมศิรา
ภรณกระบังหนา อุบะ ดอกไมทัด เกี้ยวและปนปกผม จี้นาง พาหุรัดหรือกำไลตนแขน สังวาล เข็มขัด
กำไลขอ มือหรือกำไลแผง กำไลขอ เทา ดังน้ีโดยมอี งคป ระกอบการแตง กาย ประกอบดวย ดงั น้ี

ภาพที่ 2 การแตง กายรำฉุยฉายวันทอง
ท่มี า : https://www.google.com

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวันทอง 19

ทา รำฉยุ ฉายวนั ทอง ภาพประกอบ

1. ทา รำเพลงรัว

ทา ที่ อธิบายการปฏบิ ัติ
1 ทา เตรียม เบี่ยงตัวทางขวา กาวหนาเทาซาย มือ

ขวาตั้งวงบน มือซายจีบหงายชาย
พก เอยี งศีรษะทางซาย

2. ทา รัว 1. ยืด-ยบุ วง่ิ ซอยเทามาหนาเวที

2. ปฎิบัติทาสอดสรอยมาลา ซอยเทามอื

ซา ยต้ังวงบน มือขวาจบี หงายชาย

พก เอียงขวา

หมายเหตุ ปฏิบตั ิทาสอดสรอยมาลา 5

จังหวะ ครัง้ ที่5 มอื ซายต้งั วงบน มอื ขวาจบี

หงายชายพก เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉยุ ฉายวันทอง 20

ทา ที่ อธบิ ายการปฏบิ ตั ิ ภาพประกอบ

3 ทาปอ งหนา 1. เบีย่ งตัวทางซาย ถอนเทา ซาย เบย่ี งตวั
ทางซาย กาวขางเทาขวา มอื ซา ยจบี หงาย
ชายพก มอื ขวาตั้งวงบน เอยี งศรี ษะ
ทางซาย
2. กาวขางเทา ขวา พรอมกบั หมุนตัวผาน
หนาเวที มาเบ่ียงตวั ทางขวา
3. กระทุงเทา ซาย กระดก พรอมกบั ปลอ ย
จีบมือซายเปน แบมอื มอื ขวาลดมือลง
เปน ตั้งวงกลาง เอยี งศีรษะทางซา ย
4. ยืดตวั พรอมกลับมอื ซา ยเปนปอ ง
หนา กลับมือขวาเปนแบลาดงอ
แขน เอียงซา ย

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉยุ ฉายวนั ทอง 21

2. ทารำฉยุ ฉายชว งที่1 ภาพประกอบ

ทาท่ี อธิบายการปฏบิ ตั ิ
1. รองเอ้อื น 1. เบยี่ งตัวทางขวาของเวที แตะจมกู เทา

ซา ย มอื ซา ยตั้งวงบน มอื ขวาจบี หงายชาย

พก เอียงซาย

2. ซอยเทาหมุนตวั ผานหนา เวทีมาทางขวา
ของเวที จากน้นั แตะจมูกเทาขวา พรอ มกับ
มอื ขวาตง้ั วงบน มือซา ยจบี หงายชายพก
เอียงขวา ซอยเทา หมุนตวั ทางขวามาหนา
เวที

2. ฉุยฉายเอย 1. “เอยฉยุ ” ถอนเทา ขวายกหนา เทา
ซา ย มือซา ยต้งั วงบน มอื ขวาจีบหงายแขน
ตึงระดับไหล เอยี งซาย
2. “ฉายเอย” กาวหนาเทา ซายมวนมือขวา
ตั้งวงบน มอื ซายสง จบี หลงั เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรยี นรำเดย่ี ว รำฉุยฉายวันทอง 22

ทา ที่ อธบิ ายการปฏบิ ัติ ภาพประกอบ
3. เสรจ็ 1. “เสรจ็ จำแลง” เบยี่ งตวั ทางขวา กาวหนา
จำแลงแปลง เทา ซาย มอื ท้งั สองวาดวงบนลงกลางลำตัว
กาย เอียงขวา
2. “แปลงกาย” กาวขางเทาขวา มือท้ัง
สองจีบคว่ำแขนงอระดับอก เอียงซาย
จากนั้นปลอยจีบเปนวงบัวบาน เอียวซาย
หมุนรอบตวั เองทางขวา

