แผนการจัดการเรียนรู้ หน่วยการเรียนรู้ที่ 9 สมดุลเคมี

แผนการจัดการเรียนรู้

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
โรงเรียนพิบูลย์รักษ์พิทยา

รายวิชาเคมี ว32221
ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2565

หน่วยการเรียนรู้ที่ 9

ม.5สมดุลเคมี

จัดทำโดย

นางสาวชลดา สมน้อย

นักศึกษาฝึกประสบการณ์วิชาชีพครู

สาขาวิชาวิทยาศาสตร์ (เน้นเคมี) คณะครุศาสตร์
มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี

แผนการจัดการเรยี นรู้

วิชา เคมี ว32221
กลมุ่ สาระการเรยี นรู้วทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี

หนว่ ยการเรยี นรทู้ ี่ 9 เรอ่ื ง สมดลุ เคมี
ระดับชนั้ มัธยมศกึ ษาปที ่ี 5 โรงเรยี นพิบูลย์รักษพ์ ทิ ยา

นางสาวชลดา สมน้อย
รหัสประจาตวั นกั ศึกษา 61100141105

สาขาวชิ าวิทยาศาสตร์ (เน้นเคม)ี

การฝกึ ปฏบิ ัตกิ ารสอนในสถานศึกษา 1
รหสั วิชา ED18501 (INTERNSHIP IN SCHOOL 1)

คณะครศุ าสตร์ มหาวทิ ยาลัยราชภฏั อุดรธานี
ภาคเรยี นที่ 1 ปกี ารศกึ ษา 2565

คำนำ

แผนการจัดการเรียนรู้ รายวิชาเคมี ว32221 ช้ันมัธยมศึกษาปีที่ 5 เล่มที่ 2 จัดทาข้ึนเพ่ือ
ใช้เป็นแนวทางในการจัดการเรียนการสอนให้มีประสิทธิภาพ และให้นักเรียนบรรลุตามผลการเรียนรู้
ที่กาหนดไว้ในหลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพ้ืนฐานพุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง 2560)
ผู้จัดทาจึงได้ศึกษาสาระการเรียนรู้เพ่ิมเติม เทคนิค วิธีการสอน การวัดและประเมินผล มาจัดทา
แผนการจดั การเรียนร้ใู นครง้ั น้ี

แผนการจัดการเรียนรู้เล่มท่ี 2 ประกอบไปด้วย แผนการจัดการเรียนรู้ หน่วยการเรียนรู้ท่ี 9
เรอื่ ง สมดุลเคมี เพ่ือให้ผู้เรยี นบรรลมุ าตรฐานการเรียนรู้ไดเ้ ตม็ ศกั ยภาพอยา่ งแท้จรงิ

จึงหวังเป็นอย่างยิ่งว่า แผนการจัดการเรียนรู้ฉบับน้ี จะสามารถนาไปใช้ประกอบการจัดการ
เรียนการสอนรายวชิ าเคมี นาไปสูก่ ารพฒั นาท่ีถกู ต้องและเกดิ ผลแกผ่ เู้ รียนเป็นอยา่ งดี

ชลดา สมนอ้ ย
10 ตุลาคม 2565

สารบัญ หนา้
ก
เรื่อง ข
คานา
สารบญั 1
แผนการจดั การเรียนรู้ หน่วยการเรยี นรทู้ ่ี 9 เรื่อง สมดุลเคมี 28
52
แผนการจดั การเรยี นรู้ท่ี 7 ภาวะสมดุล 78
แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 8 ค่าคงท่ีสมดุล
แผนการจดั การเรียนรู้ท่ี 9 ปจั จัยท่ีมผี ลตอ่ สมดลุ
แผนการจดั การเรียนรู้ท่ี 10 สมดุลเคมีในสิง่ มีชีวติ ส่งิ แวดล้อม และอตุ สาหกรรม

1

แผนการจัดการเรยี นร้ทู ่ี 7

กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รายวิชาเคมี รหสั วิชา ว32221
หน่วยการเรยี นรู้ท่ี 9 สมดลุ เคมี ชนั้ มัธยมศกึ ษาปที ่ี 5
เรื่อง สภาวะสมดุล เวลา 2 ช่ัวโมง
ภาคเรียนท่ี 1 สอนโดย นางสาวชลดา สมน้อย

1. สาระและผลการเรียนรู้
สาระเคมี
เขา้ ใจการเขยี นและการดลุ สมการเคมี ปริมาณสัมพันธใ์ นปฏกิ ิรยิ าเคมี อตั ราการเกิดปฏิกิริยา

เคมี สมดุลในปฏิกิริยาเคมี สมบัติและปฏิกิริยาของกรด-เบส ปฏิกิริยารีดอกซ์และเซลล์เคมีไฟฟ้า
รวมท้ังการนาความรูไ้ ปใชป้ ระโยชน์

ผลการเรยี นรู้
1. ทดสอบและอธิบายความหมายของปฏิกริ ยิ าผนั กลบั ไดแ้ ละภาวะสมดลุ
2. อธบิ ายการเปล่ียนแปลงความเข้มข้นของสาร อัตราการเกิดปฏกิ ิรยิ าไปข้างหน้า และอัตรา
การเกิดปฏกิ ิริยาย้อนกลบั เมือ่ เร่ิมปฏิกริ ิยาจนกระทัง่ ระบบอยู่ในภาวะสมดลุ
2. สาระสาคญั
การเปลีย่ นแปลงท่ีผนั กลับได้ในระบบปิดท่สี ภาวะสมดุลมีปริมาณสารในระบบคงที่ เนอ่ื งจาก
มีอัตราการเปล่ียนแปลงไปข้างหน้าเท่ากับอัตราการเปลี่ยนแปลงย้อนกลับเกิดข้ึนต่อเนื่องกัน
ตลอดเวลา เรียกว่า สมดุลพลวัต สาหรับสมดุลพลวัตของปฏิกิริยาเคมีท่ีผันกลับได้เรียกว่า สมดุลเคมี
ซง่ึ เปน็ สภาวะท่คี วามเข้มข้นของสารตั้งต้นและผลติ ภัณฑค์ งท่ีไม่เปล่ียนแปลงตามเวลา
3. จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้
3.1 ด้านความรู้ (K)

1. อธบิ ายความหมายของปฏกิ ริ ิยาผันกลับได้และสภาวะสมดุลได้ (K)
2. อธิบายการเปล่ียนแปลงความเข้มข้นของสาร อัตราการเกิดปฏิกิริยาไปข้างหน้า
และอัตราการเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าย้อนกลบั เมอ่ื เรม่ิ ปฏิกิริยาจนกระทั่งระบบอยูใ่ นสมดลุ ได้ (K)
3.2 ด้านทักษะ/กระบวนการคดิ (P)
ทาการทดลองเพ่ือศึกษาปฏิกิริยาของไอร์ออน(III)ไอออน (Fe3+) และไอร์ออน(II)ไอออน
(Fe2+) ได้ (P)
3.3 ด้านคณุ ลักษณะอนั พงึ ประสงค์ (A)
มีวินัยรับผดิ ชอบ ใฝ่เรยี นรู้ และมุ่งมั่นในการทางาน (A)

2

4. สาระการเรียนรู้
1. ความหมายของปฏกิ ิรยิ าผนั กลับไดแ้ ละสภาวะสมดุล
2. การเปลี่ยนแปลงความเข้มข้นของสาร อัตราการเกิดปฏิกิริยาไปข้างหน้า และอัตราการ

เกดิ ปฏกิ ิริยาย้อนกลบั เมอื่ เร่มิ ปฏิกริ ิยาจนกระท่ังระบบอยู่ในสมดุล
3. การทดลอง เร่ือง ปฏกิ ิริยาของไอร์ออน(III)ไอออน (Fe3+) และ ไอร์ออน(II)ไอออน (Fe2+)

5. กจิ กรรมการจัดการเรยี นรู้ (ใช้รูปแบบการสืบเสาะหาความรู้ (5Es Instructional Model))
1.ขนั้ สร้างความสนใจ (Engagement)
1.1 ครยู กตัวอยา่ งการเปลย่ี นแปลงของสารทีส่ ังเกตเหน็ ได้ง่าย เน่อื งจากการเปลีย่ นแปลง

ดังกล่าวเกิดข้ึนค่อนข้างเร็วและดาเนนิ ไปในทิศทางเดียว เช่น การเผาไหม้น้ามันเช้ือเพลิง การบูดเน่า
ของอาหาร การระเหดิ ของนา้ แขง็ แหง้ โดยใช้สือ่ PowerPoint เรือ่ ง สมดุลเคมี

(ก) การเผาไหมน้ ้ามันเชอ้ื เพลิง (ข) การบดู เนา่ ของอาหาร (ค) การระเหดิ ของน้าแข็งแห้ง
1.2 จากน้ันยกตัวอย่างปรากฏการณ์ในธรรมชาติหรือในชีวิตประจาวันที่ดูเสมือนว่าไม่มี

