THE-DEVELOPMENT-OF-THE-ELDERLY-SCHOOLS-MODEL

91 
 

8) ปี พ.ศ. 2561 โรงเรียนผู้สูงอายุทําการเรียนการสอนครั้งแรกในเดือนมิถุนายน
พ.ศ. 2561 มีนักเรียนผู้สูงอายุเข้าร่วม รุ่นท่ี 1 จํานวน 105 คน มีกิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพหลัก คือ
กิจกรรมรําไทเก๊ก รํารองเง็ง และรํากลองยาว ปัจจุบันในปี พ.ศ. 2562 ทางคณะกรรมการโรงเรียนผู้สูงอายุ
เทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ได้วางแผนการรับนักเรียนรุ่นท่ี 2 คัดเลือกจาก 8 ชุมชนในพ้ืนที่เทศบาลตําบล
อ่าวลึกใต้จํานวนชุมชนละ 10 คน รวม 80 คน คาดว่าจะทําการเปิดการเรียนการสอนในเดือนมิถุนายน
พ.ศ. 2562 เปน็ ต้นไป

2. กรรมการ
คณะกรรมการของโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตาํ บลอา่ วลึกใต้ มดี ังน้ี
1) ที่ปรกึ ษาโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอา่ วลึกใต้

ลําดับ ช่อื – นามสกุล ตาํ แหนง่
1 นายชัยวุฒิ บัวทอง นายอําเภออ่าวลึก
2 นายกิตติ อินทรกุล พัฒนาสังคมและคามม่ันคงของมนุษย์ จ.กระบ่ี
3 พันจา่ เอกไพฑรู ย์ นว่ มสวัสด์ิ แรงงานจงั หวดั กระบ่ี
4 นายวาริน สองเมอื ง ผูอ้ ํานวยการสํานักงานพัฒนาฝีมอื แรงงานกระบ่ี
5 นางสาวรัชนี ใจหา้ ว หวั หน้าบา้ นพักเด็กและครอบครัวจังหวัดกระบ่ี
6 นายศตธรรม เรืองรอง ผอู้ ํานวยการศูนยค์ ุ้มครองคนไรท้ ี่พ่ึงจังหวดั กระบ่ี
7 พ.ต.อ.กฤษณัฐ วงษก์ ล้าหาญ ผู้กํากับการสถานีตาํ รวจภธู รอา่ วลกึ
8 นางจุรตั น์ สงพะโยม ผ้อู าํ นวยการโรงพยาบาลอ่าวลกึ
9 นายก่อเดช ยะลา สาธารณสุขอาํ เภออ่าวลกึ
10 นายวีระศักด์ิ ศรีสัจจัง หัวหน้าอุทยานธารโบกขรณี
11 นายสุขุม ขี่ทอง นายกเทศมนตรีตาํ บลอ่าวลกึ ใต้
12 นายนวกร สงั ข์แก้ว ประธานสภาเทศบาลตาํ บลอา่ วลึกใต้
13 นายสมศักดิ์ ณ ถลาง ผอู้ ํานวยการโรงเรยี นอ่าวลึกประชาสรรค์
14 นางศมน แซ่เซ้ียน ผู้อํานวยการโรงเรยี นชุมชนบา้ นอ่าวลกึ เหนือ
15 นายพิชติ สมสุข ผอู้ าํ นวยการโรงเรยี นอา่ วลกึ
16 นางสุทธิพร เพชรลว้ น ผู้อาํ นวยการโรงเรยี นอนุบาลรามเดชา
17 นายทนาพร พุฒิกรดุรงค์ ผอู้ ํานวยการโรงเรยี นเทศบาลอา่ วลึกใต้
18 นางศิริรัตน์ อินทรนิมติ รกั ษาการแทนผู้อํานวยการศูนย์การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษา
ตามอัธยาศัยอา่ วลึก
19 นายแพทย์จมุ ภฏ พรมสีดา ผอู้ ํานวยการโรงพยาบาลสวนสราญรมย์

2) ครใู หญ่ /ประธาน/ผอู้ ํานวยการของโรงเรียนผูส้ ูงอายเุ ทศบาลตาํ บลอา่ วลึกใต้
ครใู หญ่ : นายสขุ ุม ขที่ อง นายกเทศมนตรีเทศบาลตาํ บลอา่ วลึกใต้

92 
 

3) คณะกรรมการและแกนนาํ ร่วมขบั เคลอื่ น ประกอบด้วย

ลําดับ ชื่อ – นามสกุล ตาํ แหน่ง
1. ฝ่ายบริหาร
รองนายกเทศบาลตําบลอา่ วลึกใต้
1 นายบัญชา คงแก้ว ปลดั เทศบาลตําบลอ่าวลกึ ใต้
2 นายอธิพัชญ์ พันธ์จินาธนกลุ หัวหนา้ สาํ นกั ปลัดเทศบาล
3 นางสาวเหมวรรณ หนเู อยี ด รกั ษาการหัวหน้า ศพด.เทศบาลตําบลอ่าวลกึ ใต้
4 นายทนาพร พุฒิกรดรุ งค์ ผู้อาํ นวยการโรงเรียนเทศบาลอา่ วลกึ ใต้
5 นางณฐั ปนิชา สุขสวัสด์ิ นกั วิชาการศกึ ษา
6 นางสาวจิราพร เอ่ยี มเพ็ง
รองนายกเทศมนตรีตําบลอ่าวลึกใต้
2. ฝา่ ยอาคารสถานท่ี รองปลัดเทศบาลตาํ บลอ่าวลึกใต้
7 นายวิศิษฐ์ คงนคร ผู้อาํ นวยการกองช่าง
8 นางภัทรพรรณ จันทวี ครู คส.2
9 นายสุภาพ ชว่ ยชู
10 นายปิยพงษ์ หมันหมาด เลขานุการนายกเทศมนตรีตาํ บลอา่ วลึกใต้
11 พนกั งาน/เจ้าหน้าทส่ี ังกัดกองชา่ ง ผูอ้ าํ นวยการกองคลัง

ทุกคน ทีป่ รกึ ษานายกเทศมนตรีตําบลอ่าวลกึ ใต้
3. ฝ่ายงบประมาณ รองปลดั เทศบาลตําบลอา่ วลึกใต้
รกั ษาการผ้อู ํานวยการกองสาธารณสุขฯ
12 นายสุวรรณ กี่บุตร
13 นางจุฑา กาญจนานกุ ูล
14 พนักงาน/เจ้าหน้าทสี่ ังกัดกองคลัง

ทุกคน
4. ฝ่ายงานกิจการนักเรียน

15 นายจารึก โกษาพงศ์
16 นางภัทรพรรณ จันทวี
17 นายสมยศ สิงห์บาํ รุง
18 พนกั งาน/เจา้ หน้าท่สี ังกัดสํานัก

ปลดั เทศบาลทุกคน

5. ทีมวิทยากรจติ อาสา ได้แก่
5.1 วิทยากรดูแลสุขภาพท่ีจําเป็นสําหรับผู้สูงอายุ ประกอบด้วย โรงพยาบาลอ่าวลึก

(กลุ่มงานบริการด้านปฐมภูมิและองค์รวม และกลุ่มทันตกรรม) สาธารณสุขอําเภออ่าวลึก อสม.
เขตเทศบาล ตําบลอา่ วลกึ ใต้ ผูเ้ ช่ยี วชาญเฉพาะทาง (เช่น บุคคลภายนอก) และโรงพยาบาลสวนสราญรมย์

5.2 วิทยากรนันทนาการในการใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์สําหรับผู้สูงอายุ
ประกอบด้วย ชมรมลูกเสือชาวบ้านอําเภออ่าวลึก ชมรมผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ กลุ่มอาชีพ

93 

 

ในชุมชน เกษตรอําเภออ่าวลึก สภาองค์กรชุมชนเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ สภาเด็กและเยาวชนเทศบาล
ตําบลอ่าวลกึ ใต้ และศนู ย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอําเภออ่าวลึก

5.3 วิทยากรการพัฒนาจิตสําหรับผู้สูงอายุ ประกอบด้วย พระสงฆ์ ผู้นําไทเก๊ก โยคะ
สภาองคก์ รชุมชนเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ ผู้ทมี่ ีความรู้ความสามารถ และโรงพยาบาลสวนสราญรมย์

5.4 วิทยากรการใช้ชีวิตอย่างมีความสุขสําหรับผู้สูงอายุ ประกอบด้วย เทศบาลตําบล
อ่าวลึกใต้ ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพตําบลอ่าวลึกใต้ คณะกรรมการผู้สูงอายุประจําชุมชน
ทั้ง 8 ชมุ ชน และเจา้ ของกจิ กรรม

5.5 วิทยากรเทคโนโลยีการส่ือสารสําหรับผู้สูงอายุ ประกอบด้วย ศูนย์การศึกษานอกระบบ
และการศกึ ษาตามอธั ยาศัยอาํ เภออ่าวลึก และสาํ นักปลัดเทศบาลตําบลอา่ วลึกใต้

3. กติกา
กติกา หรือ ขอ้ ตกลงร่วมของโรงเรยี นผสู้ ูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ มดี ังน้ี
1) มีการกําหนดการเข้าเรียนให้ขาดได้ไม่เกิน 3 คร้ัง แรกเร่ิมก่อนการเปิดการเรียน

การสอนผู้สูงอายุได้มีการกําหนดกฎเกณฑ์เกณฑ์การเรียนการสอนของโรงเรียนผู้สูงอายุ โดยกําหนดให้
ผู้ที่ผ่านการจบหลักสูตรจะต้องเข้าเรียนครบโดยขาดได้ไม่เกิน 3 คร้ัง อย่างไรก็ตามเม่ือนํามาปฏิบัติใช้จริง
พบว่า ไม่สามารถทําการกําหนดจํานวนคร้ังของการเข้าเรียนได้ เนื่องจากผู้สูงอายุบางท่านมีความต้ังใจ
ที่จะเข้าเรียนแต่มีอุปสรรคทางด้านสุขภาพ ส่งผลให้นักเรียนผู้สูงอายุไม่สามารถมาเข้าเรียนได้ ด้วยเหตุน้ี
ข้อจํากัดทางกายภาพของผู้สูงอายุส่งผลต่อการกําหนดเกณฑ์ด้านจํานวนคร้ังของการเข้าเรียน ดังน้ัน
กตกิ าดงั กลา่ วนี้จึงถูกยกเลิกไป

2) มีการกําหนดให้นักเรียนผู้สูงอายุส่งสมุดบันทึกรายละเอียด โดยสมุดบันทึก
รายละเอียดข้อมูล เป็นสิ่งท่ีนักเรียนจะต้องทําการจดส่ิงที่ทําได้เรียนรู้ในแต่ละวัน และบันทึกท่ีนักเรียนจด
จะเป็นส่ิงที่คณะกรรมการนําไปประเมินเม่ือส้ินสุดปลายภาคเรียน ในส่วนของการประเมินจะมีการให้
เกณฑ์ลําดับคะแนน โดยแบ่งเป็น นักเรียนท่ีเรียนระดับดีเด่น นักเรียนท่ีเรียนระดับดี นักเรียนที่เรียน
ระดับชมเชย โดยมีการใหร้ างวัลในแต่ละระดบั เม่ือสนิ้ สุดหลักสูตรของโครงการ

4. กิจกรรม
จากการที่คณะกรรมการของโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ มีโอกาสได้ไป

ศึกษาดูงานที่จังหวัดนครศรีธรรมราช และนําความรู้จากการจัดโครงการสร้างเสริมสุขภาวะและทักษะ
อาชีพของผู้สูงอายุตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง กิจกรรม One Day Learning รวมถึงข้อมูลคู่มือการจัดต้ัง
โรงเรียนผู้สูงอายุของกรมกิจการผู้สูงอายุ ทางโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้จึงได้นํามาปรับใช้
กับการทํากิจกรรมต่างๆ ภายในโรงเรียน โดยทางคณะกรรมการและผู้ที่เกี่ยวข้องได้ทําการพัฒนาข้อมูล
จากแหล่งที่มาท้ังสามแห่ง เพ่ือสังเคราะห์เป็นหลักสูตรการเรียนการสอนของโรงเรียนผู้สูงอายุอ่าวลึกใต้
โดยใช้ชื่อว่า “หลักสูตรการเรียนรู้เพ่ือพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ (โรงเรียนผู้สูงอายุ)” มีระยะเวลาที่เปิด
โรงเรียน จํานวน 11 เดือน ต้ังแต่เดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2561 ถึง เดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2562 กําหนด
เวลาปิดเทอมในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2561 ให้ตรงกับเวลาปิดภาคเรียนของโรงเรียนของเด็กนักเรียน

94 
 

เพ่ือส่งเสริมให้ผู้สูงอายุได้อยู่กับลูกหลานในช่วงปิดภาคเรียน มีการเปิดทําการเรียนการสอนทุกวันพฤหัสบดี
ท่ี 2 และ 4 ของเดือน

1) คณะจดั ทาํ หลกั สูตร ประกอบไปด้วย
- เทศบาลตําบลอา่ วลึกใต้
- สํานักปลดั เทศบาลตําบลอา่ วลึกใต้
- งานพัฒนาชุมชนเทศบาลตําบลอา่ วลึกใต้
- ศนู ยพ์ ัฒนาคุณภาพชีวติ และส่งเสรมิ อาชีพผูส้ ูงอายตุ ําบลอา่ วลึกใต้
- ชมรมผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอา่ วลึกใต้
- คณะกรรมการผู้สูงอายปุ ระจาํ ชมุ ชน 8 ชุมชน

2) หลกั สตู รการเรยี นรเู้ พื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สงู อายุ (โรงเรยี นผู้สงู อายุ) จาํ แนกได้
5 รายวชิ า ดงั นี้

- รายวชิ าการดแู ลสุขภาพของผู้สงู อายุ จาํ นวน 30 ชว่ั โมง
- รายวชิ าการนันทนาการและการใชเ้ วลาว่างให้เปน็ ประโยชน์สําหรบั ผสู้ ูงอายุ
จาํ นวน 40 ชัว่ โมง
- รายวิชาการพัฒนาจติ สาํ หรบั ผสู้ ูงอายุ จํานวน 30 ช่วั โมง
- รายวิชาการใชช้ วี ิตอย่างมีความสุขสาํ หรับผูส้ ูงอายุ จํานวน 20 ชัว่ โมง
- รายวิชาเทคโนโลยีการส่ือสารและการใช้สื่อสาํ หรบั ผู้สูงอายุ จาํ นวน 20 ช่ัวโมง
3) หลักสูตรหลักการเรียนรู้เพื่อพฒั นาคุณภาพชวี ิตผู้สงู อายุ (โรงเรยี นผู้สูงอายุ)
มรี ายละเอียดดงั นี้

รายวิชา จาํ นวน เนื้อหา วิทยากร
(ชวั่ โมง)
1. การดแู ลสุขภาพของ โรงพยาบาลอา่ วลกึ /
ผู้สงู อายุ 30 เน้นให้ตระหนกั ในการส่งเสรมิ สขุ ภาพ ป้องกันการ สาธารณสขุ อําเภอ
เจ็บป่วยและการดแู ลเบ้ืองต้น อ่าวลกึ อสม.
2. การนันทนาการและ 1.1 สวัสดิการ/กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
การใช้เวลาว่างให้เป็น 1.2 การส่งเสรมิ และป้องกันปัญหาสุขภาพของเด็ก ภูมิปญั ญาทอ้ งถิ่น/
ประโยชน์สาํ หรับ เยาวชน ประชาชน ผ้สู งู อายุ ผู้พิการและผู้ด้อยโอกาส ปราชญ์ชาวบ้าน
ผู้สงู อายุ 1.3 ปญั หาสุขภาพที่พบบ่อยและดแู ลเบ้ืองต้น

40 นันทนาการทําใหเ้ กดิ การผ่อนคลาย เกิดความสุข
ทางใจ รว่ มกิจกรรมกลุ่ม เข้าสังคมได้อย่างมีความสขุ
2.1 สาระบันเทิง การร้องเพลง การฟอ้ นรํา ลีลาศ กฬี า
พ้ืนบา้ น การเล่นเกมส์ (หมากฮอส/หมากรุก)
2.2 การออกกําลังกายประกอบดนตรี/อุปกรณ์

95 
 

รายวิชา จาํ นวน เนือ้ หา วิทยากร
(ชว่ั โมง)
3. การใช้ชีวิตอย่างมี
ความสุขสาํ หรับ (ผา้ ขาวม้า/ไม้พลอง)
ผู้สงู อายุ 2.3 การฝึกอาชีพ

4. การใช้ชีวติ อย่างมี - งานประดิษฐ์ การทําของที่ระลึก ของชาํ ร่วย :
ความสุขสําหรับ เหรียญโปรยทาน ดอกไม้จันทน์ พวงหรดี กระเปา๋ ถัก
ผู้สูงอายุ เชอื กร่ม กระเปา๋ เย็บมือ

- อาหารคาว/อาหารหวาน : ขนมสอดไส้
- การเกษตร : การทาํ ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยชีวภาพ ปลูกผัก
ปลอดสารพิษ
- งานอาชีพอืน่ ๆ : นวดแผนไทย การเพ้นท์
ผ้าปาเต๊ะ
หมายเหตุ สามารถสร้างอาชีพให้กับผู้สงู อายุได้ ปัจจุบันมี
การออกบูธโชวแ์ ละจําหน่ายผลิตภัณฑ์ตามงานต่าง ๆ
และสถานที่ท่องเทยี่ ว

20 เป็นการส่งเสรมิ ให้ความรู้ ความเขา้ ใจ และฝกึ ปฏิบตั ิตาม ภูมิปัญญาท้องถิ่น/
แนวความเชอื่ ศาสนาและวฒั นธรรมไทย เพื่อพฒั นา ปราชญ์ชาวบ้าน
ความคดิ ความมั่นคงทางจติ ใจ และสขุ ภาวะทางจิต
3.1 กิจกรรมงานเทศกาล ประเพณี วฒั นธรรม
งานเฉลมิ ฉลอง งานทางศาสนาของชุมชน
- งานทางศาสนาของชุมชน เช่น วันสงกรานต์
วนั ลอยกระทง วันสาํ คญั ทางศาสนา งานบญุ งานบวช
- การอนุรักษ์ประเพณี เช่น การทาํ บายศรี การจดั
ดอกไม้สด การทําชุดขันหมากดอกไม้สด
- การอนุรักษ์วัฒนธรรมท้องถน่ิ เช่น มโนราห์ รอง
แงง็ ซึ่งสามารถนําไปโชวห์ รือช่วยสังคมและถา่ ยทอด
ใหก้ ับนกั เรียน
3.2 การภาวนาจิต/สมาธิเพอื่ การเยยี วยา
3.3 โยคะ
3.4 ไทเก๊ก มีชมรมไทเกก๊ สมาชิกประมาณ 80 คน
สามารถร่วมกิจกรรมกับชมรมไทเก๊กจงั หวดั อ่ืน ๆ ได้
3.5 โรงพยาบาลสวนสราญรมย์

20 ส่งเสริมให้เด็ก เยาวชน ประชาชน ผู้สูงอายุ ผู้พกิ ารและ
ผู้ด้อยโอกาส ได้มโี อกาสเรียนรู้ แหล่งวฒั นธรรม และ
สง่ิ แวดล้อม ช่วยให้เกดิ พลังของชีวิตดาํ รงตนอย่างมี

96 
 

รายวชิ า จาํ นวน เนอ้ื หา วิทยากร
(ชัว่ โมง)
5. เทคโนโลยีการ
ส่อื สารและการใช้สือ่ คณุ คา่ และทาํ กจิ กรรมให้เกดิ ประโยชนแ์ ก่สังคม
สาํ หรับผู้สูงอายุ
20 การศกึ ษาเรียนรู้ตลอดชีวิตดว้ ยการเลอื กใช้เทคโนโลยี
และการสือ่ สารอยา่ งเหมาะสม เข้าถงึ ข้อมูลข่าวสาร
ปรับตัวอยู่ในสังคมที่มีการเปล่ียนแปลงได้อย่างมีความสขุ
5.1 การใช้คอมพิวเตอร์เพื่อการสื่อสาร
5.2 การใชโ้ ทรศัพทเ์ คล่อื นที่

การทํากิจกรรมภายในโรงเรียนผู้สูงอายุ หลังจากการจัดกิจกรรมเสร็จเรียบร้อยแล้วจะมี
การประเมินผลของโครงการกิจกรรมท่ีดําเนินการ โดยทําการประเมินจากจํานวนผู้เข้าร่วม และความร่วมมือ
ของผู้เข้าร่วมเป็นหลัก โดยทําการประเมินจากงานพัฒนาชุมชนเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ และให้รางวัล
สาํ หรับนักเรยี นผู้สูงอายุมีความต้ังใจเรียนดรี ว่ มดว้ ย

ตัวอยา่ งกิจกรรมนอกห้องเรียนของโรงเรียนผ้สู ูงอายุ ภายใตป้ งี บประมาณ 2561
กิจกรรมที่ 1 อบรมให้ความรู้ “การสร้างความสุขด้วยการท่องเท่ียว” (วันที่ 25 กรกฎาคม
พ.ศ. 2561) ณ ศพอส. อ่าวลึกใต้ โดยมีนักเรียนผู้สูงอายุท่ีเข้าร่วมจํานวน 105 คน และเจ้าหน้าท่ี
ผู้เก่ยี วขอ้ งจาํ นวน 5 คน
กิจกรรมที่ 2 การศึกษานอกห้องเรียน “การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์” (วันท่ี 26 กรกฎาคม
พ.ศ. 2561) ณ วัดปานุราช ประชาสวรรค์ อําเภอเมือง จังหวัดกระบ่ี และ ศูนย์การเรียนรู้วัฒนธรรมอันดามัน
อําเภอมหาราช ตําบลปากนํ้า อําเภอเมือง จังหวัดกระบ่ี โดยมีนักเรียนผู้สูงอายุท่ีเข้าร่วมจํานวน 105 คน
และเจ้าหนา้ ที่ผู้เก่ยี วขอ้ งจํานวน 10 คน
สําหรับอาคารและสถานที่จัดกิจกรรมของโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้

ตั้งอยู่ในพ้ืนท่ีของเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ ซ่ึงแต่เดิมเป็นอาคารของศูนย์เด็ก มีหน่วยงานองค์การบริหาร

ส่วนจังหวัดกระบี่ดูแลรับผิดชอบ และมีการถ่ายโอนให้เทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้เข้ามาดูแลรับผิดชอบแทน

ซ่ึงในปี พ.ศ. 2557 ได้งบจากศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุมาซ่อมบํารุงและใช้เปิด

ทําการเรียนการสอนของโรงเรียนเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ในปี พ.ศ. 2561 ซ่ึงเป็นอาคารหนึ่งหลังช้ันเดียว

มีห้องเรียนติดเครื่องปรับอากาศ (หมายเลข 2) จํานวน 1 ห้อง สามารถจุนักเรียนได้ประมาณ 120 คน

มีส่ิงอํานวยความสะดวกภายในห้องเรียน คือ โต๊ะเก้าอ้ีแบบเครื่องย้ายได้ มีจอและเครือ่ งฉายโปรเจคเตอร์

จํานวน 1 เคร่ือง มีเครื่องเสียง 1 เครื่อง มีไมโครโฟน 2 อัน และกระดานไวท์บอร์ดพร้อมอุปกรณ์เครื่องเขียน

1 ชุด มีห้องน้ํา (หมายเลข 4) ภายในอาคาร จํานวน 1 ห้อง นอกจากนี้มีการทํากิจกรรมในร่ม สําหรับสวดมนต์

ไหว้พระในพื้นที่ลาดกิจกรรม (หมายเลข 1) ทั้งมีเวทีสําหรับจัดแสดงอีกด้วย ในพื้นที่ของลานคนเมือง

(หมายเลข 8) นักเรียนผู้สูงอายุใช้สําหรับรําไทเก็ก เต้นแอโรบิค ร่วมท้ังในช่วงเวลาตอนเย็นนักเรียน

97 
 

ผู้สูงอายุนิยมมาเล่นเปตองในหมายเลข 10 พื้นที่โดยรวมของโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้
มีอาณาเขตประมาณ 1,800 ตารางเมตร

โรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ จังหวัดกระบี่ มีอาณาเขตห่างจากโรงพยาบาล
อ่าวลึก 4 กิโลเมตร ห่างจากโรงเรียนอ่าวลึก 1 กิโลเมตร ห่างจากวัดราษฎร์รังสรรค์ 200 เมตร ห่างจาก
สํานักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ่าวลึก 100 เมตร ห่างจากสถานี
ตํารวจภูธรอ่าวลึก 100 เมตร ห่างจากตลาดสดอ่าวลึกใต้ หมู่ท่ี 2 50 เมตร และห่างจากที่ทําการเทศบาล
ตําบลอ่าวลึกใต้ 50 เมตร จะเห็นได้ว่าโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ตั้งอยู่ใกล้เคียงกับ
หน่วยงานหรือพ้ืนที่ท่ีเอ้ือประโยชน์ต่อผู้สูงอายุ ทําให้มีความสะดวกสบายในการเดินทางและติดต่อ
ประสานงานกับหน่วยงานโดยรอบ ท้ังนี้ในพ้ืนที่อาคารเรียนของโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้
มีการจัดสร้างห้องสํานักงานของเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ใช้ดําเนินงาน ดังนั้นนักเรียนผู้สูงอายุสามารถติดต่อ
กับทางเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ได้โดยตรง และสามารถรับทราบข่าวสารจากทางเทศบาลอ่าวลึกใต้ได้
โดยตรง

98 
 

5. กองทนุ
กองทุน หรือแหล่งงบประมาณ โรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ได้รับ

งบประมาณสนับสนุนจากเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ ปีละ 3 แสนบาท ได้รับงบสนับสนุนจากเครือข่ายที่มี
ส่วนร่วมในการพัฒนาโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ รวมท้ังมีการจัดต้ังกองทุนของตนเอง
โดยเป็นงบจากการแสดงความสามารถของนักเรียนผู้สูงอายุจากเทศกาลต่างๆ และจัดต้ังกองทุน
ทอดผ้าป่ารวมกลุ่มกับกลุ่มป่ันจักรยานในพื้นที่ เพื่อนําเงินมาพัฒนาโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบล
อ่าวลึกใต้ จะเห็นได้ว่าโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้มีกองทุน หรือแหล่งงบประมาณ ทั้งจาก
ภายในและภายนอก