4. เยอ้ื งกราย

1. “เยื้อง” กาวไขวเทาซายขยั่นเทา มือ
ซายควักจีบปลอยแบมือปลายนิ้วตก มือ
ขวาเหยียดแขนตงึ ระดับสะเอว เอยี งซาย
2. “กราย” กาวไขวเทาขวาขยั่นเทา มือ
ขวาควักจีบปลอยแบมือปลายนิ้วตก มือ
ซายเหยียดแขนตงึ ระดับสะเอว เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดย่ี ว รำฉุยฉายวันทอง 23

ทา ท่ี อธบิ ายการปฏบิ ตั ิ ภาพประกอบ
5. มาในปา 1. “มาในปา” ถอนเทาขวา กาวหนาเทา

ซาย มือขวากำนิ้วชี้พลิกกดขอมือลง
ดานลา ง มอื ซายสง จบี หลัง เอยี งซาย
หมายเหตุ บทรองตั้งแตทา ท่ี1-5 จะรองซำ้
เพลงป จงึ ตอ งปฏิบัติทารำซ้ำทาอกี คร้ัง

6. โอพ ระไวย 1. “โอ” ว่งิ ซอยเทาข้ึนหนา เวที มือท้งั สอง
ตัง้ วงลา ง เอยี งขวา

2. “พระไวย” กาวขางเทาซาย มือท้ังสอง
ตั้งวงลา ง เอียงขวา (ยืดตวั ข้นึ )

7. สายใจ 1. “สาย” กระเถิบเทา คอยๆ เลอ่ื นตวั ถอย
หลัง มือซายทาบอก มอื ขวาต้ังวงลาง เอียว
ซา ย

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉยุ ฉายวันทอง 24

ทา ที่ อธบิ ายการปฏบิ ตั ิ ภาพประกอบ
2. “ใจ” ยืนผสมเทาซาย มือซายมวนมือ
จบี เขาอก เอียงซา ย

8. อีกสกั 1. “อีกสัก” ยนื ผสมเทาซาย มือทงั้ สองจับ
เมอื่ ไร จบี ยกข้นึ ระดับอก เอียงซา ย
2. “เม่อื ไร” ยนื ลกั ษณะเดิม มือทงั้ สองตบ
ลงบนหนาขา เอยี งซา ย

เอกสารประกอบการเรียนรำเดย่ี ว รำฉยุ ฉายวนั ทอง 25

ทา ท่ี อธบิ ายการปฏบิ ัติ ภาพประกอบ
9. จงึ จะมา 1. “จงึ ” กาวไขวเทา ขวา มอื ทั้งสองจีบหงาย
ระดบั อก เอียงขวา

2. “จะมา” ยืนกาวไขวเ ทา ซาย มอื ทัง้ สอง

มวนมือเหยยี ดแขนไปดา นหนา มือซายอยู

ไกลวา มอื ขวา เอียงซาย (หมุนตัวทางขวา 1
รอบ)
หมายเหตุ บทรองตง้ั แตท าท6่ี -9 จะรองซำ้
เพลงป จงึ ตอ งปฏิบตั ิทา รำซ้ำทาอีกครงั้ แต

บางท่ีจะตองปฏบิ ัติกลับหนากัน คอื

“โอพระไวย” จากวง่ิ ไปทางขวา จะตอง
กลบั ว่งิ ชะเงอ ทางซา ย

10. แลลอด “จงึ จะมา” ปฏบิ ัตติ รงขามกัน
สอดหา
1. “แลลอด” เบย่ี งตัวทางขวา ถอนเทา ซา ย
มือซายปองหนา มือขวาแบลาดปลายน้ิว
ตก เอยี งขวา (วิง่ วนทางซา ย)
2. “สอดหา” ถอนเทาซาย มือซายสงจีบ
หลัง มือขวาจีบหลายชายพก เอียงซาย
(เบย่ี งตัวกลบั มาหนา ตรง)

เอกสารประกอบการเรียนรำเดย่ี ว รำฉุยฉายวนั ทอง 26

ทาที่ อธบิ ายการปฏบิ ัติ ภาพประกอบ
11. เดนิ ไป 1. “เดนิ ไป” หนาตรง กา วหนา เทา ซา ย มือ
คอยทาทาง ทงั้ สองจบี ขางสะโพกแลว ปลอ ยเปนวงลา ง
โนนเอย เอียงขวา