การเปลี่ยนแปลงของสารเกิดขึ้น เช่น หินงอกหินย้อยท่ีพบเห็นในถ้า แล้วใช้คาถาม นาว่า
“ปรากฏการณ์เหล่าน้ีมีการเปล่ียนแปลงของสารเกิดขึ้นหรือไม่ เพราะเหตุใดจึงไม่สามารถสังเกตเหน็
การเปลีย่ นแปลง และหากต้องการตรวจสอบวา่ มีการเปล่ยี นแปลงของสารอยหู่ รือไมจ่ ะทาได้อย่างไร”

1.3 ครูให้นักเรียนพิจารณาปริมาตรน้าในระบบเปิดและระบบปิด เมื่อเวลาผ่านไป ในรูป
9.1 จากหนังสือเรียนรายวชิ าเพ่ิมเติมวิทยาศาสตร์ เคมี ม.5 เล่ม 3 หน้า 97 จากนั้นอธิบายการลดลง
ของระดับน้าท่ีอยู่ในภาชนะเปิด แล้วใช้คาถามนาว่า “น้าในภาชนะปิดมีการระเหยเป็นไอน้าหรือไม่
มีกระบวนการใดท่ที าให้นา้ ในภาชนะที่ปิดฝามีระดับคงท่ี” เพ่อื นาเข้าสกู่ ิจกรรม 7

3

(ก) ภาชนะทเี่ ปิดฝา

(ข) ภาชนะที่ปดิ ฝา
เวลา
รปู 9.1 นา้ ท่อี ยู่ในภาชนะท่ีเปิดฝาและปดิ ฝา เม่ือเวลาผ่านไป

2. ขนั้ สารวจและคน้ หา (Exploration)
2.1 ครูให้นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 5 คน ร่วมกันทาการทดลองในกิจกรรมที่ 7

เรือ่ ง ปฏิกริ ิยาของไอรอ์ อน(III)ไอออน (Fe3+) และไอร์ออน(II)ไอออน (Fe2+)
2.2 ครูใช้รูปแบบการเรียนรู้แบบร่วมมือ เทคนิค LT มาจัดกระบวนการเรียนรู้

โดยกาหนดให้สมาชิกแตล่ ะคนภายในกลมุ่ มีบทบาทหนา้ ท่ีของตนเอง ดังน้ี
- สมาชิกคนท่ี 1: ทาหน้าที่เตรียมวัสดุ-อุปกรณ์ที่ใชใ้ นการทดลองเรอ่ื ง ปฏิกิริยาของ

ไอรอ์ อน(III)ไอออน (Fe3+) และไอรอ์ อน(II)ไอออน (Fe2+)
- สมาชิกคนท่ี 2: ทาหน้าท่ีอ่านวิธีการทดลอง ทาความเข้าใจ และอธิบายให้สมาชิก

ในกลมุ่ ฟัง
- สมาชกิ คนที่ 3: ทาหน้าท่ีบันทึกผลการทดลอง
- สมาชิกคนท่ี 4 และ 5: ทาหนา้ ทีน่ าเสนอผลการทดลอง

2.3 สมาชกิ ทกุ คนในกลุ่มชว่ ยกนั ลงมอื ทาการทดลอง
3. ขน้ั อธิบายและลงขอ้ สรุป (Explanation)

3.1 นักเรียนแต่ละกลุ่มส่งตัวแทน (สมาชิกคนที่ 4 และ 5 ของกลุ่ม) มานาเสนอผลการ
ทดลอง หลังจากนั้นให้นักเรียนทุกคนร่วมกันอภิปรายผลการทดลองจนมีความเข้าใจที่ตรงกันว่า
“Fe3+ ทาปฏิกิริยากับ I- ได้ผลิตภัณฑ์เป็น Fe2+ และ I2 ส่วน Fe2+ ทาปฏิกิริยากับ I2 ได้ผลิตภัณฑ์
เป็น Fe3+ และ I- แสดงว่าปฏิกิริยาทั้งสองมีความสัมพันธ์กัน โดยสารตั้งต้นของปฏิกิริยาหนึ่งจะเป็น
ผลติ ภัณฑข์ องอกี ปฏกิ ิรยิ าหนง่ึ ดงั น้นั ปฏกิ ริ ิยาดงั กล่าวน่าจะมีสมดุลเกิดข้นึ ”

4

3.2 ครูอธิบายเพ่ิมเติมเก่ียวกับปฏิกิริยาไปข้างหน้า ปฏิกิริยาย้อนกลับและปฏิกิริยาผัน
กลับได้ พร้อมทั้งยกตัวอย่างสมการเคมีประกอบการอธิบาย จากนั้นอธิบายเกี่ยวกับสมดุลเคมีของ
ปฏกิ ิริยาผันกลับได้ในระบบปดิ

4. ขัน้ ขยายความรู้ (Elaboration)
4.1 ครูใช้คาถามนาว่า ความเข้มข้นของสารตั้งต้นและผลิตภัณฑ์เม่ือเริ่มปฏิกิริยา

จนกระท่ังระบบอยู่ในสมดุลเป็นอย่างไร จากนั้นครูอธิบายเร่ือง ความเข้มข้นของสารเมื่อระบบเข้าสู่
สมดุล จากหนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติมวิทยาศาสตร์ เคมี ม.5 เล่ม 3 หน้า 104 – 107 และ
PowerPoint เรื่อง สมดุลเคมี

4.2 ครูยกตัวอย่างปฏิกิริยาเคมีระหว่างแก๊สไนโตรเจนไดออกไซด์ (NO2) และแก๊ส
ไดไนโตรเจนเตตรอกไซด์ (N2O4) แลว้ นาอภิปรายโดยใชค้ าถามว่า ถา้ เร่ิมต้นปฏิกริ ิยาโดยใช้ NO2 หรือ
N2O4 หรือสารท้ังสองชนิดระบบใดสามารถเข้าสู่สมดุลได้ พร้อมทั้งให้นักเรียนพิจารณารูป 9.3
จากหนงั สอื เรยี นรายวชิ าเพิ่มเตมิ วิทยาศาสตร์ เคมี ม.5 เลม่ 3 หน้า 106 เพ่อื ให้ได้ขอ้ สรุปว่าปฏิกิริยา
ผนั กลบั ไดใ้ ด ๆ ในระบบปิด ไม่วา่ จะเริ่มต้นด้วยสารใดกส็ ามารถเข้าสู่สมดุลได้

รปู 9.3 กราฟความสัมพันธ์ระหว่างความเข้มขน้ ของ N2O4 และ NO2 กบั เวลา
4.3 ครูอธิบายเกี่ยวกับอัตราการเกิดปฏิกิริยาไปข้างหน้าและอัตราการเกิดปฏิกิริยา
ย้อนกลับ ตั้งแต่เร่ิมต้นปฏิกิริยาจนเข้าสู่สมดุล โดยใช้รูป 9.4 จากหนังสือเรียนรายวิชาเพ่ิมเติม
วิทยาศาสตร์ เคมี ม.5 เลม่ 3 หนา้ 106 ประกอบการอธิบาย

รปู 9.4 กราฟความสัมพันธ์ของอัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมีกบั เวลาของปฏิกิรยิ า N2O4 (g) ⇌ NO2 (g)

5

4.4 ครูเปิดโอกาสให้นักเรียนซักถามข้อสงสัยในเน้ือหา เรื่อง สภาวะสมดุล ว่ามีส่วนไหน
ท่ียงั ไม่เขา้ ใจ และใหค้ วามรเู้ พม่ิ เติมในสว่ นนนั้ เพื่อจะใช้เป็นความรเู้ บื้องต้นสาหรบั การเรียนในเน้ือหา
ตอ่ ๆ ไป

5. ขนั้ ประเมิน (Evaluation)
5.1 ครูประเมินผลนกั เรยี น โดยการสังเกตพฤติกรรมการทางานกลุ่ม
5.2 ครูวัดและประเมินผลจากการนาเสนอผลการทดลอง เรื่อง ปฏิกิริยาของไอร์ออน

(III)ไอออน (Fe3+) และไอรอ์ อน(II)ไอออน (Fe2+)
5.3 นกั เรยี นและครูร่วมกนั สรุปเก่ียวกับสภาวะสมดลุ ดังนี้
- สมดุลเคมี (Chemical equilibrium) คือสภาวะที่ความเข้มข้นของสารตั้งต้น

และสารผลติ ภัณฑ์ไมเ่ ปลยี่ นแปลงอีกแม้เวลาผ่านไป เราจะเรียกวา่ ปฏิกริ ยิ าเคมนี น้ั อยู่ในสมดลุ
- สภาวะสมดุล (Equilibrium state) หมายถึง ภาวะที่ระบบมีสมบัติคงที่หรือภาวะ

ที่สารต้ังต้นและสารผลิตภัณฑ์ทุกชนิดมีปริมาณหรือความเข้มข้นคงที่ หรือภาวะที่อัตราการ
เปลยี่ นแปลงไปข้างหนา้ เท่ากบั อัตราการเปล่ยี นแปลงย้อนกลับ

- ปฏิกิรยิ าทผ่ี ันกลับไม่ได้ มีลกั ษณะดงั น้ี
1) เกิดในระบบเปิดหรอื ปิดกไ็ ด้
2) มีเฉพาะการเปลยี่ นแปลงไปข้างหนา้
3) ผลิตภัณฑ์ไม่เปลี่ยนกลับมาเปน็ สารตง้ั ตน้
4) เมื่อปฏิกิริยาเกิดขึ้นสมบรูณ์ในระบบสารตั้งต้นจะหมดไป เหลือแต่

