แนวทางการดำเนินงานและรูปแบบการจัดทักษะชีวิต 4 มิติ

แนวทางการดำเนนิ งานและรปู แบบ
การจดั กิจกรรมพฒั นาทกั ษะชวี ติ ผสู้ ูงอายุใน 4 มติ ิ

(มติ ิสุขภาพ มิติสังคม มิตเิ ศรษฐกิจ และมิติสภาพแวดล้อม)

ศนู ยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศยั กลมุ่ เปา้ หมายพเิ ศษ

สำนกั งาน กศน.
สำนกั งานปลดั กระทรวงศกึ ษาธกิ าร

กระทรวงศกึ ษาธกิ าร

คำนำ

เอกสาร “แนวทางการดำเนินงานและรูปแบบการจัดกิจกรรมพัฒนาทักษะชีวิตผู้สูงอายุใน 4 มิติ”
จัดทำขึ้นเพื่อให้สำนักงาน กศน. จังหวัด/กรุงเทพมหานคร และ กศน. อำเภอ/เขต ใช้เป็นแนวทางในการจัด
กิจกรรมพัฒนาทักษะชีวิตสำหรับผู้สูงอายุใน 4 มิติ ประกอบด้วย มิติสุขภาพ มิติสังคม มิติเศรษฐกิจ และ
มิติสภาพแวดล้อม เนื้อหาแบ่งเป็น 4 ส่วน ประกอบด้วย ส่วนที่ 1 บทนำ ส่วนที่ 2 แนวทางการจัดกิจกรรม
พฒั นาทักษะชีวิตผูส้ ูงอายใุ น 4 มิติ ส่วนท่ี 3 รปู แบบการจัดกิจกรรมพัฒนาทักษะชวี ิตผูส้ ูงอายุใน 4 มิติ และ
ส่วนท่ี 4 การนิเทศ ติดตาม และรายงานผล

สำนกั งาน กศน. ขอขอบคุณผ้ทู รงคุณวุฒิ ผบู้ ริหาร ศึกษานเิ ทศก์ นักวิชาการ ครู กศน. ทุกท่าน ที่ให้
ความร่วมมือในการจัดทำเอกสาร “แนวทางการดำเนินงานและรูปแบบการจัดกิจกรรมพัฒนาทักษะชีวิต
ผู้สูงอายุใน 4 มิติ” สำเร็จลุล่วงดว้ ยดี และหวังว่าเอกสารเล่มนี้จะเป็นประโยชน์ในการดำเนินงานและการจัด
กิจกรรมการศกึ ษาตลอดชีวติ สำหรบั กลุ่มเปา้ หมายผูส้ ูงอายุและประชาชนทั่วไป

ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศัยกล่มุ เป้าหมายพเิ ศษ
สำนกั งาน กศน. สำนกั งานปลัดกระทรวงศกึ ษาธิการ
มกราคม 2565

สารบญั

หนา้

ส่วนท่ี 1 บทนำ 1
สงั คมผู้สูงวยั (Aging Society) ในประเทศไทย 1
การวิเคราะหป์ ญั หาและอุปสรรคใน 4 มติ ิ สำหรบั สงั คมผู้สูงวัย 2
การใช้เทคโนโลยีและนวตั กรรมเพอื่ รองรบั สังคมผู้สงู วัยในปจั จุบัน 4
ความสำคัญของการจัดการศึกษาเพ่ือพฒั นาคุณภาพชีวิตผูส้ ูงอายุ 5
นโยบายและกฎหมายที่เกย่ี วข้องกับการพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ ผูส้ ูงอายุ 5
องค์ประกอบของการจัดการศกึ ษาเพ่ือพฒั นาคุณภาพชีวิตผสู้ งู อายุ 7
8
สว่ นที่ 2 แนวทางการจดั กิจกรรมพัฒนาทักษะชวี ติ ผู้สงู อายุใน 4 มิติ 8
หลักการดำเนินงาน 8
วตั ถุประสงค์ 8
กลุ่มเปา้ หมาย 9
รปู แบบการจัดกิจกรรมพัฒนาทักษะชวี ิตผ้สู งู อายุ 9
นยิ ามศพั ท์ 9
ข้นั ตอนการจัดกิจกรรมพัฒนาทักษะชีวติ ผู้สงู อายุ 10
บทบาท หน้าท่ขี องหนว่ ยงานท่ีเกย่ี วข้องในการจดั กจิ กรรมพัฒนาทักษะชวี ติ ผู้สงู อายุใน 4 มติ ิ 11
11
ส่วนที่ 3 รูปแบบการจัดกจิ กรรมพัฒนาทักษะชีวติ ผู้สูงอายุใน 4 มิติ 11
รูปแบบการจดั กจิ กรรมพัฒนาทักษะชวี ติ ผ้สู งู อายใุ น 4 มติ ิ 12
จุดมุง่ หมายของการจดั กจิ กรรมพัฒนาทักษะชีวิตผ้สู งู อายุใน 4 มิติ 14
กิจกรรมพัฒนาทกั ษะชวี ติ ผสู้ งู อายุ : มติ สิ ุขภาพ 18
ตัวอย่างแผนการจัดกจิ กรรมพัฒนาทักษะชีวติ ผู้สูงอายุ : มิติสุขภาพ 21
กิจกรรมพฒั นาทกั ษะชวี ติ ผู้สงู อายุ : มิติสงั คม 25
ตวั อยา่ งแผนการจดั กจิ กรรมพัฒนาทกั ษะชวี ิตผูส้ งู อายุ : มิตสิ งั คม 28
กจิ กรรมพัฒนาทักษะชีวติ ผ้สู ูงอายุ : มิติเศรษฐกิจ 32
ตัวอย่างแผนการจัดกิจกรรมพฒั นาทักษะชวี ิตผู้สงู อายุ : มิติเศรษฐกจิ 34
กจิ กรรมพฒั นาทกั ษะชีวิตผสู้ งู อายุ : มิติสภาพแวดลอ้ ม 38
ตวั อย่างแผนการจดั กจิ กรรมพฒั นาทกั ษะชีวติ ผู้สงู อายุ : มิติสภาพแวดลอ้ ม 38
38
ส่วนท่ี 4 การนิเทศ ตดิ ตาม และรายงานผล 38
การนิเทศ ตดิ ตามผล 39
การนิเทศ ติดตาม และรายงานผลโดยสถานศึกษา 39
ผูท้ ำหน้าท่นี ิเทศ 40
ข้นั ตอนการนเิ ทศ
เคร่อื งมอื การนิเทศ

บรรณานุกรม

สารบญั (ตอ่ ) 42
43
ภาคผนวก 47
แบบประเมนิ ความพงึ พอใจการเข้ารว่ มกจิ กรรมพัฒนาทักษะชวี ิตผู้สงู อายุ (4 มติ )ิ 48
แบบบนั ทกึ การนิเทศการจัดกจิ กรรมพัฒนาทักษะชวี ติ ผ้สู ูงอายุ (4 มิต)ิ
แบบติดตามผลหลังการเขา้ ร่วมกิจกรรมพฒั นาทักษะชวี ติ ผู้สงู อายุ (4 มิต)ิ 50
บันทึกข้อตกลงความรว่ มมือการบรู ณาการความรว่ มมือการพัฒนาคนตลอดช่วงชีวิต
(กลมุ่ เดก็ ปฐมวัยและผสู้ ูงอายุ) ลงวนั ท่ี 30 มีนาคม 2560
รายชอ่ื ผู้เกี่ยวข้องกับการจัดทำแนวทางการดำเนินงานและรปู แบบการจัดกจิ กรรม
พฒั นาทักษะชวี ิตผูส้ ูงอายใุ น 4 มติ ิ

สว่ นท่ี 1

บทนำ

สงั คมผู้สงู วยั (Aging Society) ในประเทศไทย
ปัจจุบันโลกกำลังเผชิญกับสังคมสูงวัย (Aging Society) และคาดว่าภายในปี พ.ศ. 2583

จะเปลี่ยนเป็นสังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ (Completely Aged Society) ซึ่งถือเป็น Mega Trend ที่นำมา
ซึ่งผลกระทบต่อบริบททางเศรษฐกิจและสังคมโลกอย่างรุนแรง โดยยุโรปและอเมริกาเหนือนั้นแซงหน้า
กลายเป็นสังคมสูงวัยโดยสมบูรณ์แล้ว ตามมาด้วยเอเชียนำโดย ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ สิงคโปร์และไทย
ซึ่งจากการศึกษาของหน่วยงานต่าง ๆ พบว่าเหตุผลหลักที่ทำให้โลกเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างรวดเร็ว เนื่องจาก
อัตราการเกิดที่ต่ำและประชากรอายุยืนยาว การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรดังกล่าว ส่งผลกระทบ
ด้านลบต่อการขาดแคลนแรงงาน เพราะสัดส่วนประชากรวัยแรงงานลดลง ขณะที่อัตราการพึ่งพิงมีแนวโน้ม
เพิ่มสูงขึ้น ทำให้ผลิตภาพลดลง ทำให้งบประมาณของรัฐบาลก็จะเพิ่มสูงขึ้นด้วย และส่งผลกระทบต่อการ
ขยายตัวของเศรษฐกจิ (GDP) ในทส่ี ุด ดงั นัน้ ประเทศท่ีมสี ัดส่วนประชากรผ้สู ูงอายุอยู่ในระดับสูงจำเป็นต้องมี
นโยบายและการวางแผนรองรับปญั หาต่าง ๆ ท่ีจะเกดิ ข้ึน

จากการรวบรวม วิเคราะหน์ โยบายและยุทธศาสตรใ์ นทุกระดับทเี่ กี่ยวข้องกับประเด็นนโยบายรองรับ
สังคมสูงวัย พบว่า จำเป็นอย่างยิ่งที่ภาครัฐ ภาควิชาการ ภาคเอกชน และภาคประชาชนจะต้องตระหนัก
ถึงผลกระทบและให้ความร่วมมือในการเตรียมความพร้อมที่จะรับมือกับสังคมสูงวัย โดยเฉพาะพัฒนาการ
ของกลไกและกระบวนการพัฒนาและขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะเพื่อรองรับสังคมสูงวัย จากหน่วยงาน
องค์กร และภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ทั้งภาครัฐ การเมือง ภาควิชาการ วิชาชีพ และภาคประชาสังคม เอกชน
ที่มนี โยบาย ความสามารถ และแนวทางการดำเนินงานตามพนั ธกจิ ที่แตกตา่ งกัน

สำหรับประเทศไทยในช่วง 30 ปีที่ผ่านมา เกิดการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางสังคมอย่างมาก
เนื่องจากผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรและเศรษฐกิจ ประเทศไทยเผชิญกับการเพิ่ม
จำนวนของผู้สูงอายุอย่างรวดเร็ว จากการสำรวจจำนวนผู้สุงอายุหรือประชากรที่มีอายุมากกว่า 60 ปีขึ้นไป
ทั้งชายและหญิง โดยสำนักงานสถิติแห่งชาติ พบว่าประเทศไทยเริ่มเข้าสู่สังคมสูงอายุตั้งแต่ปี พ.ศ. 2545
ซึ่งมีจำนวนประชากรสูงเกือบถึงร้อยละ 10 ของประชากรทั้งประเทศ ในขณะที่วัยเด็กและวัยแรงงาน
ลดน้อยลง และคาดการณ์ว่าปี พ.ศ. 2567 – 2568 ประเทศไทยจะก้าวเข้าสู่สังคมสูงอายุโดยสมบูรณ์ และ
จะก้าวเข้าสู่สังคมสงู อายอุ ยา่ งเต็มที่ (Super-aged Society) ในปี พ.ศ. 2568

จากการเปลี่ยนผ่านสังคมไทยเป็นสังคมผู้สูงอายุที่ประชากรวัยเด็กและวัยแรงงานลดน้อยลง
การเตรียมความพร้อมของสังคมไทยเพื่อรองรับสังคมสูงอายุในทุกด้านจึงมีความสำคัญ โดยเฉพาะอย่างย่ิง
การสร้างหลักประกันว่าผู้สูงอายุจะได้รับการส่งเสริม สนับสนุนในทุกด้าน ทั้งระบบประกันสุ ขภาพ
หลักประกันทางสังคม เศรษฐกิจด้วยการส่งเสริมการออม การสร้างรายได้ให้ผู้สูงอายุเพื่อลดการพึ่งพา
ทางเศรษฐกิจ การเพิ่มกำลังแรงงาน ด้วยการจ้างงานผู้สูงอายุ สนับสนุนสวัสดิการสังคม และการส่งเสริม
การศึกษาในด้านต่าง ๆ การ Upskill และ Reskill เพื่อผ้สู ูงอายจุ ะไดร้ บั การพัฒนาและมีคณุ ภาพชวี ติ ที่ดี

การจัดการศึกษาสำหรับผู้สูงอายุ ซึ่งถือเป็นกุญแจสำคัญของการพัฒนาประเทศต่อไปในอนาคต
หากผู้สูงอายุซึ่งต่อไปถือว่าเป็นประชากรส่วนใหญ่ของประเทศมีคุณภาพ จะกลายเป็นตัวแปรสำคัญที่ช่วย
พัฒนาประเทศ เป็นกำลงั สำคญั ของการปรับโครงสรา้ งเศรษฐกจิ และพฒั นาเทคโนโลยี ทั้งนี้ การจัดการศกึ ษา
สำหรับผู้สูงอายุ เข้ามาเรียนเพื่อปรับวุฒิการศึกษา หรือดำเนินการในรูปแบบการศึกษานอกระบบสำหรับ
ผู้สูงอายุเรียนในโรงเรียนผู้สูงอายุ หรือการศึกษาตามอัธยาศัยที่เรียนในลักษณะการฝึกอบรมระยะส้ัน
ผา่ นหลักสูตรตา่ ง ๆ เช่น การฝกึ อาชพี เปน็ ต้น

1

กระทรวงศึกษาธิการ ได้ลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือการบูรณาการความร่วมมือการพัฒนาคน
ตลอดช่วงชีวิต ร่วมกับกระทรวงมหาดไทย กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ และ
กระทรวงสาธารณสุข เมื่อวันที่ 30 มีนาคม 2560 โดยกำหนดให้กระทรวงศึกษาธิการมีบทบาทหน้าที่ในการ
ส่งเสริม สนับสนุนการจัดกิจกรรมส่งเสริมคุณภาพชีวิต เพื่อคงภาวะติดสังคมให้แก่ผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคม
ในชุมชน ด้วยหลักสูตรและรูปแบบที่หลากหลาย และผลิตผู้ดูแลผู้สูงอายุร่วมกับกระทรวงสาธารณสุข
เพื่อดูแลผู้สูงอายุภาวะพึ่งพิงในครอบครัว ในชุมชน และเพื่อการมีงานทำของประชากรวัยแรงงาน
การจัดการศึกษาตลอดชีวิตเป็นอีกวิธีการหนึ่งที่จะช่วยคงภาวะติดสังคมให้แก่ผู้สูงอายุกลุ่มนี้ รูปแบบ
ของการศึกษาตลอดชีวิตดังกล่าว ได้แก่ การออกแบบกิจกรรมที่ให้ความรู้ในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับคุณภาพชีวิต
ของผู้สงู อายุ ท่ีเปิดโอกาสให้ผสู้ งู อายุกลุ่มตดิ สงั คมไดอ้ อกมาทำกิจกรรมร่วมกนั อยา่ งสม่ำเสมอ ซึ่งลักษณะของ
กิจกรรมกลุ่มนี้ก็เพื่อป้องกันไม่ให้ผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคมมีพัฒนาการไปเป็นผู้สูงอายุภาวะพึ่งพิง (ติดบ้านและ
ติดเตียง) ตราบเท่าที่ผู้สูงอายุยังสามารถคงสมรรถนะทางกาย จิตและสมองไว้ได้ยืนยาวขึ้นหรือตลอดชีวิต
ย่อมสร้างประโยชน์ให้แก่ครอบครัว ชุมชนและสังคมได้ อีกทั้งยังช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายในการดูแลรกั ษาของ
ภาครัฐได้จำนวนมาก ปัจจัยสำคัญของการที่จะคงภาวะติดสังคมในผู้สูงอายุไว้ให้นานที่สุด ขึ้นอยู่กับการที่
ผูส้ งู อายมุ ีโอกาสเขา้ ร่วมกิจกรรมท่ีเหมาะสมและอย่างสม่ำเสมอ

สำนักงาน กศน. จงึ ดำเนนิ การจดั ทำแนวทางการดำเนินงานและรูปแบบการจัดกจิ กรรมพฒั นาทักษะ
ชีวิตใน 4 มติ ิ ได้แก่ มติ ดิ ้านสุขภาพ ด้านสังคม ด้านเศรษฐกิจ และดา้ นสภาพแวดลอ้ ม เพื่อสง่ เสริมการเตรียม
ความพร้อมในทุกมิติให้ผู้สูงอายุมีโอกาสในการศึกษาและการเรียนรู้ตลอดชีวิตตอย่างต่อเนื่องผ่านหลักสูตร/
กิจกรรม ในรูปแบบที่หลากหลาย เพื่อผู้สูงอายุจะได้รับการพัฒนาและมีคุณภาพชีวิตที่ดีและดำรงชีวิต
อยใู่ นสังคมไดอ้ ยา่ งมีคณุ ภาพและมคี วามสขุ