4.3 ปจั จัยแห่งความสาํ เรจ็ ของโรงเรยี นผู้สงู อายเุ ทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ จังหวดั กระบี่
จากการทําการสัมภาษณ์แบบกลุ่มร่วมกับคณะกรรมการและคณะนักเรียนผู้สูงอายุ

บางส่วนได้ข้อสรุปร่วมถึงสาเหตุที่โรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ประสบความสําเร็จประกอบ
ไปดว้ ยปัจจัยตา่ ง ๆ ดงั นี้

99 
 

1. มกี ารนําความรจู้ ากวิทยากรของหนว่ ยงานตา่ ง ๆ ทีใ่ ห้ความรู้ นาํ ไปปฏิบัตจิ รงิ ในชวี ติ
2. การพบประคนวยั เดียวกันส่งผลให้สุขภาพจิตดีข้นึ
3. นกั เรียนผสู้ งู อายุมีความสามคั คี ช่วยเหลอื ซึง่ กันและกนั
4. มกี ารจดั กจิ กรรมจากปราชญ์ชาวบ้านในพน้ื ท่ี เพือ่ สบื สานภูมิปญั ญาทอ้ งถ่นิ
5. การได้การยอมรับยกย่อง คือ นักเรียนผู้สูงอายุได้ออกแสดงความสามารถตามงาน
เทศกาล เชน่ การรํามโนราห์ ราํ รองเง็ง เป็นต้น

4.4 ปัญหาและแนวทางการแก้ไขของโรงเรยี นผสู้ งู อายุเทศบาลตาํ บลอ่าวลกึ ใต้ จังหวดั กระบี่
ปัญหาท่ี 1 เน่ืองจากโรงเรียนผู้สูงอายุมีเพียงหลักสูตรการเรียนการสอนเพียงหลักสูตรเดียว

ทาํ ให้นักเรียนที่จบร่นุ ท1่ี มคี วามต้องการเขา้ ร่วมเรียนกับรุน่ ที่ 2 ซง่ึ เป็นหลักสูตรเดมิ ทเ่ี รยี นมาแลว้
แนวทางการแก้ไขปัญหา คณะกรรมการของโรงเรียนให้นักเรียนท่ีจบจากรุ่นที่ 1 มาเป็นพ่ีเลี้ยง

และวทิ ยากรในรนุ่ ท่ี 2 และจะดําเนินการพัฒนาหลักสูตรขั้นสูงต่อไป
ปัญหาที่ 2 สถานท่ีทํากิจกรรมการเรียนการสอนไม่เพียงพอที่จะรองรับนักเรียนท่ีจะท่ีมี

ความต้องการเข้าเรียนมากข้ึนในอนาคต เน่ืองจากพ้ืนที่ในห้องเรียนถูกออกแบบให้บรรจุคนจํานวนไม่เกิน
120 คน

แนวทางการแก้ไขปัญหา ในอนาคตอาจจะมีรูปแบบกิจกรรมหรือการเรียนการสอน
รปู แบบอื่น อาจใชแ้ หล่งเรยี นรอู้ น่ื ในพื้นท่หี รือใช้พน้ื ทขี่ องศนู ย์การเรียนรู้ฯ

ปัญหาที่ 3 ข้อจํากัดของการประเมินผลการเรียนของนักเรียนผู้สูงอายุ จากผลงานการจด
สมุดบันทึกของนักเรียนผู้สูงอายุ เนื่องจากผู้สูงอายุบางคนมีข้อจํากัดทางด้านการเขียน หรือ ไม่สามารถ
เขียนหนงั สอื ไม่ได้ จํานวนประมาณ 2 - 3 คน

แนวทางการแก้ไขปัญหา คือ เปล่ียนรูปแบบการประเมิน โดยใช้การพูดคุยสัมภาษณ์และ
ประเมนิ จากการทาํ กิจกรรมร่วมกันในเวลาเรียน

4.5 แนวทางการพัฒนาของโรงเรยี นผสู้ ูงอายเุ ทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ จงั หวัดกระบี่
1. มีการเก็บรวบรวมข้อมูลผลการดําเนินงานของโรงเรียนผู้สูงอายุตั้งแต่ต้นจนจบโครงการ

เพ่อื นาํ มาวิเคราะห์สง่ิ ไหนเป็นข้อดแี ละข้อเสีย นําไปปรบั ใช้กับการดําเนินงานในรนุ่ ถัดไป
2. มีการรับฟังความต้องการของนักเรียนผู้สูงอายุว่ามีความสนใจเร่ืองใด หรือมีความรู้สึก

ต่อการเรียนการสอนท่ีผ่านมาอย่างไร นําส่ิงท่ีนักเรียนผู้สูงอายุต้องการจริงๆ มาพัฒนาหลักสูตรการเรียน
การสอน

3. การให้ความร่วมมือของนักเรียนผู้สูงอายุ และการสร้างความรู้สึกร่วม ให้ตระหนักว่า
ตนเองเป็นเจา้ ของโรงเรียนผู้สงู อายุ

4. มีการทํางานร่วมกับเครือข่ายท่ีดูแลเร่ืองผู้สูงอายุให้เข้ามาช่วยเป็นวิทยากรหรือช่วย
พัฒนาคุณภาพชวี ติ ผู้สูงอายุ

100 

 

5. มีการนํานักเรียนผู้สูงอายุหัวกะทิในแต่ละรุ่นมาเป็นพ่ีเล้ียงให้กับนักเรียนผู้สูงอายุ
ในรนุ่ ถัดไป

6. มีการสร้างแหล่งงบประมาณจากหลายช่องทาง ไม่ใช่แค่รับงบประมาณสนับสนุนจาก
หน่วยงานท่ีรบั ผดิ ชอบเทา่ น้นั ตวั นกั เรียนผู้สูงอายุเองก็สามารถสรา้ งแหลง่ ทนุ ให้โรงเรียนได้

7. มีการส่งเสริมการสร้างผลิตภัณฑ์หรืองานแสดงท้องถ่ิน นําไปจําหน่าย หรือ ทําการแสดง
เพอื่ นาํ เงนิ มาไวเ้ ป็นทุนกองกลาง

8. มีการจดั ทําตเู้ งนิ รบั บรจิ าคจากหนว่ ยงานหรือคณะที่มาศึกษาดูงาน
สรปุ รูปแบบโรงเรียนผ้สู ูงอายุเทศบาลตาํ บลอ่าวลึกใต้
โรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ ก่อตั้งจากการเป็นชมรมผู้สูงอายุอ่าวลึกใต้
มาก่อน ในปี พ.ศ. 2555 นายกเทศบาลตําบลอ่าวลึก ได้เป็นผู้ริเริ่มและหน่วยงานท่ีรับผิดชอบหลักจึงเป็น
หน้าที่ของเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ เดิมใช้พ้ืนที่โรงเรียนอ่าวลึกใต้ในการทํากิจกรรม แต่ในปี พ.ศ. 2557
มีงบประมาณจากพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดกระบี่ในการปรับปรุงอาคารศูนย์เด็กเก่า
ต้ังเป็นศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ และในปี พ.ศ. 2560 ได้รับความร่วมมือจาก
คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทร์วิโรฒ ในการนําความรู้มาพัฒนาหลักสูตรการจัดกิจกรรม
กําเนิดเป็นโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ในปี พ.ศ. 2561 เป็นต้นมา โดยลักษณะโรงเรียน
ผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้มีขนาดประมาณ 1,800 ตารางเมตร ประกอบไปด้วยอาคารเรียนหนึ่งหลัง
มีห้องน้ําในตัวอาคาร มีพื้นที่ทํากิจกรรมในร่มข้างอาคารเรียน มีพื้นที่กิจกรรมท่ีโล่งบริเวณหน้าอาคารเรียน
มีการกําหนดกลุ่มนักเรียนผู้สูงอายุท่ีอาศัยอยู่ในเขตเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ อายุมากกว่า 60 ปีข้ึนไป
และกําหนดเครื่องแบบให้นักเรียนผู้สูงอายุใส่ชุดที่ทางเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้กําหนด คือ เส้ือโปโลสีเขียว
และชุดพื้นเมืองผ้าปาเต๊ะ คณะกรรมการมีท้ังเจ้าหน้าที่เทศบาลตําบลและแกนนํากลุ่มชมรมผู้สูงอายุ
ในการดําเนินงานท้ังกําหนดกติกาและหลักสูตรการเรียนการสอนท่ีได้มาจากการสังเคราะห์ข้อมูลจาก
การศึกษาดูงานท่ีจังหวัดนครศรีธรรมราช ข้อมูลจากโครงการสร้างเสริมสุขภาวะและทักษะอาชีพ
ของผู้สูงอายุตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง กิจกรรม One Day Learning และข้อมูลจากคู่มือการจัดต้ัง
โรงเรียนผู้สูงอายุของกรมกิจการผู้สูงอายุมาประมวลผลออกหลักสูตร ซึ่งการเรียนการสอนส่วนใหญ่เน้น
กิจกรรมเสริมสร้างนันทนาการให้แก่นักเรียนผู้สูงอายุ แหล่งกองทุนสําคัญได้รับจากงบเทศบาลตําบล
อ่าวลึกได้ นอกจากนี้ยังได้รับการสนับสนุนจากเครือข่ายท่ีเก่ียวข้องกับงานผู้สูงอายุสนับสนุนงบประมาณ
บางส่วน รวมทั้งมีการระดมทุน เช่น แห่ผ้าป่าเข้าเป็นแหล่งทุนของโรงเรียนผู้สูงอายุ และนักเรียน
ผู้บางส่วนท่ีมีความสามารถจะถูกว่าจ้างให้แสดงความสามารถในงานเทศกาลต่างๆ จึงนําเงินส่วนหน่ึงเข้ามา
พัฒนาโรงเรยี นผ้สู ูงอายุอีกทางหนึ่ง
รูปแบบโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้เป็นการพึ่งพิงหน่วยงานภาครัฐ กล่าวคือ
เทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ที่เข้ามาเป็นแกนนําหลักท้ังเป็นคณะกรรมการในการบริหารของโรงเรียนผู้สูงอายุ
เป็นผู้กําหนดหลักสูตรและสอบถามความคิดเห็นจากความต้องการนักเรียนผู้สูงอายุ เป็นผู้ให้งบประมาณ
สนับสนุน และให้ใช้พ้ืนท่ีส่วนหน่ึงของเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้เป็นสถานท่ีก่อตั้งโรงเรียนผู้สูงอายุ รวมถึง

101 
 

โรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้กําเนิดมาจากชุมชนผู้สูงอายุอ่าวลึกใต้ ผู้สูงอายุส่วนใหญ่
มีความร่วมมือเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ส่งผลให้โรงเรียนผู้สูงอายุแห่งน้ีมองปัจจัยแห่งความสําเร็จ
ของโรงเรียนผู้สูงอายุมุ่งเน้นไปที่เทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ ซ่ึงเป็นแกนนําขับเคล่ือนหลักของโรงเรียน
ผู้สูงอายุ และมองว่าตัวของกลุ่มนักเรียนผู้สูงอายุก็เป็นปัจจัยสําคัญ ย่ิงตัวกลุ่มนักเรียนผู้สูงอายุมีความพร้อม
และสามคั คีกนั ยิ่งประสบความสําเรจ็

ตารางที่ 4.5 การเปรยี บเทียบรปู แบบโรงเรียนผู้สูงอายุที่ประสบความสําเร็จ

โรงเรียน โรงเรียนผู้สงู อายุ วิทยาลยั ผูส้ งู อายุ โรงเรยี นผ้สู งู อายุ โรงเรยี นผูส้ ูงอายุ
ผู้สูงอายุ เทศบาลตําบลยุหวา่ สาขาตําบลลําประดา เทศบาลตาํ บล เทศบาลตําบล
ประเด็น (จังหวัดเชยี งใหม่)
(จังหวัดพจิ ติ ร) เดชอุดม อา่ วลกึ ใต้
ภมู ิหลัง/ บรบิ ท - พัฒนาจากกลุ่ม (จังหวัดอุบลราชธานี) (จงั หวัดกระบี่)
ผู้สงู อายุในตําบล - พัฒนาจากชมรม
ยหุ วา่ ได้รับ ผู้สงู อายุลาํ ประดา - พฒั นาจากความ - พัฒนามาจากชมรม
งบประมาณจาก ไดร้ ับการยกยอ่ ง ร่วมมือระหวา่ ง ผู้สูงอายุ โดยมี
เทศบาลตําบลยุหว่า เป็นชมรมต้นแบบ เทศบาลตาํ บลเดชอดุ ม โรงพยาบาลอา่ วลึก
ศกึ ษาดูงานโรงเรยี น - หน่วยงาน กับสาํ นกั งาน เป็นผู้ริเรมิ่
ผู้สงู อายุ มหาวทิ ยาลัยขอนแก่น การศกึ ษานอกระบบ - นายกเทศบาลตําบล
- กอ่ ต้ังโรงเรียน องคก์ ารบริหาร ตามอธั ยาศัยอาํ เภอ อ่าวลกึ ใต้ดูแลชมรม
ผู้สงู อายุโดยบริหาร สว่ นจงั หวัด สํานักงาน เดชอดุ ม ในการกอ่ ตัง้ ผู้สงู อายุ ครั้งแรก
ภายในคนชุมชน พฒั นาสังคมและความ โรงเรยี นผู้สงู อายุ จดั กิจกรรมไม่ประสบ
มนั่ คงของมนุษย์ เพ่ือลดปญั หาผู้สูงอายุ ความสําเร็จ ต่อมา
จังหวดั สาํ นักงาน ตดิ บ้าน มกี ารจัดกจิ กรรม
สาธารณสุข ร่วมกบั อกี ครั้ง เน้นไปที่
กิจกรรมนันทนาการ

102 
 

โรงเรียน โรงเรยี นผ้สู งู อายุ วิทยาลัยผสู้ ูงอายุ โรงเรียนผู้สงู อายุ โรงเรยี นผสู้ ูงอายุ
ผู้สงู อายุ เทศบาลตําบลยุหวา่ สาขาตําบลลาํ ประดา เทศบาลตําบล เทศบาลตาํ บล
ประเด็น (จงั หวดั เชียงใหม)่
(จังหวัดพจิ ติ ร) เดชอดุ ม อ่าวลึกใต้
หน่วยงานท่ี - ชุมชนจดั การ (จังหวัดอุบลราชธานี) (จงั หวดั กระบี่)
รบั ผิดชอบดแู ล ด้วยตนเอง ชมรมผู้สูงอายกุ ่อตง้ั - ขอความรว่ มมือกับ
วิทยาลยั ผู้สูงอายุ - พึ่งพาหน่วยงาน ภาคีเครือข่ายในพน้ื ท่ี
ศูนย์พฒั นาคุณภาพ - ไมเ่ ป็น ในพื้นที่จงั หวัดพิจติ ร ภาครฐั พ่ึงพาแบบ และจดั กิจกรรม
ชวี ิตและส่งเสริม นาํ ร่อง 15 แห่ง บรู ณาการระหว่าง แก่ผู้สูงอายุจนได้
อาชีพผ้สู งู อายุ - อาคาร เทศบาลเมืองเดชอดุ ม รางวัลธรรมาภิบาล
(ศพอส.) อเนกประสงค์ชมุ ชน - ชุมชนจดั การ กับสํานักงาน นาํ งบประมาณ
ท่ีตั้ง หมทู่ ่ี 4 ณ สวน ด้วยตนเองและพึ่งพา การศกึ ษานอกระบบ มาปรับปรงุ พื้นที่
สขุ ภาพ ร.9 หนว่ ยงานภาครัฐ ตามอัธยาศยั อาํ เภอ - นําแนวคิดจาก
- งบประมาณก่อสรา้ ง จากโรงพยาบาล เดชอุดม มหาวิทยาลัย
จากเทศบาล สง่ เสริมสขุ ภาพตําบล - เป็น ศรีนครินทรวิโรฒ
องค์การบริหารส่วน มาปรับใช้ จนกอ่ ต้งั
จงั หวัด องค์การ - อาคารพฒั นา เป็นโรงเรียนผู้สูงอายุ
บริหารส่วนตาํ บล คณุ ภาพชีวิต เทศบาลตาํ บล
และมหาวทิ ยาลัย และส่งเสรมิ สุขภาพ อา่ วลกึ ใต้
- เป็น ผู้สูงอายุ (พื้นที่ของ - พง่ึ พาหน่วยงาน
กรมธนารักษ์) ภาครัฐ คอื หนว่ ยงาน
- โรงพยาบาลสง่ เสริม - งบก่อสรา้ งจาก องคก์ ารปกครอง
สุขภาพตาํ บล พัฒนาสังคมและความ สว่ นท้องถิ่น (เทศบาล
ลาํ ประดา ตาํ บล)
- งบก่อสร้างจาก
พัฒนาสังคมและความ - เปน็
มน่ั คงของจังหวดั
ในการก่อสร้างศูนย์ - ต้ังอยู่ในพื้นที่
ของเทศบาลตําบล
อา่ วลึกใต้
- งบปรับปรุงอาคาร
จากพัฒนาสังคมและ
ความมั่นคงของมนุษย์
จังหวัดในการก่อสร้าง

103 
 

โรงเรียน โรงเรียนผ้สู งู อายุ วิทยาลัยผูส้ ูงอายุ โรงเรียนผู้สูงอายุ โรงเรยี นผู้สูงอายุ

ผ้สู งู อายุ เทศบาลตําบลยุหว่า สาขาตําบลลาํ ประดา เทศบาลตาํ บล เทศบาลตําบล

ประเด็น (จังหวัดเชียงใหม่) (จังหวดั พิจติ ร) เดชอุดม อา่ วลึกใต้

(จงั หวดั อุบลราชธานี) (จงั หวดั กระบี่)

พฒั นาคุณภาพชีวติ ม่ันคงของจังหวัด ศูนยพ์ ัฒนาคุณภาพ

และสง่ เสริมอาชีพ ในการก่อสรา้ งศูนย์ ชวี ติ และส่งเสรมิ

ผู้สูงอายุ งบจาก พัฒนาคุณภาพชีวิต อาชีพผู้สูงอายุ

โรงไฟฟ้าชวี มวลฯ และส่งเสรมิ อาชีพ

และไม้จากบ้าน ผู้สงู อายุ

ของชาวบา้ นในพื้นท่ี

วตั ถุประสงค์ - เพ่ือการสง่ เสริม - เพ่ือเย่ยี มสมาชิก - เพื่อให้ผู้สงู อายุท่ตี ิด - เตรียมความพร้อม

สุขภาพและฟื้นฟู ในยามเจ็บปว่ ย บา้ นออกมาสู่สังคม เขา้ สูว่ ัยผู้สงู อายุ

สมรรถภาพผู้สูงอายุ - เพื่อให้สมาชิกของ - เพื่อให้ผู้สงู อายุมี - เพื่อพฒั นาคุณภาพ

ในชมุ ชน ชมรมมีความสามัคคี โอกาสทีจ่ ะมีชีวิตอยู่ ชีวติ ของผู้สูงอายุ

- เพ่ือสง่ เสริมอาชีพให้ - เพ่ือให้สมาชิกของ ยาวนานขึ้น ให้เป็นไปตาม

ผู้สูงอายุจากการ ชมรมมอี ตั ลักษณ์ - เพ่ือให้ผู้สงู อายุ มาตรฐาน

ฝึกอบรม - เพื่อให้ความรู้และ เรียนรู้ - เพื่อสง่ เสริม

- เพื่อส่งเสริมพัฒนา กําลังใจในการ การสร้างทกั ษะชีวิต การพฒั นาคณุ ภาพ

สังคมใหก้ ับผู้สูงอายุ ปฏิบตั ิงานด้านสุขภาพ ชวี ิตและการจดั การ

- เพื่อใหก้ ารตอ้ นรับ กาย สุขภาพจติ เรยี นรู้ตลอดชีวติ

คณะศึกษาดูงานจาก ของผู้สูงอายุ

สถานที่ต่าง ๆ เพ่ือส่งเสริม

การพัฒนาตนเอง

การดแู ล คุม้ ครอง

และพิทักษ์สทิ ธิ

ผู้สูงอายุ

- เพื่อเสริมสร้าง

สุขภาพท่ดี ขี อง

ผู้สูงอายทุ ั้งด้าน

ร่างกายและจิตใจ

- เพ่ือสง่ เสรมิ ให้

ผู้สงู อายุสรา้ งสรรค์

ประโยชน์แกช่ ุมชน

และสังคม

- เพ่ือเสรมิ สรา้ ง

ศักยภาพ คณุ คา่

ภมู ิปญั ญาผู้สูงอายุ

ใหเ้ ป็นท่ีประจกั ษ์

104 
 

ประเด็น โรงเรยี น โรงเรยี นผู้สูงอายุ วิทยาลยั ผู้สูงอายุ โรงเรยี นผู้สูงอายุ โรงเรียนผู้สูงอายุ
ผู้สูงอายุ เทศบาลตาํ บลยุหวา่ สาขาตําบลลําประดา เทศบาลตาํ บล เทศบาลตําบล
(จังหวดั เชียงใหม่)
กลมุ่ (จงั หวดั พจิ ิตร) เดชอุดม อา่ วลึกใต้
- กลุ่มชมรมผู้สูงอายุ (จงั หวดั อุบลราชธานี) (จงั หวัดกระบี่)
ตําบลยุหวา่ - กลุ่มชมรมผู้สูงอายุ
- ใชเ้ สอื้ คอปกสีชมพู ตาํ บลลําประดา - ผู้สูงอายุในพ้ืนที่ และยอมรับ
อกซ้ายปักชื่อโรงเรียน - ใช้เส้ือรุ่นเปลี่ยนสี - นักเรียนผู้สูงอายแุ ตง่ - เพ่ือสง่ เสรมิ
เป็นสัญลกั ษณ์ ในทกุ ปีและมีรายช่ือ กายดว้ ยชุดนักเรียน ภูมิปญั ญาและ
ของนักเรยี นผู้สูงอายุ วิทยาลัยผู้สงู อายุ และมีชุดพละ วฒั นธรรมท้องถิ่น
และปีรุ่น พร้อมทัง้ สเี ขียวคอปกสดี าํ ให้ดาํ รงสืบทอดต่อไป
สญั ลักษณ์หน่วยงานที่ ด้านหลังมีลายชื่อ
สนับสนุนอยู่ด้านหลงั โรงเรยี นผู้สงู อายุ - ชมรมผู้สูงอายุตาํ บล
เทศบาลเมืองเดชอดุ ม อา่ วลึกใต้
- ผู้สูงอายใุ นพ้ืนท่ี
- นักเรียนผู้สงู อายุ
แต่งกายดว้ ยชุด
ผ้าปาเตะ๊ และ
เส้ือโปโลสเี ขียว

กรรมการ - ท่ีปรึกษาโรงเรียน - ท่ีปรึกษาโรงเรียน - ที่ปรึกษาโรงเรียน - ที่ปรึกษาโรงเรียน
ผู้สงู อายุ
ผู้สงู อายุ ผู้สงู อายุ ผู้สูงอายุ - ผูอ้ ํานวยการ
โรงเรยี นผู้สูงอายุ
- ผูอ้ าํ นวยการ - ผูอ้ ํานวยการ - ประธานโรงเรียน - คณะกรรมการ
ขบั เคลื่อน
โรงเรยี นผู้สงู อายุ โรงเรียนผู้สงู อายุ ผู้สงู อายุ - วทิ ยากรจิตอาสา

- คณะกรรมการ - คณะกรรมการ - คณะกรรมการ - ใหม้ กี ารกําหนด
การเข้าเรยี น
ขบั เคล่ือน ขบั เคลือ่ น ขบั เคลื่อน ให้ขาดได้ไม่เกิน
3 ครัง้
- วิทยากรจิตอาสา - วิทยากรจิตอาสา - วทิ ยากรจิตอาสา - กําหนดให้นักเรียน
ผู้สงู อายุสง่ สมุดบันทึก
กตกิ า - กาํ หนดกติกาให้ - จัดกจิ กรรมการเรียน - ให้มกี ารแต่ง รายละเอียด

นกั เรยี นผู้สูงอายุ ทกุ วันพฤหัสบดีช่วง เครอ่ื งแบบนักเรียน - หลกั สูตรการเรียนรู้
เพอ่ื พัฒนาคุณภาพ
ใส่เสอ้ื ประจําโรงเรียน เชา้ - ใหม้ ีการเรยี น ชีวิตผู้สูงอายุ
(โรงเรียนผ้สู ูงอาย)ุ
มาโรงเรียนในวันที่มี - ลาได้ไมเ่ กิน 10 ครั้ง การสอนในทุกวันศกุ ร์