ผลิตภัณฑ์ท่ีเกิดขน้ึ
- ปฏิกริ ิยาทผ่ี ันกลบั ได้
1) เกิดในระบบปดิ เท่านัน้
2) มีท้ังการเปลย่ี นแปลงไปข้างหนา้ และการเปลย่ี นแปลงยอ้ นกลับ
3) ผลิตภณั ฑ์สามารถเปล่ยี นกลบั มาเป็นสารตง้ั ตน้ ได้
4) ในระบบจะมที ้ังสารต้งั ตน้ และผลิตภัณฑ์อยู่ทุกชนิด

6. สื่อและแหล่งการเรยี นรู้
1. PowerPoint เรอื่ ง สมดุลเคมี
2. หนังสอื เรยี นรายวิชาเพิ่มเติมวทิ ยาศาสตร์ เคมี ม.5 เล่ม 3 หน่วยการเรยี นรทู้ ่ี 9 สมดลุ เคมี
3. ใบกจิ กรรมท่ี 7 เร่ือง ปฏิกิริยาของไอร์ออน(III)ไอออน (Fe3+) และไอรอ์ อน(II)ไอออน (Fe2+)
4. วสั ดุ-อปุ กรณ์ท่ีใช้ในการทดลอง เรื่อง ปฏิกริ ิยาของไอร์ออน(III)ไอออน (Fe3+) และไอร์ออน

(II)ไอออน (Fe2+)

6

7. การวัดและประเมนิ ผล

จุดประสงค์การเรยี นรู้ วธิ กี ารวดั ผล เครอ่ื งมอื ท่ีใช้วดั เกณฑ์การประเมินผล

ดา้ นความรู้ (K)

1. อธิบายความหมายของ - ตรวจรายงาน - แบบตรวจ - ผ่านเกณฑ์ 70 %

ป ฏิ กิ ริ ย า ผั น ก ลั บ ไ ด้ แ ล ะ ปฏิบตั ิการทดลอง รายงาน ขึน้ ไป

สภาวะสมดลุ ได้ ปฏบิ ัตกิ ารทดลอง

2. อธิบายการเปลี่ยนแปลง - ตรวจรายงาน - แบบตรวจ - ผ่านเกณฑ์ 70 %

ค ว า ม เ ข้ ม ข้ น ข อ ง ส า ร ปฏิบตั ิการทดลอง รายงาน ขึ้นไป

อั ต ร า ก า ร เ กิ ด ป ฏิ กิ ริ ย า ไ ป ปฏบิ ัตกิ ารทดลอง

ข้ า ง ห น้ า แ ล ะ อั ต ร า ก า ร

เกิดปฏิกริ ยิ าย้อนกลับ เมือ่ เร่ิม

ปฏิกิริยาจนกระท่ังระบบอยู่

ในสมดลุ ได้

ด้านทักษะ/กระบวนการคิด

(P)

ทาการทดลองเพ่ือศึกษา - ประเมินทักษะ - แบบประเมนิ - ผา่ นเกณฑ์ 70 %

ป ฏิ กิ ริ ย า ข อ ง ไ อ ร์ อ อ น ปฏบิ ัตกิ ารทดลอง ทักษะปฏบิ ัติการ ข้นึ ไป

(III)ไอออน (Fe3+) และไอร์ออน ทดลอง

(II)ไอออน (Fe2+)

ด้ า น คุ ณ ลั ก ษ ณ ะ อั น พึ ง

ประสงค์ (A) - สงั เกต - แบบสังเกต - ผ่านเกณฑ์ในระดับดี

มีวินัยรับผิดชอบ ใฝ่เรียนรู้ พฤติกรรมการ พฤติกรรมการ ขนึ้ ไป

และมุง่ ม่ันในการทางาน ทางานกลม่ ทางานกลมุ่

- ประเมิน - แบบประเมิน

คุณลกั ษณะอันพึง คุณลกั ษณะอันพึง

ประสงค์ ประสงค์

7

8. บันทกึ หลงั สอน

บนั ทกึ ความคิดเหน็ และข้อเสนอแนะ

ความคิดเห็นและข้อเสนอแนะของครูพเ่ี ล้ียง

1. ไดท้ าการตรวจแผนการจัดการเรยี นรแู้ ล้ว เปน็ แผนการจัดการเรียนรทู้ ี่

 ดีมาก  ดี  พอใช้  ควรปรับปรงุ

 สามารถนาไปจัดกจิ กรรมการเรียนรูไ้ ด้

 ควรปรบั ปรุงก่อนนาไปใช้

2. ขอ้ เสนอแนะอ่นื ๆ

............................................................................................................................. ...................................

................................................................................................ ................................................................

ลงชอ่ื .............................................................
(นางรุง่ นภาลัย ราชภักดี)

ตาแหนง่ ครพู ่ีเลย้ี งและหัวหน้ากลุม่ สาระการเรียนรู้วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี
วนั ท่ี.........เดือน.......................พ.ศ..............

ความคิดเห็นของผูบ้ รหิ ารสถานศึกษา/ผู้ทไ่ี ดร้ ับมอบหมาย

1. ได้ทาการตรวจแผนการจัดการเรียนรู้แลว้ เปน็ แผนการจัดการเรียนรู้ที่

 ดีมาก  ดี  พอใช้  ควรปรบั ปรงุ

 สามารถนาไปจัดกจิ กรรมการเรยี นรไู้ ด้

 ควรปรับปรงุ ก่อนนาไปใช้

2. ข้อเสนอแนะอ่ืน ๆ

............................................................................................................................. ...................................

................................................................................................ ................................................................

ลงช่อื .............................................................
(นางสาวมนฤทัย หลวงวงษ์)

ตาแหนง่ รองผู้อานวยการโรงเรยี นพิบลู ยร์ กั ษ์พทิ ยา
วนั ท่.ี ........เดือน.......................พ.ศ..............

8

บนั ทึกผลหลังการสอน ชัน้ มัธยมศกึ ษาปีที่ ม.5/1
วนั ท่.ี ..............................................................

ผลการจัดการเรยี นรู้

ปัญหาและอปุ สรรค

แนวทางการแกไ้ ขปญั หา

ลงชือ่ .............................................................
(นางสาวชลดา สมนอ้ ย)

นักศึกษาปฏบิ ตั กิ ารสอนในสถานศกึ ษา
วันที่.........เดือน.......................พ.ศ..............

9

บนั ทึกผลหลังการสอน ชน้ั มัธยมศกึ ษาปีที่ ม.5/2
วนั ท่.ี ..............................................................

ผลการจัดการเรยี นรู้

ปัญหาและอปุ สรรค

แนวทางการแกไ้ ขปญั หา

ลงชื่อ.............................................................
(นางสาวชลดา สมนอ้ ย)

นักศกึ ษาปฏบิ ตั กิ ารสอนในสถานศึกษา
วนั ที่.........เดอื น.......................พ.ศ..............

10

ใบกจิ กรรมที่ 7
เรือ่ ง ปฏกิ ริ ิยาของไอร์ออน(III)ไอออน (Fe3+) และ ไอรอ์ อน(II)ไอออน (Fe2+)

คาชีแ้ จง
ให้นักเรียนอ่านจุดประสงค์การทดลอง และอ่านวิธีการทดลอง แล้วทาการทดลองให้ถูกต้อง

พร้อมทง้ั บันทึกผลการทดลอง
จดุ ประสงค์
1. ทดสอบปฏิกิริยาระหว่างไอร์ออน(III)ไอออน (Fe3+) กับไอโอไดด์ไอออน (I-) กับไอโอดีน (I2)

พร้อมท้งั เขยี นสมการเคมี
2. ทดสอบปฏิกิริยาระหว่างไอร์ออน(III)ไอออน (Fe2+) กับไอโอดีน (I2) พร้อมท้ังเขียนสมการ

เคมี
3. บอกความสมั พันธข์ องปฏิกิริยาระหว่างไอร์ออน(III)ไอออนกับไอโอไดด์ไอออนกบั ปฏิกิริยา

ระหว่างไอรอ์ อน(II)ไอออนกับไอโอดีน
วัสดุอปุ กรณแ์ ละสารเคมี
1. สารละลายไอรอ์ อน(III)ไนเทรต (Fe(NO3)3) 0.05 mol/L
2. สารละลายแอมโมเนยี ไอร์ออน(II)ซัลเฟต ((NH4)2Fe(SO4)2) 0.05 mol/L
3. สารละลายโพแทสเซียมไอโอไดด์ (KI) 0.05 mol/L
4. สารละลายไอโอดนี ในเอทานอล (I2) 1%
5. สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด์ (NaOH) 0.1 mol/L
6. สารละลายโพแทสเซียมเฮกซะไซยาโนเฟอเรต(III) (K3Fe(CN)6) 0.1 mol/L
7. สารละลายซิลเวอร์ไนเทรต (AgNO3) 0.1 mol/L
8. นา้ แปง้ สุก 1%
9. หลอดทดลองขนาดเลก็
10. จานหลมุ พลาสติก
11. หลอดหยด
12. ไมจ้ ิ้มฟัน