2. “คอยทา” กา วหนาเทาขวา มอื ทั้งสอง
จบี ขา งสะโพกแลวปลอยเปนวงลา ง เอยี ง
ซาย
3. “ทางโนน เอย” ซอยเทา จากน้ันกา วขา ง
เทาขวา สงมือขวาช้ีไปดานหนา มอื ซา ยสง
จบี หลัง เอยี งซา ย

หมายเหตุ บทรอ งตั้งแตทาท1ี่ 0-11 จะรอ ง
ซำ้ เพลงป จึงตอ งปฏิบัติทารำซ้ำทาอกี ครง้ั
แตบ างทีจ่ ะตองปฏิบัติกลับหนา กนั คอื
“แลลอดสอดหา” ปฏิบัตติ รงขามกนั

เอกสารประกอบการเรยี นรำเดย่ี ว รำฉยุ ฉายวันทอง 27

3. ทา รับชวงท่ี 1 ภาพประกอบ
ทาที่ อธิบายการปฏบิ ัติ
1. ขน้ึ 1. ถอนเทา ซาย มอื ซายต้งั วงลา ง มอื ขวา

จบี คว่ำแขนตึงระดับไหล เอยี งขวา นับ1

2. หม เขา สะดุง ตัวขึ้น มือขวาตั้งวงลาง มอื
ซายจบี คว่ำแขนตึงระดับไหล เอยี งซาย นบั
2

3. หม เขาสะดุงตวั ขึ้น มือซายต้ังวงลาง มือ
ขวาจีบคว่ำแขนตึงระดบั ไหล เอยี งขวา นับ
3

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉยุ ฉายวนั ทอง 28

ทาท่ี อธิบายการปฏบิ ัติ ภาพประกอบ
2. ลง 1. สะดงุ ตวั เทาซายวางหลงั เคาะจมกู มือ

ซายจบี คว่ำแขนตึง มอื ขวาต้ังวงบน เอียง
ซา ย นับ1

2. สะดงุ ตวั เทา ขวาวางหลังเคาะจมูก มอื
ขวาจบี ควำ่ แขนตงึ มือซา ยต้ังวงบน เอยี ง
ขวา นับ2
3. สะดงุ ตวั เทา ซายวางหลังเคาะจมกู มือ
ซายจบี ควำ่ แขนตงึ มือขวาตงั้ วงบน เอียง
ซา ย นับ3

4. สะดุงตวั เทา ขวาวางหลังเคาะจมกู มือ
ขวาจบี คว่ำแขนตงึ มือซายต้งั วงบน เอียง
ขวา นับ4
5. ประเทา ซา ย มือขวาจบี ควำ่ งอแขน
ระดับสะเอว มอื ซายแบลาด เอยี งขวา
จากน้ันกา วหนาเทา ซา ย มอื ซายตง้ั วงบน
มอื ขวาจบี หงายแขนตึง เอยี งซาย

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวนั ทอง 29

ทา ท่ี อธบิ ายการปฏบิ ัติ ภาพประกอบ
2. ลง 4. สะดุงตวั เทาขวาวางหลังเคาะจมกู มือ
ขวาจบี ควำ่ แขนตงึ มอื ซายตงั้ วงบน เอียง
ขวา นบั 4

5. ประเทาซาย มือขวาจบี ควำ่ งอแขน
ระดบั สะเอว มอื ซายแบลาด เอียงขวา
จากนัน้ กา วหนา เทาซา ย มอื ซา ยต้งั วงบน
มือขวาจีบหงายแขนตึง เอียงซา ย

เอกสารประกอบการเรยี นรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวนั ทอง 30

4. ทารำแมศรี ภาพประกอบ
ทา ท่ี อธิบายการปฏบิ ตั ิ
1. แมศรเี อย 1. “แม” กา วหนาเทาซา ย มอื ซา ยตั้งวง

บน มือขวาจบี หงายงอแขน เอียงขวา
2. “ศรเี อย” ยนื ลักษณะเดมิ มอื ขวาจบี
หงายแขนตงึ เอยี งซา ย