การวิเคราะห์ปญั หาและอุปสรรคใน 4 มติ ิ สำหรบั สังคมผู้สูงวัย
การวิเคราะห์ปัญหาและอุปสรรค 4 มิติ (มิติสุขภาพ มิติสังคม มิติเศรษฐกิจ และมิติสภาพแวดล้อม)

จากการเพิ่มขึ้นของประชากรสูงวัยอย่างต่อเนื่อง ในขณะที่ประชากรวัยเด็กและวัยแรงงานลดลง ส่งผลให้
สัดส่วนของคนวัยทำงานต่อผู้สูงอายุจะทยอยลดลงเรื่อย ๆ จากคนวัยแรงงาน 6.4 คน ต่อผู้สูงอายุ 1 คน
ในปี พ.ศ. 2548 จะลดลงเหลือวัยแรงงาน 5.4 คนต่อผู้สูงอายุ 1 คน ในปี พ.ศ. 2563 และวัยแรงงานลดลง
เหลือเพียง 1.9 คน ต่อผู้สูงอายุ 1 คน ในปี พ.ศ. 2578 ทำให้ฐานภาษีของประเทศแคบลง ส่งผลต่อการ
จัดเก็บรายได้จากภาษีเงินได้ของภาครัฐที่จะนำมาใช้จ่ายในการพัฒนาประเทศลดลงตามไปด้วย ในขณะที่
ค่าใช้จา่ ยในการจัดสวสั ดิการแกผ่ ู้สูงอายุเพิ่มขนึ้ อาทิ เบ้ยี ยงั ชีพผู้สูงอายุหรือค่ารักษาพยาบาล ซ่ึงอาจนำไปสู่
การขาดดุลงบประมาณ และการสะสมหนี้สาธารณะเพิ่มขึ้นได้ในอนาคต และจากกำลังแรงงานที่เป็นปัจจัย
การผลิตลดลง ส่งผลให้เกิดปัญหาการขาดแคลนแรงงานเพิ่มขึ้น ในขณะที่ประชากรวัยสูงอายุ ที่ต้อง
เกษียณอายุการทำงานมีจำนวนมากขึ้น ดังนั้น จะทำอย่างไรที่จะยังคงประชากรวัยสูงอายุที่มีคุณค่าและ
มีศักยภาพเหล่านี้ให้อยูใ่ นระบบการทำงานให้นานทีส่ ดุ สามารถทำคุณประโยชน์ตอ่ ตนเอง ครอบครัว ชุมชน
และสังคมได้ ดังนั้น สิ่งที่ควรจะคำนึงถึง คือ ประชากรวัยทำงานซึ่งมีอายุที่ยืนยาวมากขึ้น ซึ่งเป็นทุนมนุษย์
ทจี่ ะประคับประคองเศรษฐกจิ ในอนาคต

ประเด็นสำคัญลำดับแรก คือ จะทำอย่างไรให้ประชากรวัยทำงานมีความพร้อม ทั้งการมีสุขภาพที่ดี
มีทกั ษะการทำงานทหี่ ลากหลาย มีเงนิ ออมไวใ้ ชห้ ลังเกษยี ณอย่างเพยี งพอจนสน้ิ อายุขยั มีส่วนร่วมในกิจกรรม
ทางสังคม และมีสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมและปลอดภัยต่อการใช้ชีวิตยามสูงวัย เพื่อรองรับผู้สูงอายุทั้งใน
ปัจจุบันและอนาคตให้มีคุณภาพชวี ติ ทดี่ ี แต่เนือ่ งจากปัจจบุ ันระบบสวสั ดิการภาครัฐทสี่ รา้ งหลักประกันรายได้
ให้กับผู้สูงวัยมีอยู่หลากหลายระบบ และต่างหน่วยงานต่างมีผู้รับผิดชอบที่แตกต่างกัน ขาดการบูรณาการ

2

ร่วมกัน เกิดความไม่เป็นเอกภาพ อาทิ เงื่อนไขการเกิดสิทธิ การสมทบจากรัฐ และระดับสิทธิประโยชน์
ที่แตกต่างกันและยังส่งผลให้เกิดปัญหาอื่น ๆ ตามมา อาทิ ความไม่เพียงพอของเงินเพื่อการยังชีพ ความไม่
ยั่งยืนของกองทุน เมื่อโครงสร้างประชากรเปลี่ยนแปลงไป ความไม่ครอบคลุมประชากรวัยแรงงานทุกคน
โดยเฉพาะแรงงานนอกระบบเป็นจำนวนมากท่ยี ังตกหลน่ ไม่อยใู่ นระบบประกนั รายได้ใด ๆ ทง้ั ส้ิน หรือความ
ซ้ำซ้อนของผู้รับสิทธิประโยชน์อันเนื่องมาจากต่างระบบ ต่างก็มีระบบฐานข้อมูลที่แตกต่างกัน ยิ่งไปกว่าน้ัน
สมาชิกไม่สามารถย้ายกองทุนเมื่อมีการเปลี่ยนงาน ทำให้การส่งเงินสมทบไม่ต่อเนื่อง และยังส่งผลให้ขาด
คณุ สมบัตใิ นการรบั เงนิ บำนาญหรือรบั ไดไ้ มเ่ ตม็ จำนวน

ในปี พ.ศ.2564 ประเทศไทยก็จะกลายเป็นสังคมสูงอายุระดับสมบูรณ์ (Aged Society) ในขณะที่
บ้านของผู้สูงอายุมีสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมและปลอดภัย เพียงแค่ร้อยละ 7.3 เท่านั้น ยิ่งไปกว่านั้น พื้นท่ี
สาธารณะ อาทิ ตลาดสด ศูนย์บริการสาธารณสุข สวนสาธารณะ สถานขี นส่ง ศาสนสถานต่าง ๆ เป็นจำนวนมาก
ยังคงไม่มีสิ่งอํานวยความสะดวกสำหรับผู้สูงอายุ เช่น ทางลาด ราวจับบันไดทางเดิน ห้องน้ำ ฯลฯ ในขณะที่
กฎกระทรวงที่เกี่ยวกับการกำหนดสิ่งอำนวยความสะดวกในอาคาร สถานที่ หรือบริการสาธารณะสำหรับ
คนพิการและผู้สูงอายุที่มีอยู่ในปัจจุบัน จำนวน 3 ฉบับ (พ.ศ. 2548, พ.ศ. 2555, และ พ.ศ. 2556) ยังไม่ได้
มีการบังคับอาคารทุกประเภท ไม่บังคับย้อนหลงั กับอาคารท่ีสร้างกอ่ นการบัญญัติกฎกระทรวง ตลอดจนไม่มี
การกำหนดบทลงโทษ หากไม่ปฏิบัติตาม จึงเป็นเหตุให้สภาพแวดล้อมในที่อยู่อาศัยและสถานที่สาธารณะ
เป็นจำนวนมากยังคงไม่เหมาะสมและไม่ปลอดภัยต่อผู้สูงอายุ จากสถิติผู้สูงอายุที่บาดเจ็บด้วยสาเหตุการ
พลัดตกหกล้ม ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของกระดูกสะโพกหัก จากข้อมูลระหว่างปีพ.ศ. 2559–2562 พบว่า
มีจำนวน 141,895 ราย ซึ่งเพิ่มมากขึ้น คิดเป็นร้อยละ 29.5 จากปี พ.ศ. 2559 นำไปสู่ความพิการและ
ทพุ พลภาพ เป็นภาระของครอบครัว ชุมชน และรฐั ต้องให้การดูแล และหากเปรยี บเทียบค่าใช้จ่ายในการดูแล
รักษาพยาบาลผู้สูงอายุที่หกล้ม กระดูกสะโพกหัก ศีรษะแตก จะเป็นจำนวนเงิน 100,000 บาทต่อคน
ซึ่งสูงกว่าต้นทุนการปรับสภาพบ้านให้มีความเหมาะสม และร้อยละ 50 ของผู้สูงอายุที่รับการรักษาจากการ
หกล้ม ครงึ่ หนึง่ จะเสียชีวิตภายในระยะเวลา 1 ปี ดังน้ัน ประเดน็ สภาพแวดล้อมท่ีไมเ่ หมาะสม จึงเป็นอีกหน่ึง
ประเด็นเร่งด่วนที่สำคัญมากที่ควรได้รับการแก้ไข และด้วยอายุที่เพิ่มมากขึ้น สภาพร่างกายก็เริ่มทรุดโทรม
และเจ็บป่วยเป็นโรคต่าง ๆ เพิ่มขึ้นตามไปด้วย โดยประมาณคร่ึงหน่ึงของผู้สูงอายุ มีโรคประจำตัวเรื้อรัง เชน่
เบาหวาน ความดนั โลหิตสงู เปน็ ตน้ โดยผลกระทบดา้ นสขุ ภาพของผู้สงู อายุ จะก่อใหเ้ กิดปญั หาตา่ ง ๆ ตามมา
อาทิ ภาระค่าใช้จ่ายด้านการจัดสวัสดิการเพิ่มขึ้น และจากการคาดการณ์ค่าใช้จ่ายสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุ
เพิ่มขึ้นจาก 60,000 ล้านบาท ในปี พ.ศ. 2553 เป็น 220,000 ล้านบาท หรือคิดเป็นร้อยละ 2.8 ของ GDP
ในปี พ.ศ. 2565 ซึ่งรวมถึงกองทุนระบบการดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุขสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง
(Long – term Care : LTC) ในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ คิดเป็นปีละประมาณ 1 พันล้านบาท
ในการส่งเสริมสุขภาพ ป้องกันโรค คัดกรองสุขภาพผู้สูงอายุ และจัดหาผู้ดูแลด้านสุขภาพแบบไม่เต็มเวลา
(part time care giver)

สังคมสูงวัยมิใช่เป็นเรื่องของผู้สูงอายุเพียงวัยเดียว แต่เป็นเรื่องของคนทุกวัยและทุกภาคส่วน
ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคธุรกิจที่ทำคุณประโยชน์เพื่อสังคม สถาบันการศึกษา สถาบันศาสนา ครอบครัว
อาสาสมัคร และชุมชน ที่จะต้องตระหนักและเข้ามามีส่วนร่วมในการเตรียมความพร้อมไปด้วยกัน เพื่อเข้าสู่
สังคมสูงวัยอย่างมีคุณภาพ จากโจทย์ประเด็นท้าทายต่าง ๆ ดังกล่าวข้างต้น ภาครัฐจึงมีความจำเป็นอย่างย่งิ
ที่จะต้องเร่งปฏิรูประบบต่าง ๆ ในทุกมิติในวันนี้ เพื่อเตรียมความพร้อมรองรับสังคมสูงวัยคนไทยอายุยืน
ในอนาคตอีก 15 ปี ที่จะมาถึงในไม่ช้านี้ เพื่อสร้างหลักประกันการดำรงชีวิตที่ดีให้แก่ประชาชนทุกคน
อย่างเสมอภาค เท่าเทียม และทั่วถึง สร้างความเป็นธรรม ลดความเหลื่อมล้ำระหว่างบุคคลกลุ่มต่าง ๆ

3

ในสังคม บรรลุวิสยั ทัศนท์ ก่ี ำหนดไว้ในยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561 – 2580) ทีว่ า่ “ประเทศไทยมีความ
มัน่ คง ม่งั คง่ั ย่งั ยืน เปน็ ประเทศทพี่ ฒั นาแลว้ ด้วยการพฒั นาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียง”

จากปัญหาและอุปสรรคที่กล่าวมาข้างต้น มาตรการดำเนินการที่ดีที่สุด คือ การส่งเสริมให้คนไทย
มีสขุ ภาพดใี หน้ านท่สี ดุ ลดช่วงเวลาทีเ่ จ็บป่วยและภาวะพง่ึ พงิ ผอู้ นื่ ให้นอ้ ยลง พง่ึ พาตนเองเป็นหลักใหม้ ากท่ีสุด
โดยการส่งเสริมสุขภาพ ป้องกันโรคตั้งแต่วัยเยาว์ตามหลักการ “สร้างนำซ่อม” ซึ่งปัจจุบัน หลายกระทรวง
ได้เข้าไปส่งเสริม สนับสนุนให้มีศูนย์ต่าง ๆ ประจำตำบลภายใต้ชื่อต่าง ๆ ตัวอย่างเช่น ศูนย์พัฒนาคุณภาพ
ชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ และศูนย์พัฒนาครอบครัวในชุมชน (กระทรวงการพัฒนาสังคมและ
ความมน่ั คงของมนุษย์) ศนู ย์อยูด่ ี (กระทรวงมหาดไทย) ศนู ย์ฟ้ืนฟูสุขภาพ (กระทรวงสาธารณสขุ ) ฯลฯ โดยมี
วัตถุประสงคเ์ พื่อส่งเสริมการจดั กิจกรรมของผู้สูงอายุและคนทุกวยั ในชุมชนตามความต้องการ ซึ่งศูนย์เหลา่ น้ี
ควรบูรณาการเป็นศูนย์เดียวกัน (Operation Unit) ภายใต้การกำกับดูแลขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
นั้น ๆ โดยได้รับการสนับสนุนทรัพยากรดำเนินงานจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในส่วนที่เกินขีดความสามารถ
เพื่อการบริหารจัดการที่มีเอกภาพ ประสิทธิภาพ ประสิทธิผล เกิดความคุ้มค่าของการใช้จ่ายงบประมาณ
ลดความซ้ำซ้อน สร้างความเจริญก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ทำให้มีการพัฒนานวัตกรรมที่เอื้อประโยชน์ต่อการ
ดำรงชวี ิตของผู้สงู อายุ

การใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมเพือ่ รองรับสงั คมผู้สูงวัยในปจั จุบนั
ปัจจุบันเทคโนโลยี และนวัตกรรมมีส่วนสำคัญต่อการดำรงชีวิตของประชากรไทย และมีส่วนสำคัญ

ในการส่งเสริม สนับสนุนการพัฒนาคุณภาพชีวิตคนทุกช่วงวัย ดงั นัน้ ในสถานการณ์สังคมสูงวัยของประเทศไทย
จึงมีความจำเป็นที่ต้องใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรม เพื่อสนับสนุนการขับเคลื่อนมาตรการรองรับสังคมสูงวัย
คนไทยอายุยืนในทุกมิติ แต่ปัจจุบันการนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาปรับใช้กับการทำงานด้านการพัฒนา
คณุ ภาพชีวิตประชากร เพ่อื รองรบั สังคมสงู วยั คนไทยอายยุ นื ยงั มีปัญหาในหลากหลายประเด็น ดงั ต่อไปน้ี

1. ผู้สูงอายุส่วนใหญ่ ขาดความรู้ ความเข้าใจ และทักษะในการใช้เทคโนโลยี ประกอบกับความวิตก
กังวล ในเรอ่ื งความเปน็ ส่วนตวั และความปลอดภยั ทำใหผ้ ้สู ูงอายไุ มย่ อมรบั เทคโนโลยใี หม่ ๆ

2. ปัญหาการถูกมิจฉาชีพหลอกลวงจากสังคมบนโลกออนไลน์ และการได้รับข้อมูลข่าวสาร
ทค่ี ลาดเคลื่อน บดิ เบอื น ไมเ่ ปน็ ความจริง (Fake News)

3. นวัตกรรมบางอยา่ งที่ผลิตขน้ึ ยังไมร่ องรับและสอดคล้องกบั การเช่ือมต่อ/สัญญาณในประเทศไทย
รวมถงึ การขอใบอนุญาตจากภาครฐั ที่มีขน้ั ตอนที่ยุ่งยาก ซับซ้อน ไม่เอื้อต่อการดำเนนิ งาน

4. การทดลองนวัตกรรมและเทคโนโลยีที่นำเข้าจากต่างประเทศ มีขั้นตอนและระยะเวลาในการ
ทดลองใชน้ วัตกรรมประมาณ 6 เดือน และหากมีการนำเข้าเทคโนโลยแี ละนวัตกรรมชิ้นใหม่ ตอ้ งใช้ระยะเวลา
ในขั้นตอนการขอใบอนุญาตนำเข้าแต่ละกรณี จึงทำให้การพัฒนาเทคโนโลยี/นวัตกรรมเป็นไปอย่างล่าช้า
ขาดความต่อเน่อื ง

5. ต้นทนุ การผลิตนวัตกรรมสูง ทำใหป้ ระชาชนทีม่ ฐี านะยากจนไม่สามารถเขา้ ถึงนวัตกรรมดังกล่าวได้
6. ระเบียบกระทรวงมหาดไทย ยังไม่รองรับให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สามารถเบิกจ่าย
งบประมาณด้านดิจิทัล เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุด้วยงบประมาณของตนเองได้ ทำให้องค์กรปกครอง
ส่วนท้องถิ่น บางแห่งถูกสำนักงานตรวจเงินแผ่นดินท้วงติง การดำเนินภารกิจดังกล่าวไม่สามารถเบิกจ่ายได้
เพราะเปน็ ภารกิจท่ซี ้ำซอ้ นกบั กระทรวงดิจิทัลเพอ่ื เศรษฐกิจและสังคม