11

วธิ กี ารทดลอง D
- การเตรยี มสารสาหรับการทดสอบ
1. เตรียมจานหลมุ พลาสติกและตดิ ฉลากดงั รูป

คอลมั น์
ABC

แถวท่ี 1

แถวท่ี 2

แถวท่ี 3

2. หยดสารละลายท่ีใช้ทดสอบตามที่ระบุในแต่ละคอลัมน์ ในทุกแถว หลุมละ 3 หยด

ดังนี้

คอลัมน์ ABCD

สารท่ีเตมิ (ทุกแถว) NaOH K3Fe(CN)6 AgNO3 น้าแปง้ สุก

ตอนท่ี 1 Fe3+ Fe2+ I- และ I2
1. หยดสารละลายต่อไปนี้ ลงในหลุมของแถวท่ี 1 หลมุ ละ 2 หยด คนสารละลายให้เข้ากัน

คอลัมน์ A B C D

สารที่เตมิ (แถวท่ี 1 ) Fe(NO3)3 (NH4)2Fe(SO4)2 KI I2

2. บันทึกการเปล่ียนแปลงในแต่ละหลุม และเก็บสารไว้เพื่อเปรียบเทียบผลการทดสอบ

ในตอนท่ี 2 และตอนที่ 3

ตอนที่ 2 การทดสอบสารในปฏิกริ ยิ าเคมรี ะหว่าง Fe3+ กับ I-

1. ใส่ Fe(NO3)3 ลงในหลอดทดลอง 10 หยด จากน้ันเติม KI ลงไป 10 หยด เขย่าเบา ๆ
สังเกตการเปลยี่ นแปลง และบันทึกผล

2. นาสารผสมจากข้อ 1 มาหยดในจานหลุม ในแถวที่ 2 หลุมละ 2 หยด คนสารละลาย
ให้เขา้ กนั สงั เกตการเปลย่ี นแปลง และบนั ทึกผล

3. เปรยี บเทียบสีหรือตะกอนของสารในแถวที่ 2 กับแถวที่ 1 ของแตล่ ะคอลัมน์

12

ตอนที่ 3 การทดสอบสารในปฏกิ ริ ยิ าเคมรี ะหวา่ ง Fe2+ กับ I2
1. ใส่ (NH4)2Fe(SO4)2 ลงในหลอดทดลอง 10 หยด แล้วเติม I2 10 หยด เขย่าเบา ๆ

สังเกตการเปลีย่ นแปลง และบันทึกผล
2. นาสารผสมจากข้อ 1 มาหยดในจานหลุม ในแถวที่ 3 หลุมละ 2 หยด คนสารละลาย

ใหเ้ ขา้ กัน สังเกตการเปล่ียนแปลง และบนั ทึกผล
3. เปรียบเทียบสีหรือตะกอนของสารในแถวท่ี 3 กับแถวที่ 1 ของแตล่ ะคอลัมน์

13

บันทกึ ผลการทดลอง

- สารผสม การเปลย่ี นแปลงท่ีสงั เกตได้
สาร

Fe(NO3)3 + KI
(NH4)2Fe(SO4)2 + I2

- การทดสอบตอนท่ี 1 2 และ 3

การเปลีย่ นแปลงที่สังเกตได้

แถว คอลมั น์ A คอลัมน์ B คอลมั น์ C คอลัมน์ D
(มนี ้าแป้งสุก
ที่ (มี NaOH สาหรับ (มี K3Fe(CN)6 (มี AgNO3 สาหรบั สาหรับทดสอบ I2)
ทดสอบ Fe3+) สาหรับทดสอบFe2+) ทดสอบ I- )

1 เม่อื หยด เมอ่ื หยด KI เม่อื หยด I2
เมอื่ หยด Fe(NO3)3 (NH4)2Fe(SO4)2

2
เมือ่ หยด Fe(NO3)3 + KI

3
เมื่อหยด (NH4)2 Fe(SO4)2 + I2

14

สรปุ และอภิปรายผลการทดลอง

................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................. ...
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................................................ ....
............................................................................................................................. ...................................
............................................................................................................................. ...................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................

คาถามทา้ ยการทดลอง

เม่ือเติมสารละลายกรดไฮโดรคลอริกและน้าลงไป สารละลายคอปเปอร์(II)ซัลเฟตจะเกิดการ
เปลยี่ นแปลงอยา่ งไร เพราะเหตใุ ดจึงเปน็ เชน่ นัน้
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................. ...
................................................................................................................................................................

15

คาถามทา้ ยการทดลอง แนวคาตอบ

เม่ือเติมสารละลายกรดไฮโดรคลอริกและน้าลงไป สารละลายคอปเปอร์(II)ซัลเฟตจะเกิดการ
เปลย่ี นแปลงอย่างไร เพราะเหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น

เม่ือเติมสารละลาย HCl ลงไป สารละลาย CuSO4 จะเปล่ียนจากสีฟ้าไปเป็นสีเขียวแกม
เหลือง และเมื่อเติม HO ลไป สารละลายสีเขียวแกมเหลืองจะเปลี่ยนกลับมาเป็นสีฟ้าตามเดิม
เนอ่ื งจากปฏิกิรยิ าที่เกิดขึ้นเกดิ การผันกลบั ได้

16

แบบตรวจรายงานปฏบิ ตั ิการทดลอง

คาช้ีแจง: 1. ให้ผู้สอนตรวจการปฏิบัติการของนักเรียนตามรายการที่กาหนด แล้วขีด ลงในช่องท่ี
ตรงกบั ระดับคะแนน

2. เกณฑก์ ารประเมิน ผา่ นเกณฑ์ 70% หรอื 11 คะแนนขึ้นไป

ลาดับที่ รายการประเมิน ระดับคุณภาพ
3 2 1 หมายเหตุ
1 การกาหนดปญั หา
2 การต้งั สมมตุ ิฐาน 
3 รูปแบบการนาเสนอข้อมลู 
4 ความถูกต้องของผลการทดลอง 
5 การแปลความหมายข้อมูล และการสรุปผล 

รวม
รวมทั้งสนิ้

สรุปผลการประเมนิ  ผ่าน  ไม่ผา่ น
ขอ้ คดิ เหน็ เพ่ิมเติมเก่ยี วกับการตรวจรายงานของนักเรียน
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ลงช่อื .............................................................
(นางสาวชลดา สมนอ้ ย)

นักศกึ ษาปฏบิ ตั กิ ารสอนในสถานศกึ ษา
วันท.่ี ........เดือน.......................พ.ศ..............

17

เกณฑ์การให้คะแนนการตรวจรายงานปฏิบัติการทดลอง

รายงาน ระดับคะแนน
ปฏิบตั ิการทดลอง
1. การกาหนดปญั หา 3 21
กาหนดปัญหาไดช้ ัดเจน
2. การตง้ั สมมุติฐาน ตรงประเดน็ ท่ีต้องการ กาหนดปญั หาไดช้ ดั เจน กาหนดปัญหาไดช้ ัดเจน
ศึกษา
3. รปู แบบการนาเสนอ แตต่ รงประเดน็ ท่ี แตไ่ ม่ตรงประเด็นท่ี
ข้อมลู สมมตุ ฐิ านสอดคลอ้ งกับ
ปญั หาและแสดง ต้องการศึกษาเพียง ตอ้ งการศกึ ษา
4. ความถกู ต้องของผล ความสัมพันธ์ระหวา่ ง
การทดลอง เหตแุ ละผลชัดเจน บางสว่ น
5. การแปลความหมาย เนือ้ หาเหมาะสม
ขอ้ มลู และการสรุปผล มคี วามคดิ สร้างสรรค์ สมมุตฐิ านสอดคล้องกับ สมมตุ ิฐานไมส่ อดคล้อง
และมีความนา่ สนใจ
อย่างครบถ้วน ปญั หา กับปญั หาเพยี งบางสว่ น
ผลการทดลองถกู ต้อง
ตามหลกั ทฤษฎที กุ เน้ือหาเหมาะสม เนื้อหาเหมาะสม แตไ่ ม่
รายการ
แปลความหมายถกู ตอ้ ง มีความคดิ สร้างสรรค์ มคี วามคิดสร้างสรรค์
และการสรปุ ผล
สอดคล้องกับข้อมลู และมีความนา่ สนใจ และความนา่ สนใจ

บางสว่ น

ผลการทดลองถูกตอ้ ง ผลการทดลองไม่ถกู ต้อง

ตามหลักทฤษฎีเกอื บทุก ตามหลักทฤษฎีเกอื บทุก

รายการ รายการ

แปลความหมายถูกตอ้ ง แปลความหมายถูกต้อง

แต่สรุปผลไม่สอดคลอ้ ง บางสว่ น และสรปุ ผลไม่

กับขอ้ มลู สอดคลอ้ งกบั ขอ้ มูล

เกณฑก์ ารตัดสนิ คณุ ภาพ

ชว่ งคะแนน ระดบั คณุ ภาพ
11 – 15 ผ่าน
ตา่ กวา่ 11 ไมผ่ ่าน

18

แบบประเมินทักษะปฏบิ ตั กิ ารทดลอง

คาชแ้ี จง: 1. ใหผ้ ู้สอนประเมนิ การปฏิบัตกิ ารของนกั เรียนตามรายการท่ีกาหนด แล้วขีด ลงในช่อง
ทีต่ รงกับระดับคะแนน

2. เกณฑก์ ารประเมนิ ผา่ นเกณฑ์ 70% หรือ 11 คะแนนขนึ้ ไป

ลาดบั ท่ี รายการประเมิน ระดบั คุณภาพ
3 2 1 หมายเหตุ
1 การใช้อุปกรณ์และสารเคมี
2 ลาดับขนั้ ตอนการทดลอง 
3 ระยะเวลาท่ใี ช้ในการทดลอง 
4 การนาเสนอข้อมูลและสรปุ ผลการทดลอง 
5 การทาความสะอาดและจัดเกบ็ อุปกรณ์ 

รวม
รวมทั้งสิ้น

สรปุ ผลการประเมนิ  ผ่าน  ไม่ผา่ น
ข้อคิดเหน็ เพิ่มเติมเก่ยี วกับการทกั ษะปฏบิ ตั กิ ารของนักเรียน
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ลงช่อื .............................................................
(นางสาวชลดา สมนอ้ ย)

นักศึกษาปฏบิ ัตกิ ารสอนในสถานศกึ ษา
วนั ที่.........เดือน.......................พ.ศ..............