2. แมศ รสี าว 1. “แมศร”ี เบี่ยงตวั ทางขวา กาวหนา เทา
หงส ขวา มอื ขวาจบี ปรกขาง มอื ซายตัง้ วงบน

เอยี งซา ย

2. “สาวหงส” กา วหนาเทาขวา กระดก
เทาซาย มือซายจบี ปรกขา ง มอื ขวาจบี ควำ่
แขนตงึ ระดับไหล เอยี งขวา

เอกสารประกอบการเรยี นรำเดย่ี ว รำฉุยฉายวนั ทอง 31

ทาท่ี อธิบายการปฏบิ ตั ิ ภาพประกอบ
3. เยอ้ื งยา ง 1. “เย้อื ง” กา วไขวเ ทา ซา ยขย่นั เทา มือ
มากลางดง ซายควักจีบปลอ ยแบมอื ปลายน้วิ ตก มือขวา
เหยียดแขนตึงระดบั สะเอว เอยี งซาย
2. “ยาง” กา วไขวเทาขวาขยั่นเทา มือขวา
ควกั จบี ปลอ ยแบมือปลายน้วิ ตก มือซาย
เหยยี ดแขนตงึ ระดบั สะเอว เอยี งขวา
3. “มากลางดง” ถอนเทา ขวา มอื ขวากำ
มอื ชนี้ ิ้วลงระดบั สะเอว มอื ซายจบี สง หลัง
เอยี งซา ย

เอกสารประกอบการเรียนรำเดย่ี ว รำฉยุ ฉายวนั ทอง 32

ทา ที่ อธบิ ายการปฏบิ ัติ ภาพประกอบ
4. เหมอื น 1. “เหมือนหนงึ่ หงส” เบี่ยงตัวทางขวา
หนง่ึ หงสเ หม ถอนเทา ขวายกหนาเทาซาย มือทั้งสองสง
ราช จีบหลัง เอียงซาย จากน้นั วิ่งซอยเทา หมนุ
ตวั ทางซา ย

2. “เหมราช” เบ่ยี งตัวทางซาย ถอนเทา
ซายกา วหนา เทา ขวา มอื ขวาจบั จบี หงาย
แขนตึงระดบั ไหล มอื ซา ยตัง้ วงบน เอยี ง
ขวา

5. ดนตรี 1. “แม“ เหยียบเทาซายหนักหลัง มือ
เพลงปซำ้ รอง ปฏิบัตทิ าเดมิ เปล่ยี นเปนเอยี งซาย

2. “ศรเี อย” กา วหนา เทาขวา มอื ซายตัง้ วง
บนมือขวามว นจบี ปลอ ยเปนตั้งวงกลาง
เอียงขวา
3. “แมศรี” ย่ำเทาซา ย มือซายตัง้ วงบน
มือขวาจับจบี หงาย เอยี งซาย

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวนั ทอง 33

ทา ท่ี อธิบายการปฏบิ ตั ิ ภาพประกอบ
5. ดนตรี 2. “ศรเี อย” กาวหนาเทาขวา มือซายต้งั วง
เพลงปซ้ำรอง บนมอื ขวามวนจีบปลอ ยเปนตง้ั วงกลาง

เอยี งขวา
3. “แมศ รี” ยำ่ เทาซา ย มอื ซายตงั้ วงบน
มือขวาจับจีบหงาย เอยี งซาย
4. “สาวหงส” ยำ่ เทาขวา มอื ซายต้ังวงบน
มือขวาปลอ ยจีบเปนวงกลาง เอียงขวา
5. “เยอ้ื งยา ง” ย่ำเทาซาย มอื ซายตง้ั วงบน
มือขวาจับจีบหงาย เอียงซา ย
6. “มากลางดง” ยำ่ เทา ขวา มือซายตง้ั วง
บน มอื ขวาปลอยจีบเปน วงกลาง เอยี งขวา
7. “เหมอื นหนึ่งหงสเหมราช” ยำ่ เทาซาย
เทาขวา กระดกเทา ซาย มือซายจีบปรกขา ง
มอื ขวาสง จบี คว่ำแขนตงึ ระดบั ไหล เอยี ง
ขวา

เอกสารประกอบการเรยี นรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวนั ทอง 34