การสอน - กาํ หนดใหใ้ สเ่ ส้ือ ช่วงเชา้

- จัดกจิ กรรมทกุ วัน นกั เรยี นของแต่ละรุน่

ศุกร์ช่วงเช้า มาโรงเรยี นผู้สูงอายุ

หลักสตู ร - สอนตาม - วิทยาศาสตร์สุขภาพ - หลกั สตู รหลกั การ

ความต้องการ และเศรษฐกิจชุมชน พัฒนาคุณภาพชีวติ

ของผู้สงู อายุ สําหรับผู้สูงอายุ และส่งเสริมอาชีพ

ผู้สูงอายุ โดยเทศบาล

เมอื งเดชอุดม และ

หลักสูตรการศึกษา

105 
 

ประเด็น โรงเรยี น โรงเรยี นผูส้ ูงอายุ วิทยาลัยผูส้ งู อายุ โรงเรยี นผ้สู งู อายุ โรงเรยี นผู้สูงอายุ
ผู้สงู อายุ เทศบาลตาํ บลยุหว่า สาขาตําบลลาํ ประดา เทศบาลตําบล เทศบาลตําบล
กจิ กรรม (จงั หวดั เชียงใหม)่
(จังหวดั พิจิตร) เดชอุดม อ่าวลึกใต้
กองทุน - ประเภทงานใบตอง (จงั หวดั อุบลราชธานี) (จังหวัดกระบี่)
- ประเภทงานไม้ - ความจาํ เป็น
- ประเภทงาน ในการดูแลผู้สูงอายุ นอกระบบระดบั - รายวิชาการดแู ล
กระดาษ ในสังคมไทย 6 ช่ัวโมง การศกึ ษาข้ันพื้นฐาน สขุ ภาพของผู้สูงอายุ
- ประเภทพับผา้ - การเสริมสร้าง พ.ศ.2551 โดย จํานวน 30 ชว่ั โมง
พับกระดาษ สขุ ภาพของผู้สูงอายุ สํานกั งานการศกึ ษา - รายวิชาการ
- ประเภทงานเย็บผ้า 12 ช่วั โมง นอกระบบระดับ นันทนาการและ
- ประเภทงานอาหาร - การมีบทบาทต่อ การศกึ ษาข้ันพ้ืนฐาน การใช้เวลาว่าง
- ประเภทงานเกษตร กจิ กรรม อําเภอเดชอุดม ให้เป็นประโยชน์
- ประเภทดนตรี/ ทางสงั คมของผู้สูงอายุ สําหรับผู้สูงอายุ
นาฏศิลป์ 12 ชั่วโมง - กจิ กรรมจากเทศบาล จาํ นวน 40 ชว่ั โมง
- ประเภทนันทนาการ - การจัดการ จะกาํ หนดกจิ กรรม - รายวิชาการพัฒนา
- ประเภทคณุ ธรรม ความเครียดและ ตามความต้องการของ จติ สาํ หรับผู้สูงอายุ
ประจาํ ตนและความรู้ อารมณ์ 12 ชวั่ โมง นกั เรยี นผู้สงู อายุ จาํ นวน 30 ชว่ั โมง
พเิ ศษ - ความม่ันคงแห่งชีวิต - กจิ กรรมจาก - รายวิชาการใช้ชีวติ
และสวัสดิการของ สํานักงานการศึกษา อยา่ งมีความสุข
- ภายนอก จากการ ผู้สงู อายุ 12 ชวั่ โมง นอกระบบระดบั สําหรับผู้สูงอายุ
เขียนโครงการขอ - เศรษฐกิจชุมชน การศึกษาข้ันพ้ืนฐาน จาํ นวน 20 ชว่ั โมง
งบประมาณ สาํ หรับผู้สูงอายุ อําเภอเดชอุดม - รายวิชาเทคโนโลยี
จากหน่วยงาน 54 ช่ัวโมง จะประกอบไปด้วย การสอ่ื สารและการใช้
ราชการ ส่อื สําหรับผู้สูงอายุ
- ภายใน จากการขาย - ภายนอก จากงบ - สาระทักษะการ จํานวน 20 ช่ัวโมง
ผลิตภัณฑ์ การจดั ตัง้ สนับสนุนขององคก์ าร เรียนรู้ - ภายนอก
ปกครองสว่ นจังหวดั งบประมาณสนับสนุน
พิจิตร และเงินบริจาค - สาระความรู้ จากเทศบาลตําบล
- ภายใน จากกองทุน พ้ืนฐาน อา่ วลกึ ใต้ และ
ออมวันละบาท และ งบสนับสนุน
การเก็บคา่ บํารุง 30 - สาระการ จากเครอื ขา่ ย
ประกอบอาชีพ ท่ีมีส่วนร่วม

- สาระทักษะการ
ดําเนินชวี ติ

- สาระการพัฒนา
สงั คม

- งบประมาณทไ่ี ด้มา
จาการบริหารงาน
งบประมาณของ
สาํ นักงานการศกึ ษา
นอกระบบระดับ
การศกึ ษาขั้นพ้ืนฐาน
อําเภอเดชอุดม

106 
 

โรงเรยี น โรงเรียนผ้สู ูงอายุ วิทยาลยั ผูส้ ูงอายุ โรงเรยี นผสู้ งู อายุ โรงเรียนผ้สู งู อายุ
ผู้สูงอายุ เทศบาลตําบลยุหวา่ สาขาตําบลลําประดา เทศบาลตําบล เทศบาลตาํ บล
ประเด็น (จงั หวดั เชียงใหม)่
(จังหวัดพจิ ติ ร) เดชอุดม อา่ วลึกใต้
ปจั จัยแหง่ กองทุนออมวันละ (จงั หวดั อุบลราชธานี) (จงั หวดั กระบ่ี)
ความสําเร็จของ บาท และกองทุน บาท - งบประมาณ
โรงเรียนผู้สูงอายุ ผ้าปา่ สามัคคี สนับสนุนจากเทศบาล ในการพฒั นาโรงเรียน
- ผู้นาํ ให้ความรว่ มมอื เมอื งเดชอุดม ผู้สูงอายุอา่ วลึกใต้
- ความสามคั คี ในการเข้ารว่ ม - เงินบรจิ าค - ภายใน งบจากการ
เสียสละ จิตอาสา กจิ กรรมและ แสดงความสามารถ
- กิจกรรมถ่ายทอด เห็นความสําคญั - โรงเรียนผู้สงู อายุเป็น ของนกั เรยี นผู้สูงอายุ
อนุรักษ์วฒั นธรรม ของสว่ นรวม พ้ืนทเี่ รียนรแู้ ละ และกองทุนทอดผา้ ปา่
ประเพณี - นักเรียนสมัครใจมา ถ่ายทอดภูมิปัญญา รวมกลุ่มกับกลุม่
- ผู้นํา คณะกรรมการ เรียนมีการช่วยเหลอื ทอ้ งถ่ินให้ดาํ รงสืบ ปั่นจักรยานในพ้ืนที่
เข้มแข็ง เกื้อกูลกัน ทอดเป็นเอกลักษณ์
- การรวมกลุ่มของ - การมีส่วนรว่ มของ ของชุมชน - มกี ารนาํ ความรู้จาก
ชุมชนอยา่ งสม่าํ เสมอ ทกุ ภาคส่วน - โรงเรียนผู้สงู อายุเป็น วิทยากร
- การมเี ครือขา่ ย - งบประมาณที่ได้การ “เวที” ที่เปิดโอกาสให้ ของหน่วยงาน
สนับสนุน สนับสนุนจาก ผู้สูงอายมุ ีสว่ นร่วมใน ต่าง ๆ ท่ีให้ความรู้
- การมีงบประมาณ หลากหลายช่องทาง การ ทําประโยชน์ต่อ นําไปปฏิบัตจิ ริง
สนับสนุนจากหลาก - อุปกรณ์ในการเรยี น ชมุ ชนและสงั คม ในชีวิต
หลานช่องทาง การสอนเอ้อื อาํ นวย เป็นแรงผลกั ดันใหเ้ ข้า - มกี ารพบประ
ในการจัดกิจกรรม ร่วมเป็นอาสาสมัคร คนวยั เดยี วกันสง่ ผล
- กระบวนการทํางาน ในชมุ ชน ให้สขุ ภาพจติ ดีข้ึน
มีการวางแผนการ - มีการกําหนดข้ันตอน - นักเรียนผู้สูงอายุ
เรยี นการสอน จัดสรร การดําเนินงาน มีความสามัคคี
บุคลากรในการเรียน เป็นขั้นตอนทําให้ ชว่ ยเหลือ
การสอน และ มแี นวทางการทํางาน ซ่งึ กันและกัน
เชอื่ มโยงทกุ องค์กร ทีช่ ดั เจน - มีการจดั กิจกรรม
ในการบรู ณาการ จากปราชญ์ชาวบ้าน
ในพื้นท่ี ในพ้ืนที่ เพอื่ สืบสาน
- มีชอ่ งทางในการ ภูมิปญั ญาท้องถิ่น
แลกเปลี่ยนจาก “เวที - การไดก้ ารยอมรับ
ยกยอ่ ง คือ นกั เรียน
ผู้สูงอายุไดอ้ อกแสดง
ความสามารถ
ตามงานเทศกาล

107 
 

โรงเรียน โรงเรียนผสู้ ูงอายุ วิทยาลัยผ้สู ูงอายุ โรงเรียนผสู้ งู อายุ โรงเรยี นผสู้ งู อายุ
ผสู้ ูงอายุ เทศบาลตําบลยุหว่า สาขาตําบลลําประดา เทศบาลตําบล เทศบาลตําบล
ประเด็น (จังหวัดเชียงใหม)่
(จังหวดั พจิ ิตร) เดชอุดม อ่าวลกึ ใต้
ปัญหาและแนว - ปัญหาท่ี 1 คือ (จังหวดั อุบลราชธานี) (จงั หวัดกระบ่ี)
ทางแกไ้ ขปัญหา การเดินทาง ประชาชน”
ของโรงเรียน มาโรงเรยี นของ - กาํ หนดแนวทางใน - ปัญหาที่ 1 คือ - ปญั หาท่ี 1 คือ
ผสู้ งู อายุ นกั เรียน แนวทาง การขับเคลอ่ื น “ตาํ บล การขาดแคลน การที่นกั เรียน
การแกป้ ญั หาเบ้ืองต้น จดั การตนเอง 4 มิติ” บุคลากร ทเ่ี รียนจบรุ่นก่อน
เดินทางมากับ - ปญั หาท่ี 1 คือ แนวทางแก้ไขปัญหา จะกลับมาเรียนซํ้า
นกั เรียนผู้สงู อายุ ไม่มีคณะกรรมการ เบ้ืองต้น คือ ขอความ ส่งผลให้ไม่สามารถ
ท่ีอยู่ใกลเ้ คียงหรือ ทรี่ บั หน้าท่ดี แู ล ร่วมมอื นกั เรียน สนองต่อ
ผ่านทางบ้านของตน รับผดิ ชอบโดยตรง ผู้สงู อายุใหเ้ ขา้ มา ความต้องการ
- ปญั หาท่ี 2 คือ แนวทางการแก้ปัญหา ชว่ ยเหลอื ภาระงาน ของนักเรยี นเกา่ ได้
การเรยี นการสอน ให้นักเรยี นผู้สูงอายุ ทีเ่ จ้าหนา้ ที่ไมเ่ พียงพอ เน่ืองจากมีความซา้ํ
ทีซ่ า้ํ ซาก แนวทาง และคนในชมรม - ปญั หาที่ 2 คือ เดมิ ของหลักสูตร
การแก้ปัญหาเบื้องต้น ผู้สูงอายุร่วมช่วยกัน ปัญหาการสอ่ื สาร แนวทางการแก้ปัญหา
นักเรยี นผู้สงู อายุ บริหาร แนวทางการแก้ปญั หา โดยการพฒั นา
ส่วนใหญ่มีความสนใจ - ปญั หาท่ี 2 คอื โดยการส่อื สาร นกั เรยี นรุ่นเกา่
เขา้ รว่ มเพ่ือความสนกุ อปุ สรรคในการ ท่ผี ู้สูงอายุไม่เขา้ ใจ ให้กลายเป็นพี่เลี้ยง
และการนันทนาการ เดินทางมาโรงเรียน ระหว่างการส่ือสาร ของนักเรียนท่ีเข้ามา
- ปญั หาท่ี 3 คือ ของนักเรยี น จึงมกี ารปรับเป็นภาษา เรยี นในรุ่นใหม่
งบประมาณ แนวทางการแก้ปัญหา ท้องถิ่น เพื่อเพิ่ม - ปญั หาที่ 2 คือ
ในการดําเนินงาน ให้นักเรียนคนอ่ืนช่วย ความเขา้ ใจให้นักเรียน สถานท่ที าํ การเรียน
ยังไม่เพยี งพอ รบั ส่ง ผู้สงู อายุ การสอนไม่เพียงพอ
แนวทางการแก้ปญั หา - ปญั หาที่ 3 คือ ทจ่ี ะรองรับนกั เรียน
โดยการเขียน งบประมาณ ทง้ั เก่าและรุ่นใหม่
โครงการขอ ไม่เพยี งพอ - ปัญหาท่ี 3 คือ
งบประมาณ แนวทางการแก้ปญั หา ขอ้ จาํ กดั ของ
มาทํากิจกรรม มีการจัดการออมเงิน การประเมินผล
ของโรงเรียนผู้สงู อายุ ของนกั เรยี นผู้สูงอายุ การเรียนของนักเรียน
จากหลากหลาย เพื่อนาํ ดอกเบี้ยมาใช้ ผู้สูงอายุ จากผลงาน
หนว่ ยงานมากข้ึน ดําเนินงาน และ การจดสมดุ บันทึก
รบั บริจาคจากทุก ของนกั เรียนผู้สูงอายุ
ภาคส่วน เนื่องจากผูส้ ูงอายุ
- ปัญหาที่ 4 คอื บางคนมีข้อจํากัด
เนื้อหากิจกรรม
ไม่ตอบสนองต่อ
ความตอ้ งการของ

108 
 

โรงเรียน โรงเรยี นผูส้ ูงอายุ วิทยาลัยผ้สู งู อายุ โรงเรยี นผูส้ งู อายุ โรงเรียนผสู้ งู อายุ
ผสู้ ูงอายุ เทศบาลตาํ บลยุหว่า สาขาตําบลลาํ ประดา เทศบาลตาํ บล เทศบาลตําบล
(จงั หวัดเชยี งใหม่)
ประเด็น (จงั หวัดพิจิตร) เดชอดุ ม อา่ วลกึ ใต้
(จังหวดั อุบลราชธานี) (จงั หวัดกระบี่)
นักเรยี นผู้สูงอายุ และ
ขาดวทิ ยากร แนวทาง ทางด้านการเขียน
แกป้ ญั หา โดยการ หรอื ไม่สามารถเขยี น
ปรับเน้ือหาใหเ้ ข้ากับ หนงั สอื ไม่ได้ จาํ นวน
บริบทของพื้นท่ี และ ประมาณ 2 - 3 คน
ให้เจา้ หนา้ ที่ท่ดี ูแล
การสอนศกึ ษาจาก
Youtube เพือ่ นํามา
สอนให้ตรงตามเนอ้ื หา
ของหลักสตู ร

จากตารางที่ 4.5 แสดงให้เห็นวา่ รปู แบบโรงเรียนผู้สงู อายุสามารถจําแนกได้ 3 รปู แบบ ดังน้ี
1. รูปแบบโรงเรียนผู้สูงอายุท่ีชุมชนจัดการตนเอง เป็นรูปแบบของโรงเรียนผู้สูงอายุท่ีจัดการ
โดยผู้สูงอายุในพื้นที่ รวมกลุ่มกันจัดกิจกรรมเพื่อส่งเสริมคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุในชุมชนของตนเอง
ซึ่งกิจกรรมส่วนใหญ่จึงเน้นไปที่ความต้องการของผู้สูงอายุเป็นหลัก เป็นกิจกรรมที่ไม่เน้นวิชาการ จึงเป็น
รูปแบบของการส่งเสริมการประกอบอาชีพที่มีปราชญ์ชาวบ้านในพ้ืนท่ีเป็นวิทยากรให้ความรู้และ
เน้นกิจกรรมนันทนาการ เพื่อให้ผู้สูงอายุมีความสุขกับการมาโรงเรียนผู้สูงอายุ ทั้งมีการแบ่งงานกันทํา
เพื่อให้มีการบริหารจัดการท่ีครอบคลุมและทําให้โรงเรียนผู้สูงอายุสามารถดําเนินงานขับเคล่ือนต่อไปได้
โดยไม่ต้องพึ่งพิงหน่วยงานภาคนอก แต่เปิดรับการสนับสนุนด้านงบประมาณและการจัดกิจกรรม
บางอย่างท่ตี รงตามความต้องการของนักเรียนผู้สงู อายุ เช่น โรงเรียนผู้สงู อายเุ ทศบาลตําบลยุหว่า เป็นต้น
2. รูปแบบโรงเรียนผู้สูงอายุที่พ่ึงพาหน่วยงานดูแล เป็นรูปแบบของโรงเรียนผู้สูงอายุ
ที่แรกเร่ิมมกี ารจัดกิจกรรมโดยงานของภาครัฐที่ร่วมมือกับชมรมผู้สูงอายุหรือผู้สูงอายุในพ้ืนท่ี โดยจําแนก
หน่วยงานได้จาก 1) ส่วนกลาง คือ กรม กระทรวง 2) ส่วนภูมิภาค คือ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล
พัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด องค์การบริหารส่วนจังหวัด 3 )ส่วนท้องถ่ิน คือ เทศบาล
องค์การบริหารส่วนตําบล สํานักงานการศึกษานอกระบบและการศึกษาตลอดชีวิตอําเภอ/ตําบล เม่ือรับ
แนวคิดหรือมีการเดินทางไปศึกษาดูงานยังต่างพ้ืนที่จึงนํากลับมาปรับปรุงกิจกรรมให้มีแบบแผน ดังน้ัน
หลักสูตรจึงมีความหลากหลายตามแต่ท่ีโรงเรียนผู้สูงอายุของตนได้รับรูปแบบมา ซึ่งมีการปรับปรุงให้
เหมาะสมกับบริบทของพ้ืนท่ีและนักเรียนผู้สูงอายุ ดังนั้นหน่วยงานท่ีดูแลจึงมีอํานาจในการกําหนด
ทุกอย่างของโรงเรียนผู้สูงอายุ และมีการจัดทํารายงานการดําเนินงานตลอดปีงบประมาณให้ตรงตาม
งบประมาณโครงการของหน่วยงานที่ดูแล เช่น โรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลเมืองเดชอุดม โรงเรียนผู้สูงอายุ
เทศบาลตําบลอา่ วลึกใต้ เป็นตน้

109 
 

3. รปู แบบโรงเรียนผู้สงู อายแุ บบบรู ณาการ (ผสมผสาน) เป็นรปู แบบโรงเรยี นผูส้ ูงอายทุ ี่มีการ
จดั การกันเองของชมรมผู้สงู อายุหรือผู้สงู อายุในพ้ืนท่ีที่ร่วมกับดําเนินงานจัดกิจกรรมต่าง ๆ จนได้รับความ
ร่วมมือจากหน่วยงานภายนอกเข้ามาร่วมบริหารและให้ความช่วยเหลือ ทั้งการกําหนดหลักสูตรและ
งบประมาณสําหรับการดําเนินงาน เมื่อมีหน่วยงานท่ีเข้ามาดูแลจึงมีการกําหนดโครงการในหลายพื้นท่ี
โดยเฉพาะการกําหนดรายละเอียดหลักสูตรและต้องส่งคืนรายงานการดําเนินงานในทุกปีงบประมาณ
ส่วนระหว่างการดําเนินงานให้สิทธิ์ของคนในพื้นที่ที่จะดําเนินงาน แต่ต้องจัดกิจกรรมตามรายละเอียด
ของหลักสูตรที่กําหนดไว้ เช่น วทิ ยาลัยผสู้ งู อายุจังหวดั พจิ ิตร สาขาตําบลลาํ ประดา เป็นต้น

เม่ือมีการกําหนดรูปแบบโรงเรียนผู้สูงอายุได้แล้วน้ันจะเห็นท่ีมาของเงินทุนสนับสนุน คือ
รูปแบบโรงเรียนผู้สูงอายุที่ชุมชนจัดการตนเองงบประมาณมาจากการรับบริจาคและออมเงินจากนักเรียน
ผู้สูงอายุ ส่วนรูปแบบโรงเรียนผู้สูงอายุท่ีพ่ึงพาหน่วยงานดูแลงบประมาณมาจากหน่วยงานที่ดูแลท้ังจาก
ส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถ่ิน ลักษณะงบประมาณมาจากการเขียนโครงการของบประมาณ
และรูปแบบโรงเรียนผู้สูงอายุแบบบูรณาการ (ผสมผสาน) งบประมาณได้จากการออมเงิน รับบริจาค และ
งบประมาณจากหน่วยงานที่เข้ามาดูแล

110 
 

ตารางที่ 4.6 การวิเคราะห์องค์ประกอบของโรงเรยี นผู้สูงอายุ

โรงเรยี นผู้สูงอายุ โรงเรยี นผูส้ งู อายุ วิทยาลัยผู้สงู อายุ โรงเรยี นผสู้ ูงอายุ โรงเรียนผสู้ งู อายุ
เทศบาลตาํ บล เทศบาลตาํ บล
เทศบาลตาํ บลยุหว่า สาขาตําบลลาํ ประดา
เดชอุดม อา่ วลกึ ใต้
(จงั หวดั เชยี งใหม)่ (จงั หวดั พิจิตร) (จังหวัดอุบลราชธานี) (จงั หวัดกระบ่ี)

องค์ประกอบ เร่มิ แรก สนง.พมจ. เรม่ิ แรกมีการก่อตงั้
ได้สนับสนุนงบประมาณ ชมรมผู้สูงอายุ
กลุ่ม/แกนนํา เริ่มแรกคนในชุมชน เริม่ แรกมีเจ้าหน้าที่ ก่อสร้างอาคารศูนย์ มโี รงพยาบาล
พฒั นาคุณภาพชีวติ และ อ่าวลกึ เป็นผู้ริเร่ิม
ยหุ วา่ มกี ารร่วมกลุ่ม สาธารณสขุ เขา้ มาให้ ส่งเสรมิ อาชีพผู้สูงอายุ แต่มีการเก็บ
(ศพอส.) ให้กับพื้นที่ของ ค่าใช้จ่าย ตอ่ มา
กันทาํ กิจกรรมต่าง ๆ ความร้แู ละประโยชน์ เทศบาลเมืองเดชอุดม ชมรมผู้สูงอายกุ ่อตงั้
รวมท้ังจดั จ้างเจ้าหนา้ ท่ี อีกคร้ังโดยมี
ของชุมชน จนกระทัง่ ของการมีกลุ่มผู้สูงอายุ ดูแลรับผิดชอบ ภายใต้ เทศบาลตําบล
การดําเนินงานของ อ่าวลึกเป็นผู้ริเร่ิม
มแี กนนาํ 4-5 ร่วมกัน โดยเชญิ ผู้สูงอายุแตล่ ะ กองสาธารณสขุ จากการดาํ เนินงาน
เทศบาลเมอื งเดชอดุ ม ทีต่ ่อเนื่องทางชมรม
ก่อต้ังชมรมผสู้ ูงอายุ หมู่บ้านซ่ึงมอี ย่ทู ั้งหมด โดยอาคารศูนย์ฯ ผู้สงู อายอุ า่ วลึกใต้
แหล่งนี้ จึงใช้เป็น และเทศบาลตําบล
ขน้ึ มา และได้มีโอกาส 10 หมู่บ้านมาคุยกัน สถานทจี่ ดั กิจกรรม อา่ วลึกใต้มีความ
ให้กับผู้สูงอายุในพื้นท่ี พร้อมท้ังวิทยากร
ไปศึกษาดงู านโรงเรียน จึงมขี ้อตกลงกัน ตอ่ มา กศน. อําเภอ และสมาชกิ ชมรม
เดชอดุ ม ร่วมกับเทศบาล จึงมกี ารหาพันธมิตร
ผู้สูงอายุ จึงนําแนวคิด ร่วมกันจัดตั้งกลุ่ม เมอื งเดชอุดม กบั ภาครฐั และ
จดั โครงการ พันธมิตรภาคธรุ กิจ
น้ี มาจดั ต้งั เป็น ผู้สูงอายุ และในเวลา บวั บานไม่รู้โรย เพื่อรว่ มกัน
เพอ่ื เตรียมการกอ่ ตงั้ ขบั เคล่อื นโครงการ
โรงเรียนผู้สูงอายุ ตอ่ มาก็ได้ปรับมาเป็น โรงเรยี นผู้สงู อายุ ของชมรมผสู้ ูงอายุ
เทศบาลเมืองเดชอุดม อ่าวลกึ ใตก้ ับ
เทศบาลตาํ บลยุหว่า ชมรมผู้สูงอายุตาํ บล เพอื่ สนับสนุนการศึกษา เทศบาลตาํ บล
ของผู้สูงอายุ อ่าวลกึ ใต้ หลังจาก
ขึ้นมา ลําประดา จากการ น้ันมีการสรา้ ง
เครอื ขา่ ยการทาํ งาน
จะเห็นได้วา่ โรงเรียน บริหารงานทีด่ แี ละ ของเทศบาล
อ่าวลึกใต้ และศูนย์
ผู้สงู อายแุ ห่งนี้จดั ตงั้ เป็นชมรมต้นแบบของ พฒั นาคุณภาพชีวติ
และส่งเสรมิ อาชีพ
โดยชุมชนเอง อาํ เภอ ทางอาํ เภอ ผู้สงู อายอุ า่ วลึกใต้

จึงพิจารณาใหช้ มรม

ผู้สงู อายตุ ําบลลาํ

ประดาเป็นศูนย์พัฒนา

คุณภาพชีวิตและ

ส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ

(ศพอส.) ต่อมา

ผู้อํานวยการวทิ ยาลยั

สง่ เสรมิ การปกครอง

หาวทิ ยาลยั ขอนแกน่

ทําการศึกษาวจิ ัยด้าน

ผู้สูงอายุ เลง็ เห็นวา่

ผู้สูงอายุจังหวดั พิจิตร

มีความเข้มแข็ง และมี

แนวความคิดในการ

จัดต้ังวิทยาลัยผู้สงู อายุ

จึงได้จดั ต้ังวิทยาลัย

ผู้สูงอายุจงั หวดั พิจติ ร

111 
 

โรงเรียนผสู้ ูงอายุ โรงเรียนผู้สงู อายุ วิทยาลยั ผูส้ งู อายุ โรงเรียนผสู้ งู อายุ โรงเรยี นผู้สงู อายุ
องค์ประกอบ เทศบาลตาํ บลยุหว่า สาขาตําบลลําประดา เทศบาลตาํ บล เทศบาลตําบล
(จงั หวัดเชียงใหม่)
(จังหวดั พิจิตร) เดชอดุ ม อา่ วลึกใต้
กรรมการ - คณะกรรมการ สาขาตาํ บลลําประดา (จังหวดั อุบลราชธานี) (จงั หวัดกระบ่ี)
มีการกาํ หนด (ศพอส. ตาํ บล
โครงสรา้ งและหนา้ ท่ี ลาํ ประดา) ขึ้นมา - คณะกรรมการ ร่วมกับคณะ
ความรับผิดชอบอยา่ ง มีการกาํ หนดโครงสรา้ ง ศึกษาศาสตร์
ชัดเจน - คณะกรรมการ และหนา้ ที่ความ มหาวทิ ยาลัยศรี
- มีคัดเลือก มกี ารกาํ หนด รับผิดชอบอย่างชัดเจน นครินทรวิโรฒ
คณะกรรมการ โครงสร้างและหนา้ ท่ี - มีคณะกรรมการ และ ได้ลงพื้นที่จัด
ความรับผดิ ชอบอย่าง ภาคีเครือข่ายทีม่ ีส่วน กจิ กรรม Oneday
ชดั เจน ร่วมในการดําเนินงาน Learning ณ พ้ืนที่
- มีการคัดเลือก เทศบาลตาํ บล
คณะกรรมการ อา่ วลกึ ใต้
ได้จุดประกาย
การพัฒนาคุณภาพ
ชวี ิตผู้สงู อายุ
ในพื้นท่ี ทาง
คณะกรรมการของ
ชมรมผู้สูงอายุและ
เจ้าหน้าที่เทศบาล
ตาํ บลอ่าวลึกใต้จึงมี
แนวความคิดกอ่ ต้ัง
โรงเรยี นผู้สงู อายุ
ขน้ึ มา จนมกี าร
จดั ทาํ หลกั สูตร
โรงเรยี นผู้สูงอายุ
เทศบาลตําบล
อา่ วลกึ ใตแ้ ละก่อตั้ง
โรงเรยี นผู้สูงอายุ
เทศบาลตําบล
อ่าวลกึ ใตข้ ้ึนมา