4

ความสำคญั ของการจัดการศึกษาเพื่อพฒั นาคุณภาพชวี ิตผ้สู งู อายุ
ปจั จบุ ันผสู้ ูงอายุตอ้ งใชช้ ีวิตท่ีเหลืออยใู่ นช่วงสุดท้ายของชวี ิต ในการเรยี นรตู้ ลอดเวลาเช่นเดียวกับคน

ในวัยอื่น ๆ เพราะที่ผ่านมาเรามักเข้าใจว่า ผู้สูงอายุนั้นผ่านประสบการณ์มามากและควรจะอยู่ในฐานะผูส้ อน
ผู้ถ่ายทอดประสบการณ์มากกว่าบุคคลทั่วไป แต่หากเราพิจารณาอย่างรอบคอบแล้วจะพบว่า สิ่งที่เราเรียนรู้
จากผู้สูงอายุ เหล่านั้น คือ เรื่องราวความรู้และประสบการณ์ในอดีตที่เป็นรากเหง้าพื้นฐานของปัจจุบัน
ผู้สูงอายุเหล่านั้นจะมีความภาคภูมิใจกับอดีตและยินดีถ่ายทอดได้อย่างเต็มความสามารถ แต่เนื่องจาก
สภาพแวดล้อม สังคม เศรษฐกิจ ในปัจจุบันมีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก และแตกต่างไปจากความรู้เดิม
และประสบการณ์เดิมของผู้สูงอายุ ซึ่งผู้สูงอายุจำเป็นต้องดำรงชีวิตท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงแปลกใหม่
เหลา่ นี้ จึงมคี วามจำเปน็ อยา่ งย่งิ ทีผ่ ู้สงู อายตุ ้องเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ อกี มากมาย อาทิ

1. ผสู้ งู อายตุ ้องเรยี นรู้ที่จะต้องดูแลสขุ ภาพตนเอง รู้จกั ปอ้ งกนั โรค รู้จกั การออกกำลังกายที่เหมาะสม
รู้จกั การกนิ และการอยู่

2. ผู้สูงอายุต้องเรียนรู้ที่จะมีสุขภาพจิตที่ดี เพื่อท่ีจะได้ใช้ชีวิตในท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงไปได้
เรียนรู้ที่จะเข้าใจคนอื่นและไม่หงุดหงิดหรือเครียดอยู่ตลอดเวลา เพราะสภาพทางสังคมเปลี่ยนไปผู้สูงอายุ
ต้องเรียนรู้ท่ีจะฟืน้ ฟสู มรรถภาพท่ีสูญเสยี เสอื่ มโทรมไปทั้งกายและใจ

3. ผู้สูงอายุต้องเรียนรู้ที่จะใช้บริการต่าง ๆ ของรัฐ อาทิ โรงพยาบาล สถานที่ราชการ การเดินทาง
และการบริการอื่น ๆ แม้จะเป็นการใช้บริการซ้ำ ๆ จากสถานที่เดิม ๆ ที่มีความคุ้นเคย แต่ก็มีความจำเป็น
ทผ่ี ูส้ งู อายุต้องเรยี นรู้ท่ีจะใช้บริการใหม่ ๆ เพิ่มมากขน้ึ

4. ผู้สูงอายุต้องเรียนรู้เกี่ยวกับกฎหมายที่เกี่ยวข้อง อาทิ บำเหน็จ บำนาญ พินัยกรรม ตลอดจน
นิติกรรมสัญญาต่าง ๆ เพราะอย่างน้อยยังมีสิทธิ์ในฐานะประชาชนคนหนึ่งที่ต้องใช้กฎหมายเป็นส่วนหนึ่ง
ของการดำรงชวี ิต

5. ผู้สูงอายุต้องเรียนรู้ที่จะต้องมีอาชีพเสริม ถึงแม้ว่าจะเกษียณอายุจากงานที่เคยทำแล้วก็ตาม
แต่หลายคนก็ยงั มีงานทำต่อไปเรื่อย ๆ ในงานทเ่ี หมาะกับตนเอง เพราะตราบใดท่ยี ังมีชวี ิตอยู่รายได้ก็เป็นสิ่งท่ี
จำเป็นยิ่งถ้าต้องอยู่อย่างลำพัง การมีรายได้พอจุนเจือตนเองบ้าง ก็จะทำให้ชีวิตอยู่ได้โดยไม่เดือดร้อนหรือ
เปน็ ภาระใคร

6. ผูส้ งู อายุตอ้ งเรียนรู้ท่ีจะอยรู่ ่วมกับผู้อื่นและต้องเรยี นรู้ท่ีจะอยู่คนเดียว ผู้สูงอายุต้องเรียนรู้ที่จะอยู่
ร่วมกับผู้อื่นที่ต่างวัย ต่างทัศนคติ และอาจจะต้องเรียนรู้ที่จะอยู่คนเดียว และในที่สุดผู้สูงอายุก็ต้องเรียนรู้
ทจี่ ะตายจากไปอย่างสงบ ดว้ ยใจที่งดงามไมเ่ ป็นทกุ ข์

ด้วยเหตุผลนี้ การจัดการศึกษาสำหรับผู้สูงอายุจึงมีความสำคัญและมีความจำเป็นยิ่ง และจะอำนวย
ประโยชน์ต่อผู้สูงอายุเป็นอย่างมาก ทั้งนี้ เป็นการศึกษาเพื่อช่วยให้การเตรียมตัวสำหรับผู้สูงอายุให้สามารถ
จัดการชีวิตในบั้นปลายของตนเองได้อย่างมีความสุข สงบ ช่วยกระตุ้นให้ผู้สูงอายุมีความรู้ ความทันสมัย
อยู่เสมอ สามารถรับทราบข้อมูลต่าง ๆ จากสังคมปัจจุบัน ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญและจำเป็นต่อการปรับตัว เพื่อให้
สามารถดำเนินชวี ติ ได้อยา่ งสมดลุ มีความสุข และเป็นผู้สงู อายทุ มี่ ีคณุ คา่ และมคี ุณภาพ

นโยบายและกฎหมายที่เกยี่ วข้องกับการพฒั นาคุณภาพชีวติ ผ้สู ูงอายุ
แผนผู้สูงอายแุ ห่งชาติ ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2545 - 2564) มวี ัตถปุ ระสงค์เพ่ือสร้างจิตสาํ นึกให้คนในสังคม

ตระหนักถงึ ผูส้ ูงอายุในฐานะบุคคลที่มปี ระโยชน์ต่อสังคม ให้ทุกคนตระหนักถงึ ความสำคญั ของการเตรียมการ
เข้าสู่การเป็นผู้สูงอายุที่มีคุณภาพ ให้ผู้สูงอายุดำรงชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี มีคุณภาพชีวิตที่ดี และสามารถพึ่งพา
ตนเองได้ รวมถึงมีหลักประกันให้ครอบครัว ชุมชน รวมถึง องค์กรภาครัฐและเอกชนมีส่วนร่วมในภารกิจ
ด้านผู้สูงอายุ มีกรอบและแนวทางปฏิบัติสำหรับส่วนต่าง ๆ ในสังคม ทั้งภาคประชาชน ชุมชน องค์กร

5

ภาครัฐและเอกชนที่ปฏิบัติงานเกี่ยวกับผู้สูงอายุได้ปฏิบัติงานอย่างประสานและสอดคล้องกัน นอกจากน้ี
แผนผูส้ ูงอายแุ หง่ ชาติ ฉบับที่ 2 ได้แบ่งยทุ ธศาสตรก์ ารพัฒนาดา้ นผู้สูงอายุ ออกเป็น 5 ยทุ ธศาสตร์ ดงั ตอ่ ไปนี้

1. ยทุ ธศาสตร์ดา้ นการเตรยี มความพร้อมของประชากรเพ่ือวยั สูงอายุท่มี คี ุณภาพ
2. ยทุ ธศาสตร์ด้านการสง่ เสรมิ และพฒั นาผสู้ งู อายุ
3. ยทุ ธศาสตร์ดา้ นระบบคุ้มครองทางสังคมสำหรับผสู้ ูงอายุ
4. ยทุ ธศาสตรด์ า้ นการบรหิ ารจดั การ เพื่อการพฒั นางานด้านผู้สูงอายรุ ะดบั ชาตแิ ละการพัฒนา
บคุ ลากรด้านผ้สู งู อายุ
5. ยุทธศาสตร์ด้านการประมวลและพัฒนาองค์ความรู้ด้านผู้สูงอายุ และการติดตาม ประเมินผล
การดำเนนิ การ
สำหรับพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546 บัญญัติให้ผู้สูงอายุมีสิทธิได้รับการคุ้มครอง ส่งเสริม
สนับสนนุ ตามกฎหมาย ตามมาตรา 11 ดงั ต่อไปน้ี
1. ได้รับการบริการทางการแพทย์ และการสาธารณสุขที่จัดไว้ โดยให้ความสะดวกและรวดเร็ว
แกผ่ สู้ งู อายุเป็นกรณพี เิ ศษ
2. ไดร้ บั การศึกษา การศาสนา และขอ้ มลู ข่าวสารท่ีเปน็ ประโยชน์ต่อการดำเนนิ ชวี ิต
3. ได้รับการส่งเสริมการประกอบอาชพี หรอื ฝึกอาชีพทเ่ี หมาะสม
4. ได้รับการพัฒนาตนเองและการมีส่วนร่วมในกิจกรรมทางสังคม การรวมกลุ่มในลักษณะเครือข่าย
หรือชุมชน
5. ได้รับการอํานวยความสะดวกและความปลอดภัยโดยตรงแก่ผู้สูงอายุในอาคาร สถานที่
ยานพาหนะ หรือการบรกิ ารสาธารณะอื่น
6. ได้รับการชว่ ยเหลอื ด้านคา่ โดยสารยานพาหนะตามความเหมาะสม
7. ไดร้ ับการยกเวน้ คา่ เข้าชมสถานท่ขี องรัฐ
8. ไดร้ บั การช่วยเหลือในกรณีท่ไี ด้รับอนั ตรายจากการถกู ทารุณกรรมหรือถกู แสวงหาประโยชน์
โดยมิชอบด้วยกฎหมายหรือถกู ทอดทิ้ง
9. ไดร้ บั การใหค้ ำแนะนํา ปรกึ ษา หรือการดำเนินการอน่ื ทีเ่ กีย่ วข้องในทางคดี ในการแกไ้ ขปัญหา
10. ไดร้ บั การจดั ทพ่ี กั อาศัย อาหาร และเครื่องนุ่งห่มตามความจาํ เปน็ อย่างทัว่ ถงึ
11. ไดร้ ับการสงเคราะหเ์ บี้ยยังชพี ตามความจาํ เป็นอย่างทั่วถึงและเป็นธรรม
12. ได้รบั การสงเคราะหใ์ นการจดั การศพตามประเพณี
13. ได้รับบรกิ ารอน่ื ๆ ตามท่ีกรรมการผสู้ ูงอายุแห่งชาติประกาศกำหนด นอกจากน้ียงั ได้บัญญัติให้ผู้ท่ี
เก่ยี วข้องกบั ผู้สงู อายุ ไดร้ บั สทิ ธทิ างภาษี ตามมาตรา 16 และ 17
14. ผู้ที่บริจาคเงินหรือทรัพย์สินให้แก่กองทุนผู้สูงอายุแห่งชาติ มีสิทธินําไปลดหย่อนในการคํานวณ
ภาษเี งนิ ได้ หรอื ไดร้ ับการยกเว้นภาษสี ำหรับทรัพยส์ นิ ท่ีบริจาค แล้วแตก่ รณี
15. ผู้ที่อุปการะเลี้ยงดูบุพการี ซึ่งเป็นผู้สูงอายุที่ไม่มีรายได้เพียงพอแก่การยังชีพ มีสิทธิได้รับการ
ลดหย่อนภาษี ตามหลักเกณฑ์และเง่ือนไขที่กำหนดในประมวลรษั ฎากรพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546
มีความมุ่งหมายที่จะคุ้มครองและเอื้อประโยชน์แก่ผู้สูงอายุที่มีอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป และมีสัญชาติไทย เชน่
การได้รับบริการทางการแพทย์และสาธารณสุข การช่วยเหลือผู้สูงอายุที่ถูกแสวงหาประโยชน์อันเป็น
การกระทำที่ขดั ต่อหลกั สิทธมิ นุษยชน หรือถูกทอดท้งิ ถกู ทารุณกรรม ฯลฯ

6

องคป์ ระกอบของการจดั การศกึ ษาเพื่อพัฒนาคณุ ภาพชีวิตผสู้ ูงอายุ
ได้มีผู้ศึกษาวิจัยเกี่ยวกับการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ และได้กำหนด

องคป์ ระกอบของการจดั การศึกษาเพ่ือพฒั นาคณุ ภาพชีวติ สำหรับผู้สงู อายุไว้ ดงั นี้
1. ด้านเป้าหมายการจัดการศึกษาหรือปรัชญาการศึกษา ประกอบไปด้วยการกำหนดเป้าหมาย

เชิงพฤติกรรมด้านคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ การกำหนดการนำความรู้ไปใช้ในชีวิตประจำวัน การกำหนด
เป้าหมายใช้กระบวนการคิดเชื่อมโยงประสบการณ์เดิมและประสบการณ์ใหม่ และ การกำหนดวิธี
การวัดพฤติกรรมตามความเหมาะสมกับเน้ือหา

2. ด้านเน้ือหาสาระของการจัดการศึกษา ประกอบไปด้วย การกำหนดเนื้อหาให้ผู้สูงอายุมีความรู้
ความเข้าใจ และตระหนักถึงคุณภาพชีวิตด้านร่างกาย ด้านอารมณ์ ด้านสังคม สติปัญญา การกำหนดเนื้อหา
ที่เกี่ยวกับการดำรงชีวิตประจำวันของผู้สงู อายุ การกำหนดเนื้อหาท่ีเหมาะสมกับความเป็นชุมชนและท้องถน่ิ
ทผ่ี ู้สูงอายมุ ีสว่ นรว่ มในการกำหนด

3. ด้านผู้สอนหรือผู้ถ่ายทอดการจัดการศึกษา ประกอบด้วย การกำหนดวิธีสอนให้สอดคล้อง
เหมาะสมกบั ผู้สูงอายุ และแนวทางการสอนเออ้ื และยดึ ผ้เู รียนเป็นสำคญั ใหเ้ กิดการเรยี นรูด้ ้วยตนเอง

4. ด้านวิธีการจดั กระบวนการเรยี นรู/้ วิธีการเรียนการสอนของการจดั การศกึ ษา ประกอบด้วย ผู้สอน
หรือผู้ถ่ายทอด มีความรู้ ความเข้าใจในเนื้อหาสาระที่กำหนด ครูผู้สอนหรือผู้ถ่ายทอด ได้รับการพัฒนา
สนบั สนุนการจัดการของผู้สูงอายุ การสรรหาครูผู้สอน หรอื ผู้ถา่ ยทอด

5. ด้านการเลือกสรรทรัพยากร สื่อ และอุปกรณ์ ประกอบด้วย มีการจัดสรรงบประมาณเพื่อการจัด
การศึกษาเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต มีการระดมทรัพยากรของชุมชนทางการศึกษา มีการใช้ทรัพยากร
ทีเ่ หมาะสมค้มุ ค่า ทีม่ กี ารใชส้ ือ่ และอุปกรณใ์ นชมุ ชนและทอ้ งถิ่นที่หลากหลาย

6. ด้านสถานที่และสภาพแวดล้อมของการจัดการศึกษา ประกอบด้วย สถานที่มีความเหมาะสม
สะดวกในการเดินทางของผู้สูงอายุ สถานที่มีบรรยากาศสภาพแวดล้อมที่ส่งเสริมการเรียนรู้อย่างสร้างสรรค์
สอดคล้องกับการจัดกิจกรรมเนื้อหาโดยรวม สถานที่มีสิ่งอำนวยความสะดวกในการจัดกิจกรรมตามเนื้อหา
สาระ

7. ด้านกลุ่มเป้าหมาย ประกอบด้วย ผู้สูงอายุได้ค้นคว้าหาความรู้ด้วยตนเอง ผู้สูงอายุได้มีโอกาส
เรียนรู้ แลกเปลี่ยนร่วมกนั ผู้สูงอายไุ ด้แสดงความคิดเห็น ตดั สินใจ อยา่ งมเี หตุผล

8. ด้านการวัดและประเมินผล ประกอบด้วย การวัดและประเมินผลการเรียนรู้ ตามวัตถุประสงค์
ทีก่ ำหนด และมวี ิธวี ัดและประเมนิ ผลที่หลากหลาย สอดคล้องกบั บริบทของกลมุ่ เปา้ หมายและชุมชน