ทา ที่ อธบิ ายการปฏบิ ัติ ภาพประกอบ
5. ดนตรี 5. “เยือ้ งยาง” ย่ำเทา ซา ย มอื ซา ยตัง้ วงบน
เพลงปซำ้ รอ ง มือขวาจับจีบหงาย เอยี งซา ย

6. “มากลางดง” ยำ่ เทาขวา มือซายตง้ั วง
บน มือขวาปลอ ยจีบเปนวงกลาง เอียงขวา
7. “เหมือนหนง่ึ หงสเหมราช” ยำ่ เทา ซา ย
เทา ขวา กระดกเทาซา ย มอื ซา ยจีบปรกขา ง
มือขวาสง จีบควำ่ แขนตึงระดับไหล เอียง
ขวา

เอกสารประกอบการเรยี นรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวันทอง 35

ทา ที่ อธิบายการปฏบิ ัติ ภาพประกอบ
6. ผิวเจางาม 1. “ผิวเจางาม” กา วไขวเทาซา ย มอื ทั้ง
เม่ือยาวพิศ สองจีบหงายแขนตงึ ระดบั ไหล ลกั คอขวา

2. “เม่ือยามพิศ” ทงิ้ น้ำหนกั ตัวมาทางซาย
ปลอยมือจีบเปนตงั้ มอื ข้ึน ลักคอซา ย

7. งามจริต
เม่ือยามผาด

1. “งามจรติ ” ขยบั เทาขวาผสมเทาซาย
มือขวาจับจีบลอแกร ะดับวงบน มอื ซา ยจับ
จีบลอแกว ระดบั วงลา ง เอยี งซาย
2. “เม่อื ยามผาด” ยนื ผสมเทา เชน เดีม
จากนนั้ มือขวาควาจบั ผา สไบข้นี มาระดับ
สะโพก มือซา ยจบั สะเอว เอยี งซา ย หมุนตัว
ทางซาย 1 รอบ

เอกสารประกอบการเรยี นรำเด่ยี ว รำฉยุ ฉายวันทอง 36

ทา ท่ี อธิบายการปฏบิ ตั ิ ภาพประกอบ
8. ออน 1. “ออ นระทวย” กาวไขวเ ทาขวาขยน่ั
ระทวยนวย เทา มอื ขวาจับจีบลอแกวระดับวงบน มือ
นาด ซายจับจีบลอ แกวระดับวงลา ง เอยี งขวา

2. “นวยนาด” กาวไขวเ ทา ซายขย่นั เทา
มอื ซา ยจับจบี ลอ แกว ระดบั วงบน มอื ขวาจบั
จบี ลอ แกวระดบั วงลาง เอยี งซา ย

9. ลีลาศมา 1. “ลีลาศ” กระทุงเทาขวา มอื ซายจีบ
เอย หงายระดับไหล มือขวาต้ังวงบน เอียงขวา
2. “มาเอย” กา วหนา เทา ขวา มอื ซาย
ปลอยจบี เปน ต้ังวงบน เอียงซาย

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉยุ ฉายวันทอง 37

ทา ท่ี อธบิ ายการปฏบิ ตั ิ ภาพประกอบ
10. ดนตรี 1. “ผิวเจา งาม“ เบี่ยงตัวทางขวา ประเทา
เพลงปซ ้ำรอ ง ซาย มือซายตัง้ วงกลาง มือขวาจีบหงาย

ระดบั วงกลาง เอียงขวา

2. “เมื่อยามพิศ” กา วหนาเทาซาย มอื ซาย
พลิกมือกลบั เปน แบลาดปลายนิ้วตก มอื ขวา
มว นมือปลอ ยเปนวงลา ง เอยี งซา ย

3. “งามจริต” ยัง้ เทาขวา ทงิ้ นำ้ หนักตวั
ทางขวา มอื ปฏิบัติทาเดมิ เอยี งขวา
4. “เมื่อยามผาด” ย่ำเทาซา ย มือซา ยพลิก
เปนต้ังวงกลาง มอื ขวากลบั ปลายนว้ิ ทิ้งลง
เอียงซาย