19

เกณฑก์ ารใหค้ ะแนนการประเมินทกั ษะปฏบิ ตั ิการทดลอง

ทักษะ 3 ระดบั คะแนน 1
ปฏบิ ัติการทดลอง ใช้อุปกรณแ์ ละสารเคมี 2 ใชอ้ ปุ กรณ์บางชนดิ
1. การใช้อุปกรณ์และ ถูกต้องทกุ ชนดิ ถกู ต้องตามหลกั การใช้
สารเคมี ใชอ้ ปุ กรณบ์ างชนดิ อปุ กรณ์ แตใ่ ช้สารเคมี
มกี ารวางแผนและ ถกู ตอ้ งตามหลักการใช้ ไมถ่ กู ต้อง
2. ลาดบั ข้ันตอนการ ดาเนินการทดลองได้ อปุ กรณ์ และใช้สารเคมี ไมม่ กี ารวางแผน
ทดลอง ถูกต้องตามขนั้ ตอน ถูกตอ้ ง แต่ดาเนินการทดลองได้
ทาการทดลอง มีการวางแผน ถูกตอ้ งตามข้นั ตอน
3. ระยะเวลาท่ีใช้ใน ตอบคาถาม และ แตด่ าเนินการทดลองได้ ทาการทดลอง
การทดลอง สรปุ ผลการทดลองทนั ถกู ตอ้ งบางขนั้ ตอน ตอบคาถาม และ
ตามเวลาท่กี าหนด ทาการทดลอง สรุปผลการทดลองเกนิ
4. การนาเสนอข้อมูล บันทกึ ผลการทดลอง ตอบคาถาม และ เวลาที่กาหนด 10 นาที
และสรปุ ผลการทดลอง และสรุปผลการทดลอง สรปุ ผลการทดลองเกิน บันทกึ ผลการทดลอง
ถูกต้องท้งั หมด เวลาที่กาหนด 5 นาที สรปุ ผล และนาเสนอ
5. การทาความสะอาด และนาเสนอเปน็ บนั ทึกผลการทดลอง ขอ้ มลู ได้ แตข่ ้อมลู
และจดั เกบ็ อปุ กรณ์ ข้ันตอน และสรปุ ผลการทดลอง ถกู ต้องบางส่วน
ทาความสะอาดอุปกรณ์ ถูกตอ้ งทง้ั หมด
ทุกชน้ิ เรยี บร้อย แตน่ าเสนอยังไม่เปน็ ทาความสะอาดอุปกรณ์
และเกบ็ ไดอ้ ยา่ งถูกต้อง ข้นั ตอน ทุกช้ินแตไ่ มส่ ะอาด
เป็นระเบียบ ทาความสะอาดอปุ กรณ์ หรืออุปกรณ์เสียหาย
ทกุ ชนิ้ แตไ่ มส่ ะอาด บางส่วนและจดั เก็บ
และเกบ็ ได้อยา่ งถูกต้อง อยา่ งไมเ่ ปน็ ระเบยี บ
เป็นระเบยี บ

เกณฑก์ ารตัดสินคณุ ภาพ

ชว่ งคะแนน ระดับคณุ ภาพ
11 – 15 ผ่าน
ต่ากว่า 11 ไมผ่ า่ น

20

แบบสงั เกตพฤตกิ รรมการทางานกลุ่ม 5/1

คาชี้แจง: ให้ผู้สอนสงั เกตพฤติกรรมของนักเรยี นในระหวา่ งเรียนและนอกเวลาเรยี น แล้วขีด ลงใน
ชอ่ งทตี่ รงกบั ระดบั คะแนน

ลาดับ ชอื่ -สกุล การแสดง การยอมรบั การทางาน ความมนี า้ ใจ การมี รวม
ที่ ของนักเรยี น ความคิดเห็น ฟงั คนอนื่ ตามทไ่ี ดร้ บั สว่ นรว่ มใน 15
มอบหมาย การปรบั ปรุง คะแนน
ผลงานกลุ่ม

321321321321321

1. นายจกั รพงศ์ นาวนั

2. นายจกั รพรรดิ์ มาตเหลอื ง

3. นายฐานวัฒน์ ชาตวิ งศ์

4. นายปรนิ ทร พิลาพรม

5. นายมงคล นิลพนั ธ์

6. นายรงุ่ ภพ รอบรู้

7. นายสถิตคณุ บญุ พา

8. นายสทิ ธกิ ร บวั ปา่

9. นางสาวเปรมฤทัย กนั หาวาปี

10. นางสาวชรินรตั น์ สองสี

11. นางสาวทยดิ า ไชยแกว้

12. นางสาวธนัญญา สงิ ห์กาล

13. นางสาวธนกิ า ปีเจรญิ

14. นางสาวธดิ ารตั น์ ศรวี ชิ า

15. นางสาวนนั ทน์ ภสั บุญศรี

16. นางสาวนญิ าภรณ์ ไมยะปัน

17. นางสาวพัชรดิ า วิเศษคุณ

18. นางสาวพิระชฎั สมบูรณ์

19. นางสาวมณรี ัตน์ ประทมุ คา

20. นางสาววรรณนภา บญุ จนั ทร์

21. นางสาวศริ ิลักษณ์ ยศย่ิง

22. นางสาวศุนนั ทท์ า สวุ รไตร

23. นางสาวสุกัญญา มติ ะมะ

24. นางสาวสชุ านันท์ พรมรักษ์

25. นางสาวสพุ ัตรา สายคาภา

26. นางสาวอารยี า ไชยคาจันทร์

27. นางสาวจริ าภรณ์ ตองอ่อน

28. นางสาวธนพร ประทมุ เขต

29. นางสาวบษุ บา บุญทศ

30. นางสาวมุธติ า กิจนอก

21

แบบสังเกตพฤตกิ รรมการทางานกลุม่ 5/1 (ต่อ)

คาชแี้ จง: ให้ผสู้ อนสังเกตพฤติกรรมของนกั เรยี นในระหวา่ งเรียนและนอกเวลาเรยี น แลว้ ขีด ลงใน
ชอ่ งที่ตรงกบั ระดบั คะแนน

ลาดับ ชอื่ -สกลุ การแสดง การยอมรับ การทางาน ความมีน้าใจ การมี รวม
ท่ี ของนกั เรียน ความคดิ เหน็ ฟังคนอ่นื ตามทไ่ี ด้รบั 321 สว่ นรว่ มใน 15
มอบหมาย การปรับปรุง คะแนน
31. นางสาวศรดุ า โคตรสาขา 321 321 ผลงานกลุ่ม
32. นางสาวศริ นิ ดา คณุ ศรี 321
33. นางสาวอรทัย คาภิเนตร 321
34. นางสาวสิรนิ ทรา เมา้ ราษี
35. นางสาวสุกญั ญา คะเรรมั ย์
36. นางสาวสุนนั ทา วรสังข์
37. นายวรี ะยทุ ธ โสมเกตรนิ

ลงช่อื .............................................................
(นางสาวชลดา สมนอ้ ย)

นกั ศกึ ษาปฏบิ ัตกิ ารสอนในสถานศึกษา
วนั ที.่ ........เดือน.......................พ.ศ..............