7

สว่ นที่ 2

แนวทางการจดั กจิ กรรมพฒั นาทกั ษะชวี ติ ผสู้ งู อายใุ น 4 มติ ิ

หลกั การดำเนนิ งาน
สำนักงาน กศน.จังหวัด/กทม. กศน.อำเภอ/เขต และ กศน.ตำบล/แขวง สามารถจัดการศึกษา

เพอื่ พัฒนาทักษะชีวิตของผู้สูงอายุใน 4 มติ ิ (มิติสุขภาพ มิติสงั คม มิติเศรษฐกจิ และมิตสิ ภาพแวดล้อม) โดยมี
หลักการดำเนินงานและบทบาทหนา้ ทด่ี งั ต่อไปน้ี

1. จัดกระบวนการเรียนรู้ที่เน้นกลุ่มเป้าหมายผู้สูงอายุเป็นสำคัญ โดยยึดหลักความสอดคล้อง
กับบริบท ศักยภาพและความพร้อมของกลุ่มเป้าหมาย รวมทั้งความหลากหลายตามความแตกต่าง
ของกลุ่มเป้าหมาย รวมทั้งบูรณาการหลักปรชั ญาคิดเป็น และหลักปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียงไดต้ ามความ
เหมาะสม

2. พัฒนารูปแบบกจิ กรรมได้ตามความเหมาะสม โดยยึดหลักความสอดคลอ้ งกับสภาพความต้องการ
และความจำเป็นของกลมุ่ เป้าหมาย และให้เปน็ ไปตามบรบิ ทของชุมชน สงั คม รวมถงึ นโยบายของทางราชการ

3. มุ่งเน้นให้กลุ่มเป้าหมายมีความรู้พื้นฐาน ทักษะ ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตใน 4 มิติ (มิติสุขภาพ
มิตสิ งั คม มติ ิเศรษฐกิจ และมติ ิสภาพแวดล้อม) ตามสภาพและความตอ้ งการของกลมุ่ เปา้ หมาย

4. ยดึ หลักการมสี ว่ นร่วมของภาคเี ครือขา่ ย ภูมปิ ญั ญาท้องถน่ิ หรือปราชญช์ าวบ้านในการดำเนนิ งาน

วัตถปุ ระสงค์
เพอ่ื สง่ เสรมิ ใหก้ ลุ่มเป้าหมายผสู้ งู อายุ ไดเ้ รยี นรเู้ กยี่ วกับการพัฒนาทักษะชีวิตของตนใน 4 มิติ ดังน้ี
1. มิติสุขภาพ ให้ผู้สูงอายุมีความรู้ ความเข้าใจ และทักษะในการชะลอความเสื่อมภายในร่างกาย

ของตน การคงสมรรถนะทางด้านความจำ การมีสุขภาพจิตที่ดี ห่างไกลจากภาวะซึมเศร้า เพื่อการมีสุขภาวะ
และคณุ ภาพชีวติ ท่ดี ีข้ึน

2. มิติสังคม เพื่อให้ผู้สูงอายุมีความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับสิทธิประโยชน์ของตน การเข้าถึงบริการ
ภาครัฐ กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับผู้สูงอายุ การสร้างปฏิสัมพันธ์ที่ดีกับคนในครอบครัวและสังคม รวมถึง
การสร้างเครือขา่ ยผสู้ งู อายุ การถา่ ยทอดภมู ิปญั ญา และการเปน็ จติ อาสา

3. มิติเศรษฐกิจ เพื่อให้ผู้สูงอายุมีความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับการวางแผนทางการเงิน การออม
ในรูปแบบต่าง ๆ การจ้างงานสำหรับผู้สูงอายุ และเห็นช่องทางในการประกอบอาชีพ หรือต่อยอดอาชีพเดิม
เพ่มิ รายได้

4. มติ ิสภาพแวดล้อม เพื่อใหผ้ สู้ ูงอายุมีความรู้ ความเข้าใจถงึ การจัดสภาพแวดล้อมภายในท่ีพักอาศัย
และการปรบั ตวั เข้ากับสภาพแวดล้อมภายนอกท่ีเอ้ือต่อการดำเนินชีวิต การเปลย่ี นแปลงทางเทคโนโลยีที่มีผล
ต่อผู้สงู อายุ รวมถงึ รู้เทา่ ทันและสามารถใชเ้ ทคโนโลยีในชวี ติ ประจำวันไดอ้ ยา่ งเหมาะสม และปลอดภยั

กลุ่มเป้าหมาย
ประชาชนทว่ั ไป ท่มี ีอายุ 60 ปขี ึน้ ไป

8

รูปแบบการจัดกจิ กรรมพฒั นาทกั ษะชีวิตผ้สู ูงอายุ
สถานศึกษา กศน.และ/หรือร่วมกบั ภาคเี ครอื ขา่ ย จดั กิจกรรมพัฒนาทักษะชวี ิตผูส้ ูงอายุ ดังน้ี
1. การเรียนรู้รายบคุ คล
2. การเรยี นรู้เปน็ กลมุ่
3. การเรยี นรู้จากฐานการเรียนรู้
4. การเรยี นรูจ้ ากแหล่งเรยี นรู้

นยิ ามศัพท์
การจัดกจิ กรรมพฒั นาทักษะชวี ิต หมายถงึ การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ทีเ่ กย่ี วกับชีวิตเสรมิ สรา้ งความรู้

ความสามารถของบุคคล กระตุน้ ให้เกิดวิธีคดิ เหน็ คณุ คา่ ของตนเอง
การจัดกิจกรรมพัฒนาทักษะชีวิตผู้สูงอายุ หมายถึง การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ระยะสั้นตามบริบท

และสภาพความต้องการของกล่มุ เป้าหมาย มเี น้ือหาเกีย่ วกับการพฒั นาทักษะชวี ิตใน 4 มิติ ได้แก่ มิติสุขภาพ
มติ สิ งั คม มติ ิเศรษฐกจิ และมิตสิ ภาพแวดลอ้ ม ซง่ึ จะนำไปสู่การยกระดบั คณุ ภาพชวี ิตของผสู้ ูงอายุให้ดีย่ิงขนึ้

สถานศึกษา หมายถึง สถานศึกษา ในสังกัดสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษา
ตามอัธยาศัย (สำนักงาน กศน.)

ภาคีเครือข่าย หมายถึง หน่วยงานทีเ่ กีย่ วขอ้ งกับการจัดกจิ กรรมพฒั นาทักษะชวี ติ ผู้อายุ เช่น บววรร
(บา้ น วัด วสิ าหกจิ เพือ่ สังคม โรงเรียน โรงพยาบาล) เปน็ ตน้

การเรยี นรรู้ ายบคุ คล หมายถึง การเรียนรู้ของผู้เรยี นบคุ คลใดบุคคลหนึ่งที่ต้องการจะเรียนรู้ในเน้ือหาใด
เน้อื หาหนงึ่ เปน็ การเฉพาะ ซึง่ เป็นความสนใจเฉพาะตัวตามกิจกรรมพัฒนาทักษะชวี ิตใน 4 มติ ิ ในสถานศึกษา
โดยผู้เรียนและวิทยากรจะร่วมกันวางแผนและออกแบบการเรียนรู้ ที่ตอบสนองความต้องการเรียนรู้
ของผเู้ รียนแต่ละบคุ คล

การเรียนรู้เป็นกลุ่ม หมายถึง การจัดการเรียนรู้ให้ผู้เรียนตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป โดยมีการรวมกัน
ทำกจิ กรรมทส่ี นใจและสอดคล้องกบั ความต้องการ

การเรียนรู้จากฐานการเรียนรู้ หมายถึง การจัดการเรียนรู้ที่ผู้เรียนสามารถเลือกเรียนได้ตามความ
ต้องการ ความสนใจ ตามฐานการเรยี นรู้ที่จดั ให้ โดยมวี ทิ ยากรใหค้ วามรใู้ นแตล่ ะฐาน

การเรียนรู้จากแหล่งเรียนรู้ หมายถึง การเรียนรู้จากสภาพจริง จากบุคคล สถานที่ ธรรมชาติ
หน่วยงาน องค์กร สถานประกอบการ ชุมชน และสิ่งแวดล้อมอื่น ๆ ซึ่งผู้เรียน ผู้สอน สามารถศึกษาค้นคว้า
หาความรหู้ รอื เรื่องทสี่ นใจ

ขั้นตอนการจัดกิจกรรมพฒั นาทกั ษะชีวิตผู้สงู อายุ
การจัดกจิ กรรมพฒั นาทักษะชีวิตผสู้ งู อายุใน 4 มติ ิ มขี ัน้ ตอนการดำเนินการ ดังน้ี
1. วิเคราะหส์ ภาพปัญหา/ความต้องการเรียนร้เู บ้ืองต้นของกลุ่มเป้าหมาย โดยวิเคราะห์สภาพปัญหา

และความต้องการของกลุ่มเปา้ หมาย เพื่อนำมาใชใ้ นการวางแผนการจัดการเรียนร้ใู หแ้ กก่ ลุ่มเปา้ หมาย
2. จดั ทำแผนการเรยี นรู้ รูปแบบการจดั กจิ กรรมพัฒนาทักษะชวี ิตผู้สงู อายใุ น 4 มิติ ได้แก่ มิตสิ ุขภาพ

มติ สิ งั คม มติ เิ ศรษฐกจิ และมิติสภาพแวดล้อม ตามความต้องการหรือความสนใจของกลุ่มเป้าหมาย
3. ขออนญุ าตจดั กิจกรรม ตามแนวทางการดำเนนิ งานการจัดการศึกษาต่อเน่ือง
4. เสนอแผนการจดั กจิ กรรมการเรยี นรู้ สำนักงาน กศน.จงั หวัด/กทม. ทราบ เพ่ือใช้เป็นขอ้ มูลในการ

วางแผนการนิเทศ ตดิ ตามการจดั กิจกรรม

9

5. จัดกระบวนการเรียนรู้ ตามรูปแบบการจัดกิจกรรมพัฒนาทักษะชีวิตผู้สูงอายุใน 4 มิติ ได้แก่
มติ สิ ุขภาพ มิตสิ งั คม มติ ิเศรษฐกิจ และมติ สิ ภาพแวดล้อม

6. วัดและประเมินผล การจัดกิจกรรมการเรียนรู้การพัฒนาทักษะชีวิตผู้สูงอายุใน 4 มิติ ได้แก่
มิติสุขภาพ มิติสังคม มิติเศรษฐกิจ และมิติสภาพแวดล้อม ด้วยแบบประเมินผลการเรียนรู้ เช่น แบบทดสอบ
แบบประเมิน ความพึงพอใจ แบบสังเกต รวมถึงเกณฑก์ ารให้คะแนน เป็นต้น

7. นิเทศ ติดตาม สถานศึกษา นิเทศ ติดตามการจัดกระบวนการเรียนรู้ของวิทยากร โดยให้เป็นไป
ตามแผนการจดั การเรียนรู้ทีก่ ำหนดไว้

8. สรุปรายงานผลการดำเนินงาน

บทบาท หนา้ ทขี่ องหน่วยงานที่เก่ยี วข้องในการจัดกจิ กรรมพัฒนาทกั ษะชวี ติ ผสู้ งู อายใุ น 4 มิติ
หน่วยงานเกยี่ วขอ้ งในการจดั กจิ กรรมพฒั นาทักษะชีวิตผูส้ ูงอายใุ น 4 มติ ิ ประกอบดว้ ย
1. สำนักงาน กศน.
2. สำนักงาน กศน.จงั วดั /กทม.
3. กศน.อำเภอ/เขต
4. ชุมชน/ภาคีเครอื ขา่ ย
1. บทบาทหนา้ ที่ของสำนกั งาน กศน.
1) ประชมุ ชีแ้ จงทำความเขา้ ใจกับสำนกั งาน กศน.จงั หวัด/กทม. เกย่ี วกบั การขับเคล่ือนการจดั

กจิ กรรมพัฒนาทักษะชีวิตผู้สูงอายุ
2) จัดทำแนวทางการดำเนินงานการจัดกิจกรรมพัฒนาทักษะชีวติ ผู้สงู อายุใน 4 มติ ิ
3) จัดสรรงบประมาณให้กับสำนักงาน กศน.จงั หวัด/กทม. เพื่อใหส้ ถานศึกษาดำเนินการ
4) นเิ ทศ ตดิ ตาม การดำเนินงาน
5) จดั ประชมุ ถอดบทเรียนการจัดกจิ กรรมพฒั นาทักษะชวี ิตผ้สู งู อายใุ น 4 มติ ิ

2. บทบาทหนา้ ที่ของสำนกั งาน กศน. จงั หวดั /กทม.
1) ประชุมชแ้ี จงการขบั เคล่ือนการจัดกิจกรรมพัฒนาทักษะชวี ติ ผ้สู งู อายุ สถานศึกษาในสงั กัด
2) จดั สรรงบประมาณให้ตามแผนปฏบิ ตั งิ าน ของกศน.อำเภอ/เขต
3) นเิ ทศ กำกบั ตดิ ตาม การดำเนินงาน
4) รายงานผลการดำเนินงานโครงการของสถานศกึ ษาในระบบ DMIS

3. บทบาทหนา้ ที่ของ กศน. อำเภอ/เขต
1) สำรวจความต้องการของกลุ่มเปา้ หมาย
2) จัดทำแผนปฏิบตั ิงานเสนอ สำนักงาน กศน.จงั หวัด/กทม.
3) จดั กิจกรรมพฒั นาทักษะชวี ติ ใน 4 มิติ ตามท่ีได้รบั ความเห็นชอบจากสำนกั งาน กศน.

จังหวดั /กทม.
4) สรุปและรายงานผลการดำเนินงานส่งสำนักงาน กศน. จงั หวัด/กทม. เพ่ือรวบรวมรายงานผล

ในระบบ DMIS
4. บทบาทของชมุ ชน/ภาคเี ครอื ข่าย
1) สง่ เสรมิ สนบั สนุน และอำนวยความสะดวกในการจดั กจิ กรรมพฒั นาทักษะชวี ิตผ้สู งู อายุ

ใน 4 มติ ิ
2) รว่ มนิเทศ เสรมิ แรง และให้ขอ้ เสนอแนะ เพ่อื การพัฒนางานตอ่ ไป

10

สว่ นท่ี 3

รูปแบบการจดั กิจกรรมพฒั นาทกั ษะชวี ติ ผสู้ งู อายุใน 4 มติ ิ

รูปแบบการจดั กจิ กรรมพัฒนาทกั ษะชวี ิตผสู้ ูงอายใุ น 4 มติ ิ
รูปแบบการจัดกิจกรรมพัฒนาทักษะชวี ิตผูส้ ูงอายุใน 4 มติ ิ มี 4 รูปแบบ ดงั น้ี
1. การเรยี นรูร้ ายบุคคล เป็นการเรียนรขู้ องผู้สงู อายุบคุ คลใดบุคคลหนงึ่ ท่ตี อ้ งการจะเรียนรใู้ น

เนื้อหาใดเนื้อหาหนึ่งเป็นการเฉพาะ ซึ่งเป็นความสนใจเฉพาะตัว ตามกิจกรรมพัฒนาทักษะชีวิตใน 4 มิติ
ของสถานศกึ ษา โดยมีการวางแผนและออกแบบการเรียนรู้ ทต่ี อบสนองความต้องการของผู้เรยี นแต่ละบคุ คล

2. การเรยี นรู้เป็นกลุม่ เปน็ การจัดการเรยี นรูใ้ หผ้ ู้เรยี นตง้ั แต่ 2 คนขนึ้ ไป โดยมกี ารรวมกนั ทำกจิ กรรม
ท่สี นใจและสอดคลอ้ งกับความต้องการ

3. การเรียนรู้จากฐานการเรียนรู้ เป็นการจัดการเรียนรู้ที่ผู้เรียนสามารถเลือกเรียนได้ตามความ
ต้องการ ความสนใจ ตามฐานการเรยี นรทู้ จี่ ัดให้ โดยมีวทิ ยากรให้ความรู้ในแต่ละฐานการเรยี นรู้

4. การเรียนรู้จากแหล่งเรียนรู้ เป็นการเรียนรู้จากสภาพจริง จากบุคคล สถานที่ ธรรมชาติ
หน่วยงาน องค์กร สถานประกอบการ ชุมชน และสิ่งแวดล้อมอื่น ๆ ซึ่งผู้เรียน ผู้สอน สามารถศึกษาค้นคว้า
หาความรู้ หรอื เรอื่ งท่สี นใจไดจ้ ากแหลง่ เรียนรู้ท้งั ท่เี ปน็ ธรรมชาติ และที่มนุษย์สรา้ งข้นึ

จดุ มงุ่ หมายของการจดั กจิ กรรมพฒั นาทกั ษะชวี ติ ผสู้ งู อายใุ น 4 มติ ิ
การจัดกิจกรรมพัฒนาทกั ษะชีวิตผู้สูงอายุใน 4 มิติ มจี ดุ มงุ่ หมาย ดงั ต่อไปน้ี
มติ ิสุขภาพ
เป็นการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ทมี่ ีจุดมุ่งหมาย เพื่อเตรียมความพร้อมด้านสุขภาพกายและสุขภาพจิต