- คณะกรรมการ
มีการกําหนด
โครงสรา้ งและหนา้ ที่
ความรับผดิ ชอบ
อย่างชัดเจน
- คณะกรรมการ
ประกอบไปดว้ ย

112 
 

โรงเรียนผู้สงู อายุ โรงเรียนผู้สงู อายุ วิทยาลัยผ้สู งู อายุ โรงเรียนผ้สู ูงอายุ โรงเรียนผูส้ ูงอายุ
องค์ประกอบ เทศบาลตาํ บลยุหว่า สาขาตําบลลาํ ประดา เทศบาลตําบล เทศบาลตาํ บล
(จังหวดั เชยี งใหม่)
กตกิ า/ข้อตกลง (จงั หวดั พจิ ติ ร) เดชอดุ ม อา่ วลกึ ใต้
ร่วม คดั เลอื กมาจาก 1) (จงั หวดั อุบลราชธานี) (จงั หวดั กระบ่ี)
กจิ กรรม คนในพื้นที่ คอื ผู้แทน บางสว่ นมาจากการ อาทิ กศน.อาํ เภอ ผู้แทนจากหนว่ ยงาน
ชุมชนจาก 14 หมู่บา้ น สมัครใจ และบางส่วน เดชอุดม เทศบาลเมอื ง และเครือขา่ ย
และ 2) มาจาก มาจากการเสนอช่ือ เดชอุดม รพ.สมเด็จ ความร่วมมือในพ้ืนท่ี
เครือข่ายความร่วมมือ เขา้ มา พระยุพราชเดชอุดม
เช่น สนง.พมจ. กศน. - การมีสว่ นร่วมของ ผแู้ ทนนกั ศกึ ษา มกี ารกําหนดกติกา
อปท. สภาผู้สูงอายุ เครือข่ายความร่วมมือ อาทิ การลาเรยี น
บ้านธรรมปกรณ์ อาทิ สนง.พมจ. กศน. มีการกาํ หนดกติกา อาทิ การส่งสมุดบันทึก
รพ./รพ.สต. อปท. สภาผู้สูงอายุ วนั ที่มีกจิ กรรมและ
ผู้นําในชุมชน ม.ขอนแก่น การเรียนการสอน - หลกั สูตรการ
อาสาสมัคร/จิตอาสา สนง.สหกรณ์จังหวดั และการแต่งกาย เรียนรูเ้ พื่อพัฒนา
วดั เป็นต้น คณุ ภาพชวี ิต
รพ.สต. ผู้นาํ ในชุมชน - มี 2 หลักสูตร ผู้สงู อายุ (โรงเรียน
มีการกําหนดกติกา 1) หลกั สูตรการสอน ผู้สงู อายุ) จาํ แนกได้
ในการมาโรงเรยี น อาสาสมัคร ลูกเสอื จากเทศบาลเมอื ง 5 รายวิชา คอื
ในวันทีม่ กี ารสอนและ เดชอุดมมแี ผนการเรียน วชิ าการดูแลสุขภาพ
การเขา้ เรยี น อาทิ ชาวบา้ น วัด จติ อาสา การสอน หลักสูตร ของผู้สงู อายุ
การแต่งกาย การพฒั นาคณุ ภาพชีวติ วชิ านันทนาการและ
- มกี ารกําหนด มกี ารกาํ หนดกติกา และส่งเสริมอาชีพ การใช้เวลาวา่ งให้
หลักสูตรให้สอดคลอ้ ง อาทิ วันท่ีมีกจิ กรรม ผู้สงู อายุ อาทิ กิจกรรม เป็นประโยชน์
กับความต้องการ และการเรียนการ ส่งเสริมสขุ ภาพ สาํ หรับผู้สูงอายุ
ของนกั เรียนผู้สูงอายุ สอน การลาเรยี น กจิ กรรมการเรียนรู้ วิชาการพัฒนาจิต
ในพื้นที่ โดยมกี ิจกรรม และการแต่งกาย ภาษาอังกฤษเพ่ือการ สาํ หรับผู้สูงอายุ
อาทิ งานใบตอง - ใช้หลักสูตร สื่อสารด้านอาชีพ วิชาการใช้ชีวิต
งานไม้ งานกระดาษ วทิ ยาศาสตร์สุขภาพ กิจกรรมทัศนศกึ ษา อย่างมีความสุข
งานเย็บผ้า งานอาหาร และเศรษฐกจิ ชุมชน ดูงาน กิจกรรมถ่ายทอด
งานเกษตร ดนตร/ี สําหรับผู้สูงอายุ จาก ภมู ิปัญญาทอ้ งถิ่น
นาฏศิลป์ นันทนาการ มหาวทิ ยาลัยขอนแก่น กจิ กรรมสวดมนต์เช้า
และคุณธรรมประจาํ แบ่งเป็น 6 รายวิชา
ตนและความรู้พิเศษ คือ ความจาํ เป็น
- มอี าคาร สถานท่ี ในการดแู ลผู้สูงอายุ
และส่ิงอํานวยความ ในสังคมไทย
สะดวก (พัดลม เครอื่ ง การเสริมสรา้ งสุขภาพ
เสียง ไมโครโฟน เก้าอ้ี ของผู้สงู อายุ การมี
บทบาทต่อกจิ กรรม
ทางสังคมของผู้สูงอายุ
การจัดการ
ความเครียดและ
อารมณ์ ความมั่นคง

113 
 

โรงเรยี นผู้สูงอายุ โรงเรยี นผู้สงู อายุ วิทยาลยั ผู้สูงอายุ โรงเรียนผู้สูงอายุ โรงเรียนผูส้ งู อายุ

เทศบาลตําบลยุหวา่ สาขาตําบลลําประดา เทศบาลตาํ บล เทศบาลตาํ บล

(จงั หวัดเชียงใหม่) (จงั หวดั พิจติ ร) เดชอดุ ม อ่าวลกึ ใต้

องค์ประกอบ (จงั หวดั อุบลราชธานี) (จงั หวดั กระบี่)

หอ้ งน้าํ ) ในการดําเนิน แหง่ ชวี ิตและ และน่ังสมาธิใน สาํ หรับผู้สูงอายุ

กิจกรรมและการเรียน สวัสดกิ ารของผู้สูงอายุ หอ้ งเรียน กิจกรรม และวิชาเทคโนโลยี

การสอน และเศรษฐกจิ ชมุ ชน การทาํ แหนมเห็ด การส่ือสารและ

- การเดินทางไปรว่ ม สําหรับผู้สูงอายุ ข้าวไรซ์เบอรี่ กจิ กรรม การใช้ส่ือสําหรบั

กจิ กรรมกับโรงเรียน - อาคารและสถานท่ี นางงามผู้สงู อายุ ผู้สูงอายุ นอกจากน้ี

ผู้สงู อายเุ ทศบาลตําบล สาํ หรับดาํ เนินกิจกรรม ประจําปี และกิจกรรม ยังมกี ิจกรรม
ยหุ วา่ มี ต้งั อยทู่ ่ี บา้ นแกว้ ฟ้า ตามประเพณีต่าง ๆ นอกหอ้ งเรียน อาทิ
ในพ้ืนทข่ี อง 2) หลกั สูตรการศกึ ษา การสร้างความสุข
ความสะดวกเนอื่ งจาก โรงพยาบาลส่งเสรมิ นอกระบบระดับ ดว้ ยการท่องเทยี่ ว
โรงเรยี นอยใู่ นชมุ ชน สุขภาพตาํ บล การศึกษาขั้นพ้ืนฐาน การทอ่ งเที่ยว
หม่ทู ่ี 4 สวนสุขภาพ ลาํ ประดา และ อาํ เภอเดชอุดม เชิงอนุรักษ์
ร.9 เป็นศูนยก์ ลางของ สิง่ อาํ นวยความสะดวก แบ่งเปน็ สามช่วงช้ันปี - อาคารและสถานท่ี
14 หมู่บา้ นในพื้นท่ี (จอและเคร่ืองฉาย คือ ชั้นประถมศึกษา จดั กิจกรรมของ
โรงเรียนผู้สงู อายุ
ตําบลยุหว่า และอยู่ไม่ โปรเจคเตอร์ ชัน้ มธั ยมศึกษาตอนต้น เทศบาลตําบล
ใกลก้ ับสถานท่ีสําคญั ไมโครโฟน อ่าวลึกใตต้ ั้งอยู่ใน
ๆ อาทิ ตลาดก่ิวแล โต๊ะเกา้ อแี้ บบ และชน้ั มัธยมศึกษา

หลวง 100 เมตร เคลือ่ นยา้ ยได้ ตอนปลาย โดยมีสาระ

การเรียนรู้ประกอบด้วย พน้ื ทขี่ องเทศบาล

โรงพยาบาลส่งเสรมิ เครื่องเล่นซี 5 สาระ คอื สาระทกั ษะ ตําบลอ่าวลกึ ใต้

สุขภาพตําบลยุหวา่ เคร่ืองเสียง การเรยี นรู้ สาระความรู้ เป็นอาคารช้ันเดียว
วดั กิ่วแลหลวง และ กระดานวบ์ อรด์ พร้อม พ้ืนฐาน สาระการ มีส่ิงความสะดวก
โรงเรียนชุมชนกิ่วแล อุปกรณ์เคร่ืองเขียน ประกอบอาชีพ (เคร่ืองปรับอากาศ
หลวง 500 เมตร และ สาํ หรับหอ้ งนํ้าอาศยั สาระทกั ษะการดาํ เนิน โตะ๊ เกา้ อี้แบบเครื่อง
หา่ งจากเทศบาล หอ้ งนาํ้ ของ รพ.สต.) ชวี ติ และสาระการ ย้ายได้ จอและ
สันป่าตอง สถานี ในการดําเนินกจิ กรรม พัฒนาสังคม เคร่ืองฉาย
ตาํ รวจสันปา่ ตอง และ และการเรียนการสอน - อาคารและสถานทีต่ ั้ง โปรเจคเตอร์
สาํ นกั งานส่งเสริม - เดินทางมาเข้ารว่ ม ใช้ ศพอส. การจัดทาํ เคร่อื งเสียง
การศกึ ษานอกระบบ กิจกรรมท่วี ทิ ยาลัย โรงเรียนผู้สูงอายุ และ ไมโครโฟน
และการศึกษาตาม ผู้สงู อายุจังหวัดพิจิตร มสี ิ่งอาํ นวยความสะดวก กระดานไวท์บอร์ด
สาขาลาํ ประดา ความ (ลกั ษณะบันไดทางขึ้น พร้อมอุปกรณ์เคร่ือง
อัธยาศัยอําเภอ
สะดวกเน่ืองจากเป็น เป็นข้ันบันไดสามขั้น ห้องนา้ํ ) นอกจากนี้

สันป่าตอง 6 กิโลเมตร ศูนยก์ ลางของสถานที่ และมีทางลาดชันสาํ หรับ ยังมีเวทีสาํ หรับ

สาํ คัญ ๆ อาทิ ห่างจาก ทางรถเข็น มีหอ้ งเก็บ จัดแสดง และลาน

อบต. และโรงเรียนวดั ของ หอ้ งนํ้า เคร่ืองเสียง คนเมืองสําหรับ

ลาํ ประดาใต้ 500 เมตร ลาํ โพง เกา้ อ้ีนงั่ กระดาน ทาํ กิจกรรม

114 
 

โรงเรยี นผูส้ งู อายุ โรงเรยี นผูส้ งู อายุ วิทยาลัยผูส้ งู อายุ โรงเรียนผูส้ ูงอายุ โรงเรียนผ้สู ูงอายุ
องค์ประกอบ เทศบาลตําบลยุหวา่ สาขาตําบลลําประดา เทศบาลตําบล เทศบาลตําบล
(จงั หวดั เชียงใหม่)
กองทุน/แหล่ง (จงั หวัดพิจติ ร) เดชอุดม อ่าวลึกใต้
งบประมาณ กองทุน หรือ แหลง่ และหา่ งจากสายตรวจ (จงั หวดั อุบลราชธานี) (จงั หวดั กระบี่)
งบประมาณ มาจาก ตาํ บลลําประดา (สถานี
- หน่วยงานราชการ ตํารวจ) วัดลําประดา ไวท์บอรด์ จอและเคร่ือง กลางแจง้
โดยการเขียนโครงการ ใต้ กศน. และตลาด ฉายโปรเจคเตอร์ เคร่อื ง - เดินทางมารว่ ม
ของบประมาณ ชุมชน 600 เมตร ดนตรี) ในการดาํ เนิน กจิ กรรมกับโรงเรียน
สนับสนุน กจิ กรรมและการเรยี น ผู้สูงอายตุ ําบล
- หารายได้ด้วยตนเอง กองทุน หรือ แหล่ง การสอน อ่าวลึก มีความ
อาทกิ ารขาย งบประมาณ มาจาก - เดินทางมาร่วม สะดวก เน่ืองจาก
ผลิตภัณฑ์ การทําบุญ - ภายใน อาทิ กองทุน กิจกรรมกับโรงเรียน อยูใ่ กลก้ ับสถานที่
ทอดผา้ ปา่ กองทุน ออมวันละบาท และ ผู้สงู อายเุ ทศบาลเมือง สําคญั ๆ อาทิ
ของชมรมผู้สูงอายุ คา่ บาํ รุง 30 บาท เดชอดุ ม มีความสะดวก ห่างจากตลาดสด
โรงเรยี นผู้สงู อายุ และ - ภายนอก อาทิ อบจ. เนื่องจากอยู่ใกล้กับ อ่าวลกึ ใต้ หมู่ที่ 2
และจากการบรู ณา สถานทีส่ าํ คัญ ๆ อาทิ และที่ทําการ
การรว่ มกันของภาครัฐ ห่างจากวัดเวตวันวทิ ยา เทศบาลตาํ บล
ภาคเอกชน ราม 50 เมตร ห่างจาก อ่าวลกึ ใต้ 50 เมตร
ภาคประชาชน และ โรงเรียนวัดเวตวันวิทยา หา่ งจาก กศน. และ
ประชาสังคม ราม 100 เมตร ห่างจาก สถานตี าํ รวจภธู ร
ตลาดชมุ ชน 300 เมตร อา่ วลกึ 100 เมตร
ห่างจาก กศน. เทศบาล ห่างจากวดั ราษฎร์
เดชอดุ ม รพ.สมเด็จพระ รงั สรรค์ 200 เมตร
ยุพราชเดชอดุ ม 500 หา่ งจากโรงเรยี น
เมตร และหา่ งจากสถานี อา่ วลึก 1 กโิ ลเมตร
ตาํ รวจอาํ เภอเดชอุดม และหา่ งจาก รพ.
400 เมตร อา่ วลึก 4 กโิ ลเมตร

กองทุน หรือ แหล่ง กองทุน หรือ แหลง่
รายได้มาจาก 3 สว่ น งบประมาณ มาจาก
1) มาจาการบรหิ ารงาน - ภายใน อาทิ
เป็นงบประมาณของ กองทุน
กศน. เดชอุดม หลกั ๆ การทอดผ้าป่า
มาจากคา่ ใช้จ่ายรายหัว - ภายนอก อาทิ
ทไ่ี ด้รับการจัดสรรจาก เทศบาลตําบล
การท่ีให้นักเรียน อา่ วลกึ ใต้ เครือข่าย
2) มาจากเทศบาลเมือง ทม่ี ีสว่ นร่วม
เดชอุดม ในสว่ นของการ ในการพฒั นา
จัดกิจกรรมต่าง ๆ โรงเรยี นผู้สงู อายุ
3) เงินบริจาค เช่น เทศบาลตําบล

115 
 

โรงเรยี นผูส้ งู อายุ โรงเรียนผู้สูงอายุ วิทยาลยั ผูส้ งู อายุ โรงเรียนผู้สูงอายุ โรงเรยี นผ้สู งู อายุ
องค์ประกอบ เทศบาลตําบลยุหวา่ สาขาตําบลลําประดา เทศบาลตาํ บล เทศบาลตาํ บล
(จังหวัดเชยี งใหม่)
- การแลกเปลี่ยน (จงั หวดั พิจิตร) เดชอุดม อ่าวลึกใต้
เรยี นรู้ กองทุนวันละบาท (จงั หวัดอุบลราชธานี) (จังหวัดกระบี่)
- มีช่องทางในการ อ่าวลกึ ใต้
- การบรหิ าร - การเชญิ วทิ ยากร แลกเปล่ียน อาทิ ทุนการศึกษาจาก
จัดการที่ดี ภายนอกที่มี เวทีประชาชน กิจกรรมรําวงย้อนยุค - การเผยแพร่
- การจัดการตนเอง ความสามารถ เพ่ือระดมทุนการศกึ ษา ความสามารถของ
- กระบวนการ ในศาสตรต์ า่ ง ๆ - ตาํ บลมีสามารถ ให้นกั ศึกษาผู้สงู วัย ผู้สงู อายุผา่ นทาง
ทํางาน มารว่ มให้ความรู้แก่ จัดการตนเอง ใน 4 วัฒนธรรม เช่น
- การแก้ไขปัญหา ผู้สูงอายใุ นโรงเรียน มิติ (มติ ิดา้ นสังคม - ขนั้ ตอนกระบวนการ การเข้ารว่ มงานของ
ดว้ ยตนเอง มิตดิ ้านสิ่งแวดล้อม ดาํ เนินงานจัดตั้ง จงั หวัด และผู้สงู อายุ
- ผู้นาํ คณะกรรมการ มิตดิ า้ นสุขภาพ และ โรงเรียนผู้สงู อายุ ได้แก่ ไดท้ าํ การแสดงตะลุง
ผู้สูงอายทุ ่ีเป็นสมาชกิ มติ ิด้านเศรษฐกิจ) การประชุมประชาคม ไปร่วมถา่ ยทอดดว้ ย
และบุลากรที่ - กระบวนการทํางาน การคัดเลือกและแต่งตั้ง
สนับสนุน ที่ชดั เจน อาทิ คณะกรรมการ
มีความสามารถ มีการวางแผน การจดั ต้ังโรงเรียน
ในการบริหารจัดการ การเรียนการสอน ผู้สงู อายุ การขับเคลือ่ น
ที่ดใี หโ้ รงเรียนผู้สงู อายุ มกี ารจัดสรรบุคลากร การติดตามและ
ดําเนินกิจกรรมและ ประเมินผล ขัน้ ตอน
การเรยี นการสอนได้ ดงั กลา่ วส่งผลตอ่
อยา่ งต่อเนอ่ื งและ การเกดิ กระบวนการ
ตรงกับความตอ้ งการ เรยี นรู้ของผู้สูงอายุและ
ชุมชน เป็นการสรา้ ง
ความตระหนกั ต่อ
การเตรียมชมุ ชนของ
ตนเอง และการตัดสินใจ
เลือกแนวทางการพัฒนา
ของตนเอง

- ชมุ ชน หรอื องค์กร
มีความเขม้ แขง็
มศี กั ยภาพในการจัดการ
ปัญหาดว้ ยตนเอง

116 
 

โรงเรยี นผสู้ ูงอายุ โรงเรียนผสู้ งู อายุ วิทยาลยั ผู้สูงอายุ โรงเรยี นผู้สูงอายุ โรงเรยี นผู้สงู อายุ
เทศบาลตําบลยุหวา่ สาขาตําบลลําประดา เทศบาลตาํ บล เทศบาลตาํ บล
องค์ประกอบ (จังหวดั เชยี งใหม)่
(จังหวัดพจิ ิตร) เดชอุดม อา่ วลึกใต้
- เกิดความรัก ของนกั เรยี นสูงอายุ (จังหวดั อุบลราชธานี) (จงั หวดั กระบี่)
- เกอื้ กูลกัน ในการเรียนการสอน
- เกดิ ความสามัคคี - การเขา้ ร่วมกจิ กรรม และมีการเช่ือมโยง - ได้รับความร่วมมอื จาก - นักเรียนผู้สูงอายุ
- การช่วยเหลอื ซึ่ง และการเรียนการสอน และบูรณาการการ หน่วยงานระดับท้องถ่ิน มีความสามคั คี
กันและกัน อยา่ งต่อเน่อื งทาํ ให้ ทาํ งานร่วมกับองคก์ ร ชมุ ชน และองค์กรอ่ืน ๆ ชว่ ยเหลือ
- เกิดเครอื ข่ายการ เกิดความรัก และเครือข่ายในพ้ืนที่ ซงึ่ กันและกัน
ทํางานร่วมกัน ความสามัคคขี อง - นักเรียนผู้สูงอายุมี
นกั เรยี นผู้สงู อายุ การช่วยเหลือเก้ือกลู
- มเี ครือขา่ ยสนับสนุน กนั ระหว่างการเข้า
และให้ความร่วมมอื รว่ มกจิ กรรมและ
อาทิ ผู้นําชุมชน การเรียนการสอน
แกนนําท้ังประธาน
ชมรมผู้สูงอายุ - คนในท้องถ่ิน
ทกุ หมู่บา้ นในเทศบาล ให้การสนับสนุน
ตาํ บลยุหว่า 14 การมีจิตอาสาของ
หมู่บ้าน วัดสันป่าตอง วทิ ยากร และ กศน.
กศน.เทศบาลตําบลยุ ร่วมจัดกจิ กรรม
หว่า สนง.พมจ. และ ในการส่งเสริมอาชีพ
สาขาสมาคมสภา
ผู้สูงอายุแห่งประเทศ
ไทยฯ ประจําจังหวัด

- การมีคุณค่าของ - การมีคณุ ค่า - โรงเรียนผู้สงู อายุ - การได้การยอมรบั
เป็นเวทีท่ีเปดิ โอกาสให้ ยกยอ่ ง คือ นกั เรียน
ผู้สงู อายุ ของผู้สงู อายุ มองว่า ผู้สูงอายุมีสว่ นร่วม ผู้สูงอายุไดอ้ อก
ในการทําประโยชนต์ อ่ แสดงความสามารถ
- การยอมรับยกย่อง ผู้สอู ายุเป็นผแู้ บ่งปัน ชุมชนและสงั คม และ ตามงานเทศกาล
- การมีสว่ นรว่ มทาํ เป็นผู้ให้โดยนกั เรยี น เขา้ ร่วมเป็นอาสาสมัคร เช่น การรํามโนราห์
ประโยชนต์ ่อชมุ ชน ผู้สงู อายทุ ่ีผ่าน ในชุมชน ราํ รองเงง็ เป็นต้น

การเรยี นรแู้ ละมีความ

ชาํ นาญในเรอ่ื งน้ัน ๆ

117 
 

โรงเรียนผู้สูงอายุ โรงเรยี นผูส้ ูงอายุ วิทยาลัยผสู้ งู อายุ โรงเรยี นผู้สูงอายุ โรงเรียนผู้สงู อายุ
เทศบาลตําบลยุหวา่ สาขาตําบลลาํ ประดา เทศบาลตาํ บล เทศบาลตําบล
(จงั หวดั เชยี งใหม)่
(จงั หวัดพจิ ิตร) เดชอดุ ม อ่าวลึกใต้
องค์ประกอบ (จงั หวัดอุบลราชธานี) (จังหวัดกระบ่ี)
จะกลายมาเป็น
- โรงเรียนผู้สูงอายุ - มีการจัดกิจกรรม
วิทยากรสอนกิจกรรม เป็นพ้ืนท่ีเรียนรู้และ จากปราชญ์ชาวบา้ น
ถา่ ยทอดประสบการณ์ ในพื้นท่ี เพ่อื สืบสาน
ในเร่อื งทต่ี นมีความ ภูมิปญั ญาและ ภมู ิปัญญาทอ้ งถ่ิน
วัฒนธรรมท้องถิ่น
เช่ียวชาญต่อสมาชิก ให้ดาํ รงสืบทอดเป็น - มกี ารนําความรู้
เอกลกั ษณข์ องชุมชน จากวิทยากร นาํ ไป
ใหม่ได้ ปฏิบตั ิจริงในชีวิต

- การถ่ายทอด - การเรียนรู้สืบทอด - การพบปะคนวัย
ประสบการณ์ภมู ิ วัฒนธรรมล้านนา เดยี วกันของผู้สูงอายุ
ปญั ญา ทั้งทางดนตรี และ สง่ ผลให้สขุ ภาพจิต
- กิจกรรมการสืบ งานประดิษฐ์ ดขี ้นึ
สานภมู ิปญั ญา เพ่ืออนรุ กั ษ์และ
ทอ้ งถิ่น สืบสานตอ่ ไป

- การปฏิบตั ใิ นชีวิต
จริง

- เกิดความสุข - การที่จะทาํ อะไร
- การพบปะ ในโรงเรียนก็ตาม
ตอ้ งดูว่าทาํ แลว้
ผู้สงู อายุจะมีความสุข
หรือไม่ สงั เกตได้จาก
การทน่ี กั เรยี นผู้สูงอายุ
ได้เข้ามาทํากจิ กรรม
ด้วยกัน ยม้ิ แย้ม
แจ่มใส หวั เราะ
เวลามาเจอกัน
แสดงว่านักเรียน
ผอู้ ายุสูงน้ันมีความสุข

118 
 

โรงเรยี นผูส้ ูงอายุ โรงเรียนผ้สู งู อายุ วิทยาลยั ผูส้ ูงอายุ โรงเรยี นผูส้ ูงอายุ โรงเรียนผู้สูงอายุ
สาขาตําบลลําประดา เทศบาลตําบล เทศบาลตําบล
เทศบาลตําบลยุหวา่
(จังหวัดพิจติ ร) เดชอดุ ม อ่าวลึกใต้
(จงั หวดั เชยี งใหม)่ (จงั หวดั อุบลราชธานี) (จังหวัดกระบ่ี)

องค์ประกอบ

- การเข้ารว่ ม - การเขา้ รว่ มกิจกรรม

กิจกรรมอย่าง ของชมุ ชนในตําบลยุ

ต่อเนือ่ ง หว่าทั้ง 14 หมู่บ้าน

มีความต่อเนอ่ื งและ

สมาํ่ เสมอ

จากตารางที่ 4.3 ผู้ศึกษาวิจัยได้ขอ้ ค้นพบจากพื้นท่ีขององค์ประกอบ ดังนี้
1. ด้านกลุ่ม/แกนนาํ พบว่า