เอกสารประกอบการเรยี นรำเด่ยี ว รำฉยุ ฉายวนั ทอง 38

ทา ที่ อธบิ ายการปฏบิ ตั ิ ภาพประกอบ
11. ดนตรีรับ 1. ถอนเทาขวา กาวขา งเทา ซาย มือขวาตง้ั
ชวงที่2 วงบน มือซา ยจบี หงายชายพก เอยี งซา ย
2. ยดื ยุบวิ่งซอยเทาหมุนตัวผานหลังเวทีมา
หนา ตรง
3. ประเทา ขวา มือซา ยจีบคว่ำแขนงอ มือ
ขวาแบลาด เอยี งซา ย
4. กา วหนาเทา ขวา มือซา ยสง บัวชูฝก มือ
ขวาเหยียดแขนตงึ ระดบั ไหล เอียงขวา
5. ยกั ตวั ตามจังหวะเพลงจนหมดจงั หวะ

เอกสารประกอบการเรียนรำเดย่ี ว รำฉุยฉายวนั ทอง 39

8. ทา เพลงเรว็ ภาพประกอบ
ทา ที่ อธิบายการปฏบิ ัติ

1 ฉายเทาขวา เบี่ยงตัวทางขวา มือซายตั้งวง
บน มอื ขวาแทงมือ เอยี งซา ย

2 เบี่ยงตัวทางขวา ถอนเทาขวา ประเทา
ซา ยมือทง้ั สองเหยยี ดตึง โดยใหม ือขางซาย
แบมือปลายนิ้วตั้งขึ้น มือขางขวาแบมือ
ปลายน้วิ ตก เอยี งซาย

3 กา วขา งเทา ซาย วาดแขนซายกลับเปนพลิก
ทองแขนข้ึน ปลายนิ้วตก แขนขวาวาดแขน
พลิกทองแขนกลับมือปลายนิ้วตั้งขึ้น เอียง
ขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดย่ี ว รำฉุยฉายวนั ทอง 40

ทา ที่ อธบิ ายการปฏบิ ตั ิ ภาพประกอบ
4 กระทุงเทาขวาวางหลังพรอมกับชักเทาซาย

มาผสม มือซายกลับมือเปนปลายนิ้วตั้งขึ้น
มอื ขวากลับมือเปน ปลายนิ้วตก เอยี งซา ย

5 ยืด-ยุบ เดินถัดเทาสายมือขึ้นหนาเวที
4 จังหวะ เดินลงหลังเวทีอกี 4 จงั หวะ

เอกสารประกอบการเรียนรำเดย่ี ว รำฉยุ ฉายวนั ทอง 41

ทา ท่ี อธบิ ายการปฏบิ ตั ิ ภาพประกอบ
6 หมุนตัวทางขวาเบี่ยงหนาทางซาย เดินถัด

เทาสายมือขึ้นหนาเวที 4 จังหวะ เดินลง
หลงั เวทอี กี 4 จังหวะ

7
หมุนตัวทางซายเบี่ยงหนาทางขวา ย่ำเทา
ถัดอยูกับที่ 3 จังหวะ มือขวาจีบปรกขาง
มือซา ยตงั้ วงกลาง เอียงซาย

8 มือขวามวนมือปลอยเปนตั้งวงบน มือซาย
พลิกรับจีบบอแกวหงายทองแขน เอียงขวา
ถดั เทา ลอมอื ซายขน้ึ หนา เวที 4 จังหวะ แทง
มือซายเปนลอแกวตั้งวงบน มือขวาสงจีบ
หลัง เอียงซาย เดินลงหลังเวทีอีก 4
จังหวะ

เอกสารประกอบการเรียนรำเดย่ี ว รำฉยุ ฉายวนั ทอง 42

ทา ท่ี อธบิ ายการปฏบิ ตั ิ ภาพประกอบ
9 หมุนตัวทางขวาเบี่ยงหนาทางซาย ย่ำเทา

ถัดอยูกับที่ 3 จังหวะ มือซายจีบปรกขาง
มอื ขวาตง้ั วงกลาง เอียงขวา

10 มือซายมวนมือปลอยเปนตั้งวงบน มือขวา
พลิกมือรับจีบลอแกวหลายทองแชน เอียง
ซา ย ถดั เทา ลอ มือขวาข้ึนหนาเวที 4 จงั หวะ
แทงมือขวาเปนลอแกวตั้งวงบน มือซายสง
จีบหลัง เอียงขวา เดินลงหลังเวทีอีก 4
จังหวะ