เกณฑ์การใหค้ ะแนน

ปฏิบตั ิหรอื แสดงพฤติกรรมอย่างสม่าเสมอ ให้ 3 คะแนน

ปฏบิ ัตหิ รอื แสดงพฤตกิ รรมบ่อยครั้ง ให้ 2 คะแนน

ปฏบิ ัตหิ รือแสดงพฤติกรรมบางคร้ัง ให้ 1 คะแนน

เกณฑ์การตดั สินคณุ ภาพ ระดับคณุ ภาพ
ชว่ งคะแนน ดมี าก
14 – 15 ดี
11 – 13 พอใช้
8 – 10 ปรบั ปรงุ
ตา่ กว่า 8

22

แบบสงั เกตพฤตกิ รรมการทางานกลุ่ม 5/2

คาช้ีแจง: ใหผ้ ้สู อนสังเกตพฤติกรรมของนักเรยี นในระหวา่ งเรยี นและนอกเวลาเรียน แลว้ ขีด ลงใน
ช่องท่ีตรงกับระดับคะแนน

ลาดบั ชื่อ-สกุล การแสดง การยอมรบั การทางาน ความมนี า้ ใจ การมี รวม
ท่ี ของนกั เรียน ความคดิ เห็น ฟังคนอ่ืน ตามท่ไี ดร้ ับ สว่ นรว่ มใน 15
มอบหมาย การปรับปรงุ คะแนน
ผลงานกลุ่ม

321321321321321

1. นายจกั รนิ ทร์ ภเู ฮืองแกว้

2. นายชานน ศรพี ลเล็ก

3. นายนนั ทวฒั น์ คัดเจรญิ

4. นายปรชั ญา ไชยแกว้

5. นายสุวรรณภูมิ กาไร

6. นายณฐั วุฒิ บญุ ภา

7. นายธฤต คาสัตย์

8. นายธวชั ชัย ปอ้ งบุญจนั ทร์

9. นายบรู พา ธรรมมณกี ารณ์

10. นายวงศธร เบา้ ทองจันทร์

11. นายศภุ ชยั จาปาศรี

12. นางสาวจิตรลดา สนเลก็

13. นางสาวจรี พนั ธ์ พอ่ มี

14. นางสาวฐาตพิ ร เผือ่ แผ่

15. นางสาวพทุ ธรักษา ลุนไชยภา

16. นางสาววลิ าวัลย์ ฐานมน่ั

17. นางสาววรี ส์ ดุ า ชนะบวั

18. นางสาวอภัสรา พรมวนั

19. นายกฤติ เพ็ชรเสถียร

20. นายธนวัตน์ กิจจาวเิ ศษ

21. นายธรี ะเทพ สุขคล่ี

22. นางสาวรงุ่ ตะวนั นามวงศ์

23. นางสาวสรนิ ยา ไชยบบุ ผา

24. นางสาวปิยะพร คามลู

25. นางสาวไอรดา เชือกทอง

26. นางสาวนธิ วิ ดี ดงกลาง

27. นางสาวพิมพอ์ บั สร เม้าราษี

28. นางสาววณิ ทิ ร นนั ทานี

29. นางสาวสทุ ธิมา คาภมู ี

30. นายภควตั บุตรสมศรี

23

แบบสงั เกตพฤติกรรมการทางานกลมุ่ 5/2 (ต่อ)

คาชีแ้ จง: ให้ผู้สอนสังเกตพฤตกิ รรมของนักเรยี นในระหวา่ งเรียนและนอกเวลาเรยี น แลว้ ขีด ลงใน
ชอ่ งท่ีตรงกับระดบั คะแนน

ลาดบั ช่ือ-สกลุ การแสดง การยอมรบั การทางาน ความมีน้าใจ การมี รวม
ท่ี ของนกั เรยี น ความคิดเห็น ฟังคนอืน่ ตามท่ีได้รับ 321 ส่วนร่วมใน 15
มอบหมาย การปรับปรุง คะแนน
31. นางสาวเจนจริ า ต้นสิงหา 321 321 ผลงานกลุ่ม
321
321

ลงช่ือ.............................................................
(นางสาวชลดา สมนอ้ ย)

นักศกึ ษาปฏิบัตกิ ารสอนในสถานศึกษา
วันที่.........เดอื น.......................พ.ศ..............

เกณฑ์การให้คะแนน

ปฏบิ ัตหิ รอื แสดงพฤติกรรมอย่างสม่าเสมอ ให้ 3 คะแนน

ปฏิบัตหิ รือแสดงพฤตกิ รรมบ่อยครง้ั ให้ 2 คะแนน

ปฏบิ ตั หิ รอื แสดงพฤติกรรมบางคร้งั ให้ 1 คะแนน

เกณฑ์การตัดสนิ คุณภาพ ระดับคณุ ภาพ
ชว่ งคะแนน ดีมาก
14 – 15 ดี
11 – 13 พอใช้
8 – 10 ปรับปรุง
ต่ากวา่ 8

24

แบบประเมนิ คณุ ลักษณะอนั พึงประสงค์ 5/1

คาช้ีแจง: ให้ผ้สู อนสังเกตพฤตกิ รรมของนักเรียนในระหวา่ งเรยี นและนอกเวลาเรียน แล้วขดี ลงใน
ชอ่ งที่ตรงกับระดับคะแนน

ลาดบั ชื่อ-สกลุ มวี ินัย ใฝเ่ รียนรู้ มุ่งมน่ั ในการ รวม สรุปผล
ที่ ของนกั เรยี น รบั ผิดชอบ 321 ทางาน 9 การประเมิน
คะแนน
1. นายจกั รพงศ์ นาวนั 321 321 ผา่ น ไม่ผา่ น
2. นายจกั รพรรด์ิ มาตเหลอื ง
3. นายฐานวัฒน์ ชาตวิ งศ์
4. นายปรินทร พลิ าพรม
5. นายมงคล นิลพันธ์
6. นายร่งุ ภพ รอบรู้
7. นายสถติ คุณ บุญพา
8. นายสทิ ธกิ ร บวั ปา่
9. นางสาวเปรมฤทยั กนั หาวาปี
10. นางสาวชรนิ รตั น์ สองสี
11. นางสาวทยดิ า ไชยแกว้
12. นางสาวธนัญญา สงิ หก์ าล
13. นางสาวธนกิ า ปเี จรญิ
14. นางสาวธิดารตั น์ ศรวี ชิ า
15. นางสาวนนั ท์นภสั บญุ ศรี
16. นางสาวนญิ าภรณ์ ไมยะปนั
17. นางสาวพชั ริดา วเิ ศษคุณ
18. นางสาวพริ ะชฎั สมบรู ณ์
19. นางสาวมณีรตั น์ ประทมุ คา
20. นางสาววรรณนภา บญุ จันทร์
21. นางสาวศิริลักษณ์ ยศยงิ่
22. นางสาวศุนนั ทท์ า สุวรไตร
23. นางสาวสุกญั ญา มิตะมะ
24. นางสาวสชุ านันท์ พรมรักษ์
25. นางสาวสุพัตรา สายคาภา
26. นางสาวอารยี า ไชยคาจันทร์
27. นางสาวจิราภรณ์ ตองอ่อน
28. นางสาวธนพร ประทมุ เขต
29. นางสาวบษุ บา บญุ ทศ
30. นางสาวมธุ ิตา กจิ นอก
31. นางสาวศรดุ า โคตรสาขา
32. นางสาวศิรนิ ดา คุณศรี

25

แบบประเมินคณุ ลักษณะอันพงึ ประสงค์ 5/1 (ต่อ)

คาช้แี จง: ให้ผ้สู อนสงั เกตพฤติกรรมของนักเรยี นในระหวา่ งเรียนและนอกเวลาเรยี น แลว้ ขดี ลงใน
ช่องท่ีตรงกบั ระดับคะแนน

ลาดับ ชอ่ื -สกลุ มวี นิ ัย ใฝเ่ รียนรู้ มุ่งมนั่ ในการ รวม สรุปผล
ท่ี ของนกั เรียน รบั ผดิ ชอบ 321 ทางาน 9 การประเมิน
คะแนน
33. นางสาวอรทยั คาภิเนตร 321 321 ผ่าน ไม่ผา่ น
34. นางสาวสริ ินทรา เมา้ ราษี
35. นางสาวสกุ ญั ญา คะเรรมั ย์
36. นางสาวสุนันทา วรสงั ข์
37. นายวีระยุทธ โสมเกตริน

ลงชอ่ื .............................................................
(นางสาวชลดา สมนอ้ ย)

นักศกึ ษาปฏิบัตกิ ารสอนในสถานศึกษา
วันท่ี.........เดอื น.......................พ.ศ..............