ทด่ี ีใหก้ ับผ้สู งู อายุ ให้หา่ งไกลจากโรคภยั ไข้เจ็บ และอบุ ตั ิภยั ตา่ ง ๆ ลดภาวะซึมเศร้า คงสมรรถนะทางกาย จิต
และสมอง ยอมรับและเห็นคุณค่าในตนเอง รู้กินรู้อยู่ รู้จักป้องกันโรค รู้จักออกกำลังกายที่เหมาะสม
เพอ่ื สขุ ภาวะ และคณุ ภาพชีวติ ทดี่ ขี ้นึ ของผสู้ งู อายุ

มติ ิสงั คม
เป็นการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่มีจุดมุ่งหมาย เพื่อเตรียมความพร้อมให้ผู้สูงอายุสามารถอยู่ในสังคม
ได้อย่างสมดุลและปกติสุข เรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกับผู้อื่นและอยู่คนเดียว รับรู้เกี่ยวกับสิทธิประโยชน์ของตน
เรียนรู้กฎหมายทีเ่ กี่ยวข้อง ตลอดจนนิติกรรมสญั ญาต่างๆ ตลอดจนสามารถเข้าถึงบริการของภาครฐั ไดอ้ ย่าง
ถกู ต้อง รวดเร็ว และมีคุณภาพ
มิตเิ ศรษฐกิจ
เป็นการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ทมี่ ีจดุ มุ่งหมาย เพ่ือเสรมิ สร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจให้กับผู้สูงอายุ
อาทิ การวางแผนทางการเงิน การออมเงินในรูปแบบต่าง ๆ การจัดการทรพั ย์สิน การมองเห็นชอ่ งทางในการ
เข้าสู่อาชีพเพื่อสร้างรายได้เสริม รวมถึงการจ้างงานตามศักยภาพของผู้สูงอายุ โดยพิจารณา ถึงบริบทและ
ความตอ้ งการของผู้เรียนแตล่ ะบุคคล
มติ ิสภาพแวดล้อม
เป็นการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ทม่ี ีจุดมุง่ หมาย เพ่อื ใหผ้ สู้ ูงอายุมีความรู้ ความเข้าใจ และทักษะในการ
เตรียมความพร้อมด้านท่อี ย่อู าศยั สง่ิ อำนวยความสะดวก และสภาพแวดลอ้ มทีเ่ ปน็ มิตร และปลอดภยั สำหรับ
ตนเอง รวมถึงสามารถเข้าถึงบริการทางสังคมได้อย่างรวดเร็วและมีคุณภาพ ตลอดจนรู้เท่าทันและสามารถ
ใช้เทคโนโลยีในชีวติ ประจำวนั ได้อย่างเหมาะสม

11

กจิ กรรมพฒั นาทกั ษะชวี ติ ผสู้ งู อายุ : มติ สิ ขุ ภาพ

หลักการ
การมีสุขภาพร่างกายแข็งแรงและมีสุขภาพจิตที่ดี สามารถปฏิบัติหน้าที่ประจำวันได้อย่างมี

ประสิทธิภาพ และดำเนินชีวิตอยู่ในสังคมอย่างมีความสุข เมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุที่มีสุขภาพดีและมีคุณภาพชีวติ
ท่ีดี คนทกุ วยั จึงควรเตรียมความพรอ้ มดา้ นสุขภาพเพ่ือเปน็ ผู้สูงอายทุ ม่ี ีศกั ยภาพในอนาคต ส่งิ ที่ควรรับรใู้ นการ
เตรียมความพร้อมด้านสุขภาพ ดังนี้ องค์ประกอบของการเตรียมความพร้อมด้านสุขภาพ การเตรียม
ความพร้อมด้านสุขภาพในช่วงวัยต่าง ๆ การเปลี่ยนแปลงด้านสุขภาพในวัยสูงอายุ การสร้างเสริมสุขภาพ
ทางรา่ งกายและสร้างเสริมสขุ ภาพจิตใจ

วตั ถปุ ระสงค์
1. เพอ่ื พฒั นาผสู้ ูงอายุในการชะลอความเส่ือมของร่างกาย มสี มรรถภาพร่างกายแขง็ แรง
2. เพอื่ ให้ผู้สงู อายุมีสุขภาพจิตใจทเี่ ขม้ แข็งมคี วามสุข มคี วามเชอื่ มั่น เห็นคุณค่าในตนเอง
3. เพ่อื ให้ผ้สู ูงอายสุ ามารถคดิ อย่างมเี หตุมีผล มที กั ษะในการสอื่ สาร การวางแผนและการแก้ไขปญั หา

ในการดแู ลสขุ ภาพของตนเองได้

เป้าหมาย
ดำเนินการจดั กจิ กรรมตามแผนทกี่ ำหนดหรอื ตามงบประมาณท่ไี ด้รับจดั สรร
เชงิ ปรมิ าณ ............. คน
เชงิ คณุ ภาพ ผ้สู ูงอายุทเ่ี ข้าร่วมกิจกรรมมีความสุข เห็นคุณคา่ ในตนเอง จติ ใจสงบ และมสี ุขภาวะท่ีดี

เนอ้ื หากจิ กรรม
ดา้ นที่ 1 : ดา้ นสุขภาพกาย ประกอบดว้ ย การดแู ลสขุ ภาพรา่ งกายให้มีสมรรถภาพร่างกายท่ีแข็งแรง

สามารถช่วยเหลอื ตัวเอง ตอบสนองตอ่ ความตอ้ งการทางกายภาพได้ตามสภาพความเปน็ อยู่ ไม่มีอบุ ัตภิ ยั หรือ
อนั ตราย มีสภาพแวดล้อมทีส่ ่งเสรมิ สุขภาพ

ด้านที่ 2 : ด้านสุขภาพจิต ประกอบด้วย การเลือกวิถีชีวิตที่มีสุนทรียภาพ รื่นรมย์ สนุกสนาน และ
ลดภาวะความเครียดความวิตกกังวลได้ด้วยการทำกิจกรรมที่ก่อให้เกิดอารมณ์เป็นสุข จิตใจสดชื่นแจ่มใส
กระปรี้กระเปร่ามีคุณภาพชีวิตที่ดี ซึ่งกิจกรรมเหล่านี้สามารถลดความซึมเศร้า ความเครียดและความวิตก
กังวลได้ ความรู้สึกพึงพอใจในชีวิต ความภาคภูมิใจในตนเอง ความเชื่อมั่นในตนเอง เห็นคุณค่าในตนเอง
การยอมรับนับถือตนเอง ให้กำลังใจตนเองได้ เห็นอกเห็นใจผู้อื่น มีลักษณะเอื้อเฟื้อแบ่งปัน และมีส่วนร่วม
ในการช่วยเหลือผู้อื่นในสังคม การรับรู้-เข้าใจความรู้สึกของตนเอง รู้จักควบคุมอารมณ์และสามารถจัดการ
กบั สภาวะอารมณ์ ทเ่ี กดิ ข้ึนไดอ้ ย่างมีประสิทธภิ าพ สามารถผ่อนคลายใหเ้ กิดความสขุ สงบกับตนเองได้ รวมทัง้
ความสามารถในการปรบั ตัว ยอมรับสภาพสิ่งทีเ่ กิดขึน้ ตามความเป็นจริง

ดา้ นที่ 3 : ด้านสมอง ประกอบด้วย ความสามารถของผู้สูงอายดุ ้านความจำ ความคดิ อย่างมีเหตุมีผล
การสื่อสาร การวางแผน และการแก้ไขปัญหาในการดูแลสุขภาพของตนเอง รวมทั้งความสามารถในการ
จัดการส่งิ ต่าง ๆ ได้

ระยะเวลา
3 ช่วั โมง/กจิ กรรม หรอื ปรบั เปลี่ยนไดต้ ามความเหมาะสม

12

วธิ กี ารจดั กจิ กรรม
1. การบรรยาย
2. การสาธิต
3. การปฏบิ ัติจริง
4. ศึกษาเรยี นรดู้ ว้ ยตนเอง

ขนั้ ตอนดำเนนิ กิจกรรม
1. วเิ คราะห์สภาพปญั หา/ความต้องการเรยี นรู้เบ้ืองตน้ ของกลมุ่ เป้าหมาย
2. จัดทำแผนการเรยี นรู้
3. ขออนญุ าตจดั กจิ กรรม
4. เสนอแผนการจัดกิจกรรมการเรยี นรู้ ให้สำนกั งาน กศน.จงั หวัด/กทม.
5. จัดกระบวนการเรยี นรู้
6. วดั และประเมนิ ผล
7. นิเทศ ติดตาม
8. สรปุ รายงานผลการดำเนนิ งาน

สอื่ /อปุ กรณ์
1. ส่อื เอกสาร แผ่นพับ โปสเตอร์ และ/หรือสื่ออเิ ล็กทรอนิกส์ วีดิทศั น์ ใบความรู้ ใบงาน
2. วัสดุ และอุปกรณใ์ นการสาธติ /ฝึกปฏบิ ัติ
3. สื่อบคุ คล อาทิ ภูมิปัญญาท้องถิ่น ปราชญ์ชาวบ้าน ผสู้ งู อายุท่ีประสบความสำเรจ็ ในชุมชน

การประเมนิ ผล
1. แบบสรปุ ผลการจัดกิจกรรม จากการสังเกต การสอบถาม การสัมภาษณ์ และอนื่ ๆ
2. ชิน้ งาน/การนำเสนอ
3. แบบประเมนิ ความพงึ พอใจ

คำแนะนำสำหรบั ครู
1. ศึกษา และทำความเข้าใจในเน้อื หาการจัดกิจกรรม
2. จดั เตรียม สถานที่ วัสดุ อุปกรณ์ และสิ่งอำนวยความสะดวกใหผ้ สู้ ูงอายุท่มี าเขา้ รว่ มกจิ กรรม
3. เตรียมสื่อต่าง ๆ ใหพ้ รอ้ มและเหมาะสมกับวัยผ้สู ูงอายุ เพือ่ กระตุ้นให้ผ้เู ข้าร่วมกจิ กรรมสนใจ และ

เกิดการเรยี นร้รู ่วมกัน
4. สร้างบรรยากาศในการจัดกจิ กรรมให้เหมาะสมกับกลมุ่ เป้าหมาย คอื ผู้สูงวยั
5. บูรณาการแนวทางการจัดกิจกรรมร่วมกับข้อมูลที่มีอยู่ และข้อมูลที่ได้จากการศึกษาค้นคว้า

เพิ่มเติม เพื่อจัดกิจกรรมให้กับกลุ่มเป้าหมายอื่น ๆ ซึ่งเป็นการขยายกลุ่มเป้าหมายเพิ่มขึ้น และตอบโจทย์
การใหบ้ ริการดา้ นการศึกษากับคนทกุ ชว่ งวัย

13

ตวั อยา่ งแผนการจดั กจิ กรรมพฒั

ชอื่ กจิ กรรม วตั ถปุ ระสงค์ ขน้ั ตอนการจดั กจิ กรรม เชงิ ปรมิ า

การออก 1. เพื่อสง่ เสรมิ ให้ 1. วทิ ยากรให้ความรู้เกี่ยวกบั ............ค
กำลงั กาย
ดว้ ยยางยดื ผสู้ ูงอายุตระหนักและ การออกกำลงั กายดว้ ยยางยืด

เหน็ ความสำคัญของ 2. วทิ ยากรสาธติ การออก

การออกกำลงั กายเพอ่ื กําลังกายดว้ ยยางยดื /การ

การมสี ขุ ภาพท่ดี ขี น้ึ เคลอ่ื นไหวประกอบเพลง

2. เพื่อส่งเสรมิ ให้ 3. วิทยากรฝึกและร่วมกัน

ผู้สงู อายสุ ามารถออก ออกกาํ ลังกาย/การเคล่อื นไหว

กาํ ลังกายดว้ ยยางยืด ประกอบ เชน่ ทา่ เหยียดแขน

ได้ ท่ายืดลำตัว ทา่ ยดื ขา ฯลฯ

14 3. เพอื่ ส่งเสริมให้

ผ้สู งู อายไุ ดม้ ีการ

เคล่อื นไหวและยืด

เหยียดร่างกาย

ฒนาทกั ษะชวี ติ ผสู้ งู อายุ : มติ สิ ขุ ภาพ

เปา้ หมาย ระยะเวลา สอื่ การเรยี นรู้ วสั ดุ อปุ กรณ์ การประเมนิ ผล

าณ เชงิ คณุ ภาพ 3 ชวั่ โมง 1. วดี ทิ ศั น์ 1. ท่อ PVC 1. สงั เกต
(ปรบั เปลยี่ น 2. ใบความรู้ 2. หนังยาง การมีส่วนร่วม
คน ผู้สงู อายุมี ได้ตามความ 3. คมู่ อื ออกกำลงั วงใหญ่ ในกิจกรรม
ร่างกายแขง็ แรง เหมาะสม) กายด้วยยางยดื 3. เครื่องเสียง ของผ้สู งู อายุ
จติ ใจสงบ 4. เพลงประกอบ 4. ไมโครโฟน 2. ช้ินงาน/
มสี มาธิ และมี จังหวะ ผลงาน
สมั พนั ธภาพที่ดี 3. ประเมนิ
ความพงึ พอใจ
และอนื่ ๆ ตาม
แบบประเมนิ
กจิ กรรม

14

ชอ่ื กจิ กรรม วตั ถปุ ระสงค์ ขนั้ ตอนการจดั กจิ กรรม เชงิ ปรมิ า

กจิ กรรม 1. เพอ่ื ส่งเสรมิ 1. วิทยากรใหค้ วามรู้เก่ียวกบั ............ค
เขา้ จงั หวะ
ให้ผสู้ ูงอายุมี กจิ กรรมเขา้ จงั หวะ

สุขภาพจติ ท่ีดขี ้ึน รสู้ ึก 2. วทิ ยากรสาธิตการออก

เพลดิ เพลนิ ผ่อนคลาย กาํ ลังกาย/การเคล่ือนไหว

แจ่มใส ประกอบเพลง

2. เพ่ือสง่ เสริมให้ 3. ผสู้ งู อายุฝึกและรว่ มกนั

ผ้สู งู อายุมสี ขุ ภาพกาย ออกกําลงั กาย/เคล่อื นไหว

ทีด่ ขี ึ้นได้เคลื่อนไหว ประกอบเพลง โดยการเต้น

ออกกําลังกาย ประกอบเพลงในทา่ ตา่ ง ๆ

3. เพื่อสง่ เสริม

ให้ผู้สงู อายุ

15 มสี มั พันธภาพทดี่ ีกบั

ผอู้ ่ืนและใชเ้ วลาวา่ ง

ใหเ้ กิดประโยชน์

เป้าหมาย ระยะเวลา สอื่ การเรยี นรู้ วสั ดุ อปุ กรณ์ การประเมนิ ผล

าณ เชงิ คณุ ภาพ 3 ชัว่ โมง 1. วดี ทิ ัศน์ 1. วสั ดุ อุปกรณ์ 1. สังเกตการ
(ปรับเปลยี่ น กจิ กรรมเข้า สำหรับออก มีส่วนรว่ มใน
คน ผู้สงู อายุมี ไดต้ ามความ จงั หวะ กําลังกาย/ กจิ กรรมของ
ร่างกายแข็งแรง เหมาะสม) 2. ใบความรู้ เคลอื่ นไหว ผู้สูงอายุ
จิตใจสงบ 3. เพลงทน่ี ำ ประกอบเพลง 2. ชน้ิ งาน/
มีสมาธิ และมี มาใชใ้ นกิจกรรม 2. เครื่องเสียง ผลงาน
สัมพันธภาพทีด่ ี เข้าจังหวะ และไมโครโฟน 3. ประเมนิ
3. เครื่องดนตรี ความพงึ พอใจ
ใหจ้ งั หวะ และอ่ืน ๆ ตาม
แบบประเมนิ
โครงการ/
กจิ กรรม

15

ชอื่ กจิ กรรม วตั ถปุ ระสงค์ ขน้ั ตอนการจดั กจิ กรรม

การดูแลรกั ษา เพอื่ ใหผ้ ู้สูงอายมุ ี เชงิ ปรมิ า
สขุ ภาพเบอ้ื งตน้ ความรใู้ นการดแู ล
รักษาสขุ ภาพเบอ้ื งตน้ 1. ผู้สงู อายุเขา้ รบั การตรวจ ............ค
สภุ าพ
16 - ชัง่ นำ้ หนัก
- วัดความดนั
- รับการตรวจเบาหวาน
และอน่ื ๆ
2. วทิ ยากรใหค้ วามรเู้ กีย่ วกับ
การดูแลสขุ ภาพกบั ผูส้ ูงอายุ
เช่น
- การรับประทานอาหาร
ทม่ี ีประโยชน์
- การออกกำลงั กาย
- การจดั การกับอารมณ์และ
ความเครียด
- หลกั การดูแลสขุ ภาพ
“5 อ.”