11 หมุนตวั ทางซา ย เบ่ยี งหนาทางซาย
เดินถัดเทาทารำสายแขนขึ้นหนาเวที
จังหวะสุดทายกอนลงจังหวะ กาวหนาเทา
ขวากดไหลซ าย เอยี งศรี ษะทางซา ย จากนนั้
ยืดตัว กลับมาเคาะจมูกเทาซาย เอียงศีรษะ
ทางขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดย่ี ว รำฉยุ ฉายวันทอง 43

8. ทา เพลงลา ภาพประกอบ
ทา ท่ี อธบิ ายการปฏบิ ัติ
1 เบี่ยงตัวทางซาย ประเทาขวา มือทั้งสอง
หงายฝามือรับจีบลอแกวระดับวงลาง
จากนั้นกาวหนา เทาขวา มือขวาดีดจีบออก
ระดับวงบน มือซายดีดจีบออกระดับวงลา ง
เอยี งขวา

2 เบี่ยงตัวทางขวา ประเทาซาย มือทั้งสอง
หงายฝามือรับจีบลอแกวระดับวงลาง
จากน้ันกา วหนาเทาซาย มอื ซายดีดจีบออก
ระดับวงบน มือขวาดีดจีบออกระดับวงลา ง
เอียงซาย

เอกสารประกอบการเรยี นรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวันทอง 44

ทา ท่ี อธิบายการปฏบิ ตั ิ ภาพประกอบ
เบี่ยงตัวทางซาย ประเทาขวา มือทั้งสอง

3 หงายฝามือรับจีบลอแกวระดับวงลาง
จากนั้นกาวหนา เทาขวา มือขวาดีดจีบออก
ระดับวงบน มือซายดีดจีบออกระดับวงลา ง
เอียงขวา

4 เบี่ยงตัวทางขวา ประเทาซาย มือทั้งสอง
หงายฝามือรับจีบลอแกวระดับวงลาง
จากนนั้ กา วหนาเทาซาย มอื ซายดีดจีบออก
ระดับวงบน มือขวาดีดจีบออกระดับวงลา ง
เอยี งซา ย

เอกสารประกอบการเรยี นรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวันทอง 45

ทา ท่ี อธิบายการปฏบิ ตั ิ ภาพประกอบ
5 เบี่ยงตัวทางซาย ประเทาขวา มือทั้งสอง

หงายฝามือรับจีบลอแกวระดับวงลาง
จากนั้นกาวหนา เทาขวา มือขวาดีดจีบออก
ระดับวงบน มือซายดีดจีบออกระดับวงลา ง
เอียงขวา

6 เบี่ยงตัวทางขวา ประเทาซาย มือทั้งสอง
หงายฝามือรับจีบลอแกวระดับวงลาง
จากนนั้ กา วหนาเทาซาย มอื ซายดีดจีบออก
ระดับวงบน มือขวาดีดจีบออกระดับวงลา ง
เอยี งซา ย

เอกสารประกอบการเรยี นรำเด่ยี ว รำฉยุ ฉายวันทอง 46

ทาท่ี อธิบายการปฏบิ ัติ ภาพประกอบ
7 1. หมุนตวั ทางขวา กาวไขวเ ทา ซา ย มอื ขวา

จบั จบี คว่ำ มอื ซายแบลาดขางลำตวั เอยี ง
ซา ย
2. กาวขา งเทาขวา มือขวาปลอยจบี เปน วง
บัวบาน มอื ซา ยเหยียดแขนตึงตัง้ ขอมือข้นึ
เอียงขวา
3. ยอนตัวหนกั ขวา แทงมือขวา มอื ซายสง
จบี หลัง เอียงซาย

4. จากนน้ั ยอนตัวหนกั ซา ย พรอมกบั แทง
ขอ มือซายเปนวงหนา มอื ขวาสงจีบหลัง
แขนตึง เอียงขวา ยดื ยบุ ว่ิงซอยเทากลับ
หลงั เวที

เอกสารประกอบการเรยี นรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวนั ทอง 47