กลุ่ม คือ การร่วมตัวกันของคนตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป ท่ีมีวัตถุประสงค์ในการดําเนินกิจกรรม
ร่วมกันอยา่ งมเี ปา้ หมาย

แกนนํา คือ ผูท้ ่ีเป็นหลักในการผลักดันหรอื ก่อใหเ้ กิดการเปล่ียนแปลงอยา่ งมีเป้าหมาย
ดังนั้น กลุ่ม/แกนนํา หมายถึง การที่คนหรือกลุ่มคน ท่ีมีเป้าหมายเดียวกัน ต้องการผลักดัน
เปลี่ยนแปลง หรือดาํ เนินการให้บรรลตุ ามเป้าหมายท่ีกําหนด
2. ด้านกรรมการ พบว่า
กรรมการ หมายถึง บุคคลที่ได้รับการแต่งต้ังท่ีให้เข้าร่วมทํากิจกรรม โดยมีการกําหนด
บทบาทหน้าท่ีอย่างชัดเจน การแต่งต้ังให้เป็นกรรมการน้ัน อาจมาจาก 1) การคัดเลือก 2) ตามความสมัครใจ
และ 3) จากตําแหน่งหนา้ ทหี่ รือบทบาทความท่ีรับผิดชอบ
3. ด้านกตกิ า/ขอ้ ตกลงรว่ ม พบว่า
กติกา หรือ ข้อตกลงร่วม หมายถึง กฎเกณฑ์ ขอ้ กาํ หนด ระเบียบ เง่ือนไข ที่บุคคลต้ังแต่
2 ฝา่ ยขน้ึ ไป กําหนดขน้ึ เป็นหลักการในปฏบิ ัติหรืออยู่ร่วมกัน
4. ด้านกิจกรรม พบว่า
กิจกรรม หมายถึง การกระทํา สิ่งที่ปฏิบัติ การปฏิบัติ ขั้นตอน แนวทาง เพื่อให้กิจกรรมนั้น
บรรลุเป้าหมายตามที่กําหนด ซึ่งกิจกรรมในโรงเรียนผู้สูงอายุจะกําหนดหลักสูตรและเนื้อหาการเรียนรู้
ซึ่งมีท้ังการกําหนดระยะเวลาการเรียนรู้ท่ีแน่นอนและสามารถปรับเปล่ียนได้อย่างยืดหยุ่นข้ึนอยกู่ ับบริบท
ของพน้ื ทแี่ ละทมี่ าของหลักสูตรทนี่ ํามาใช้
5. ด้านกองทุน/แหลง่ งบประมาณ พบว่า
กองทนุ คือ เงิน หรอื ทรัพย์สนิ ที่เอามารวมกนั เพื่อวัตถุประสงค์อยา่ งใดอยา่ งหน่งึ
แหลง่ งบประมาณ คือ ที่มาของเงนิ หรือทรัพย์สิน
ดังนั้น กองทุน หรือ แหล่งงบประมาณ หมายถึง งบประมาณหรือรายได้ที่นํามาสนับสนุน
กจิ กรรมเพอ่ื ใหบ้ รรลุตามวตั ถปุ ระสงคห์ รือตามเป้าหมายท่กี ําหนด

119 

 

ทง้ั นี้ ผู้ศึกษาวิจัยยงั ได้ข้อคน้ พบจากพนื้ ทเ่ี ป็นองค์ประกอบอน่ื เพม่ิ เติม ดงั นี้
1. การแลกเปลย่ี นเรียนรู้

หมายถึง กระบวนการที่ทําให้คนหรือกลุ่มคนเกิดการเปล่ียนแปลง เกิดจากการท่ีคนหรือ
กลุ่มคนน้ันได้ทํากิจกรรมใด ๆ หรือการแลกเปล่ียนความคิดเห็นระหว่างกันทําให้เกิดความรู้ ทักษะ
ประสบการณ์ จนกระทั่งสง่ ผลต่อความคดิ ทัศนคติ และการเปลย่ี นแปลงทางพฤติกรรมของคน ๆ นนั้

2. การบริหารจัดการท่ีดี การจัดการตนเอง กระบวนการทาํ งาน และการแกไ้ ขปัญหาด้วยตนเอง
การบริหารจัดการท่ีดี คือ การบริหารหรือการจัดการทรัพยากร (บุคลากร งบประมาณ วสั ดุ

อุปกรณ์ การจัดการ) อย่างเป็นระบบ มีการวางแผนท่ีดีเพ่ือให้การดําเนินงานหรือกิจกรรมบรรลุเป้าหมาย
ทีก่ ําหนดไดอ้ ย่างมีประสทิ ธภิ าพและประสทิ ธิผล

การจัดการตนเอง คือ การดําเนินกิจกรรมด้วยตนเอง เพ่ือที่จะจัดการหรือแกไ้ ขปัญหาท่ีเกิดได้ด้วย
ตัวเอง โดยมีวางแผน มีการจัดการ มีการติดตามประเมินผล ทบทวน ปรับปรุง และพัฒนาจนเกิด
กระบวนการเรียนรู้ ทักษะ ประสบการณ์ ในการพัฒนาหรือจัดการกับสิ่งต้องการหรือแก้ไขปัญหาได้ด้วย
ตนเองและบรรลเุ ปา้ หมายท่ีกําหนด

กระบวนการทํางาน คือ การทํางานหรือการทํากิจกรรมที่มีข้ันตอนต้ังแต่ต้นจนจบ
อย่างชดั เจนเพอื่ ให้การทํางานหรอื การทาํ กิจกรรมนั้นบรรลตุ ามเป้าหมายที่กาํ หนด

การแก้ไขปัญหาด้วยตนเอง คือ การจัดการกับปัญหาหรือสิ่งที่ต้องการ ด้วยความรู้ ทักษะ
ประสบการณ์ และความสามารถท่ีดีในการจัดการเพ่ือใหบ้ รรลุเปา้ หมายตามท่ีกําหนด

ดงั นั้น การบรหิ ารจัดการที่ดี การจัดการตนเอง กระบวนการทํางาน และการแก้ไขปัญหา
ด้วยตนเอง หมายถึง การดําเนินการบริหารจัดการทรัพยากร ทั้งกลุ่ม บุคคล งบประมาณ และวัสดุ
อย่างเป็นระบบ โดยมีแผนการดําเนินการที่ชัดเจน มีประสิทธิภาพ มีการจัดสรรและการติดตาม
ประเมินผล ทบทวน ปรับปรุง และพัฒนาจนเกิดกระบวนการเรียนรู้ ทักษะ และประสบการณ์
ในการดําเนินการใหบ้ รรลุเปา้ หมายท่ีกําหนดได้ด้วยตนเอง

3. เกิดความรัก เก้ือกลู กัน เกิดความสามัคคี และการช่วยเหลือซ่งึ กนั และกัน
หมายถึง กลุ่มของผู้สูงอายุที่เข้าร่วมกิจกรรมในโรงเรียนได้มีความผูกพันและมีส่วนร่วม

ในการดําเนินกิจกรรมจนทําให้เกิดความรู้สึกเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน มีเป้าหมายในการช่วยเหลือทุกคน
ในกล่มุ ให้เกดิ ประสบการณ์ท่ดี ี มีความปรารถนาและความรู้สึกทางบวกทด่ี ตี ่อการเขา้ รว่ มกจิ กรรมดว้ ยกนั

4. เครือขา่ ยการทํางานรว่ มกัน
หมายถึง การได้รับความร่วมมือจากบุคคลและหน่วยงานในพื้นที่ โดยมีเป้าหมายการทํางาน

ร่วมกนั อยา่ งชดั เจน มกี ิจกรรม ความเช่ือมโยง ประสานตดิ ต่อซึ่งกนั และกนั
5. การมคี ณุ ค่า การได้รับการยกย่อง และการมสี ่วนรว่ มทาํ ประโยชนต์ ่อชุมชน
หมายถึง การที่บุคคลยังเห็นคุณค่าในตัวเองท้ังความรู้ สติปัญญา ความสามารถ ประสบการณ์

พร้อมท้ังยังสามารถสร้างคุณประโยชน์ให้กับผู้อื่น ชุมชน และสังคม จนที่เป็นที่ยอมรับยกย่องจากบุคคลอ่ืน
และย่งิ ทําให้ตนเองรู้สึกมีคุณค่ามากยงิ่ ข้ึนจากการกระทําหรือการปฏบิ ัตขิ องตนเอง

120 
 

6. การถ่ายทอดประสบการณภ์ มู ิปัญญา และกิจกรรมการสืบสานภมู ิปญั ญาทอ้ งถน่ิ
หมายถึง การนําความรู้ ทักษะ ประสบการณ์อันยาวนานของผู้สูงอายุ จนเกิดความเชี่ยวชาญ

จากการปฏิบัติ ปรับปรุง และพัฒนาให้เหมาะสมกับวิถีชีวิตของตนเองและคนในสังคม คนเป็นท่ียอมรับ
ของสังคมว่าเป็นภูมิปัญญาท้องถ่ิน และนําภูมิปัญญาน้ันมาถ่ายทอดจากรุ่นหนึ่งสู่อีกรุ่นหนึ่ง เพื่อเป็นการ
สบื สานไม่ใหภ้ ูมิปัญญานั้นสูญหายไปจากทอ้ งถิน่

7. การปฏิบัติในชวี ติ จรงิ
หมายถึง การที่นักเรียนผู้สูงอายุได้นําความรู้จากกิจกรรมหรือจากการเรียนการสอนของโรงเรียน

สามารถนาํ ไปใช้ได้จริงในชวี ิตประจาํ วนั
8. เกิดความสุข
หมายถึง ความรู้สึก อารมณ์ที่แสดงออกมาในลักษณะที่เป็นภาษากายหรือพฤติกรรมเชิงบวก

อาทิ ยิ้มแยม้ แจ่มใส หัวเราะ
9. การพบปะ
หมายถึง การที่ผู้สูงอายุคนวัยเดียวกันมีโอกาสได้มาเจอกัน พบปะ พูดคุยกัน ร่วมทํากิจกรรม

อยา่ งมคี วามสุข ย้ิมแยม้ แจ่มใส หวั เราะ เวลามาเจอกนั
10. การเข้าร่วมกิจกรรมอย่างต่อเน่ือง
หมายถึง การท่ีบุคคลเข้ามามีส่วนร่วมการดําเนินกิจกรรมอย่างต่อเนื่องและสมํ่าเสมอ

โดยกิจกรรมน้ันต้องเป็นกิจกรรมท่ีตรงกับความต้องการและความสนใจของบุคคลน้ัน ประกอบกับบรรยากาศ
ในการรว่ มทํากจิ กรรมทาํ ให้รสู้ ึกดีและมีความสุข

ตอนท่ี 3 แนวทางการพฒั นารูปแบบโรงเรยี นผูส้ ูงอายุในประเทศไทย

จากขอ้ คน้ พบในพนื้ ท่ีเก่ียวกับการพัฒนาโรงเรยี นผู้สูงอายุในประเทศไทย มีดังนี้
1. ผู้เรียนจะซ้ํากันเมื่อเปิดหลักสูตรหลาย ๆ ปี แล้วผู้เรียนเดิมยังมีความต้องการเข้าเรียนอยู่
ดังนั้นจึงต้องพัฒนาให้โรงเรียนผู้สูงอายุ ตอบสนองต่อความต้องการ และจัดหลักสูตรให้สอดคล้องกับ
นโยบายของประเทศ โดยโรงเรียนตอบสนองในระดับหน่ึงแต่ไม่สนองในเชิงยุทธศาสตร์ เน่ืองจากมีอัตรา
การเพ่มิ ข้ึนของผูส้ ูงอายุมีนอ้ ย
2. การทําหลักสูตรตามความต้องการของผู้เรียนน้ัน ดูจากความต้องการของชมรมผู้สูงอายุ
นายกเทศมนตรีจัดสรรงบประมาณทุกกอง เช่น กองช่าง ทําเป็นศูนย์พัฒนาทักษะ เน้นเรื่องทักษะ เช่น
การล้างมือ ทําอุปกรณ์ให้สามารถจัดการตนเองได้ หรือมีการปรับปรุงหลักสูตรใหม่ให้มีความทันสมัย
อยู่เสมอ เพ่ือผู้สูงอายุรุ่นเก่าจะสามารถกลับมาเรียนรู้อย่างต่อเนื่องได้ตลอดทุกปี และเพ่ือลดอาการ
ตดิ บา้ น

121 
 

3. การดึงภาคีเครือข่ายในการจัดต้ังโรงเรียนผู้สูงอายุ การบริหารหลักสูตร อาจมีการจัด
หลักสูตรโดยผู้สูงอายุที่มีประสบการณ์เอง ควรให้ผู้สูงอายุมาใช้ประโยชน์กับโรงเรียนผู้สูงอายุจะทําให้
โรงเรยี นผสู้ งู อายุมีชีวิตชีวา ผ้เู รียนบางคนมเี ปา้ หมายเพอ่ื มาขายของ เก็บคะแนนธนาคารความดี

4. ควรให้มีการจัดการเรียนรู้เพ่ือพัฒนาชีวิต และกิจกรรมเสริมศักยภาพผู้สูงอายุ การจัดการ
เร่อื งคมุ้ ครองดแู ล พทิ กั ษ์สทิ ธิผสู้ ูงอายุ

5. การเร่ิมต้นควรสร้างให้ชุมชนเข้มแข็งก่อน จึงพัฒนาเสริมศักยภาพให้ผู้สูงอายุเข้มแข็ง หรือ
สร้างจิตสํานึกเรื่องสุขภาพให้ผู้สูงอายุเป็นการดึงให้คนในชุมชนเข้ามาเป็นฐานในการจัดการจึงจะเกิด
ความยงั่ ยืน

6. เป้าหมายของโรงเรียนผู้สูงอายุ คือ ต้องการให้ผู้สูงอายุสุขภาพดี มีคุณค่า พ่ึงพาตนเองให้มี
รายได้ มีศักด์ิศรี มีวิถีชีวิตพอเพียง และพร้อมอยู่ในสังคมอย่างมีความสุข โดยเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ
ท่ีสวัสดิการรัฐให้ไม่เพียงพอ ผู้สูงอายุต้องการสุขภาพดี มีคุณค่า พึ่งพาตนเองให้มีรายได้ มีศักด์ิศรี มีวิถีชีวิต
พอเพียง และพรอ้ มอยใู่ นสังคมอย่างมคี วามสุข

7. เนื่องด้วยปัญหาด้านงบประมาณเป็นปัญหาหลักของโรงเรียนผู้สูงอายุ จึงควรมีการหาทุน
พ่ึงพาตนเองโดยการสร้างรายได้ เช่น การให้ผู้สูงอายุ (ผู้เรียน) ร่วมบริจาคทุนสนับสนุนในการดําเนินงาน
เพ่ือสร้างทุนหมุนเวียน หรือการให้ผู้สูงอายุสามารถขายสินค้า เพื่อสร้างทุนให้โรงเรียน กล่าวคือ การหา
ตลาดจําหน่ายสินค้าสําหรับผู้สูงอายุ ให้สามารถนําสินค้าวางจําหน่าย รวมทั้งมีการสร้างอัตลักษณ์ของ
สินคา้ ในพ้นื ท่ี สร้างผลิตภณั ฑเ์ ฉพาะพื้นทขี่ นึ้ มา เปน็ ต้น

8. ควรมีการคัดเลือกนักเรียนผู้สูงอายุในแต่ละรุ่นที่มีความโดดเด่นมาเป็นปราชญ์ เพ่ือถ่ายทอด
องค์ความรู้ให้กับผู้สูงอายุท่านอื่น และเพื่อสร้างความภาคภูมิใจของผู้สูงอายุที่ได้รับคัดเลือก โดยการมอบ
เกียรตบิ ตั ร

เมื่อสังเคราะห์องค์ประกอบเพื่อการพัฒนาโรงเรียนผู้สูงอายุ ผู้วิจัยได้จัดทําข้อเสนอแนวทาง
การพฒั นารปู แบบโรงเรยี นผู้สงู อายใุ นประเทศไทย ดังนี้

ตารางท่ี 4.7 ข้อเสนอแนวทางการพัฒนารปู แบบโรงเรียนผู้สูงอายุในประเทศไทย

ข้อค้นพบจากการลงพ้ืนที่

โรงเรยี น วิทยาลัย โรงเรยี น โรงเรยี น แนวทาง
การพฒั นา
ผู้สงู อายุ ผสู้ ูงอายุ ผ้สู งู อายุ ผูส้ ูงอายุ จากข้อสรุป
ของนกั วจิ ัย
ประเด็น เทศบาล จงั หวัดพจิ ติ ร เทศบาลเมือง เทศบาลตําบล
การบริหารจัดการ
ตาํ บลยุหว่า สาขาตําบลลาํ เดชอุดม อา่ วลกึ ใต้ ภายใต้หนว่ ยงาน
หรือแกนนําทเ่ี ป็น
จงั หวัด ประดา จังหวัด จงั หวัดกระบ่ี ผู้ริเรม่ิ การจัดต้งั

เชียงใหม่ อุบลราชธานี

การบริหาร การจดั การและ การรวมตัวของ การบรู ณาการ มเี ทศบาลตําบล

บริหารกันเอง คนในชมุ ชนท่ี ทาํ งานระหวา่ ง อ่าวลึกใตเ้ ป็น

ของคนภายใน เขม้ แข็ง และ เทศบาลเมอื ง หน่วยงาน

ชมุ ชน พัฒนาเป็นกลุ่ม เดชอุดม กบั รับผิดชอบ

122 
 

ข้อค้นพบจากการลงพ้ืนท่ี

โรงเรยี น วิทยาลัย โรงเรยี น โรงเรยี น แนวทาง
ผู้สงู อายุ ผสู้ ูงอายุ การพัฒนา
เทศบาล ผ้สู งู อายุ ผู้สงู อายุ เทศบาลตาํ บล จากข้อสรุป
ตาํ บลยุหว่า อ่าวลึกใต้ ของนกั วิจัย
ประเด็น จงั หวัด จงั หวัดพิจิตร เทศบาลเมือง จงั หวัดกระบี่
เชยี งใหม่ โรงเรียนผู้สงู อายุ
พ้ืนที่ สาขาตําบลลํา เดชอดุ ม และมีการส่งตอ่
ใช้พื้นที่ของ ใหก้ ับผู้ท่ีมีอทิ ธิพล
กล่มุ / อาคาร ประดา จังหวดั ทางความคดิ ของ
แกนนาํ อเนกประสงค์ ผู้คนในโรงเรียน
ชมุ ชน เป็นพ้ืนท่ี อุบลราชธานี ผู้สงู อายุ
ในการจัด นิยมใช้สถานทเี่ ป็น
กิจกรรมของคน ผู้สงู อายุ ศูนย์ กศน. จุดศูนยก์ ลาง
ในชมุ ชนและ คนในพื้นที่หรอื เป็น
ชมรมผู้สูงอายุ อาํ เภอเดชอุดม สถานทท่ี ่ีสามารถจุ
คนได้จาํ นวนมาก
มแี กนนาํ ซ่ึงเป็น ใช้สถานท่ขี อง พ้ืนท่ศี ูนย์พัฒนา เดมิ ใช้พ้ืนที่ และสามารถเดินทาง
ข้าราชการ โรงพยาบาล คุณภาพชีวิต โรงเรยี น มาได้อยา่ งสะดวก
เกษยี ณ ส่งเสริมสขุ ภาพ และส่งเสริม อ่าวลึกใต้ใน
ทาํ หน้าทีเ่ ป็น ตําบลลําประดา อาชีพผู้สงู อายุ การทาํ กิจกรรม ผู้นาํ คอื ผู้ทม่ี ี
ผู้นํากจิ กรรม เป็นวิทยาลัย ของเทศบาล มลี กั ษณะของ อทิ ธิพลความคดิ ของ
ผู้สูงอายอุ ย่าง เมอื งเดชอดุ ม โรงเรยี นเป็น คนในพ้ืนท่เี ป็นผู้ทมี่ ี
ถาวร พืน้ ท่ีในร่ม ความเคารพเช่ือถอื
มกี ารแตง่ ต้ัง และพื้นท่โี ล่ง มตี าํ แหน่งในระดับ
1) ผกู้ ่อตง้ั เป็น ขา้ ราชการ สําหรับการทํา ผู้บริหาร หรือเป็น
ข้าราชการ เกษยี ณท่ีมี กิจกรรม อดีตขา้ ราชการ
เกษียณเป็นผู้นาํ ความชํานาญ เกษยี ณ ในรูปแบบ
ในพื้นท่ี/ผู้นาํ เป็นวิทยากร นายกเทศบาล โรงเรียนผู้สงู อายุ
ในพื้นท่เี ป็น จติ อาสา เป็น ตําบลอา่ วลึก ชมุ ชนจัดการตนเอง
ครใู หญข่ อง ผู้นาํ กิจกรรม เป็นผรู้ ิเรมิ่ แกนนําสว่ นใหญ่ คือ
วทิ ยาลยั อดีตผู้อาํ นวยการ
ผู้สูงอายุจงั หวัด โรงเรยี น
พิจติ ร สาขา
ตาํ บลลาํ ประดา
2) ผดู้ แู ลเป็น
เจ้าหน้าที่
รพ.สต.
ลาํ ประดา

123 
 

ข้อค้นพบจากการลงพ้ืนท่ี

โรงเรียน วิทยาลยั โรงเรยี น โรงเรยี น แนวทาง
ผ้สู ูงอายุ ผ้สู ูงอายุ การพฒั นา
เทศบาล ผูส้ ูงอายุ ผสู้ งู อายุ เทศบาลตําบล จากข้อสรุป
ตําบลยุหว่า อ่าวลกึ ใต้ ของนกั วจิ ัย
ประเด็น จงั หวัด จังหวดั พิจติ ร เทศบาลเมือง จงั หวดั กระบ่ี
กรรมการ เชียงใหม่ คณะกรรมการ สาํ หรับรูปแบบ
คณะกรรมการ สาขาตําบลลํา เดชอุดม มีทง้ั เจา้ หนา้ ที่ โรงเรียนผู้สงู อายุ
ความต้องการ สว่ นใหญ่เป็น เทศบาลตําบล จัดการตนเอง
ผู้สงู อายุ ข้าราชการ ประดา จังหวัด และแกนนํากล่มุ คณะกรรมการ
เกษียณ และ ชมรมผู้สูงอายุ มาจากความสมัคร
มหี น่วยงาน อุบลราชธานี ใจเขา้ มาชว่ ยงานกบั
ภายในพ้ืนท่ี 1) ผู้สูงอายุ โรงเรียนผู้สูงอายุ
เข้ามามีส่วนรว่ ม คณะกรรมการ คณะกรรมการ มีโอกาสในการ ซ่งึ เป็นเคย
เช่น ภาครฐั เสนอความ ดาํ เนินงาน
โรงพยาบาล มาจาก มาจาก ตอ้ งการเกี่ยวกับ ดา้ นบริหารมาก่อน
เป็นต้น เรียนท่ีสนใจ และสาํ หรบั โรงเรียน
หน่วยงาน สาํ นักงาน รวมถึงความรู้สกึ ผู้สูงอายุที่มี
1) มกี าร ตอ่ การเรียน หนว่ ยงาน
สอบถามตาม ขององคก์ าร การศึกษานอก การสอน รบั ผิดชอบ
ความตอ้ งการ คณะกรรมการ
เก่ยี วกับ บริหารส่วน ระบบและ สว่ นใหญ่ได้มาจาก
กิจกรรมที่ เจ้าหนา้ ท่ีของ
ผู้สูงอายุสนใจ ตําบล การศึกษาตาม หนว่ ยงานท่ี
2) มีการเปดิ รับผิดชอบ และ
โอกาสให้ โรงพยาบาล อธั ยาศัยอาํ เภอ บางสว่ นมาจาก
นกั เรยี นผู้สูงอายุ
ส่งเสรมิ สุขภาพ เดชอดุ ม ที่เคยดาํ เนินงาน
ด้านบริหารมาก่อน
ตําบล ชาวบ้าน เทศบาลเมอื ง โรงเรยี นผู้สงู อายุ
สว่ นใหญ่มกี ารเน้น
ในชมุ ชน ชมรม เดชอุดม ความต้องการของ
นักเรียนผู้สูงอายุ
ผู้สูงอายุ โรงพยาบาล เป็นหลัก ดังนั้นการ
จัดกิจกรรมตา่ ง ๆ
อาสาสมัคร สมเด็จพระ จึงมีการสอบถาม
ความตอ้ งการจาก
หมู่บ้าน และ ยุพราชเดชอดุ ม

สํานักงาน กศน. และตัวแทน

ผู้สงู อายุใน

ชุมชน

มีกลุ่มนักเรียน 1) ผสู้ ูงอายุ
ผู้สูงอายทุ ่ีมี มโี อกาสได้
บทบาทสาํ คัญ เข้าถึงการศึกษา
คือ ชมรม ท่มี คี ุณภาพ
ผู้สูงอายุตาํ บล อยา่ งทั่วถงึ และ
ลําประดา เทา่ เทียมกัน
2) ส่งเสรมิ ให้มี
กจิ กรรม