ฯลฯ

เปา้ หมาย ระยะเวลา สอ่ื การเรยี นรู้ วสั ดุ อปุ กรณ์ การประเมนิ ผล

าณ เชงิ คณุ ภาพ 3 ชวั่ โมง 1. วดี ทิ ศั น์ 1. เคร่ืองตรวจ 1. สังเกต
(ปรบั เปลย่ี น เกี่ยวกบั การดแู ล เบาหวาน การมสี ่วนร่วม
คน ผสู้ งู อายุมีความรู้ ได้ตามความ สุขภาพมวลรวม 2. เคร่ืองวัด ในกจิ กรรมของ
ในการดแู ลรกั ษา เหมาะสม) 2. คูม่ ือความสุข ความดัน ผสู้ ูงอายุ
สขุ ภาพเบอื้ งตน้ 5 มิติ 3. เคร่ืองช่ัง 2. สมั ภาษณ์
3. ซดี ีการออก น้ำหนกั ตามแบบ
กำลงั กาย 14 ท่า (ร่วมจัดหาโดย สมั ภาษณ์
บริหารร่างกาย เจา้ หน้าที่ 3. ประเมนิ
ความพึงพอใจ
รพ.สต.) และอ่ืน ๆ ตาม
แบบประเมนิ
โครงการ/
กิจกรรม

16

ชอื่ กจิ กรรม วตั ถปุ ระสงค์ ขน้ั ตอนการจดั กจิ กรรม เชงิ ปรมิ า

ธรรมะสู่ 1. เพือ่ ส่งเสริมให้ 1. วทิ ยากรนำเข้าสบู่ ทเรียน .........คน
บน้ั ปลายชวี ติ
ผสู้ ูงอายไุ ดม้ กี าร โดยการบอกเลา่

บริหารจิตให้เกิดสติ ประสบการณ์หรอื ดูวีดิทัศน์

สมาธิ และปัญญา เกย่ี วกบั ธรรมะเร่อื งบั้นปลาย

และมีความสขุ สงบ ชีวติ

ทางใจ 2. วิทยากรบรรยายถึง

2. เพ่อื ให้ผูส้ งู อายุได้ ความตาย ด้วยการหมน่ั

เรยี นรู้ ทบทวนเตอื นตนเองด้วยเรื่อง

- วฏั จกั รของชีวติ เกิด 3 ประการ

17 แก่ เจบ็ ตาย ทกุ อยา่ ง 2.1. ร้จู ักเป้าหมายที่

ไม่เที่ยง แท้จริงของชีวิต

- เปา้ หมายท่ีแท้จริง 2.2 ร้จู กั เตอื นตนเอง

ของชีวิต 2.3 รจู้ ักรบี เรง่ สั่งสมบญุ

อยา่ งเตม็ ที่

3. ผู้สงู อายฝุ ึกปฏบิ ัติบรหิ าร

จิต

4. ผ้สู งู อายุแลกเปล่ียนเรยี นรู้

และนำเสนอประสบการณ์

ต่าง ๆ

เปา้ หมาย ระยะเวลา สอ่ื การเรยี นรู้ วสั ดุ อปุ กรณ์ การประเมนิ ผล
าณ เชงิ คณุ ภาพ
1. วดี ิทัศน์ 1. กระดาษ 1. สังเกต
น 1. ผู้สูงอายุ 3 ชัว่ โมง นำเสนอเกี่ยวกบั Flip chart การมสี ว่ นรว่ ม
ธรรมะเรอื่ งบน้ั 2. ปากกาเคมี ในกิจกรรม
มคี วามรู้ ความ (ปรบั เปลยี่ น ปลายชีวติ 3. เคร่ืองเสยี ง ของผูส้ ูงอายุ
2. ใบความรู้ และไมโครโฟน 2. แบบสงั เกต
เขา้ ใจการบรหิ าร ไดต้ ามความ 3. ใบงาน 3. สมั ภาษณ์
ตามแบบ
จิตใหเ้ กดิ สติ เหมาะสม) สมั ภาษณ์
4. ประเมนิ
สมาธิ และปญั ญา ความพงึ พอใจ
และอ่ืน ๆ ตาม
และมีความสุข แบบประเมนิ
กจิ กรรม
สงบทางใจ

2. ผสู้ ูงอายุ

ปฏิบตั ิตนตาม

วฏั จกั รของชีวติ

เกิด แก่ เจ็บ ตาย

ทุกอยา่ งไมเ่ ทย่ี ง

3. ผสู้ ูงอายุ

สามารถดูแล

สุขภาพกายและ

จติ ของตนได้

อย่างสมดลุ และ

สามารถใชช้ ีวิต

อยไู่ ด้อย่างปกติ

สขุ

17

กจิ กรรมพฒั นาทกั ษะชวี ติ ผู้สงู อายุ : มติ สิ งั คม

หลกั การ
เปน็ การรบั รู้ แสวงหาแนวทางในการทำใหต้ วั เองมีความพร้อมทางดา้ นสังคม เช่น การเรียนรู้เพ่ือเข้า

สู่วัยสูงอายุ การรู้สิทธิ การเข้าร่วมกิจกรรมรวมกลุ่ม เพื่อประโยชน์ของตนเองและผู้อื่นเมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุ
สิ่งที่ควรรับรู้ในการเตรียมความพร้อมด้านสังคม มีดังนี้ การเรียนรู้เพื่อเข้าสู่วัยสูงอายุ การมีปฏิสัมพันธ์ที่ดี
กับคนในครอบครัวและสังคม กิจกรรมงานอดิเรก และงานจิตอาสา สิทธิประโยชน์ของผู้สูงอายุและกฎหมาย
อนื่ ท่คี วรรู้

วตั ถปุ ระสงค์
1. เพอื่ ให้ผ้สู งู อายุมีความรู้ ความเขา้ ใจกฎหมายทเี่ กย่ี วข้องกับผสู้ งู อายุ บทบาท หน้าที่และสิทธิ

ผสู้ งู อายุ
2. เพอื่ ใหผ้ ู้สงู อายมุ ีปฏิสัมพนั ธท์ ด่ี ีกบั คนในครอบครัวและสังคม
3. เพือ่ ใหผ้ ้สู งู อายรุ ว่ มเปน็ จติ อาสารกั การแบ่งปัน และรรู้ ักสามคั คีพฒั นาสังคมชมุ ชนได้
4. เพ่ือสร้างเครือข่ายผ้สู ูงอายุ ร่วมถ่ายทอดภูมปิ ัญญาและประสบการณ์รุ่นสูร่ ุ่น
5. เพ่ือใหผ้ สู้ งู อายุเปดิ รับโลกทศั นแ์ ละรจู้ ักการใช้เทคโนโลยีท่เี หมาะสมได้

เป้าหมาย
ดำเนินการจัดกิจกรรมตามแผนทกี่ ำหนดหรือตามงบประมาณท่ไี ดร้ ับจัดสรร
เชงิ ปรมิ าณ ............. คน
เชิงคุณภาพ ผู้สูงอายุมีความตระหนักถึงคุณค่าของตนเองสามารถถ่ายทอดภูมิปัญญาและ

ประสบการณ์รุ่นสู่รุ่นอย่างมีคุณค่า มีปฏิสัมพันธ์ที่ดีกับคนในครอบครัวและสังคม รู้จักการแบ่งปัน ร่วมเป็น
จิตอาสาช่วยเหลือสังคมชุมชน รับรู้สิทธิประโยชน์ด้านกฎหมายของผู้สูงอายุ มีการเปิดรับโลกทัศน์และรู้จัก
การใชเ้ ทคโนโลยไี ด้

เนอื้ หากจิ กรรม
1. เรอ่ื ง สงู วยั อยา่ งสง่า อนรุ กั ษภ์ ูมปิ ญั ญา
- กิจกรรมการสรา้ งเครือข่าย รวมกล่มุ ผสู้ ูงอายใุ นชุมชน รว่ มถา่ ยทอดภูมิปัญญาและ

ประสบการณ์
จากรุ่นสู่ร่นุ

2. เรอื่ ง จิตอาสาแบง่ ปนั หลอ่ เลย้ี งปญั ญา
- กจิ กรรมจติ อาสา การทำยาหมอ่ งสมนุ ไพร การเพน้ ท์กระเปา๋ ผ้าจากสธี รรมชาติ กิจกรรม

ศิลปศกึ ษา (การจดั ดอกไมโ้ คริงกะ)
- กิจกรรมจิตอาสาแบง่ ปนั หนงั สือส่ชู ุมชน และพฒั นาบา้ นหนังสือชมุ ชน

3. เรอื่ ง กฎหมายนา่ รสู้ ำหรบั วยั เกา๋
- กจิ กรรมกฎหมายท่เี กยี่ วข้องกบั ผสู้ งู อายุ บทบาท หน้าทแ่ี ละสทิ ธิผู้สูงอายุ

4. เรอื่ ง ชวั รก์ อ่ นแชร์ ในยคุ ดจิ ิทลั
- กจิ กรรมการใช้สื่อสังคมออนไลน์ เช่น Line, Facebook, Instagram ฯลฯ และเฝ้าระวงั ภยั สังคม

18

ระยะเวลา
3 ช่วั โมง/กจิ กรรม (สามาถปรับเปล่ียนไดต้ ามความเหมาะสม)

รปู แบบวธิ กี าร
1. การบรรยาย
2. การอภปิ รายกลุม่
3. กรณศี ึกษา
4. การศกึ ษาจากฐานการเรยี นรู้
5. การฝึกปฏิบัติ
6. การแสดงบทบาทสมมตุ ิ

ข้ันตอนดำเนนิ กิจกรรม
1. วิเคราะห์สภาพปัญหา/ความต้องการเรียนร้เู บอ้ื งต้นของกล่มุ เป้าหมาย
2. จดั ทำแผนการเรียนรู้
3. ขออนญุ าตจดั กจิ กรรม
4. เสนอแผนการจดั กจิ กรรมการเรยี นรู้ ใหส้ ำนักงาน กศน.จงั หวัด/กทม.
5. จดั กระบวนการเรียนรู้
6. วัดและประเมนิ ผล
7. นเิ ทศ ติดตาม
8. สรุปรายงานผลการดำเนนิ งาน

สอื่ /อปุ กรณ์
1. สื่อเอกสาร แผ่นพับ โปสเตอร์ และ/หรือสอ่ื อิเล็กทรอนิกส์ วีดทิ ัศน์ ใบความรู้ ใบงาน
2. วสั ดุ และอุปกรณใ์ นการสาธติ /ฝึกปฏบิ ัติ
3. สอ่ื บคุ คล อาทิ ภมู ปิ ัญญาทอ้ งถิน่ ปราชญช์ าวบา้ น ผสู้ งู อายุท่ปี ระสบความสำเร็จในชุมชน

การประเมนิ ผล
1. แบบสรุปผลการจดั กิจกรรม จากการสังเกต การสอบถาม การสมั ภาษณ์ และอน่ื ๆ
2. ชิ้นงาน/การนำเสนอ
3. แบบประเมินความพึงพอใจ

คำแนะนำสำหรบั ครู
1. ศกึ ษา และทำความเขา้ ใจในเนอ้ื หาการจดั กจิ กรรม
2. จัดเตรียม สถานที่ วสั ดุ อปุ กรณ์ และส่ิงอำนวยความสะดวกให้ผ้สู ูงอายุที่มาเขา้ รว่ มกิจกรรม
3. เตรียมสื่อตา่ ง ๆ ให้พร้อมและเหมาะสมกับวยั ผู้สงู อายุ เพ่ือกระตนุ้ ให้ผู้เข้าร่วมกิจกรรมสนใจ

และเกดิ การเรียนรูร้ ว่ มกัน
4. สร้างบรรยากาศในการจัดกจิ กรรมใหเ้ หมาะสมกบั กลมุ่ เป้าหมาย คือ ผูส้ ูงวยั

19

5. บูรณาการแนวทางการจัดกิจกรรมร่วมกับข้อมูลที่มีอยู่ และข้อมูลที่ได้จากการศึกษาค้นคว้า
เพิ่มเติม เพื่อจัดกิจกรรมให้กับกลุ่มเป้าหมายอื่น ๆ ซึ่งเป็นการขยายกลุ่มเป้าหมายเพิ่มขึ้น และตอบโจทย์
การใหบ้ ริการดา้ นการศกึ ษากับคนทุกชว่ งวยั

20

ตวั อยา่ งแผนการจดั กจิ กรรมพฒั

ชอื่ กจิ กรรม วตั ถปุ ระสงค์ ขน้ั ตอนการจดั กจิ กรรม

สงู วยั อยา่ งสงา่ 1. เพือ่ ให้ผสู้ ูงอายุมี 1. วิทยากร สนทนากับ เชงิ ปรมิ า
อนุรกั ษ์
ภมู ปิ ญั ญา ความรูค้ วามเข้าใจ ผสู้ ูงอายุเรอื่ งของดีของเดน่ …….…. ค
ทำเนยี
เกีย่ วกับบทบาทและ ในแตล่ ะพน้ื ท่ี ภมู ปิ ัญญ
1 เลม่
หน้าที่ในการเปน็ 2. วิทยากรใหค้ วามรู้

ผู้ถา่ ยทอดความรู้ เกีย่ วกับบทบาทและหนา้ ที่

และประสบการณ์ การถา่ ยทอดความร้แู ละ

ให้กับผ้อู ืน่ ประสบการณด์ ้านภมู ปิ ัญญา

2. เพอ่ื สร้างเครือข่าย 3. วิทยากรแบง่ กล่มุ ให้

และทำเนียบภมู ปิ ญั ญา ผสู้ ูงอายบุ อกความถนดั /

21 ทอ้ งถน่ิ ผสู้ ูงอายุ ความสามารถของแตล่ ะ

3. เพ่ือสบื สาน บคุ คล พร้อมแลกเปลีย่ น

ประเพณีและดำรง เรยี นรูก้ ันภายในกล่มุ

วัฒนธรรมอันดงี าม 4. รวบรวม และเรียบเรยี ง

ของท้องถนิ่ พร้อมจดั ทำเนียบภมู ปิ ัญญา

ท้องถน่ิ ในแตล่ ะดา้ น

ฒนาทกั ษะชวี ติ ผ้สู งู อายุ : มติ สิ งั คม

เปา้ หมาย ระยะเวลา สอื่ การเรยี นรู้ วสั ดุ การประเมนิ ผล
าณ เชงิ คณุ ภาพ เวบ็ ไซต์ อปุ กรณ์
www.thaisynergy.org
คน 1. ผู้สูงอายุ 3 ชัว่ โมง 1. กระดาษ 1. สงั เกตการมี
http://thaiichr.org
ยบ ตระหนักถงึ (ปรับเปลยี่ น A4 ส่วนร่วมใน

ญา คณุ คา่ และ ไดต้ ามความ 2. ปากกา กิจกรรมของ

ม ความสำคญั เหมาะสม) เคมี ผสู้ งู อายุ

ของตนเอง 3. กระดาษ 2. สมั ภาษณ์

2. ผูส้ ูงอายุ ปรู๊ฟ ตามแบบ

สามารถถ่ายทอด สัมภาษณ์

ความรู้และ 3. ผลงาน/

ประสบการณ์ ชนิ้ งาน

ของตนและสร้าง 4. ประเมิน

เครอื ขา่ ย ภมู ิ ความพงึ พอใจ

ปญั ญาไดอ้ ย่างมี และอื่น ๆ ตาม

ประสิทธภิ าพ แบบประเมนิ

3. ผู้สงู อายุได้ โครงการ/

รว่ มสืบสาน กจิ กรรม

ประเพณี ดำรงไว้

ซง่ึ วัฒนธรรมอนั

ดีงามของทอ้ งถิ่น

21

ชอ่ื กจิ กรรม วตั ถปุ ระสงค์ ขนั้ ตอนการจดั กจิ กรรม

เชงิ ปรมิ า

จติ อาสาแบง่ ปนั เพอื่ ให้ผู้สูงอายุ 1. วทิ ยากรสนทนากบั ……. คน
หลอ่ เลยี้ งปญั ญา มีความรู้ ความเข้าใจ
เก่ยี วกบั การเปน็ ผสู้ ูงอายุเร่ืองการบำเพ็ญ
จติ อาสา หรอื การ
ประโยชนท์ ่ีผ่านมา
บำเพญ็ ตนเพื่อ
สาธารณประโยชน์ 2. วทิ ยากรให้ผ้สู งู อายุ ดูคลปิ