สรปุ

ฉยุ ฉายวนั ทองแตง ตวั เปนการแสดงรำเดี่ยว อยใู นการแสดงละคร เร่ืองขุนชา งขนุ แผน ตอนพระ
ไวยแตกทพั ผแู สดงเปน นางวนั ทองแตง กายนงุ ผาจีบหนานางสีมวง ตามบทประพันธ ชายพกดา นซาย หม
สไบผาตาดทองมีชายหอยทางขวา สวมศิราภรณกระบังหนา อุบะ ดอกไมทัด เกี้ยวและปนปกผม จี้นาง
พาหุรดั หรือกำไลตนแขน สงั วาล เข็มขัด กำไลขอมอื หรอื กำไลแผง กำไลขอเทา ใชว งปพาทยไมแ ขง็ หรอื วง
ปพาทยเคร่อื งหา ประกอบดวย ระนาด ฆองวง ตะโพน กลองทัด ฉ่ิง และปใ น เพลงที่ใชป ระกอบการแสดง
ไดแก เพลงรัว เพลงชมตลาด เพลงฉุยฉาย เพลงแมศรี เพลงเร็ว-ลา โดยจะมีทาทั้งหมด 89 ทา
ประกอบดวย ทาประกอบเพลงรวั 4 ทา ทาประกอบเพลงชมตลาด 43 ทา ทาประกอบเพลงฉุยฉาย 15
ทา ทา ประกอบเพลงแมศรี 23 ทา ทา ประกอบเพลงเรว็ - ลา 4 ทา ดังไดกลา วแลวขา งตน

เอกสารประกอบการเรียนรำเดย่ี ว รำฉยุ ฉายวนั ทอง 48

คำถามทบทวน
แบบฝกหัดท่1ี

คำชแี้ จง นกั เรียนตอบคำถามตอไปนใ้ี หถ ูกตอง
*******************************************************************************************

1. จงบอกรายองคป ระกอบของการแสดงชดุ ฉยุ ฉายวนั ทองแตงตัวมาใหถูกตองสมบรู ณ
ตอบ....................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................

2. ใหนักเรียนสรปุ ประวัตฉิ ยุ ฉายวันทองแตงตัวมาใหถ ูกตอ ง
ตอบ....................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................

เอกสารประกอบการเรยี นรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวนั ทอง 49

แบบฝก หดั ท่ี 2

คำชีแ้ จง ใหนกั เรียนเตบิ องคป ระกอบของกาใหเขาใจแลว ตอบคำถามตอ ไปนี้
**************************************************************************************

ช่ือ-นามสกลุ .......................................................................................... ช้นั ........................................ เลขท่.ี .....................

เอกสารประกอบการเรียนรำเด่ยี ว รำฉุยฉายวนั ทอง 50

แบบทดสอบหลงั เรยี น

วิชารำเดีย่ วรำคู สาขานาฏศลิ ป มหาวทิ ยาลัยราชภฏั นครศรธี รรมราช

เรือ่ ง รำฉยุ ฉายวนั ทอง เวลา 15 นาที คะแนน 10 คะแนน

*********************************************************************************************

คำช้ีแจง โปรดตรวจสอบและเลอื กคำตอบทีถ่ ูกตองเพียงคำตอบเดียวทำเครื่อง (X) ลงในกระดาษคำตอบ

*********************************************************************************

1.ฉยุ ฉายเอย ............................... วรรคตอ ไปคอื อะไร

ก. อกี สักเมอื่ ไรจึงจะมา

ข. เดินไปคอยทา ทางโนน เอย

ค. แลลอดสอดหา

ง. ออนระทวยนวยนาด

จ. เสร็จจำแลงแปลงกายเยอ้ื งกรายมาในปา

2.โอพระไวยสายใจ .......................................... วรรคตอไปคอื อะไร

ก. อีกสกั เมอื่ ไรจึงจะมา

ข. เดนิ ไปคอยทา ทางโนนเอย

ค. แลลอดสอดหา

ง. ออนระทวยนวยนาด

จ. เสรจ็ จำแลงแปลงกายเยือ้ งกรายมาในปา

3.แมศ รเี อย ............................................. วรรคตอ ไปคืออะไร

ก. แมศ รสี าวหงส

ข. เย้อื งยางมากลางดง

ค. เหมอื นหน่งึ หงสเ หมราช

ง. ผวิ เจา งามเม่อื ยามพิศ

จ. งามจริตเมือ่ ยามผาด