เกณฑ์การใหค้ ะแนน

ปฏบิ ตั หิ รือแสดงพฤติกรรมอย่างสม่าเสมอ ให้ 3 คะแนน

ปฏิบตั หิ รอื แสดงพฤติกรรมบ่อยครั้ง ให้ 2 คะแนน

ปฏิบัตหิ รือแสดงพฤตกิ รรมบางครง้ั ให้ 1 คะแนน

เกณฑ์การตดั สนิ คณุ ภาพ ระดบั คุณภาพ
ชว่ งคะแนน ดี
7-9
4-6 พอใช้
1-3 ปรบั ปรงุ

26

แบบประเมินคุณลกั ษณะอันพึงประสงค์ 5/2

คาชีแ้ จง: ใหผ้ ้สู อนสงั เกตพฤตกิ รรมของนักเรียนในระหว่างเรียนและนอกเวลาเรยี น แล้วขีด ลงใน
ชอ่ งทตี่ รงกับระดับคะแนน

ลาดบั ชอ่ื -สกุล มวี ินยั ใฝ่เรยี นรู้ มงุ่ มั่นในการ รวม สรปุ ผล
ท่ี ของนกั เรยี น รับผิดชอบ 321 ทางาน 9 การประเมิน
คะแนน
1. นายจกั รินทร์ ภเู ฮืองแก้ว 321 321 ผ่าน ไม่ผา่ น
2. นายชานน ศรพี ลเล็ก
3. นายนันทวัฒน์ คดั เจรญิ
4. นายปรชั ญา ไชยแก้ว
5. นายสุวรรณภูมิ กาไร
6. นายณฐั วฒุ ิ บุญภา
7. นายธฤต คาสัตย์
8. นายธวัชชัย ปอ้ งบุญจันทร์
9. นายบรู พา ธรรมมณีการณ์
10. นายวงศธร เบา้ ทองจันทร์
11. นายศุภชยั จาปาศรี
12. นางสาวจติ รลดา สนเลก็
13. นางสาวจรี พันธ์ พ่อมี
14. นางสาวฐาติพร เผ่ือแผ่
15. นางสาวพุทธรกั ษา ลุนไชยภา
16. นางสาววลิ าวลั ย์ ฐานมัน่
17. นางสาววรี ์สุดา ชนะบวั
18. นางสาวอภสั รา พรมวัน
19. นายกฤติ เพช็ รเสถียร
20. นายธนวตั น์ กจิ จาวเิ ศษ
21. นายธีระเทพ สุขคล่ี
22. นางสาวรุง่ ตะวัน นามวงศ์
23. นางสาวสรนิ ยา ไชยบบุ ผา
24. นางสาวปิยะพร คามลู
25. นางสาวไอรดา เชือกทอง
26. นางสาวนิธวิ ดี ดงกลาง
27. นางสาวพมิ พอ์ บั สร เม้าราษี
28. นางสาววิณทิ ร นนั ทานี
29. นางสาวสทุ ธมิ า คาภมู ี
30. นายภควตั บุตรสมศรี

27

แบบประเมนิ คุณลักษณะอันพึงประสงค์ 5/2 (ต่อ)

คาชีแ้ จง: ใหผ้ ้สู อนสังเกตพฤตกิ รรมของนักเรียนในระหวา่ งเรียนและนอกเวลาเรยี น แลว้ ขีด ลงใน
ช่องที่ตรงกับระดบั คะแนน

ลาดับ ชือ่ -สกลุ มวี นิ ยั ใฝ่เรยี นรู้ มงุ่ มั่นในการ รวม สรปุ ผล
ที่ ของนักเรียน รบั ผดิ ชอบ 321 ทางาน 9 การประเมิน
คะแนน
31. นางสาวเจนจิรา ต้นสงิ หา 321 321 ผา่ น ไม่ผา่ น

ลงชื่อ.............................................................
(นางสาวชลดา สมนอ้ ย)

นักศกึ ษาปฏิบตั ิการสอนในสถานศกึ ษา
วนั ที่.........เดือน.......................พ.ศ..............

เกณฑ์การใหค้ ะแนน

ปฏิบตั ิหรือแสดงพฤติกรรมอย่างสม่าเสมอ ให้ 3 คะแนน

ปฏบิ ัตหิ รอื แสดงพฤตกิ รรมบ่อยครัง้ ให้ 2 คะแนน

ปฏิบัตหิ รือแสดงพฤตกิ รรมบางครั้ง ให้ 1 คะแนน

เกณฑ์การตดั สนิ คณุ ภาพ ระดบั คณุ ภาพ
ชว่ งคะแนน ดี
7-9
4-6 พอใช้
1-3 ปรับปรงุ

28

แผนการจัดการเรยี นรู้ท่ี 8

กลุม่ สาระการเรียนรูว้ ิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รายวิชาเคมี รหัสวชิ า ว32221
หนว่ ยการเรยี นรู้ที่ 9 สมดุลเคมี ชน้ั มธั ยมศึกษาปที ี่ 5
เร่อื ง ค่าคงทสี่ มดุล เวลา 2 ชัว่ โมง
ภาคเรยี นท่ี 1 สอนโดย นางสาวชลดา สมน้อย

1. สาระและผลการเรยี นรู้
สาระเคมี
เข้าใจการเขยี นและการดุลสมการเคมี ปรมิ าณสมั พนั ธ์ในปฏกิ ิริยาเคมี อัตราการเกดิ ปฏิกิริยา

เคมี สมดุลในปฏิกิริยาเคมี สมบัติและปฏิกิริยาของกรด-เบส ปฏิกิริยารีดอกซ์และเซลล์เคมีไฟฟ้า
รวมทัง้ การนาความรู้ไปใชป้ ระโยชน์

ผลการเรยี นรู้
1. คานวณคา่ คงที่สมดุลของปฏิกริ ยิ า

2. คานวณความเขม้ ข้นของสารทภี่ าวะสมดลุ

3. คานวณค่าคงท่สี มดลุ หรอื ความเขม้ ขน้ ของปฏิกริ ิยาหลายข้ันตอน

2. สาระสาคัญ
ที่สมดุลความเข้มข้นของผลิตภัณฑ์กับสารตั้งต้นมีความสัมพันธ์ท่ีเป็นค่าคงที่เรียกว่า ค่าคงท่ี

สมดุล ซึ่งเป็นค่าเฉพาะของแต่ละปฏิกิริยา ณ อุณหภูมิหน่ึง ๆ ค่าคงท่ีสมดุลสามารถนามาใช้ในการ
คานวณปริมาณของผลิตภัณฑ์หรือสารตั้งต้นท่ีสมดุลได้ นอกจากน้ีค่าคงท่ีสมดุลสามารถใช้บ่งบอกว่า
ปฏิกิริยาดาเนินไปข้างหน้าเกิดเป็นผลิตภัณฑ์ได้มากหรือน้อย เมื่อเทียบกับสารต้ังต้นค่าคงที่สมดุลมี
ความสัมพันธ์กับเลขสัมประสิทธใ์ิ นสมการเคมี และค่าคงท่ีสมดุลของปฏิกิริยาหลายขั้นตอนหาไดจ้ าก
ผลคณู ของค่าคงทสี่ มดลุ ของปฏิกิรยิ าย่อยทนี่ าสมการเคมีมารวมกัน
3. จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้

3.1 ด้านความรู้ (K)
1. อธบิ ายความหมายของคา่ คงทสี่ มดลุ ได้ (K)
2. อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างความเข้มข้นของสารต้ังต้นและผลิตภัณฑ์ในปฏิกิริยา

เคมที ีภ่ าวะสมดุลได้ (K)

29

3.2 ด้านทักษะ/กระบวนการคดิ (P)

1. สามารถเขยี นสมการหาคา่ คงที่สมดุลจากสมการเคมไี ด้ (P)

2. ตรวจสอบค่าคงท่ีสมดุลของปฏิกิริยาและความเข้มข้นของสารในปฏิกิริยาท่ีภาวะ

สมดุลได้ (P)

3.3 ด้านคุณลกั ษณะอันพึงประสงค์ (A)

มวี ินัยรบั ผดิ ชอบ ใฝเ่ รยี นรู้ และม่งุ มัน่ ในการทางาน (A)

4. สาระการเรยี นรู้

1. ค่าคงทสี่ มดุลของปฏกิ ิริยา

2. ความสัมพันธ์ระหว่างความเข้มข้นของสารต้ังต้นและผลิตภัณฑ์ ในปฏิกิริยาเคมีที่

ภาวะสมดลุ

5. กจิ กรรมการจัดการเรยี นรู้ (ใชร้ ปู แบบการสบื เสาะหาความรู้ (5Es Instructional Model))

1. ขนั้ สรา้ งความสนใจ (Engagement)

1.1 ครูให้นักเรียนพิจารณาความเข้มข้นของสารท่ีเริ่มต้น และท่ีสมดุลของปฏิกิริยาเคมี

ระหวา่ งแก๊สไฮโดรเจนกับแก๊สไอโอดีน ที่ 485 องศาเซลเซียส ในตาราง 9.1 จากหนงั สอื เรียนรายวิชา

เพิ่มเติมวิทยาศาสตร์ เคมี ม.5 เล่ม 3 หน้า 110 แล้วใช้คาถามว่า “อัตราส่วนความเข้มข้นของ

ผลิตภัณฑ์ต่อความเข้มข้นของสารตั้งต้นทั้งสองรูปแบบ และผลลัพธ์ที่ได้แตกต่างกันอย่างไร ”

ซงึ่ ควรไดค้ าตอบวา่ แตกต่างกนั ท่ี [HI] ยกกาลังสอง และผลลัพธ์ของอัตราส่วน [HI]2 ที่สมดลุ มคี ่าคงท่ี
[H2][I2]
1.2 ครูอธิบายเกี่ยวกับค่าคงท่ีสมดุลตามรายละเอียดในหนังสือเรียนรายวิชาเพ่ิมเติม

วทิ ยาศาสตร์ เคมี ม.5 เลม่ 3 หนา้ 110 แลว้ ใหน้ ักเรยี นตอบคาถามดังต่อไปนี้

- ตัวเลขยกกาลังของความเข้มข้นของสารต้ังต้นและผลติ ภัณฑ์ สอดคล้องกับตัวเลข

ใดในสมการเคมี

(แนวคาตอบ: ตวั เลขยกกาลงั ของความเขม้ ข้นของสารต้ังต้นและผลติ ภัณฑ์เป็นเลข

สัมประสิทธข์ิ องสารนน้ั )