เกี่ยวกับการเป็นจิตอาสา

3. วิทยากรใหค้ วามรู้เก่ยี วกบั

คณุ ลักษณะของบุคคลที่เปน็

จติ อาสา

4. จิตอาสาใหค้ วามรใู้ นการ

จัดกิจกรรม

22 - การทำยาหม่องสมนุ ไพร

- การเพน้ กระเปา๋ ผา้ จากสี

ธรรมชาติ

- ศิลปศึกษา (การจัด

ดอกไมโ้ คริงกะ) พัฒนาจิตใจ

- จิตอาสาแบ่งปนั หนงั สอื

หมนุ เวียน และพฒั นาบา้ น

หนังสือชมุ ชน

- จิตอาสาดูแลสาธารณะ

ประโยชน์

ฯลฯ

5. ผู้สูงอายุแลกเปลี่ยนเรียนรู้

จากประสบการณท์ ไ่ี ด้รับ

6. วิทยากรและผู้สงู อายุ

รว่ มกันสรุปความร้ทู ไ่ี ด้

เปา้ หมาย ระยะเวลา สอ่ื การเรยี นรู้ วสั ดุ อปุ กรณ์ การประเมนิ ผล

าณ เชงิ คณุ ภาพ 3 ช่วั โมง 1. สื่อออนไลน์ วสั ดุ อุปกรณ์ 1. สังเกตการณ์
(ปรบั เปลยี่ น
1. ผสู้ ูงอายมุ ี ไดต้ ามความ และใบความรู้ สำหรับการจัด มีส่วนร่วมใน
ความรู้ ความ เหมาะสม)
เข้าใจเกย่ี วกบั - การทำยาหมอ่ ง กจิ กรรม กิจกรรมของ
การเปน็ จิตอาสา
หรอื การบำเพ็ญ สมุนไพร - การทำยาหมอ่ ง ผสู้ ูงอายุ
ตนเพ่อื สาธารณ
ประโยชน์ - การเพน้ ทก์ ระ สมุนไพร 2. ผลงาน/
2. ผู้สงู อายุเปน็
จติ อาสาใน เปา๋ ผา้ จากสี - การ paint ชน้ิ งาน
กจิ กรรมบำเพญ็
ตนเพอื่ สาธารณ ธรรมชาติ กระเป๋าผ้าจากสี 3. ประเมินความ
ประโยชน์ตา่ ง ๆ
ได้ - การจัดดอกไม้ ธรรมชาติ พงึ พอใจ และ

โคริงกะ - การจดั ดอกไม้ อ่ืน ๆ ตามแบบ

โคริงกะ ประเมิน

โครงการ/

กิจกรรม

2. ส่ือออนไลน์ :

กรณีศึกษา
ปา้ แจว๋ จิตอาสา
ชมรมผ้สู งู อายุ

22

ชอื่ กจิ กรรม วตั ถปุ ระสงค์ ขน้ั ตอนการจดั กจิ กรรม
เชงิ ปรมิ า
กฎหมายนา่ รู้
สำหรบั วยั เกา๋ เพือ่ ใหผ้ ้สู ูงอายุ 1 .วทิ ยากรเปดิ คลปิ เรือ่ ง ……. คน

มคี วามรู้ ความเขา้ ใจ สิทธผิ ู้สงู อายดุ า้ นกฎหมาย

กฎหมายท่เี ก่ียวขอ้ ง และสิทธปิ ระโยชน์ ท่ี

กบั ผสู้ ูงอายุ บทบาท สอดคล้องกบั สถานการณ์

หนา้ ท่ี และสิทธิ ตามพระราชบัญญตั ิผ้สู ูงอายุฯ

ประโยชน์ของผ้สู งู อายุ 2. วิทยากรใหผ้ สู้ ูงอายุ

แบง่ กลุ่มแสดงความคิดเหน็

ประเด็น ตอ่ ไปน้ี

- การทำสัญญาค้ำประกัน

- การจัดการมรดก

23 - การยกท่ดี นิ และบ้าน
4
ใหแ้ กล่ กู หลาน

3. ผู้สูงอายุแลกเปลยี่ นเรียนรู้

จากประสบการณ์ทไี่ ดร้ ับ

รว่ มกนั

4. วทิ ยากรและผสู้ งู อายุ

รว่ มกันสรุปองคค์ วามรู้ท่ี

ได้รับ

เปา้ หมาย ระยะเวลา สอ่ื การเรยี นรู้ วสั ดุ อปุ กรณ์ การประเมนิ ผล
าณ เชงิ คณุ ภาพ 1. ใบความรู้ 1. กระดาษ A4
2. ส่อื ออนไลน์ 2. ปากกาเคมี 1. สงั เกตการมี
ผู้สูงอายุมคี วามรู้ 3 ช่วั โมง - เรือ่ งวธิ ยี กที่ดนิ 3. กระดาษปรูฟ๊ สว่ นร่วมใน
ให้กบั ลกู แต่หา้ ม กจิ กรรมของ
ความเข้าใจใน (ปรับเปลย่ี น ไมใ่ หข้ าย ผู้สงู อายุ
2. สมั ภาษณ์
เร่อื งกฎหมาย ไดต้ ามความ - เร่อื งการ ตามแบบ
ลดหยอ่ นภาษี สัมภาษณ์
และบทบาท เหมาะสม) อยา่ งชาญฉลาด 3. ผลงาน/
ช้ินงาน
หนา้ ท่ี สิทธิ 4. ประเมิน
ความพึงพอใจ
ประโยชน์ของตน และอ่นื ๆ ตาม
แบบประเมนิ
รวมถึงสามารถ โครงการ/กจิ กรรม

นำไปประยกุ ต์ใช้

ในชีวิตประจำวนั

ได้อยา่ งถูกต้อง

เหมาะสม

23

ชอื่ กจิ กรรม วตั ถปุ ระสงค์ ขนั้ ตอนการจดั กจิ กรรม
ชวั รก์ ่อนแชร์ เชงิ ปรมิ า

1. เพ่อื ให้ผู้สงู อายุมี 1. วทิ ยากรให้ความรกู้ ารใช้ …….…. ค

ความรู้ ความเข้าใจ ส่ือสังคมออนไลน์และการ

เกย่ี วกบั การเผยแพร่ เผยแพร่ขอ้ มลู ทางส่ือดจิ ิทลั

ข้อมลู ทางสื่อดิจทิ ลั 2. วิทยากรเปิดคลปิ วดิ โี อ

2. เพื่อใหผ้ ูส้ ูงอายุ เร่ืองภยั สงั คมออนไลน์ใน

ตระหนักถึงความ ปัจจบุ นั (การเผยแพรข่ ้อมูล

สำคัญของการเผยแพร่ ทางสอ่ื ดจิ ทิ ลั )

ข้อมูลทางสือ่ ดิจิทลั 3. ผู้สูงอายุแลกเปลยี่ นเรยี นรู้

จากประสบการณท์ ไี่ ด้รับ

24 รว่ มกัน

4. วิทยากรและผู้สงู อายุ

ร่วมกนั สรุปองคค์ วามรู้ที่

ได้รับ

เปา้ หมาย ระยะเวลา สอื่ การเรยี นรู้ วสั ดุ อปุ กรณ์ การประเมนิ ผล
าณ เชงิ คณุ ภาพ
คน 1. ผู้สูงอายุมี 3 ชว่ั โมง 1. ใบความรู้ โทรศพั ท์ / 1. สังเกตการมี
(ปรบั เปลยี่ น 2. สื่อออนไลน์ Smart phone สว่ นรว่ มใน
ความรู้ ความ ไดต้ ามความ หรอื คอมพวิ เตอร์ กจิ กรรมของ
เขา้ ใจเกี่ยวกับ เหมาะสม) กรณศี กึ ษา พร้อม ผู้สูงอายุ
การเผยแพร่ ผสู้ ูงอายุกบั การ อนิ เตอรเ์ นต็ 2. สัมภาษณต์ าม
ข้อมลู ทางสือ่ ร้เู ทา่ ทันส่ือ
ดิจทิ ลั ออนไลน์ แบบสัมภาษณ์
3. ผลงาน/
2. ผู้สงู อายุมี ชน้ิ งาน
ความตระหนกั 4. ประเมนิ ความ
ถึงการเผยแพร่ พงึ พอใจ และ
ขอ้ มลู ทางสอื่ อืน่ ๆ ตามแบบ
ดิจิทัลท่ีถูกต้อง ประเมนิ
โครงการ/
กิจกรรม

24

กจิ กรรมพฒั นาทกั ษะชวี ติ ผสู้ งู อายุ : มติ เิ ศรษฐกจิ

หลักการ
การมีความมั่นคงทางรายได้ การวางแผนทางการเงิน ทั้งการออมในรูปแบบต่าง ๆ และการลงทุน

การมีเงินสำรองเพื่อการใช้จ่ายยามฉุกเฉิน การบริหารจัดการทรัพย์สิน การจัดการหนี้สิน การทำงานที่เพิ่ม
รายได้ การเตรียมความพร้อมด้านเศรษฐกิจมีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะวัยสูงอายุเป็นวัยมีค่าใช้จ่าย
หลายประการ ทั้งค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน ค่ารักษาพยาบาลสวนทางกับการมีรายได้ที่ลดลง เนื่องจาก
พ้นเกณฑ์อายุการจ้างงานหรือมีสภาพร่างกายไม่อำนวยในการประกอบอาชีพ ดังนั้น เราควรเตรียม
ความพร้อมด้านเศรษฐกิจ จะช่วยให้มีความมั่นคงทางเศรษฐกิจเมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุ การเตรียมความพร้อม
ด้านเศรษฐกจิ ประกอบดว้ ย การทำงาน และการวางแผนการเงิน

วตั ถปุ ระสงค์
1. เพื่อใหผ้ ู้สูงอายุมคี วามเขา้ ใจ และตระหนักถึงความสำคัญของการออมและการลงทนุ
2. เพอื่ ให้ผู้สูงอายมุ คี วามรู้ด้านการประกอบอาชีพ สามารถสรา้ งรายได้ให้แก่ตนเองและครอบครัว
3. เพ่อื ใหผ้ ู้สงู อายมุ คี วามรู้ สามารถเข้าถงึ แหลง่ เงนิ ทนุ ในการประกอบอาชีพ

เป้าหมาย
ดำเนินการจัดกจิ กรรมตามแผนทกี่ ำหนดหรอื ตามงบประมาณทไ่ี ด้รบั จัดสรร
เชงิ ปรมิ าณ ............. คน
เชิงคุณภาพ ผู้สูงอายุมีความสนใจ และมีส่วนร่วมในกิจกรรม เมื่อเข้าร่วมกิจกรรมแล้วมีความสุข

เห็นชอ่ งทางในการประกอบอาชพี สร้างรายได้ รู้จกั วธิ ีเขา้ ถงึ แหล่งเงินทุน และวธิ กี ารออมในรูปแบบต่าง ๆ

เนอื้ หากจิ กรรม
1. การเตรียมความพร้อมด้านเศรษฐกิจสำหรับผู้สูงอายุ หมายถึง การมีความมั่นคงทางรายได้

การวางแผนทางการเงิน ทั้งการออมในรูปแบบต่าง ๆ และการลงทุน การมีเงินสำรองเพื่อการใช้จ่าย
ยามฉุกเฉิน การบรหิ ารจดั การทรพั ย์สนิ การจัดการหนีส้ ิน การทำงานท่ีเพม่ิ รายได้

1.1 การทำงานในระบบและนอกระบบ การรวมกลมุ่ วสิ าหกิจชมุ ชนหรอื วิสาหกจิ เพ่ือสังคม
1.2 การวางแผนการเงนิ

1.2.1 การลดรายจา่ ย เพม่ิ รายได้
1.2.2 การออม ประกอบด้วย วตั ถปุ ระสงค์ของการออม หลักการออม กลยทุ ธ์การเสรมิ สรา้ ง
การออมทรัพย์ แนวทางในการออม รูปแบบ วธิ ีการออม และสทิ ธิประโยชน์
1.2.3 การจัดการหนี้
1.2.4 การบริหารค่าใชจ้ า่ ย และการลงทนุ
1.2.5 การทำบัญชีครวั เรอื น บญั ชีตน้ ทุนการประกอบอาชพี

25

2. ความรูเ้ กยี่ วกบั กองทนุ การออมแหง่ ชาติ (กอช.)
2.1 กองทุนการออมแห่งชาติ (กอช.)
2.2 จดุ ประสงคใ์ นการจดั ตัง้ กองทนุ การออมแหง่ ชาติ
2.3 คณุ สมบัติของผทู้ สี่ ามารถสมัครเปน็ สมาชกิ กองทุนการออมแห่งชาติ
2.4 ผลประโยชน์ของการเปน็ สมาชิก
2.5 การสง่ เงินออมสะสมและเงอื่ นไขการได้รับเงนิ สมทบจากกองทุนการออมแห่งชาติ
2.6 หลกั เกณฑ์การจ่ายเงินคืนให้แก่สมาชิก กอช.
2.7 การใชแ้ อพพลเิ คช่ันของ กอช. และชอ่ งทางการสมัครสมาชิกและส่งเงนิ ออมสะสม

3. ความรู้เก่ียวกับการประกอบอาชีพ และแนวทางการประกอบและพัฒนาอาชพี สำหรับผู้สงู อายุ
(สามารถเลือกจัดกระบวนการเรียนรูต้ ามบรบิ ทชมุ ชน)

3.1 การเข้าสู่อาชพี การฝึกอาชีพ ตามบริบทชมุ ชน
3.2 การพัฒนาอาชีพ
3.3 การใช้แอพพลิเคชั่นเพอื่ การคา้ ขาย
4. ความรู้เกี่ยวกับแหล่งเงนิ ทุนสำหรับรับการประกอบอาชีพ

ระยะเวลา
3 ชวั่ โมง/กจิ กรรม (สามารถปรับเปล่ยี นไดต้ ามความเหมาะสม)

รปู แบบวธิ กี าร
1. การบรรยาย
2. การสาธิต
3. ฝกึ ทักษะปฏบิ ัติ
4. ศึกษาเรียนร้ดู ้วยตนเอง

ขนั้ ตอนดำเนนิ กจิ กรรม
1. วิเคราะหส์ ภาพปัญหา/ความตอ้ งการเรยี นรูเ้ บอื้ งต้นของกลมุ่ เป้าหมาย
2. จัดทำแผนการเรยี นรู้
3. ขออนุญาตจัดกจิ กรรม
4. เสนอแผนการจัดกจิ กรรมการเรยี นรู้ ใหส้ ำนักงาน กศน.จังหวดั /กทม.
5. จัดกระบวนการเรยี นรู้
6. วัดและประเมนิ ผล
7. นเิ ทศ ตดิ ตาม
8. สรปุ รายงานผลการดำเนินงาน

26

สอื่ /อปุ กรณ์
1. สื่อเอกสาร แผ่นพบั โปสเตอร์ และ/หรือสอื่ อเิ ล็กทรอนิกส์ วีดทิ ศั น์ ใบความรู้ ใบงาน
2. วสั ดุ และอปุ กรณใ์ นการสาธติ /ฝึกปฏบิ ตั ิ
3. สื่อบคุ คล อาทิ ภมู ิปัญญาทอ้ งถนิ่ ปราชญช์ าวบา้ น ผ้สู ูงอายทุ ี่ประสบความสำเรจ็ ในชุมชน

การประเมนิ ผล
1. แบบสรุปผลการจัดกิจกรรม จากการสงั เกต การสอบถาม การสัมภาษณ์ และอืน่ ๆ
2. ช้นิ งาน/การนำเสนอ
3. แบบประเมนิ ความพงึ พอใจ

คำแนะนำสำหรบั ครู
1. ศกึ ษา และทำความเขา้ ใจในเนอื้ หาการจัดกิจกรรม
2. จดั เตรียม สถานท่ี วัสดุ อุปกรณ์ และสิง่ อำนวยความสะดวกใหผ้ ู้สงู อายทุ มี่ าเขา้ ร่วมกจิ กรรม
3. เตรยี มส่ือต่าง ๆ ให้พร้อมและเหมาะสมกบั วยั ผู้สูงอายุ เพ่ือกระตุ้นใหผ้ ูเ้ ข้าร่วมกิจกรรมสนใจ

และเกดิ การเรยี นรู้ร่วมกัน
4. สร้างบรรยากาศในการจดั กิจกรรมใหเ้ หมาะสมกับกล่มุ เปา้ หมาย คือ ผูส้ งู วยั
5. บูรณาการแนวทางการจัดกิจกรรมร่วมกับข้อมูลที่มีอยู่ และข้อมูลที่ได้จากการศึกษาค้นคว้า

เพิ่มเติม เพื่อจัดกิจกรรมให้กับกลุ่มเปา้ หมายอืน่ ๆ ซึง่ เป็นการขยายกลมุ่ เป้าหมายเพ่ิมข้ึน และตอบโจทย์การ
ใหบ้ รกิ ารด้านการศกึ ษากบั คนทกุ ช่วงวัย

27

ตวั อยา่ งแผนการจดั กจิ กรรมพฒั

ชอ่ื กจิ กรรม วตั ถปุ ระสงค์ ขน้ั ตอนการจดั กจิ กรรม เชงิ ปรมิ า

ผสู้ งู วยั ใสใ่ จ 1. เพือ่ ใหผ้ ้สู งู อายุ 1. วิทยากรนำเข้าส่เู น้ือหามติ ิ ..........คน
ดา้ นการเงนิ
ตระหนกั ถงึ เศรษฐกิจด้วยสไลด์ สื่อ