124 
 

ข้อค้นพบจากการลงพ้ืนที่

โรงเรียน วิทยาลัย โรงเรยี น โรงเรยี น แนวทาง
ผู้สงู อายุ ผู้สงู อายุ การพฒั นา
เทศบาล ผู้สูงอายุ ผู้สงู อายุ เทศบาลตําบล จากข้อสรุป
ตําบลยุหว่า อ่าวลึกใต้ ของนักวจิ ัย
ประเด็น จงั หวดั จังหวัดพจิ ิตร เทศบาลเมือง จังหวัดกระบ่ี
เชียงใหม่ นกั เรยี นผู้สูงอายุ
ความรว่ มมอื / ผู้สูงอายุได้สร้าง สาขาตําบลลาํ เดชอดุ ม 2) มีการนํา และมีโรงเรียน
เครือข่าย ผลิตภัณฑ์ นกั เรียนผู้สูงอายุ ผู้สงู อายุบางแห่ง
เพือ่ สรา้ งรายได้ ประดา จงั หวัด หวั กะทแิ ต่ละรุ่น ท่ีมีการกาํ หนด
ใหก้ ับโรงเรยี น มาเป็นพี่เลีย้ ง หลักสูตรโรงเรียน
อุบลราชธานี ให้แก่นกั เรยี น ผู้สงู อายุแบบ
1) การสอบถาม ผู้สงู อายรุ ุ่น เบ็ดเสร็จจึงไม่มี
เครอื ข่ายในการ อาสาสมัครใน ถัดไป การสอบถามความ
จดั หาวิทยากร 3) มกี ารส่งเสริม ตอ้ งการของนักเรียน
ในกจิ กรรมและ ผู้สูงอายุ และ การสรา้ ง ผู้สงู อายุ
หัวขอ้ ท่ีผสู้ ูงอายุ ผลติ ภัณฑ์หรอื
สนใจ กิจกรรม งานแสดง โรงเรียนผู้สงู อายุ
2) มีหนว่ ยงาน ความสามารถ นิยมขอความร่วม
ต่าง ๆ ในพ้ืนท่ี แลกเปลี่ยนองค์ ได้รับความ จากหน่วยงาน
ใช้สถานท่ขี อง ร่วมมือจากคณะ ทั้งภาครฐั และ
โรงเรียน ความรขู้ อง ศกึ ษาศาสตร์ ภาคธรุ กิจภายใน
ผู้สูงอายุ เป็น มศว. ในการ พื้นที่ โดยข้ึนอยู่กับ
พื้นทใ่ี นการจดั นกั เรยี นผู้สูงอายุ พัฒนาหลกั สูตร ความใกล้ไกลของ
กิจกรรมพัฒนา การจดั กจิ กรรม เครอื ขา่ ย เช่น
คุณภาพชวี ิตของ 1) มีผู้สนับสนุน มคี วามร่วมมอื ในพ้ืนท่ีตวั เมือง
ผู้สูงอายุ ส่วนกลางจาก กนั ระหว่างศูนย์ มกี ารขอความ
กจิ กรรมพัฒนา องค์การบริหาร การศกึ ษานอก รว่ มมือกับองค์การ
สมรรถภาพ ส่วนจังหวดั ระบบและ บริหารส่วนจังหวัด
ผู้สูงอายุ และ พจิ ิตร และ การศกึ ษาตาม สํานกั งานพัฒนา
กิจกรรมพัฒนา องคก์ ารบริหาร อัธยาศัย และ สงั คมและความ
สว่ นตาํ บล เทศบาลเมอื ง ม่ันคงของมนุษย์
ลําประดา เดชอดุ ม จังหวัด โรงพยาบาล
2) อปท. มี เป็นต้น และมีบาง
สว่ นรว่ มกับ โรงเรยี นผู้สูงอายุท่มี ี
ชุมชนและ มหาวิทยาลัยเขา้ มา
รว่ มกัน
สนับสนุน
การดําเนินงาน
ของวิทยาลัย
ผู้สงู อายุจังหวัด
พจิ ติ ร สาขา
ลําประดา
3) ไดร้ ับความ

125 
 

ข้อค้นพบจากการลงพื้นที่

โรงเรยี น วิทยาลัย โรงเรียน โรงเรยี น แนวทาง
ผ้สู งู อายุ การพัฒนา
ผ้สู ูงอายุ ผู้สูงอายุ ผู้สูงอายุ เทศบาลตําบล จากข้อสรุป
อ่าวลกึ ใต้ ของนกั วจิ ัย
ประเด็น เทศบาล จงั หวดั พิจิตร เทศบาลเมือง จงั หวัดกระบี่

การเรียน ตาํ บลยุหว่า สาขาตําบลลาํ เดชอุดม
การสอน
จงั หวัด ประดา จังหวดั

เชียงใหม่ อุบลราชธานี

อาชีพ ร่วมมอื จากภาคี แลกเปลี่ยนเรียนรู้
และกําหนด
3) มีการเปดิ เครอื ข่ายมา หลักสูตรโรงเรียน
ผู้สูงอายุ
พ้ืนท่โี รงเรียน เสริมกิจกรรม

ผู้สูงอายใุ หเ้ ป็นที่ ต่าง ๆ

ศึกษาดูงานของ 4) สรา้ งและ

หน่วยงาน หรือ พฒั นา

กล่มุ ทม่ี ีความ ความสัมพันธ์

สนใจในการเปดิ รวมท้ังสร้าง

และพัฒนา เครือขา่ ยกับ

โรงเรียน พ้นื ทข่ี ้างเคียง

ผู้สูงอายุ

1) มกี าร 1) การเรียน 1) การพฒั นา 1) มีการ โรงเรียนผู้สงู อายุ

วางแผนเป็น การสอนใช้ ระดับการศกึ ษา สงั เคราะหข์ ้อมลู มีการวางแผนการ

รายเดอื น หลกั สูตร ของผู้สงู อายุ เพอื่ ประมวลผล เรยี นการสอน

สําหรับการเรียน วิทยาศาสตร์ ผา่ นแบบเรียน ออกหลักสูตร โดยกาํ หนดแผน
เชน่ การเรียนทั้ง
การสอน และ สขุ ภาพและ ของศูนย์ - ข้อมูลจาก รายเดือน รายปี
การศกึ ษาดูงานท่ี รายหลกั สตู ร ขึ้นอยู่
การจัดหา เศรษฐกิจชมุ ชน การศกึ ษานอก จ.นครศรีธรรมราช กับคณะผู้บริหาร
- ข้อมูลจาก และงบประมาณ
วทิ ยากร สําหรับผู้สูงอายุ ระบบและ โครงการสรา้ ง รวมถงึ รปู แบบของ
เสริมสขุ ภาวะ โรงเรียนผู้สูงอายุ
ภายนอก จากมหาวิทยาลัย การศึกษาตาม มผี ลต่อการวางแผน

รายวชิ าของ ขอนแก่น อธั ยาศัยอาํ เภอ

การเรยี น 2) มีการ เดชอุดม

การสอนมีความ ปรับปรุง 2) มีการพัฒนา

หลากหลาย หลกั สูตรให้ ศักยภาพและ และทักษะอาชีพ หลกั สูตร เช่น

2) การเรียน สอดคล้องกับ สง่ เสริมอาชีพ ของผู้สูงอายุตาม รูปแบบโรงเรียน

การสอนของ ความตอ้ งการ ของผู้สงู อายุ

ผู้สูงอายุ เป็น ของผเู้ รียน ผา่ นแบบเรียน แนวเศรษฐกิจ ผู้สูงอายุชมุ ชน

การเรยี นฟรี ของเทศบาล พอเพียง จัดการตนเอง

เมืองเดชอุดม กิจกรรม One มกี ารวางแผนระยะ
สั้นหรือรายเดอื น
3) การแสวงหา Day Learning รูปแบบโรงเรียน
ผู้สูงอายทุ ี่มี
ความร้ใู หม่ ๆ ใน - ข้อมูลจาก
คู่มือการจัดต้ัง
ดา้ นการออมเงิน

126 
 

ข้อค้นพบจากการลงพ้ืนท่ี

โรงเรียน วิทยาลยั โรงเรยี น โรงเรยี น แนวทาง
ผู้สูงอายุ การพัฒนา
เทศบาล ผู้สงู อายุ ผูส้ งู อายุ ผู้สงู อายุ จากข้อสรุป
ตําบลยุหว่า ของนักวจิ ยั
ประเด็น จังหวัด จงั หวัดพจิ ิตร เทศบาลเมือง เทศบาลตําบล
วทิ ยากร เชยี งใหม่ หนว่ ยงานดูแล
สาขาตําบลลาํ เดชอดุ ม อา่ วลึกใต้ รับผดิ ชอบจะมีการ
1) มีข้าราชการ กาํ หนดแผนการ
เกษียณเป็น ประดา จังหวัด จังหวัดกระบี่ เรยี นตลอดหลักสูตร
วทิ ยากรให้ เน่ืองมาจากมีการ
ความร้ตู าม อุบลราชธานี เขยี นโครงการที่ต้อง
ความต้องการ เขียนรายงานสรุป
ของผู้สูงอายุ และการดูแล โรงเรยี น โครงการ จึงมีการ
2) วิทยากรจาก วางแผนการเรียน
ภายนอกท่มี าให้ สุขภาพ เพื่อ ผู้สูงอายขุ อง ลว่ งหนา้
ความรู้ เป็น
วิทยากร เตรียมความพรอ้ ม กรมกิจการ วิทยากรที่เขา้ มา
จิตอาสา จดั การเรียน
ของผ้เู รียนให้เป็น ผู้สงู อายุ การสอน
แบ่งออกเป็น
ผู้สงู อายุท่ีมี 2) การเรียน 2 กล่มุ ไดแ้ ก่
กลมุ่ ทีเ่ ป็นตัวแทน
คณุ ภาพในอนาคต การสอน จากหนว่ ยงาน
ทอ้ งถ่ินทเี่ กี่ยวข้อง
4) บรู ณาการ สว่ นใหญ่เน้น หรือเป็นเครือขา่ ย
ทางสงั คมของ
การเรยี น กิจกรรม โรงเรยี นผู้สูงอายุ
และ กลุม่ ที่เป็น
หลักสูตร เสริมสรา้ ง

การศึกษานอก นันทนาการ

ระบบระดับ ใหแ้ ก่นักเรยี น

การศึกษาข้ัน ผู้สงู อายุ

พ้ืนฐานระดับ

ประถมศึกษา

มัธยมศกึ ษา

ตอนต้น และ

มัธยมศึกษาตอน

ปลาย ของ กศน.

อําเภอเดชอุดม

1) วทิ ยากรมา วิทยากร วิทยากร

จากหนว่ ยงาน จติ อาสาเป็น จิตอาสามาจาก

ทอ้ งถิ่น ได้แก่ คนในพ้ืนท่ี หนว่ ยงานทเี่ ป็น

โรงพยาบาล ไดแ้ ก่ เครือขา่ ย ได้แก่

สรา้ งสุขภาพ ขา้ ราชการครู เทศบาลตาํ บล

ตําบล เกษยี ณ แพทย์ อ่าวลกึ ใต้

สาธารณสขุ ข้าราชการฝ่าย โรงพยาบาล

จงั หวดั พลเรือน อ่าวลกึ และ

การศกึ ษานอก นักธุรกิจ ปราชญ์ชาวบ้าน

ระบบและ สอื่ มวลชน และ

การศกึ ษาตาม ปราชญ์ชาวบา้ น

อัธยาศัย

127 
 

ข้อค้นพบจากการลงพ้ืนที่

โรงเรียน วิทยาลยั โรงเรียน โรงเรียน แนวทาง
ผู้สงู อายุ ผูส้ ูงอายุ การพัฒนา
เทศบาล ผู้สูงอายุ ผู้สงู อายุ เทศบาลตาํ บล จากข้อสรุป
ตําบลยุหว่า อา่ วลกึ ใต้ ของนกั วจิ ยั
ประเด็น จังหวดั จังหวัดพิจิตร เทศบาลเมือง จังหวดั กระบ่ี
งบประมาณ เชียงใหม่
สาขาตําบลลาํ เดชอุดม
ไม่มีงบประมาณ
ในการจา่ ย ประดา จังหวดั
คา่ ตอบแทน
วิทยากร อุบลราชธานี
ภายนอก
องคก์ รปกครอง ตัวแทนจากชมุ ชน
โดยมีลกั ษณะรว่ ม
ส่วนท้องถิ่น กัน คอื เป็นกลมุ่ คน
ทเ่ี ป็นจติ อาสา
และ ตัวแทน

ของชุมชน ไดแ้ ก่

ลูกเสือชาวบ้าน

พระสงฆ์ และ

ปราชญ์ชาวบา้ น

1) มกี องทุน 1) ไดร้ ับ 1) ไดร้ ับ งบประมาณท่ีได้รับ

ภายใน ได้แก่ งบประมาณจาก งบประมาณของ ส่วนมากไดร้ ับ

การจดั กิจรรม ศูนย์การศกึ ษา พมจ.กระบี่ การสนับสนุนจาก

กองทุนวันละ นอกระบบและ สําหรับปรับปรุง เครือขา่ ยท่ีเก่ียวขอ้ ง

บาท และมกี าร การศึกษาตาม อาคารศูนย์เด็ก กบั โรงเรียน แต่ยังไม่

เก็บค่าบาํ รงุ อธั ยาศัย จาก เกา่ และต้งั เป็น เพยี งพอต่อ

วิทยาลยั 30 การสมัครเรียน ศูนย์พัฒนา การบริหารและ

บาท เป็นนกั ศึกษา คุณภาพชีวิต สนับสนุนกิจกรรม

2) มีกองทุน 2) ได้รับ และส่งเสรมิ ทง้ั หมด จึงตอ้ งมี

ภายนอก ได้แก่ งบประมาณจาก อาชีพผู้สูงอายุ การหางบประมาณ

การได้รับงบ เทศบาลเมือง 2) แหลง่ กองทุน เพ่ิมเติม อันไดแ้ ก่

สนับสนุนจาก เดชอดุ ม สําคัญไดร้ ับจาก การระดมทุนภายใน

องคก์ ารบริหาร 3) ได้รับเงิน งบเทศบาลตาํ บล โรงเรยี น เช่น

สว่ นจังหวดั บริจาค เช่น อา่ วลกึ ใต้ การบริจาค และ

พิจิตร ทนุ การศกึ ษา 3) เครือขา่ ย การหารายได้จาก

เงินบริจาค และ จากกิจกรรม ท่เี ก่ยี วขอ้ งกบั การขายสินคา้ ที่ทํา

การบรู ณา ราํ วงย้อนยุค งานผู้สูงอายุ ภายในโรงเรียน และ

การงบประมาณ ระดมทุน สนับสนุนงาน การทํากจิ กรรม

ร่วมกันของ การศึกษาให้ และสนับสนุน เพอื่ ระดมทุน

ภาครัฐ นกั ศึกษาผู้สงู วัย งบประมาณ

ภาคเอกชน บางสว่ น

ภาคประชาชน 4) มีการระดมทุน

และภาคประชา เช่น แห่ผ้าปา่

สังคม เพือ่ เป็นแหล่งทุน

128 
 

ข้อค้นพบจากการลงพื้นท่ี

ประเด็น โรงเรียน วิทยาลัย โรงเรียน โรงเรียน แนวทาง
กฎเกณฑ์ ผ้สู ูงอายุ ผสู้ งู อายุ ผูส้ ูงอายุ ผสู้ ูงอายุ การพฒั นา
เทศบาล จังหวัดพิจติ ร เทศบาลเมือง เทศบาลตาํ บล จากข้อสรุป
ตาํ บลยุหว่า สาขาตําบลลํา เดชอดุ ม อา่ วลึกใต้ ของนกั วิจยั
จงั หวดั ประดา จงั หวดั จังหวัดกระบ่ี
เชียงใหม่
อุบลราชธานี
มกี ารออก
กฎเกณฑ์ให้ใส่ 1) มีการ 1) กาํ หนดใหม้ ี 1) การกําหนด คณะกรรมการ
ชดุ ยูนิฟอร์ม
สีชมพูในวันทมี่ ี กําหนดใหท้ ุก การแตง่ ชุด อายขุ องกลุม่ ทาํ หนา้ ที่เป็น
การเรยี น
การสอน เดือนมกี าร นักเรยี นและ นักเรยี นผู้สูงอายุ บทบาทหลักในการ

ประชมุ ร่วมกัน ชดุ พละทม่ี ี ท่อี าศัยอยู่ใน กาํ หนดกฎเกณฑ์

เพอ่ื ปรึกษา สัญลกั ษณ์ เขตเทศบาล เช่น เครอื่ งแตง่ กาย

หารอื และมี โรงเรยี นในการ ตําบลอา่ วลกึ ใต้ สมุดจดบันทึก

การประชมุ ใหญ่ เขา้ เรยี นทกุ คร้ัง อายมุ ากกว่า กจิ กรรม จาํ นวน

ปีละครง้ั ที่มีการจัด 60 ปขี ึ้นไป เวลาเขา้ เรยี นใน

2) มีการ การเรียน 2) มกี ารกําหนด ชั้นเรียน โดย

กําหนดการออม การสอน เคร่อื งแบบให้ กฎเกณฑท์ ี่สร้าง

เงินของนักเรยี น 2) มกี าร นักเรียนผู้สงู อายุ ขึ้นมาเป็นการ

เพอื่ นําดอกเบี้ย กาํ หนดการเรียน ใส่ชดุ ท่ีทาง ร่วมกันสร้าง

มาใช้บริหาร การสอนให้มี เทศบาลตาํ บล ข้อตกลงภายใน

จดั การโรงเรียน หลกั สูตร 2 ปี อา่ วลึกใตก้ าํ หนด โรงเรียน เพอื่ สร้าง

3) มีการ ภายหลงั การจบ คอื เสอื้ โปโล ความเป็นระบบ

กําหนดให้เขา้ การศึกษามกี าร สีเขียว และ ระเบยี บให้กับ

เรียนมากกวา่ มอบเกียรติบัตร ชุดผ้าปาเต๊ะ โครงสร้าง

ร้อยละ 80 3) มกี าร ดาํ เนินงานให้กับ

จงึ มสี ิทธ์ิได้รับ กําหนดการให้ โรงเรียนผู้สูงอายุ

วฒุ ิบัตร นักเรียนส่งสมุด

4) มีการ บันทกึ การเรียน

กาํ หนดการ เพื่อนาํ ไปประเมิน

ใส่เสื้อของ การใหเ้ กณฑ์

นักเรียนตามรุ่น ลําดับคะแนน

ของการเรียน 4) นกั เรียน

ผู้สงู อายทุ ี่มี

ความสามารถ

จะถูกวา่ จ้างให้

แสดง

ความสามารถ

ในงานเทศกาล

129 
 

ข้อค้นพบจากการลงพื้นที่

โรงเรยี น วิทยาลัย โรงเรียน โรงเรยี น แนวทาง
ผสู้ งู อายุ ผูส้ งู อายุ การพฒั นา
เทศบาล ผสู้ ูงอายุ ผู้สงู อายุ เทศบาลตําบล จากข้อสรุป
ตาํ บลยุหว่า อา่ วลกึ ใต้ ของนกั วจิ ยั
ประเด็น จงั หวดั จงั หวัดพิจติ ร เทศบาลเมือง จังหวดั กระบ่ี
เชียงใหม่
สาขาตําบลลํา เดชอุดม และนําเงินส่วน
หนึง่ เขา้ มาพฒั นา
ประดา จังหวดั โรงเรียนผู้สงู อายุ

อุบลราชธานี

จากการจดั เวทีเสวนาข้อเสนอแนะของผู้ทรงคุณวุฒิเกี่ยวกับการพัฒนารูปแบบโรงเรยี นผู้สูงอายุ
โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน ณ บ้านธรรมปกรณ์ จังหวัดเชียงใหม่ และจากเวทีเสวนา ณ คณะศึกษาศาสตร์
มหาวิทยาลัยศรนี ครนิ ทรวโิ รฒ มีข้อเสนอแนะดังตอ่ ไปนี้

ประเด็นแนวคดิ ของการดาํ เนินงานโรงเรียนผสู้ ูงอายุท่ีควรจะเป็น มดี งั น้ี
1. ควรมีเป้าหมายท่ีชัดเจนในการดําเนินการ เพราะเป้าหมายทีช่ ัดเจนย่อมนําซงึ่ แนวทางปฏิบัติ
ท่เี ปน็ รูปธรรม
2. ควรนําแนวคิดที่ใช้หลักการศึกษาตลอดชีวิตเข้ามาเป็นกรอบในการดําเนินงานโรงเรียน
ผู้สูงอายุ โดยกําหนดรูปแบบในเชิงกิจกรรม โครงการท่ีตรงกับความต้องการของผู้สูงอายุตามศักยภาพ
ทางร่างกาย จิตใจและประสบการณ์ และตั้งเป้าหมายว่าควรทําอย่างไรให้ผู้สูงอายุเข้ามารับบริการ
ท่โี รงเรียนผู้สูงอายุแล้วมีความสุขมีชวี ิตชีวา
3. ควรมีสิง่ อาํ นวยความสะดวกให้กับผู้สงู อายตุ ามสภาพที่สามารถจัดหาให้ได้ตามสมควร
4 เน้นการสร้างคุณค่าในตัวผู้สูงอายุ ส่งเสริมให้เกิดการเรียนรู้ตลอดชีวิต สืบสานภูมิปัญญา
ให้อยคู่ ชู่ ุมชน
5. ส่งเสริมและสนับสนุนให้ผู้สูงอายุได้เรียนรู้ร่วมกันในการแก้ไขปัญหาและพัฒนาตนเองและ
สังคมแบบมีส่วนร่วมจากกิจกรรมต่าง ๆ ท่ีจะทําให้เกิดรายได้ ดูแลครอบครัว สืบสานวัฒนธรรมและ
ภมู ปิ ญั ญาทอ้ งถนิ่ เรียนรู้ที่จะชว่ ยเหลอื ซงึ่ กนั และกัน และเปน็ อาสาสมคั รต่าง ๆ

ประเด็นความเหมาะสมของรูปแบบโรงเรียนผู้สูงอายุโดยใช้ชุมชนเป็นฐานของประเทศไทย
มีดงั นี้

1. โรงเรียนผู้สูงอายุควรมีความเหมาะในแต่ละบริบทของสังคมไทย มีความจําเป็นท่ีต้องใช้
ชุมชนในการขบั เคลื่อนไปสเู่ ปา้ หมายและทิศทางท่พี ึงประสงค์

130 
 

2. การหาข้อมูลที่นํามาใช้ในการพัฒนารูปแบบโรงเรียนโดยใช้ชุมชนเป็นฐานข้อมูลก็เป็นสิ่งท่ี
ถูกต้อง เพราะจะได้ข้อมูลท่ีชัดเจน จากตัวผู้สูงอายุและผู้ท่ีเก่ียวข้องในแต่ละพื้นท่ีนั้น ๆ เพราะในประเทศไทย
มีความแตกต่างในการดํารงชีวิตในแต่ละภูมิภาค ไม่ว่าจะเป็นด้านศิลปะวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม
ประเพณี ภาษาถิ่น ศาสนา เศษฐกิจ เป็นต้น แต่ก็ควรจะมีหลักสูตรแกนกลางท่ีเหมือนกันทุกจังหวัด
เพ่ือเป็นมาตรฐานของโรงเรียนผู้สูงอายุ และ Model การทํางานสนับสนุนแบบบูรณาการของทุกภาคี
เครอื ข่ายทกุ ภาคสว่ นก็เป็นส่ิงท่สี ําคัญอยา่ งยง่ิ ท่ีจะเป็นการสรา้ งโรงเรียนผู้สงู อายุแบบย่ังยืน

3. เน้นการเช่ือมโยงถึงสภาพบริบทในแต่ละพื้นที่ เน่ืองจากแต่ละพื้นที่มีข้อจํากัดในด้านมิติ
ต่าง ๆ การได้เข้าถึงความต้องการในระดับชุมชนท่ีแท้จริงจะช่วยให้เกิดความร่วมมือและความยั่งยืน
ของโรงเรียนผสู้ งู อายุ

4. ควรคํานึงถึงการกระจายอํานาจท้ังในเชิงความคิด กิจกรรม งานที่ทํา ซึ่งจะส่งผลถึงการใช้
เงินงบประมาณท่ีตรงกับความต้องการของผู้รับบริการได้อย่างแท้จริง โดยพ้ืนที่ท้องถิ่นควรให้ประชาชน
ในชมุ ชนเขา้ มามีส่วนรว่ มเสมอ เพอ่ื จะได้สามารถสนองความต้องการของคนในพ้นื ท่ีได้

5. ควรมีโครงสร้างการดําเนินงานของชุมชน ศูนย์พัฒนาผู้สูงอายุหรือชมรมผู้สูงอายุเป็นหลัก
ในการประสานกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล ภาคีเครือข่ายท้ังภายใน
และนอกชมุ ชนทีจ่ ะส่งเสริมการดาํ เนนิ กิจกรรม ต่าง ๆ รว่ มกนั โดยใช้ชมุ ชนเปน็ แหล่งเรียนรรู้ ่วมกัน

ประเด็นแนวทางการพัฒนาโรงเรยี นผู้สูงอายุ มดี งั นี้
1. คําว่าโรงเรียนในบริบททั่วไปควรเป็นสถานท่ีซึ่งสามารถให้ได้ท้ังความรู้และความเป็นสังคม
ดังน้นั หากจัดตง้ั โรงเรยี นผสู้ ูงอายุขนึ้ มากค็ วรตอบโจทยด์ ังกล่าวไดด้ ้วย
2. แนวทางการพัฒนาโรงเรียนควรมีความหลากหลายรูปแบบ เน้นการเรียนรู้ท่ีจําเป็นท่ีต้อง
ปรับใช้ในปัจจุบัน หลักสูตรควรยืดหยุ่น และระยะสั้น เน้นการพัฒนาชุมชนให้เป็นแหล่งเรียนรู้ตลอดชีวิต
ท่ีย่งั ยืนสามารถแกป้ ัญหาในชุมชนได้
3. ควรปรับเปลี่ยนในส่วนของโครงการ กิจกรรม และความเป็นส่วนตัวของผู้สูงอายุซึ่งเป็น
ผู้รับบริการ ให้สอดคล้องกับสภาพการเปลี่ยนของโลกในปัจจุบัน โดยมุ่งเป้าไปที่ผู้สูงอายุ สังคมรอบข้าง
ทั้งในระดับปัจเจกบุคคลและสังคมส่วนรวม ว่าจะมีส่วนร่วมในการดําเนินงานการพัฒนาโรงเรียนผู้สูงอายุ
ได้ดว้ ยวธิ ีการอย่างไร
4. ควรมีผู้นําท่ีเข้มแข็งเพ่ือการจัดการอุปสรรคปัญหาในเบ้ืองต้น และหน่วยงานท่ีดูแลโดยมี
งบประมาณรองรับท่ชี ดั เจน
5. ควรจัดทําฐานข้อมูลฎผ้สูงอายุ สร้างความตระหนักถึงปัญหา/แนวทางพัฒนาร่วมกัน
ให้ความรู้ชุมชน ส่งเสริมกิจกรรมสร้างรายได้และกิจกรรมทางสังคม รวมท้ังกระบวนการเรียนรู้
แบบรว่ มมือในการแก้ไขและพัฒนาชุมชน
6. ให้ความสําคัญกับบริบทของชุมชน ผู้เรียนมีความสําคัญในการบริหารจัดการเอง เน่ืองจาก
ท้องถ่ินเทศบาลมีการทํางานคร้ังละ 4 ปี จึงไม่สามารถกําหนดแนวนโยบายได้ ท้องถ่ินจึงควรให้

131 
 

การสนับสนุนเปิดโอกาสให้องค์กรในชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการบริหารจัดการเป็นหลักโดยไม่คํานึงถึง
งบประมาณสนับสนนุ จากแหลง่ ตา่ ง ๆ

ประเดน็ แนวทางการพฒั นารูปแบบโรงเรียนผู้สูงอายโุ ดยใชช้ ุมชนเป็นฐาน มีดังนี้
1. ในการพัฒนารูปแบบของโรงเรียน ควรจัดทําข้อมูลท่ีเกี่ยวข้องในการพัฒนาเพิ่มเติม
ตัวอย่างเช่น ด้านการศึกษา สุขภาพ สังคม เศรษฐกิจ จัดการประชุมเสวนา เชิญหน่วยงานท่ีเก่ียวข้อง
ในแต่ละด้านมาร่วมพูดคุย ทํา Workshop เพื่อหาข้อมูลมาใช้ในการพัฒนาต่อยอด และให้เป็นไป
ในทศิ ทางเดียวกนั ในเร่ืองการพัฒนาผู้สงู อายใุ นอนาคต
2. ควรเน้นการสร้างจิตสํานึกเร่ืองสุขภาพให้ผู้สูงอายุ เป็นการดึงให้คนในชุมชนเข้ามาเป็นฐาน
ในการจัดการจึงจะเกิดความย่ังยืน เพราะสุขภาพเป็นเร่ืองเบื้องต้นในการดูแลตนเอง และความแข็งแรง
ของผู้สงู อายุ
3. ควรมีเกณฑ์กลางของโรงเรียนผู้สูงอายุที่ประสบความสําเร็จ ซึ่งถอดบทเรียนความสําเร็จ
จากหลาย ๆ โรงเรียน รวมถึงแนวทางในการแก้ไขจุดบกพร่องของโรงเรียนผู้สูงอายุ ซึ่งรูปแบบโรงเรียน
อาจจะแบ่งออกเป็นมาตรฐานที่เหมือนกันทุกท่ี และอาจแตกต่างในเร่ืองกิจกรรมตามบริบทของพื้นที่
นน้ั ๆ แต่ทกุ ทสี่ ามารถเช่ือมข้อมูลและกิจกรรมถงึ กันเพ่อื จะได้แลกเปลี่ยนองค์ความร้ใู ห้แก่กันได้
4. มีกลุ่ม/ชมรมเป็นหลักในการทํางานร่วมกันเป็นทีม ซึ่งจะต้องมีเวทีแลกเปล่ียนเรียนรู้ มีผู้นํา
ทุนทางสังคม ทรัพยากร วัฒนธรรมท้องถ่ิน เป็นปัจจัยส่งเสริมที่จะทําเข้าถึงปัญหาและการแก้ไขปัญหา
ช่วยพฒั นาทกั ษะการเรียนรูใ้ นรูปแบบตา่ ง ๆ
5. ควรเป็นการพัฒนาบนพื้นฐานของส่ิงใหม่ หมายถึง รูปแบบเก่า ๆ ท่ีมีอยู่ไม่ตอบโจทย์
ต่อสถานการณ์ที่เปล่ียนไป หรือยังไม่มีรูปแบบใด ๆ ท่ีเหมาะสม จึงจําเป็นต้องพัฒนารูปแบบที่เหมาะสม
ข้ึนมาเพ่ือเป็นต้นแบบในการดําเนินการอย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่งแนวทางการพัฒนารูปแบบโรงเรียนผู้สูงอายุ
กค็ วรอยู่บนหลักการและแนวทางดังกล่าว
6. ควรมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง เน้นการมีส่วนร่วมโดยการนําของผู้นําในชุมชน องค์การ
บริหารส่วนตําบล เทศบาล พระสงฆ์ ผู้ใหญ่บ้าน ปราชญ์ชาวบ้าน โรงพยาบาลชุมชน เข้ามามีส่วนร่วม
ในการจัดกิจกรรมการศึกษา มีภาครัฐท้ังส่วนกลางและในระดับท้องถิ่นเป็นเจ้าภาพหลักในรูปแบบ
โรงเรยี นผู้สงู อายุ รว่ มกับชุมชนในพ้ืนท่ีเพอ่ื ให้เกิดการทาํ งานทเ่ี ปน็ เชงิ บรู ณาการและเชิงสรา้ งสรรค์
7. มีเป้าหมายของโรงเรียนท่ีชัดเจน คือ การทําให้ผู้สูงอายุมีความสุข มารู้จักกันท้ังชุมชน
ทั้งตําบล ให้รู้ว่าใครมีปัญหาความยากจน ปัญหาการรับภาระท่ีบ้าน เครียด สุขภาพจิตไม่ดี เพ่ือจะได้
ช่วยเหลอื กนั และแกไ้ ขปญั หา
8. ควรมีนโยบาย/แผนงานจากภาครัฐท่ีชัดเจนและมีการหนุนเสริมจากภาคีเครือข่ายท้ังภายใน
และนอกชุมชน เพื่อวางแผนกําหนดแนวทางในการดําเนินงานอย่างต่อเน่ืองท่ีจะดําเนินกิจกรรม
แบบรว่ มมอื โดยใชช้ ุมชนเป็นแหล่งเรียนรู้ จากการเรียนร้รู ่วมกันของผู้สงู อายุอย่างเป็นระบบ

132

 

บทที่ 5
สรปุ ผลการวิจัย อภปิ รายผล และข้อเสนอแนะ

การเปลย่ี นแปลงโครงสร้างสงั คมไทยเข้าสู่สงั คมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ การพฒั นาศักยภาพหรือการ
มีภาวะพฤฒพลังในผู้สูงอายุในช่วงอายุผู้สูงอายุต้ังแต่ 60 ปีข้ึนไปหรือวัยหลังเกษียณ ส่งผลให้ในหลายพ้ืนท่ี
ทั่วประเทศไทยจัดตั้งโรงเรียนผู้สูงอายุท่ีมีกลไกส่งเสริมและสนับสนุนการพัฒนาศักยภาพผู้สูงอายุในพ้ืนท่ี
ของตนเองให้สามารถดําเนินชีวิตสําหรับสังคมสูงวัยเป็นไปอย่างครอบคลุมบริบททุกด้านท้ังกาย จิต
เศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม ค่านิยม ปัญญา และความสุข ดังน้ันโครงการวิจัยการพัฒนารูปแบบโรงเรียน
ผู้สูงอายุโดยใช้ชุมชนเป็นฐานจึงมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สํารวจและศึกษาสภาพลักษณะโรงเรียนผู้สูงอายุ
ในประเทศไทย 2) เพ่ือวิเคราะห์องค์ประกอบและรูปแบบของโรงเรียนผู้สูงอายุท่ีประสบความสําเร็จ และ
3) เพื่อทราบแนวทางการพัฒนารูปแบบโรงเรียนผู้สูงอายุในประเทศไทย

สรุปผลและอภปิ รายผล
จากการสํารวจและศึกษาสภาพลักษณะโรงเรียนผู้สูงอายุในประเทศไทยจํานวน 526 แห่ง

พบว่า โรงเรียนผู้สูงอายุส่วนใหญ่ก่อต้ังในปี พ.ศ. 2560 โดยมีหน่วยงานองค์การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท่ีเป็นผู้รับผิดชอบดูแลเป็นส่วนใหญ่ รองลงมา คือ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล เป็นผลมาจาก
หน่วยงานภาครัฐของทั้งสองหน่วยงานที่มีข้อกําหนดนโยบายที่เกี่ยวข้องกับการดูแลผู้สูงอายุ จึงส่งเสริม
การก่อตั้งโรงเรียนผู้สูงอายุในพื้นท่ี และได้ทํางานร่วมกับเครือข่ายอื่น เช่น ชมรมผู้สูงอายุ สํานักงาน
ส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย วัด ทหาร ตํารวจ และภาคเอกชน เข้ามาร่วม
เป็นส่วนหน่ึงในการสนับสนุนการดําเนินงาน ในส่วนการจัดตั้งโรงเรียนผู้สูงอายุนิยมก่อตั้งในสถานท่ี
ราชการ โดยการนําเอาพ้ืนท่ีของหน่วยงานที่รับผิดชอบบางส่วนมาจัดสรรพื้นที่สําหรับจัดกิจกรรมในช้ันแรก
หรือลักษณะเป็นอาคารช้ันเดียวประกอบไปด้วยห้องเรียน ห้องน้ํา ลานเอนกประสงค์ให้เหมาะสมกับ
การใช้งานของผู้สูงอายุ โรงเรียนผู้สูงอายุท้ังประเทศมีจํานวนนักเรียนผู้สูงอายุเพศหญิงมากกว่านักเรียน
ผู้สูงอายุเพศชาย 3 เท่า และส่วนใหญ่อยู่ในช่วงอายุอยู่ประมาณ 60 ถึง 69 ปี สําเร็จการศึกษาในระดับ
ประถมศึกษาเป็นหลัก มีสถานะรายได้ทางครอบครัวอยู่ในระดับพ่ออยู่พอกิน คุณลักษณะของนักเรียน
ผู้สูงอายุที่โรงเรียนผู้สูงอายุส่วนใหญ่ต้องการต้องมีจิตใจเบิกบาน แจ่มใส คิดบวก รองลงมา คือ มีลักษณะ
ทางกายภาพแข็งแรงและช่วยเหลือตนเองได้ โดยไม่มีโรคหรือมีโรคแต่สามารถควบคุมได้ และมีการเข้า
ร่วมกับโรงเรียนผู้สูงอายุเป็นประจํา เป็นผู้ท่ีมีความสามารถดูแลตนเองได้ พร้อมท้ังเป็นผู้ที่บําเพ็ญ
ประโยชนต์ อ่ สงั คมส่วนรวมได้

โรงเรียนผู้สูงอายุในประเทศไทยมีการจัดตั้งคณะกรรมการบริหารงานประกอบไปด้วยครูใหญ่
หรือผู้อํานวยการโรงเรียนผู้สูงอายุ และมีคณะกรรมหรือการแกนนําในการขับเคล่ือนจากเจ้าหน้าท่ี
หน่วยงานท่ีรับผิดชอบ ทั้งยังมีท่ีปรึกษาและวิทยากรจิตอาสาท่ีร่วมดําเนินงานภายในโรงเรียนผู้สูงอายุ
นอกจากการบริหารจัดการยังมีการกําหนดกติกาให้นักเรียนผู้สูงอายุใส่ชุดประจําโรงเรียนผู้สูงอายุของตน

133

 

มาเรียนและเข้าเรียนอย่างสม่ําเสมอ รวมถึงกําหนดหลักสูตรประจําโรงเรียนผู้สูงอายุของตนเอง ผ่านการ
รับรองหลักสูตรจากกรมกจิ การผู้สูงอายุ สาํ นักงานอนามัย และจากมหาวิทยาลัยต่าง ๆ ท่ีเข้ามามสี ่วนรว่ ม
ในการจัดทําหลักสูตรสําหรับโรงเรียนผู้สูงอายุ นิยมจัดการเรียนการสอนหน่ึงครั้งต่อสัปดาห์ในทุกวันศุกร์
มุ่งเน้นการจัดกิจกรรมประเภทส่งเสริมสุขภาพร่างกาย อารมณ์ จิตใจ และสังคมของผู้สูงอายุเป็นหลัก
รองลงมา คือ กิจกรรมประเภทนันทนาการ สําหรับเงินทุนในการบริหารจัดการน้ัน เน่ืองด้วยโรงเรียน
ผู้สูงอายุส่วนใหญ่รับผิดชอบดูแลโดยตรงจากหน่วยงานภาครัฐจึงส่งผลให้เงินทุนมาจากหน่วยงาน
ที่รับผิดชอบเป็นหลัก รองลงมา คือ มีการรับบริจาค เพ่ือให้โรงเรียนผู้สูงอายุสามารถดําเนินงานได้อย่าง
ตอ่ เน่ืองตอ่ ไป

การวิเคราะห์องค์ประกอบและรูปแบบของโรงเรียนผู้สูงอายุท่ีประสบความสําเร็จ 4 แห่ง
จาก 4 ภาค ภาคละ 1 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดเชียงใหม่ (ภาคเหนือ) จังหวัดพิจิตร (ภาคกลาง) จังหวัด
อุบลราชธานี (ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื ) และ จังหวัดกระบ่ี (ภาคใต้) มีรายละเอยี ดดงั ตอ่ ไปน้ี

1. โรงเรยี นผู้สงู อายเุ ทศบาลตาํ บลยุหว่า อําเภอสนั ป่าตอง จังหวัดเชยี งใหม่ (ภาคเหนอื )
ก่อต้ังโรงเรียนในปี พ.ศ. 2554 เริ่มต้นจากการใช้แนวคิดของโรงเรียนผู้สูงอายมุ าใช้กับชมรม

ผู้สูงอายุ มีเปิดการเรียนการสอนทุกวันศุกร์ โดยตารางสอนของโรงเรียนมีการทํากิจกรรมตั้งแต่ 9 โมงเช้า
ถึงเที่ยงวัน ในปี พ.ศ.2561 มีการเปิดการเรียนการสอนท้ังหมด 2 ภาคการเรียน ได้แก่ ปลายเดือน
พฤษภาคมถึงเดือนกันยายน และเดือนพฤศจิกายนถึงมีนาคม จากแผนผังท่ีตั้งโรงเรียนผู้สูงอายุพบว่า
มีสถานที่ต้ังถาวร ณ อาคารเอนกประสงค์ชุมชนหมู่ท่ี 4 สวนสุขภาพ ร.9 ท่ีกลายเป็นศูนย์กลาง
ของหมู่บ้านท้ัง 14 หมู่บ้านในพ้ืนที่ โดยมีระยะทางอยู่ใกล้กับตลาดกิ่วแลหลวงท่ีเป็นตลาดชุมชนเพียง
100 เมตร แต่มีระยะทางอยู่ไกลกับสถานที่ราชการได้แก่ เทศบาล และสถานีตํารวจประมาณ 6 กิโลเมตร
องค์ประกอบหลกั ของโรงเรียนผูส้ ูงอายเุ ทศบาลตําบลยุหว่ามีดังน้ี

กลุ่มก่อต้ังการจัดโรงเรียนผู้สูงอายุเริ่มต้นจากการเป็นสมาชิกในชมรมผู้สูงอายุข้ึนมาก่อน
ในช่วงแรกมีการกําหนดชุดให้นักเรียนผู้สูงอายุ โดยชว่ งแรกเร่ิมจากเสอ้ื ผา้ ฝา้ ยสีชมพูตรงบริเวณอกซ้ายปัก
รูปดอกลําดวน ต่อมามีการเปลี่ยนเป็นเสื้อโปโลสีชมพูขลิบขาวปักชื่อโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลยุหว่า
บริเวณอกซ้ายเพ่ือแสดงถึงสัญลักษณ์ของความเป็นกลุ่มของสมาชิกโรงเรียนผู้สูงอายุ คณะกรรมการ
เป็นผู้ทรงคุณวุฒิท่ีได้รับความน่าเชื่อถือของคนใน 14 หมู่บ้านมาร่วมเป็นคณะกรรมการ โดยบุคคลท่ีเป็น
หลักสําคัญของการดําเนินงานของโรงเรียน ได้แก่ แม่บัวแก้ว กัณทวี ในฐานะของผู้อํานวยการโรงเรียน
ผู้สูงอายุเทศบาลตําบลยุหว่า และแม่จันทร์ทิพย์ ในฐานะของประธานการดําเนินงานโรงเรียน นอกจากนี้
ยังถูกได้รับการสนับสนุนจากภาคีเครือข่ายของโรงเรียนผู้สูงอายุ เข้ามาสนับสนุนท้ังการอํานวยการ
ดําเนินงานของโรงเรียน งบประมาณ รวมถึงบุคลากรท่ีเข้ามาช่วยเหลือสนับสนุนการดําเนินงาน
ท้ังหน่วยงานภาครัฐ (สํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดเชียงใหม่ สํานักงานส่งเสริม
การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย องค์กรปกครองท้องถ่ิน บ้านธรรมปกรณ์ เป็นต้น) และ
จิตอาสา (อาสาสมัครสาธารณสุข อาสาสมัครผู้สูงอายุ ครูเกษียณ นิติกรเทศบาลตําบลยุหว่า เป็นต้น)

134

 

ท้ังนี้มีการกําหนดคุณสมบัติของนักเรียนโดยมีอายุอย่างน้อย 60 ปี โดยเป็นการศึกษาตลอดชีวิต ไม่มีการ
กําหนดช่วงเวลาจบการศึกษาจนกว่าจะลาออกท้ังตามธรรมชาติและความสมัครใจ อย่างไรก็ตาม
องค์ประกอบสําคัญของโรงเรียนผู้สูงอายุ ได้แก่ กองทุน โดยทุนที่เข้ามาสนับสนุนการดําเนินงานของ
โรงเรียนผู้สูงอายุเป็นทุนท่ีได้มาจากการเขียนโครงการของบประมาณจากหน่วยงานภาครัฐ (เทศบาล
ตาํ บลยุหว่า สํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดเชียงใหม่ และบ้านธรรมปกรณ์) และ
เงินสนับสนุนอีกส่วนมาจากการหารายได้เข้าโรงเรียนผ่านการขายผลิตภัณฑ์ท่ีเกิดจากการร่วมมือของ
นักเรียนผู้สูงอายุ ได้แก่ การขายพวงหรีด เป็นต้น ผ่านการดูแลเร่ืองเงินโดยเหรัญญิกประจําโรงเรียน
ผ้สู ูงอายุเทศบาลตาํ บลยหุ ว่า

2. วิทยาลัยผู้สูงอายุจังหวัดพิจิตร สาขาตําบลลําประดา อําเภอบางมูลนาก จังหวัด
พจิ ิตร (ภาคกลาง)

ก่อต้ังเมื่อปี พ.ศ. 2559 โดยเริ่มจากการรวมกลุ่มของคนในชุมชนกลายเป็นชมรม
ผู้สูงอายุเช่นเดียวกับโรงเรียนผู้สูงอายุตําบลลําประดา เน่ืองจากชมรมผู้สูงอายุลําประดามีการร่วมทํา
กิจกรรมกับชมรมผู้สูงอายุอ่ืน ๆ ในอําเภอใกล้เคียง จนได้รับการยกย่องให้เป็นชมรมผู้สูงอายุต้นแบบ
ส่งผลให้ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ (ศพอส.) มอบงบประมาณสนับสนุนและ
จากการช่วยเหลือของ 5 หน่วยงาน ได้แก่ มหาวิทยาลัยขอนแก่น องค์การบริหารส่วนจังหวัด สํานักงาน
พัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด และชมรมผู้สูงอายุของพ้ืนท่ีจังหวัด ก่อให้เกิดโรงเรียน
ผู้สูงอายุข้ึน โดยใช้พ้ืนที่ของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบลลําประดาเป็นท่ีตั้ง เนื่องจากศูนย์กลาง
ของหมู่บ้านทั้ง 10 หมู่บ้าน และเป็นพ้ืนท่ีที่มีอาณาเขตใกล้เคียงสถานท่ีสําคัญของชุมชน ได้แก่ สถานี
ตํารวจ โรงเรียน และตลาดชุมชน (ประมาณ 500-600 เมตร) เน่ืองจากวิทยาลัยผู้สูงอายุ สาขาตําบล
ลําประดา ตั้งอยู่บนพื้นท่ีของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล (รพ.สต.) ลําประดา ส่งผลให้หัวข้อ
บรรยายเก่ียวกับสุขภาพมีวิทยากรผู้เช่ียวชาญด้านสุขภาพของ รพ.สต. เป็นผู้บรรยาย องค์ประกอบหลัก
ของวทิ ยาลัยผู้สูงอายุจังหวัดพิจติ ร สาขาตําบลลําประดา ดงั นี้

กลุ่มผู้เป็นส่วนหนึ่งของวิทยาลัยผู้สูงอายุจังหวัดพิจิตร สาขาตําบลลําประดา จังหวัดพิจิตร
เร่ิมต้นมาจากการรวมกลุ่มของคนในชุมชน จนเกิดการรวมตัวเป็นชมรมผู้สูงอายุ จึงกล่าวได้ว่าวิทยาลัย
ผู้สูงอายุจังหวัดพิจิตรมีกลุ่มจากชมรมผู้สูงอายุตําบลลําประดาเป็นส่วนหน่ึงของวิทยาลัย และยังรวมถึง
กลุ่มอาสาสมัครชุมชน (อสม.) และกลุ่มแม่บ้าน เป็นสมาชิกของวิทยาลัยผู้สูงอายุจังหวัดพิจิตร โดยมี
เกณฑ์การคัดเลือก ได้แก่ อายุ (อายุมากกว่า 60 ปีขึ้นไป) และเป็นคนในพ้ืนท่ี โดยจํานวนของสมาชิก
แต่ละรุ่นจํากัดประมาณ 30 คน ทั้งนี้มีการนําเส้ือสัญลักษณ์ท่ีบ่งบอกถึงความเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม
วิทยาลัยผู้สูงอายุจังหวัดพิจิตร โดยเส้ือสัญลักษณ์จะมีการระบุถึงหน่วยงานที่เข้ามาดูแลและรับผิดชอบ
ด้านหลังของเสื้อ นอกจากนี้ภายในกลุ่มสมาชิกได้มีการแบ่งหน้าท่ีเป็นคณะกรรมการซ่ึงทําหน้าที่เป็น
ส่วนหนึ่งของการดูแลวิทยาลัย ภายในคณะกรรมการท่ีถูกคัดเลือกเข้ามาดูแลแต่ละคนเป็นบุคคลท่ีมาจาก
หลายภาคส่วนไม่ว่าจะเป็นนายกองค์การบริหารส่วนตําบล (อบต.) กํานัน ผู้อํานวยการโรงพยาบาล

135

 

ส่งเสริมสุขภาพตําบล ผู้อํานวยการโรงเรียนวัดลําประดาใต้ และอาสาสมัครดูแลผู้สูงอายุ เป็นต้น รวมถึง
การมีภาคีเครือข่ายเข้ามาเป็นอีกปัจจัยหน่ึงท่ีทําให้การดําเนินงานของวิทยาลัยผู้สูงอายุจังหวัดพิจิตร
ได้แก่ สํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด สํานักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบ
และการศึกษาตามอัธยาศัย องค์กรบริหารส่วนท้องถิ่น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล อาสาสมัคร
ผู้สูงอายุ วัด และจิตอาสา เป็นต้น ทั้งน้ีวิทยาลัยผู้สูงอายุจังหวัดพิจิตรได้มีการกําหนดกติกาที่ใช้ภายใน
โรงเรียน ได้แก่ การจัดกิจกรรมการเรียนทุกวันพฤหัสบดี การลาหยุดได้ไม่เกิน 10 ครั้ง และการแต่งกาย
ให้ใส่เสื้อของนักเรียนแต่ละรุ่น มีการใช้หลักสูตรของมหาวิทยาลัยขอนแก่น “วิทยาศาสตร์สุขภาพและ
เศรษฐกิจชุมชนสําหรับผู้สูงอายุ” ท่ีองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) ไปดูงานเพื่อเอามาปรับใช้
กับวิทยาลัย อย่างไรก็ตามการดําเนินงานของวิทยาลัยผู้สูงอายุจังหวัดพิจิตรจะเป็นไปได้ต้องมี
องค์ประกอบเร่ืองของกองทุน ได้แก่ กองทุนภายใน (กองทุนออมเงินวันละบาท และค่าบํารุง 30 บาท)
และกองทุนภายนอก (งบสนับสนุนจากองค์การบริหารส่วนจังหวัดพิจิตร เงินบริจาค และเงินจาก
งบประมาณรว่ มกันของภาครฐั เอกชน ประชาชน และประชาสงั คม)

3. โรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลเมืองเดชอุดม อําเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี
(ภาคตะวันออกเฉยี งเหนอื )

เปิดทําการเรียนการสอนในปี พ.ศ.2560 ผ่านการใช้หลักสูตรการศึกษานอกระบบระดับ
การศึกษาขั้นพ้ืนฐาน พ.ศ.2551 ระดับประถมศึกษา มธั ยมศึกษาตอนตน้ มัธยมศกึ ษาตอนปลาย แต่ละรุ่น
มจี ํานวน 130 คน โรงเรียนผู้สงู อายุเทศบาลเมืองเดชอุดมตง้ั อยู่ใกล้บริเวณแหล่งชุมชน ได้แก่ วัด โรงเรียน
สถานีตํารวจ และตลาดชุมชน รวมถึงบริเวณท่ีตั้งอยู่ติดถนนส่งผลให้ผู้สูงอายุเดินทางมาโรงเรียนได้อย่าง
สะดวกสบาย มีกําหนดการเรียนในทุกวันศุกร์ช่วงเช้า โดยโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลเมืองเดชอุดม
มีองคป์ ระกอบหลกั ของโรงเรียนดังน้ี

เนื่องจากวัตถุประสงค์ของโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลเมืองอุดม มีความแตกต่างกับ
โรงเรียนผู้สูงอายุแห่งอื่น ที่ส่งเสริมให้ผู้สูงอายุที่ติดบ้านออกมาสู่สังคม ผ่านการร่วมทํากิจกรรมภายใน
โรงเรียนผู้สูงอายุ โดยมีเง่ือนไขสําหรับผู้สูงอายุที่มีระดับการศึกษาตํ่ากว่ามัธยมปลายให้มาลงทะเบียน
เป็นนักเรียนในการศึกษานอกระบบ เช่นเดียวกับโรงเรียนผู้สูงอายุแห่งอ่ืน โรงเรียนผู้สูงอายุแห่งน้ี
มีการออกแบบการแต่งกายโดยให้ใส่ชุดนักเรียนและชุดพละสีเขียวคอปกสีดํา ส่วนด้านหลังของตัวเสื้อ
มีการเขียนช่ือของโรงเรียนเพื่อแสดงถึงความเป็นตัวตนของการเป็นนักเรียนภายในโรงเรียน องค์ประกอบ
ท่ีสําคัญในการดําเนินงานโรงเรียนผู้สูงอายุ คือ ภาคีเครือข่ายท่ีมีการทํางานร่วมงานกันระหว่างสํานักงาน
ส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอําเภอ เทศบาลเมือง โรงพยาบาลสมเด็จ
พระยุพราชเดชอุดม และตัวแทนของนักศึกษา ส่วนการดําเนินงานของโรงเรียนได้มีการแต่งต้ัง
คณะกรรมการในการร่วมมือการดําเนินงาน ซ่ึงเป็นความร่วมมือของผู้เชี่ยวชาญในด้านต่าง ๆ เช่น
ผู้อํานวยการกองสาธารณสุขและสิ่งแวดล้อม นักพัฒนาชุมชน และปราชญ์ชาวบ้าน เป็นต้น ร่วมทํางาน
กับตัวแทนของผู้สูงอายุ โดยการดําเนินงานเทศบาลจะสนับสุนนในเรื่องการจัดหาบุคลากร วิทยากร และ