ความสำคญั ของการ วีดทิ ศั น์ หรือสื่อการอบรม

ออมและการลงทนุ ท่ีเกี่ยวขอ้ ง เพือ่ ผู้สูงอายเุ กิด

2. เพอ่ื ให้ผสู้ งู อายุ ความสนใจ กระตนุ้ เข้าสู่

มคี วามรู้ ความเข้าใจ เนอ้ื หาการอบรม

และสามารถเขา้ ถึง 2. วิทยากรบรรยายเน้อื หา

แหลง่ เงินทนุ ในการ การอบรม พร้อมทงั้ กระตุ้น

28 ประกอบอาชพี การมีสว่ นรว่ มของผสู้ ูงอายุ

3. เพอื่ ใหผ้ สู้ งู อายไุ ด้ 3. วทิ ยากรและผ้สู งู อายุ

แลกเปลยี่ นเรยี นรู้ รว่ มกันสรปุ องคค์ วามรู้

เรอ่ื งการออมและการ หลงั การอบรม

ลงทุนผา่ น เสวนากลมุ่ 4. วิทยากรสรปุ องคค์ วามรู้

สภากาแฟ หรือผา่ น หลังการอบรม

แอพพลเิ คชนั่ Line

Official, Facebook,

Fanpage,

Clubhouse,

Tik Tok ฯลฯ

ฒนาทกั ษะชวี ติ ผสู้ งู อายุ : มติ เิ ศรษฐกจิ

เปา้ หมาย ระยะเวลา สอ่ื การเรยี นรู้ วสั ดุ อปุ กรณ์ การประเมนิ ผล
าณ เชงิ คณุ ภาพ
1. สือ่
น 1. ผู้สงู อายุ 3 ช่ัวโมง อเิ ล็กทรอนิกส์ เครื่องเสยี ง และ 1. การสงั เกต
2. แผ่นพบั ไมโครโฟน 2. การสอบถาม
ตระหนักถึง (ปรบั เปลยี่ น 3. โปสเตอร์ 3. ช้นิ งาน/
4. ภาพพลิก ผลงาน
ความสำคัญของ ได้ตามความ 5. วดี ิทศั น์ 4. แบบประเมิน
ความพึงพอใจ
การออมและการ เหมาะสม)

ลงทุน

2. ผสู้ งู อายุมี

ความรู้ ความ

เขา้ ใจ และเข้าถงึ

แหล่งเงนิ ทนุ ใน

การประกอบ

อาชีพ

3. ผูส้ งู อายไุ ด้

แลกเปล่ียน

เรียนรู้ผา่ น

เสวนากลมุ่

สภากาแฟ หรอื

ผา่ นแอพพลเิ คชนั่

Line Official,

Facebook,

Fanpage,

Clubhouse,

Tik Tok ฯลฯ

28

ชอ่ื กจิ กรรม วตั ถปุ ระสงค์ ขนั้ ตอนการจดั กจิ กรรม เชงิ ปรมิ า
สงู วยั ไอเดยี ดี
1. เพือ่ ให้ผสู้ งู อายุ 1. วิทยากรใหค้ วามรู้เกี่ยวกบั ..........คน
มคี วามรู้ ความเขา้ ใจ การเพมิ่ มลู ค่าของผลติ ภณั ฑ์
การเพมิ่ มลู คา่ ของ การออกแบบบรรจภุ ณั ฑ์
ผลติ ภณั ฑ์ 2. ผูส้ ูงอายุฝึกปฏบิ ตั กิ าร
2. เพื่อให้ผูส้ ูงอายุ ออกแบบบรรจุภัณฑ์
มคี วามรู้ ความเข้าใจ 3. ผู้สงู อายุนำเสนอผลงาน
การออกแบบบรรจุ 4. วิทยากรให้ข้อเสนอแนะ
ภัณฑ์ เพ่มิ เติม
3. เพ่ือใหผ้ สู้ งู อายุ
มีทกั ษะการออกแบบ
บรรจุภณั ฑไ์ ด้

29

เปา้ หมาย ระยะเวลา สอ่ื การเรยี นรู้ วสั ดุ อปุ กรณ์ การประเมนิ ผล

าณ เชงิ คณุ ภาพ 3 ชั่วโมง 1. สอ่ื วัสดุ และ 1. การสังเกต
(ปรับเปลย่ี น อเิ ลก็ ทรอนกิ ส์ อปุ กรณ์ในการ 2. การสอบถาม
น 1. ผู้สงู อายุมี ได้ตามความ 2. แผ่นพบั สาธิตและฝกึ 3. ชิ้นงาน/
ความรคู้ วาม เหมาะสม) 3. โปสเตอร์ ปฏิบตั ิ ตาม ผลงาน
เขา้ ใจการเพมิ่ ประเภทของ 4. แบบประเมิน
มลู ค่าของ 4. ภาพพลกิ ผลติ ภัณฑแ์ ละ ความพึงพอใจ
ผลติ ภัณฑแ์ ละ 5. วีดทิ ศั น์ สอดคลอ้ งกบั
การออกแบบ บริบทของพื้นที่
บรรจภุ ณั ฑ์
2. ผู้สงู อายุ
สามารถ
ออกแบบบรรจุ
ภัณฑไ์ ด้อย่าง
เหมาะสม

29

ชอ่ื กจิ กรรม วตั ถปุ ระสงค์ ขนั้ ตอนการจดั กจิ กรรม
เชงิ ปรมิ า
การคา้ ออนไลน์
สำหรบั ผสู้ งู วยั 1. เพอื่ ใหผ้ ู้สงู อายุ 1. วทิ ยากรให้ความรู้เกยี่ วกับ ..........คน

มีความรู้ ความเข้าใจ การคา้ ออนไลน์ ประโยชน์

เกี่ยวกับประโยชน์ของ กฎหมายและระเบียบที่

การคา้ ออนไลนไ์ ด้ เกย่ี วขอ้ ง และการเลอื กใช้

2. เพ่ือใหผ้ สู้ ูงอายุ แอปพลิเคชันที่เหมาะสำหรบั

มีทักษะและเลอื กใช้ การค้าออนไลน์

แอปพลิเคชนั ท่ีเหมาะ 2. ผู้สูงอายุฝึกปฏบิ ัติการใช้

สำหรับการคา้ แอปพลเิ คชนั สำหรับการคา้

ออนไลนไ์ ด้ ออนไลน์

3. เพ่อื ใหผ้ ้สู งู อายุ 3. ผสู้ ูงอายุนำเสนอผลงาน

30 มีความรู้ ความเขา้ ใจ 4. วิทยากรให้ขอ้ เสนอแนะ

เก่ยี วกับกฎหมายและ เพิม่ เติม

ระเบียบทีเ่ กี่ยวขอ้ งกบั

การคา้ ออนไลน์

เปา้ หมาย ระยะเวลา สอ่ื การเรยี นรู้ วสั ดุ อปุ กรณ์ การประเมนิ ผล

าณ เชงิ คณุ ภาพ 3 ชั่วโมง 1. ส่อื 1. สมารท์ โฟน 1. การสังเกต
(ปรบั เปลย่ี น อิเล็กทรอนิกส์ 2. แทบ็ เลต็ 2. การสอบถาม
น 1. ผสู้ ูงอายุมี ไดต้ ามความ - 2. แผน่ พับ 3. ชน้ิ งาน/
ความรู้ ความ เหมาะสม) 3. โปสเตอร์ ผลงาน
เขา้ ใจเก่ยี วกบั 4. ภาพพลิก 4. แบบประเมิน
การค้าออนไลน์ 5. วีดทิ ัศน์ ความพึงพอใจ
ประโยชน์
กฎหมายและ
ระเบียบท่ี
เก่ียวข้องและ
การเลือกใช้
แอปพลิเคชัน
ท่ีเหมาะสำหรับ
การค้าออนไลน์
2. ผสู้ ูงอายมุ ี
ทักษะการใช้
แอปพลเิ คชัน
สำหรบั การค้า
ออนไลนไ์ ดอ้ ย่าง
เหมาะสม

30

ชอ่ื กจิ กรรม วตั ถปุ ระสงค์ ขน้ั ตอนการจดั กจิ กรรม

Youtuber 1. เพอื่ ใหผ้ ู้สงู อายุ เชงิ ปรมิ า
วยั เกา๋ มีความรู้ ความเข้าใจ
เก่ยี วกบั การสรา้ ง 1. วิทยากรใหค้ วามร้เู ก่ียวกับ ..........คน
รายได้จากการเป็น การเปน็ Youtuber การ
Youtuber สรา้ งรายได้ และการทำ
2. เพ่ือให้ผู้สงู อายุ คลปิ วิดโี อ เพอ่ื ลง YouTube
จัดทำคลปิ วีดิโอ 2. ผ้สู งู อายฝุ กึ ปฏบิ ัตกิ าร
เพือ่ ลง YouTube ได้ จัดทำคลปิ วิดโี อ
3. ผสู้ งู อายนุ ำเสนอผลงาน
4. วิทยากรใหข้ ้อเสนอแนะ
เพิ่มเตมิ

31

เปา้ หมาย ระยะเวลา สอ่ื การเรยี นรู้ วสั ดุ อปุ กรณ์ การประเมนิ ผล
าณ เชงิ คณุ ภาพ
1. สื่อ 1. สมารท์ โฟน 1. การสังเกต
น 1. ผสู้ งู อายมุ ี 3 ช่ัวโมง อิเลก็ ทรอนกิ ส์ 2. แทบ็ เล็ต 2. การสอบถาม
2. วีดิทัศน์ 3. ชนิ้ งาน/
ความรู้ ความ (ปรบั เปลยี่ น ผลงาน
4. แบบประเมิน
เข้าใจ เก่ียวกับ ไดต้ ามความ ความพึงพอใจ

การเปน็ เหมาะสม)

Youtuber การ

สร้างรายได้ และ

การทำคลปิ วิดีโอ

เพอื่ ลง

YouTube

2. ผู้สงู อายุจดั ทำ

คลปิ วิดโี อ เพือ่

ลง YouTube ได้

31

กจิ กรรมพฒั นาทกั ษะชวี ติ ผ้สู งู อายุ : มติ สิ ภาพแวดลอ้ ม

หลักการ

เป็นการตระหนักรู้ ใหค้ วามสำคญั และมีแนวทางในการเตรียมการในด้านที่อยู่อาศยั ทมี่ ั่นคง แข็งแรง
เพื่อการใช้ชีวิตประจำวันของผู้สูงอายไุ ด้อยา่ งเหมาะสม สามารถเข้าถึงบรกิ ารสังคมไดส้ ะดวกสบาย สิ่งที่ควร
รับรู้ในการเตรียมความพร้อมด้านท่ีอยู่อาศัยและส่ิงแวดล้อม มดี ังนี้ ลักษณะการอยู่อาศัย ที่ต้ังของที่อยู่อาศัย
ท่เี หมาะสม การจดั บา้ นและสภาพแวดล้อมในบ้าน และออกแบบสภาพแวดล้อมทีเ่ ปน็ มิตรกับคนทกุ วัย

วตั ถปุ ระสงค์
1. เพื่อให้ผูส้ ูงอายุมีความร้ใู นการปรับสภาพแวดล้อมรอบตัวให้เหมาะสมและปลอดภัยสำหรับตนเองได้
2. เพ่ือให้ผูส้ ูงอายุเลือกและปรับใช้เทคโนโลยใี นการดำเนินชวี ติ ได้เหมาะสม
3. เพอ่ื ให้ผูส้ ูงอายุสามารถร้เู ท่าทนั อนั ตรายทีเ่ กดิ จากมจิ ฉาชีพท่ใี ช้ส่อื เทคโนโลยีเปน็ เครอ่ื งมือ

เป้าหมาย
ดำเนนิ การจัดกิจกรรมตามแผนท่ีกำหนดหรอื ตามงบประมาณทีไ่ ดร้ ับจดั สรร
เชงิ ปรมิ าณ ............. คน
เชิงคุณภาพ ผู้สูงอายุทีเ่ ข้าร่วมกิจกรรมมีความสนใจ และมีส่วนร่วมในกิจกรรม เมื่อเข้าร่วมกิจกรรม

แล้วสามารถปรับสภาพแวดล้อมรอบตัวและที่พักอาศัยให้มีความเหมาะสมและปลอดภัยสำหรับตนเองได้
สามารถนำเทคโนโลยีมาปรับใช้ในการดำเนินชีวิตได้เหมาะสม และรู้เท่าทันอันตรายที่เกิดจากมิจฉาชีพ
ท่ใี ช้สอ่ื เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือ

เนือ้ หากจิ กรรม
1. แนวทางการดูแลตนเองและปรบั สภาพแวดล้อมทีเ่ อ้อื ต่อการดำเนินชวี ติ
2. ความรูค้ วามเขา้ ใจเทคโนโลยที ี่เกี่ยวข้องกบั ชีวติ ประจำวัน
3. การรู้เทา่ ทนั อนั ตรายทเ่ี กดิ จากมิจฉาชีพทใี่ ชส้ ือ่ เทคโนโลยเี ปน็ เครือ่ งมือ

ระยะเวลา
3 ชั่วโมง/กจิ กรรม (สามารถปรับเปลี่ยนได้ตามความเหมาะสม)

รปู แบบวธิ กี าร
1. การบรรยาย
2. การสาธิต
3. การปฏิบตั ิจรงิ
4. ศกึ ษาเรียนร้ดู ้วยตนเอง

32

ขน้ั ตอนดำเนนิ กจิ กรรม
1. วิเคราะหส์ ภาพปัญหา/ความต้องการเรยี นรเู้ บ้ืองตน้ ของกลุ่มเป้าหมาย
2. จัดทำแผนการเรยี นรู้
3. ขออนุญาตจัดกจิ กรรม
4. เสนอแผนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ให้สำนกั งาน กศน.จังหวัด/กทม.
5. จัดกระบวนการเรียนรู้
6. วัดและประเมนิ ผล
7. นิเทศ ตดิ ตาม
8. สรปุ รายงานผลการดำเนินงาน

สอ่ื /อปุ กรณ์
1. ส่อื เอกสาร แผ่นพับ โปสเตอร์ และ/หรือสอ่ื อเิ ลก็ ทรอนิกส์ วีดทิ ศั น์ ใบความรู้ ใบงาน
2. วสั ดุ และอปุ กรณใ์ นการสาธิต/ฝึกปฏิบตั ิ
3. ส่ือบุคคล อาทิ ภมู ิปัญญาท้องถนิ่ ปราชญช์ าวบ้าน ผ้สู ูงอายุทปี่ ระสบความสำเรจ็ ในชุมชน

การประเมนิ ผล
1. แบบสรุปผลการจดั กิจกรรม จากการสงั เกต การสอบถาม การสัมภาษณ์ และอนื่ ๆ
2. ช้ินงาน/การนำเสนอ
3. แบบประเมินความพึงพอใจ

คำแนะนำสำหรบั ครู
1. ศกึ ษา และทำความเขา้ ใจในเนื้อหาการจดั กิจกรรม
2. จดั เตรียม สถานที่ วสั ดุ อปุ กรณ์ และส่ิงอำนวยความสะดวกให้ผสู้ ูงอายุที่มาเข้าร่วมกจิ กรรม
3. เตรยี มส่ือตา่ ง ๆ ให้พร้อมและเหมาะสมกบั วัยผู้สูงอายุ เพอ่ื กระตุน้ ใหผ้ ้เู ข้าร่วมกจิ กรรมสนใจ

และเกิดการเรยี นร้รู ่วมกัน
4. สรา้ งบรรยากาศในการจัดกิจกรรมให้เหมาะสมกับกลมุ่ เป้าหมาย คือ ผู้สูงวยั
5. บูรณาการแนวทางการจัดกิจกรรมร่วมกับข้อมูลที่มีอยู่ และข้อมูลที่ได้จากการศึกษาค้นคว้า

เพิ่มเติม เพื่อจัดกิจกรรมให้กับกลุ่มเป้าหมายอื่น ๆ ซึ่งเป็นการขยายกลุ่มเป้าหมายเพิ่มขึ้น และตอบโจทย์
การให้บริการด้านการศกึ ษากบั คนทุกชว่ งวยั

33

ตวั อยา่ งแผนการจดั กจิ กรรมพฒั นา

ชอ่ื กจิ กรรม วตั ถปุ ระสงค์ ขน้ั ตอนการจดั กจิ กรรม
เชงิ ปรมิ า

สงู วยั ใสใ่ จตนเอง 1. เพื่อให้ความรู้ 1. วิทยากรใหค้ วามร้เู กีย่ วกบั ..........คน

เกย่ี วกบั การจัด การจัดสภาพแวดล้อมให้เอ้ือ

สภาพแวดล้อมให้เอื้อ ต่อการดำเนินชวี ิตประจำวนั

ตอ่ การดำเนนิ ชวี ติ ของผูส้ งู อายุ

ประจำวนั ของผู้สงู อายุ 2. วิทยากรให้ชมคลิป

2. เพอื่ ใหผ้ ู้สูงอายุมี ตัวอยา่ งสภาพแวดล้อม

ความปลอดภัยในการ ทเ่ี ก่ียวข้อง

ใช้ชวี ิตประจำวนั 3. ผสู้ งู อายุแลกเปลี่ยนเรยี นรู้

34 รว่ มกนั

4. วทิ ยากรสรปุ ให้

ข้อเสนอแนะเพม่ิ เติม