136

 

การจัดการทางกิจกรรมภายในโรงเรียน โดยหนึ่งเดือนมีการเรียน 4 คร้ัง มีการร่วมกิจกรรมของเทศบาล
2 คร้ัง และการเรียนของสํานักงานการศึกษานอกระบบระดับการศึกษาระดับอําเภอ 2 ครั้ง มีกติกาการ
เรียนมีระยะเวลาของหลักสูตร 2 ปี ตามหลักสูตรของสํานักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและ
การศึกษาตามอัธยาศัย ทั้งนี้งบประมาณเป็นองค์ประกอบสําคัญของการดําเนินการได้อย่างมี
ประสิทธิภาพ โดยได้งบประมาณการบริหารงานผ่านการสมัครเป็นนักเรียนจากสํานักงานส่งเสริม
การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย รายหัวต่อปีละ 1,900 บาท ค่าหนังสือ 580 บาท และ
ค่ากิจกรรมพัฒนาผู้เรียน 280 บาท รวมถึงมีงบประมาณสนับสนุนจากเทศบาลในการจัดกิจรรมและ
เงินบรจิ าคส่งผลใหโ้ รงเรยี นผู้สงู อายเุ ทศบาลเมืองเดชอุดมมงี บประมาณเพียงพอต่อการดําเนินงาน

4. โรงเรยี นผสู้ งู อายเุ ทศบาลตําบลอ่าวลกึ ใต้ อําเภออา่ วลกึ จงั หวดั กระบี่ (ภาคใต้)
เริ่มต้นก่อต้ังเมื่อปี พ.ศ.2561 โดยเร่ิมจากการก่อต้ังจากชมรมผู้สูงอายุเช่นเดียวกันกับ

โรงเรียนผู้สูงอายุข้างต้น เน่ืองจากชมรมผู้สูงอายุแห่งน้ีประสบความสําเร็จจากการได้รับรางวัลเป็นชมรม
ผู้สูงอายุต้นแบบ ก่อให้เกิดการต่อยอดเป็นโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ โดยได้รับการ
สนับสนุนจากเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้เป็นหลัก กล่าวได้ว่าเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้เป็นหน่วยงานสําคัญ
ในการเข้ามาดูแลและดําเนินงานของโรงเรียนผู้สูงอายุ ผ่านการจุดประกายจากกิจกรรม One Day
Learning เนื่องจากมองว่าเป็นกิจกรรมท่ีเสริมสร้างคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุภายในพ้ืนท่ี โดยมีการเรียน
การสอนวันแรกในช่วงเดือนมิถุนายน และปิดภาคเรียนในเดือนตุลาคม โดยรุ่น 1 มีจํานวน 105 คน และ
รุ่นที่ 2 มีจํานวน 80 คน โรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ต้ังอยู่ในพื้นท่ีของเทศบาลอ่าวลึกใต้
เน่ืองจากเป็นพ้ืนท่ีศูนย์กลางของชุมชนตําบลอ่าวลึกใต้ จํานวน 8 ชุมชน มีระยะทางใกล้กับเทศบาลตําบล
อ่าวลึกใต้ ตลาดชุมชน วัด และ สถานีตํารวจ ส่งผลให้พื้นท่ีของโรงเรียนผู้สูงอายุมีความสะดวกสบาย
ต่อการเดินทางและการติดต่อประสานงานกับหน่วยงานราชการ โดยองค์ประกอบหลักของโรงเรียน
ผูส้ ูงอายุ มดี งั นี้

กลุ่มของนักเรียนเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้จะต้องเป็นผู้สูงอายุท่ีอยู่ในตําบลอ่าวลึกใต้
โดยมกี ารให้นักเรียนนําชุดผ้าปาเต๊ะที่เป็นชุดประจําจังหวัดกระบี่มาใสเ่ ป็นชุดเรียน และเทศบาลจัดเตรียม
เสื้อโปโลสีเขียวพร้อมตราสัญลักษณ์ท่ีแสดงถึงความเป็นนักเรียนของโรงเรียนผู้สูงอายุ พร้อมกับกระเป๋า
สมุดบันทึก และยาสีฟันแปรงสีฟัน ในการรวมตัวกันของนักเรียนสูงอายุเริ่มจากการกระจายข่าวสาร
เก่ียวกับการทํากิจกรรม ผ่านคําพูดปากต่อปาก การติดต่อผ่านไลน์กลุ่ม และเฟซบุ๊กประจําโรงเรียน
รูปแบบของโรงเรียนผู้สูงอายุเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ มีองค์ประกอบเช่นเดียวกับโรงเรียนข้างต้น คือ
มีคณะกรรมการท่ีร่วมดําเนินการเป็นคนที่ในชุมชน ที่เข้าร่วมดําเนินงานโรงเรียนผู้สูงอายุในหลากหลาย
อาชีพ ไม่ว่าจะเป็นที่ปรึกษาท่ี เป็นผู้ทรงคุณวุฒิเฉพาะด้าน ได้แก่ นายอําเภออ่าวลึก พัฒนาสังคมและ
ความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดกระบี่ หัวหน้าบ้านพักเด็กและครอบครัว ผู้กํากับการสถานีตํารวจภูธร
อ่าวลึก ผู้อํานวยการโรงพยาบาลอ่าวลึก นายกเทศมนตรีตําบลอ่าวลึก เป็นต้น รวมถึงยังมีคณะกรรมการ
และแกนนําร่วมขับเคล่ือน โดยมีนายกเทศมนตรีเทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ในฐานะของครูใหญ่โรงเรียน

137

 

โดยคณะกรรมการและแกนนําส่วนมากเป็นผู้เชี่ยวชาญท่ีมาจากองค์การบริหารส่วนท้องถ่ิน และผู้ท่ีมี
ความเชี่ยวชาญด้านการบริหารสถานศึกษา ความเข้มแข็งและการทํางานร่วมกันของคณะกรรมการ
เป็นจุดหน่ึงท่ีทําให้โรงเรียนผู้สูงอายุดําเนินไปได้อย่างย่ังยืน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการให้ความร่วมมือในการ
จัดกิจกรรมและสรรหาวิทยากรให้กับโรงเรียนผู้สูงอายุ ได้แก่ วิทยากรด้านการดูแลสุขภาพท่ีจําเป็น
สําหรับผู้สูงอายุ ด้านนันทนาการในการใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์ ด้านการพัฒนาจิตใจ ด้านการใช้ชีวิต
อย่างมีความสุข และด้านเทคโนโลยีการส่ือสารสําหรับผู้สูงอายุ เป็นต้น เช่นเดียวกับโรงเรียนผู้สูงอายุ
ข้างต้น กติกาของโรงเรียนผู้สูงอายุได้แก่ การกําหนดให้ผู้สูงอายุส่งสมุดบันทึกรายละเอียดเก่ียวกับ
การร่วมกิจกรรมในแต่ละวัน ซ่ึงการกําหนดกติกาเป็นส่วนหน่ึงของการประเมินการเรียนของนักเรียน
ผู้สูงอายุเม่ือส้ินสุดโครงการ ได้แก่ ระดับดีเด่น ดี และชมเชย โรงเรียนผู้สูงอายุได้งบประมาณหลักจาก
เทศบาลตําบลอ่าวลึกใต้ท่ีใช้ด้านการดําเนินงานปีละ 3 แสนบาท และยังได้รับเงินสนับสนุนจากเครือข่าย
ที่มีส่วนร่วมในการพัฒนาโรงเรียนผู้สูงอายุ รวมถึงการจัดตั้งกองทุนทอดผ้าป่ารวมกับกลุ่มในพ้ืนที่เพื่อนําเงิน
มาพฒั นาการดาํ เนินงานโรงเรียนของผู้สงู อายุ

การพัฒนารปู แบบโรงเรียนผสู้ งู อายโุ ดยใชช้ ุมชนเป็นฐานในประเทศไทย
จากขอ้ คน้ พบในพ้ืนทเี่ ก่ียวกับการพัฒนาโรงเรียนผู้สูงอายุโดยใช้ชุมชนเป็นฐานในประเทศไทย
มีดงั น้ี
1. ผู้เรียนจะซํ้ากันเมื่อเปิดหลักสูตรหลาย ๆ ปี แล้วผู้เรียนเดิมยังมีความต้องการเข้าเรียนอยู่
ดังนั้นจึงต้องพัฒนาให้โรงเรียนผู้สูงอายุตอบสนองต่อความต้องการและจัดหลักสูตรให้สอดคล้องกับ
นโยบายของประเทศ โดยโรงเรียนตอบสนองในระดับหนึ่งแต่ไม่สนองในเชิงยุทธศาสตร์ เน่ืองจากมีอัตรา
การเพมิ่ ขึ้นของผ้สู ูงอายุมีน้อย
2. การทําหลักสูตรตามความต้องการของผู้เรียนนั้น ดูจากความต้องการของชมรมผู้สูงอายุ
นายกเทศมนตรีจัดสรรงบประมาณทุกกอง เช่น กองช่าง ทําเป็นศูนย์พัฒนาทักษะ เน้นเร่ืองทักษะ เช่น
การล้างมือ ทําอุปกรณ์ให้สามารถจัดการตนเองได้ หรือมีการปรับปรุงหลักสูตรใหม่ให้มีความทันสมัย
อยู่เสมอ เพอ่ื ผ้สู ูงอายรุ นุ่ เก่าจะสามารถกลบั มาเรียนรู้อย่างตอ่ เนื่องไดต้ ลอดทุกปี และเพ่อื ลดอาการติดบา้ น
3. การดึงภาคีเครือข่ายในการจัดตั้งโรงเรียนผู้สูงอายุ การบริหารหลักสูตร อาจมีการจัด
หลักสูตรโดยผู้สูงอายุท่ีมีประสบการณ์เอง ควรให้ผู้สูงอายุมาใช้ประโยชน์กับโรงเรียนผู้สูงอายุจะทําให้
โรงเรียนผู้สงู อายมุ ีชีวิตชีวา ผเู้ รยี นบางคนมีเป้าหมายเพื่อมาขายของ เกบ็ คะแนนธนาคารความดี
4. ควรให้มีการจัดการเรียนรู้เพ่ือพัฒนาชีวิต และกิจกรรมเสริมศักยภาพผู้สูงอายุ การจัดการ
เร่อื งคุ้มครองดูแล พทิ ักษ์สทิ ธผิ สู้ ูงอายุ
5. การเริ่มต้นควรสร้างให้ชุมชนเข้มแข็งก่อน จึงพัฒนาเสริมศักยภาพให้ผู้สูงอายุเข้มแข็ง หรือ
สร้างจิตสํานึกเรื่องสุขภาพให้ผู้สูงอายุเป็นการดึงให้คนในชุมชนเข้ามาเป็นฐานในการจัดการจึงจะเกิด
ความยงั่ ยืน

138

 

6. เป้าหมายของโรงเรียนผู้สูงอายุ คือ ต้องการให้ผู้สูงอายุสุขภาพดี มีคุณค่า พึ่งพาตนเองให้มี
รายได้ มีศักดิ์ศรี มีวิถีชีวิตพอเพียง และพร้อมอยู่ในสังคมอย่างมีความสุข โดยเบ้ียยังชีพผู้สูงอายุ
ท่ีสวัสดิการรัฐให้ไม่เพียงพอ ผู้สูงอายุต้องการสุขภาพดี มีคุณค่า พ่ึงพาตนเองให้มีรายได้ มีศักดิ์ศรี
มีวิถีชีวิตพอเพียง และพร้อมอย่ใู นสงั คมอยา่ งมีความสุข

7. เน่ืองด้วยปัญหาด้านงบประมาณเป็นปัญหาหลักของโรงเรียนผู้สูงอายุ จึงควรมีการหาทุน
พ่ึงพาตนเองโดยการสร้างรายได้ เช่น การให้ผู้สูงอายุ (ผู้เรียน) ร่วมบริจาคทุนสนับสนุนในการดําเนินงาน
เพ่ือสร้างทุนหมุนเวียน หรือการให้ผู้สูงอายุสามารถขายสินค้า เพ่ือสร้างทุนให้โรงเรียน กล่าวคือ การหา
ตลาดจําหน่ายสินค้าสําหรับผู้สูงอายุ ให้สามารถนําสินค้าวางจําหน่าย รวมท้ังมีการสร้างอัตลักษณ์
ของสนิ ค้าในพื้นท่ี สรา้ งผลติ ภัณฑ์เฉพาะพ้นื ที่ขน้ึ มา เป็นตน้

8. ควรมีการคัดเลือกนักเรียนผู้สูงอายุในแต่ละรุ่นท่ีมีความโดดเด่นมาเป็นปราชญ์ เพ่ือถ่ายทอด
องค์ความรู้ให้กับผู้สูงอายุท่านอื่น และเพื่อสร้างความภาคภูมิใจให้แก่ผู้สูงอายุท่ีได้รับคัดเลือก โดยการ
มอบเกยี รติบัตร

หลังจากมีการจัดเวทีเสวนาผู้ทรงคุณวุฒิทางด้านการศึกษาตลอดชีวิต ด้านผู้สูงอายุ ได้มีการ
เสนอความเหน็ ถงึ การพัฒนารูปแบบโรงเรยี นผู้สงู อายโุ ดยใช้ชุมชนเป็นฐาน มดี งั ต่อไปนี้

1. พฒั นาศักยภาพผู้สูงอายุให้พ่ึงตนเองมากท่สี ุด
2. เสริมพลงั ทุนทางสังคมในชุมชนให้เข้มแข็งเพ่อื เปน็ ปัจจัยเอื้อต่อการดาํ เนนิ งาน
3. จัดกิจกรรมให้เป็นการช่วยเหลือซ่ึงกันและกัน เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ร่วมกัน โดยมีจํานวน
ชว่ั โมงเรียน ไมค่ วรมากเกินไป เนน้ การแลกเปลีย่ นเรียนร้รู ะหว่างผู้สูงอายุดว้ ยกัน
4. พัฒนาช่องทางการเรียนรูข้ องผูส้ ูงอายุ โดยใช้ AI แอพลิเคช่นั ต่าง ๆ
5. ส่งเสริมกิจกรรมผ่อนคลายความเครียดและการใช้กล้ามเน้ือส่วนต่าง ๆ เพ่ือเพิ่มศักยภาพ
และคุณคา่ ให้ผู้สงู อายุ รวมทัง้ การสรา้ งความเปน็ จิตอาสาของผู้สงู อายุ
6. ทําโรงเรียนผู้สูงอายุให้เป็นศูนย์รวมท้ัง 4 มิติ มิติด้านสุขภาพ (บําบัด) มิติด้านสังคม มิติด้าน
เศรษฐกจิ และมติ ิด้านส่ิงแวดล้อม
7. เพิม่ ศกั ยภาพโรงเรยี นผู้สูงอายุโดยใชช้ ุมชนเป็นฐาน
8. ให้มีการบริหารจดั การร่วมกันโดยมีลักษณะเปน็ หุน้ สว่ น
ดังน้ันการพัฒนารูปแบบของโรงเรียนผู้สูงอายุขึ้นอยู่กับการดําเนินงานและการจัดการเรียนรู้
ท่ีตอบสนองต่อความต้องการของผู้สูงอายุในโรงเรียนได้ โดยการดําเนินงานด้วยชุมชนเองจะทําให้
เข้าใจความต้องการท่ีชัดเจนมากกว่าการให้โดยการวางแผนจากหน่วยงานราชการ เพราะการกํากับงาน
โดยหน่วยงานราชการจําเป็นต้องมีงบประมาณ แต่ทางโรงเรียนผู้สูงอายุควรใช้วิธีการแจ้งความต้องการ
การเรียนรู้ของตนเองกับภาคีเครือข่ายต่าง ๆ เพื่อขอความร่วมมือในการหาวิทยากรจิตอาสา
ส่วนโครงการต่าง ๆ ท่ีมาจากภายนอก เป็นการเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาผู้สูงอายุในโรงเรียน
ใหด้ ีย่งิ ขน้ึ จึงเปดิ รับหน่วยงานภาคราชการ แต่ควรเลอื กกจิ กรรมทีเ่ ปน็ ประโยชน์แก่ผู้สงู อายใุ นชุมชน

139

 

อภิปรายผลการวจิ ัย

การนําเสนอการอภิปรายผลสําหรับการศึกษาคร้ังนี้ ผู้วิจัยนําเสนอการอภิปรายเป็น 3 ส่วน
ตามวัตถุประสงค์ คือ 1) สภาพลักษณะของโรงเรียนผู้สูงอายุในประเทศไทย 2) องค์ประกอบและรูปแบบ
ของโรงเรียนผู้สูงอายุท่ีประสบความสําเร็จ และ 3) การพัฒนารูปแบบโรงเรียนผู้สูงอายุในประเทศไทย
ดงั รายละเอยี ดต่อไปนี้

1. สภาพลกั ษณะของโรงเรยี นผู้สงู อายใุ นประเทศไทย
จากผลการวิจัยพบว่า โรงเรียนผู้สูงอายุส่วนใหญ่ก่อตั้งข้ึนโดยมีหน่วยงานในพื้นที่รับผิดชอบ

และอยู่ในพ้ืนที่ท่ีมีชมรมผู้สูงอายุอยู่แล้ว และเร่ิมมีการจัดต้ังในปี พ.ศ.2559 – 2560 ซึ่งสอดคล้องกับ
ระยะเวลาที่รัฐบาลให้การส่งเสริมการจัดต้ังศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ (ศพอส.)
ท้ังนมี้ ีหน่วยงานในพ้นื ที่รับผิดชอบการดูแลโรงเรยี นผู้สูงอายใุ นรูปแบบทแี่ ตกต่างกัน ซึง่ ส่งผลถึงสถานท่ีต้ัง
ของโรงเรียน เช่น หากมีโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบลดูแลสถานที่ตั้งจะอยู่ในพื้นที่ใกล้กับ
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล หากเป็นการดูแลขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ตั้งของโรงเรียน
จะอยู่ในองคก์ ารบรหิ ารสว่ นตําบล (อบต.) หรือเทศบาลนน้ั ๆ โดยใชอ้ าคารร่วมกับหน่วยงานทีด่ ูแล

สภาพลักษณะของโรงเรียนผู้สูงอายุจากการสํารวจท่ัวประเทศ มีความใกล้เคียงกับโรงเรียน
ผู้สูงอายุต้นแบบที่ประสบความสําเร็จที่ผู้วิจัยทําการลงพ้ืนที่ใน 4 ภาค คือ ได้รับการปรับพ้ืนที่
ให้เหมาะสมกับการใช้งานของผู้สูงอายุ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นอาคารชั้นเดียว มีการจัดแบ่งพ้ืนท่ีห้องเรียนหรือ
ห้องทํากิจกรรมอย่างเป็นสัดส่วน และมีห้องนํ้าแยกหญิงชาย ใช้โต๊ะและเก้าอ้ีแบบเคล่ือนย้ายได้
มีอุปกรณ์อํานวยความสะดวกในการเรียน ส่วนใหญ่มีไมโครโฟน เคร่ืองเสียง ใช้สําหรับการทํากิจกรรม
ร่วมกัน หากแต่พบว่าส่ิงจําเป็นในการดูแลผู้สูงอายุในกรณีฉุกเฉิน เช่น ตู้ยาหรือกล่องปฐมพยาบาล
สัญญาณขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน และจุดแสดงเบอร์ติดต่อฉุกเฉินหรือหน่วยงานต่าง ๆ ยังเป็นส่ิงที่ไม่มี
การจัดเตรียมไว้ในโรงเรียน ซึ่งถ้ายึดตามแนวคิดของการพัฒนาผู้สูงอายุให้เป็น active ageing (WHO,
2002) ส่ิงที่ต้องคํานึงถึงสาํ คัญ คือ การให้ผู้สูงอายุได้มีส่วนร่วม เป็นผู้ท่ีมีสุขภาพที่ดี และมีความปลอดภัย
ในชีวิต ซึ่งการทํากิจกรรมภายในโรงเรียนผู้สูงอายุไทยควรให้ความสําคัญกับท้ัง 3 องค์ประกอบนี้เพ่ิมเติม
โดยเฉพาะการส่งเสรมิ ความปลอดภัยสําหรบั ผู้สงู อายุ

จุดแข็งของโรงเรียนผู้สูงอายุในประเทศไทย ความเห็นส่วนใหญ่ยกย่องให้การมีองค์กร
ปกครองส่วนท้องถ่ินให้การหนุนเสริมสนับสนุนเป็นจุดแข็งหลักของการพัฒนาโรงเรียน ประกอบกับการมี
ผู้นํา/ผู้บริหารโรงเรียนที่มีวิสัยทัศน์ในการพัฒนาทําให้โรงเรียนสามารถมีการดําเนินงานได้อย่างมี
เป้าหมาย และสามารถจัดกิจกรรมได้อย่างต่อเนื่อง บทบาทขององค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินในพื้นที่ คือ
การให้ทุนสนับสนุนการทํางานและการจัดกิจกรรมในโรงเรียนผู้สูงอายุ นอกจากน้ียังมีหน่วยงาน
ทีส่ นับสนุนบุคลากรมาเป็นวิทยากรให้กับโรงเรียน ได้แก่ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล (รพ.สต.) และ
ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย โดยส่วนใหญ่จะเปิดให้มีการเรียนการสอน/

140

 

จัดกิจกรรม 1 คร้ังต่อสัปดาห์ ซ่ึงความแตกต่างของกิจกรรมข้ึนอยู่กับความเช่ียวชาญของวิทยากร
หากวิทยากรมาจากโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบลกิจกรรมจะเน้นท่ีการดูแลสุขภาพ แต่ถ้าวิทยากรมา
จากศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจะเน้นการฝึกอาชีพ หรือในบางแห่งมีการเชิญ
ปราชญ์ชาวบา้ นมาเปน็ วทิ ยากรด้านวัฒนธรรม นนั ทนาการ และการถา่ ยทอดภูมิปัญญา

2. องค์ประกอบและรปู แบบของโรงเรยี นผสู้ ูงอายทุ ่ีประสบความสําเร็จ
จากการศกึ ษาพบวา่ องคป์ ระกอบของโรงเรียนผสู้ ูงอายุที่ประสบความสําเรจ็ มีดังน้ี
1. ความเข้มแข็งของกลุ่ม/แกนนําและสมาชิก กล่าวคือ การเริ่มต้นของการจัดตั้งโรงเรียน

ผู้สูงอายุ จําเป็นต้องมีผู้นําหรือแกนนําท่ีเห็นความสําคัญของการพัฒนาผู้สูงอายุก่อน โดยผู้นําส่วนใหญ่
พบว่าเป็นผู้ที่มีความรู้และได้รับการยอมรับในชุมชน บางแห่งมีข้าราชการท่ีเกษียณอายุเป็นผู้นํา ซ่ึงส่วนใหญ่
เป็นข้าราชการครู เน่ืองจากเป็นผู้ท่ีมีความรู้ความเข้าใจในการจัดการเรียนการสอน และบางแห่งเป็นผู้นํา
ท้องถิ่น ซึ่งทําให้สามารถรวมกลุ่มผู้สูงอายุมาทํากิจกรรมร่วมกันได้ นอกจากน้ันการท่ีมีชมรมผู้สูงอายุ
ในพ้ืนที่มาก่อนทําให้ง่ายต่อการรวบรวมกลุ่มมาทํากิจกรรมร่วมกัน เน่ืองจากกลุ่มผู้สูงอายุท่ีอยู่ในชมรม
มีความคุ้นเคยกับการทํากิจกรรม และมีความพร้อม มีเวลาในการทํากิจกรรม ทําให้โรงเรียนผู้สูงอายุ
สามารถดําเนินการได้ และเกิดความเขม้ แข็งในการดําเนนิ งาน

2. การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย กล่าวคือ หน่วยงานในพ้ืนที่ คือ กําลังสําคัญในการร่วม
พัฒนาโรงเรียนผู้สูงอายุ ท้ังการเป็นวิทยากรถ่ายทอดองค์ความรู้ต่าง ๆ การร่วมวางแผนการทํางาน
การจัดสรรงบประมาณสําหรับกิจกรรมในโรงเรียน ซึ่งภาคีเครือข่ายท่ีสําคัญ ได้แก่ โรงพยาบาล/โรงพยาล
ส่งเสริมสุขภาพตําบล องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (เทศบาล/อบต./อบจ.) สํานักงานพัฒนาสังคมและ
ความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด (พมจ.) ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย ผู้นําทาง
ศาสนา อาสาสมัครต่าง ๆ และภาคเอกชนในพืน้ ท่ี

3. การมีเป้าหมายร่วมกัน กล่าวคือ ความชัดเจนของการดําเนินงานการพัฒนาผู้สูงอายุ
โดยโรงเรียนมีการกําหนดเป้าหมาย เช่น บางแห่งชูการมีสุขภาพดีของผู้สูงอายุเป็นหลัก บางแห่งต้องการ
ให้ผู้สูงอายุในพื้นที่มีความสุข บางแห่งเน้นให้ผู้สูงอายุเกิดรายได้เสริม เป็นต้น ซึ่งความชัดเจนในเป้าหมาย
ทําให้การวางแผนการทํางานและการจัดกิจกรรมเกิดขึ้นได้อย่างต่อเน่ือง ตัวอย่างเช่น โรงเรียนผู้สูงอายุ
เทศบาลตําบลยุหว่า ไม่มีการจัดเก็บเงินสมาชิกเลย และมีการตกลงร่วมกันว่าจะมีการช่วยเหลือหารายได้
เสริมให้สมาชิก โดยการรับคําส่ังซื้อสินค้าจากภายนอก เช่น การทําพวงหรีด การสานตอก เพ่ือส่งขาย
ซง่ึ สมาชกิ ที่ต้องการรายไดเ้ สริมจะมารว่ มลงแรงในการผลิตสินคา้ รว่ มกนั

4. การมีกิจกรรมอย่างต่อเน่ืองและหลากหลาย กล่าวคือ โรงเรียนจะดําเนินงานได้ต้องมี
กิจกรรมอย่างต่อเน่ืองเพื่อให้สมาชิกได้เข้าร่วม ดังนั้นหลักสูตรและกิจกรรมที่จัดขึ้นจะต้องตอบสนอง
ความต้องการและสามารถพัฒนาผู้สูงอายุได้ และจําเป็นต้องคํานึงถึงความหลากหลายของผู้สูงอายุ
ที่มีความถนัดและประสบการณ์แตกต่างกัน เช่น การฝึกดนตรีพ้ืนเมือง การทํางานประดิษฐ์ กิจกรรม