1.3 ครูแสดงสมการเคมีและค่าคงที่สมดุลของปฏิกิริยาเคมีทั่วไป จากนั้นครูแสดงการ

เขียนค่าคงท่ีสมดุลตามตัวอย่าง 1 จากหนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติมวิทยาศาสตร์ เคมี ม.5 เล่ม 3

หน้า 111 และอธิบายว่า สาหรบั สารที่ความเขม้ ข้นไม่เปล่ียนแปลง เชน่ ของแข็ง ของเหลว สารทีเ่ ป็น

ตัวทาละลายจะไม่นามาใช้ในการคานวณค่าคงที่สมดุล โดยยกตัวอย่าง 2 และ 3 ประกอบการอธิบาย

จากหนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติมวิทยาศาสตร์ เคมี ม.5 เล่ม 3 หน้า 112 และ PowerPoint

เรือ่ ง สมดลุ เคมี

30

1.4 ครใู หน้ ักเรยี นตอบคาถามตรวจสอบความเขา้ ใจ

ตรวจสอบความเขา้ ใจ

คาช้แี จง: เขียนคา่ คงที่สมดลุ ของปฏกิ ิรยิ าเคมตี อ่ ไปน้ีในรปู อัตราส่วนความเขม้ ข้นของสาร

1. CO (g) + H2O (g) ⇌ CO2 (g) + H2 (g)

K = [CO2] [H2]
[CO] [H2O]
2. Fe2+ (aq) + Ag+ (aq) ⇌ Fe3+ (aq) + Ag (s)

K = [Fe3+]
[Fe2+] [Ag+]

3. 2Hg (l) + O2 (g) ⇌ 2HgO(s)

K = 1
[O2]

1.5 ครูอธิบายเกี่ยวกับการใช้ค่าคงท่ีสมดุลเปรียบเทียบปริมาณสารต้ังต้นกับผลิตภัณฑ์ที่

สมดุล จากน้ันยกตัวอย่างค่าคงที่สมดุลของปฏิกิริยาเคมีต่าง ๆ ดังตาราง 9.2 จากรายวิชาเพ่ิมเติม

วทิ ยาศาสตร์ เคมี ม.5 เลม่ 3 หนา้ 113 และ PowerPoint เรอื่ ง สมดลุ เคมี

2. ข้นั สารวจและค้นหา (Exploration)

2.1 ครูให้นักเรียนจับคู่กับเพื่อน โดยการจับสลาก แล้วร่วมกันฝึกคานวณเกี่ยวกับค่าคงที่

สมดุล จากตรวจสอบความเข้าใจ ในหนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติมวิทยาศาสตร์ เคมี ม.5 เล่ม 3

หนา้ 121

ตรวจสอบความเข้าใจ

คาชแ้ี จง: ให้นักเรยี นตอบคาถามต่อไปน้ี

1. แก๊สไนโตรเจน (N2) และแก๊สไฮโดรเจน (H2) ทาปฏิกิริยาเคมีในภาชนะขนาด

250 มิลลิลิตร ดังสมการเคมี N2 (g) + 3H2 (g) ⇌ 2NH3 (g) ที่ 700 เคลวิน ณ สมดุล
พบว่ามีแก๊สไนโตรเจน แก๊สไฮโดรเจน และแก๊สแอมโมเนีย (NH3) 0.200 0.750 และ 0.400

โมล ตามลาดบั คา่ คงท่ีสมดุลมีคา่ เทา่ ใด คานวณความเข้มข้นของสารแตล่ ะชนดิ ท่สี มดลุ

[N2] = 0.200 mol × 1000 mL = 0.800 mol/L
[H2] = 0.275500 mmLol × 10010LmL = 3.00 mol/L
[NH2] = 0.245000 mmLol × 10010LmL = 1.60 mol/L
250 mL
คานวณค่าคงทสี่ มดุล 1L

K= [NH3]2 = (1.60)2 = 0.119
[N2] [H2]3 (8.000) (3.00)3
ดงั นนั้ คา่ คงท่สี มดลุ ของปฏกิ ริ ิยามคี ่าเท่ากบั 0.119

31

2. ค่าคงที่สมดุลของปฏิกิริยา H2 (g) + I2 (g) ⇌ 2HI (g) เท่ากับ 54 ที่ 700
เคลวิน ณ สมดุล ที่อุณหภูมิเดียวกันนี้พบว่าในภาชนะขนาด 2.0 ลิตร มีแก๊สไฮโดรเจนไอ

โอไดด์ (HI) 0.6 โมล และแก๊สไฮโดรเจน (H2) 0.4 โมล จะมแี ก๊สไอโอดนี (I2) กโ่ี มลต่อลติ ร

คานวณความเขม้ ข้นของ HI และ H2 ทีส่ มดุล

[HI] = 0.6 mol = 0.3 mol/L
[H2] = 02.4.0mLol = 0.2 mol/L
2.0 L
คานวณความเขม้ ข้นของ I2

K= [HI]2
54 = [H(02.3] )[2I2]
[I2] = (0.(20).3[I)22]
(54) (0.2)
= 0.008 mol/L

ดงั นนั้ ท่ีสมดุลมีแกส๊ ไอโอดีน 0.008 โมลต่อลิตร

3. ปฏิกิริยา A (g) + 2B (g) ⇌ 2C(g) ที่อุณหภูมิหนึ่ง ถ้าผสมสาร A 1.00 โมล

กับสาร B 1.50 โมล ในภาชนะขนาด 2.00 ลิตร ท่ีสมดุลความเข้มข้นของ C เท่ากับ 0.700

โมล ค่าคงท่ีสมดุลมคี ่าเท่าใด

ความเข้มข้นเร่ิมต้น ความเข้มข้นที่เปลี่ยนไป และความเข้มข้นท่ีสมดุล สรุปได้

ดงั ตารางตอ่ ไปน้ี

ความเข้มขน้ A (g) + 2B (g) ⇌ 2C (g)
(mol/L)

เรมิ่ ตน้ 1.00 mol = 0.500 1.50 mol = 0.750 0
เปลย่ี นไป 2.00 L 2.00 L +0.350

-0.175 -0.350

สมดุล 0.500 – 0.175 = 0.750 – 0.350 = 0.700 mol = 0.350
0.325 0.400 2.00 L

K= [C]2
[A] [B]2
(0.350)2
= (0.325) (0.400)2

= 2.36

ดังนน้ั คา่ คงทส่ี มดุลมคี ่าเท่ากบั 2.36

32

4. ที่อุณหภมู ิหน่งึ ถ้าผสมแก๊สคารบ์ อนมอนอกไซด์ (CO) 0.065 โมล กบั ไอรอ์ อน(II)

ออกไซด์ (FeO) มากเกินพอในภาชนะขนาด 1.0 ลิตร ท่ีสมดุลมีแก๊สคาร์บอนมอนอกไซด์

และแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) อย่างละกี่โมล สมการเคมีแสดงปฏิกิริยาที่เกิดขึ้น

และคา่ คงท่ีสมดลุ ดังแสดง FeO (s) + CO (g) ⇌ Fe (s) + CO2 (g) K = 0.516
FeO และ Fe มสี ถานะของแขง็ จงึ ไมน่ ามาคานวณ

กาหนดให้ Δ[CO] = -X mol/L ดังน้ัน Δ[CO2] = +X mol/L ซ่ึงนาไปคานวณ
ความเข้มข้นท่ีสมดลุ ได้ดังตาราง

ความเขม้ ขน้ FeO (s) + CO (g) ⇌ Fe (s) + CO2 (g)
(mol/L)

เร่ิมตน้ - 0.065 mol = 0.065 - 0
เปลยี่ นไป 1.00 L +X

- -X -

Xสมดลุ - 0.065 - X - X

K= [CO]2
0.516 = [CO]X

(0.065 - X)
(0.516 × 0.065) – 0.516x = X

1.516x = (0.516 × 0.065)

X = 0.022 mol/L

นัน่ คอื [CO] = 0.065 mol/L – X

= 0.065 mol/L – 0.022 mol/L

= 0.043 mol/L

[CO2] = X mol/L = 0.022 mol/L
ทาการทดลองในภาชนะขนาด 1.0 ลิตร ดังน้ัน ที่สมดุลมีแก๊สคาร์บอน

มอนอกไซด์ 0.043 โมล และแกส๊ คาร์บอนไดออกไซด์ 0.022 โมล

3. ข้นั อธบิ ายและลงขอ้ สรุป (Explanation)
3.1 ครูสุ่มนักเรียน 6 คู่ ออกมาแสดงวิธีการคานวณตัวอย่างแต่ละข้อหน้าชั้นเรียนให้

ถูกต้อง โดยครูคอยเสริมความรใู้ นสว่ นทีน่ ักเรยี นยงั ไม่เข้าใจ
3.2 ครูยกตัวอย่างสมการเคมีท่ีมีการกลับข้างสมการ การคูณเลขสัมประสิทธิ์ในสมการ

เคมี และการรวมสมการเคมี แล้วให้นักเรียนเปรียบเทียบความสัมพันธ์ของค่าคงท่ีสมดุลในแต่ละ
ปฏกิ ิริยาเคมี ซง่ึ ควรสรปุ ได้ดงั นี้

33

- เม่อื กลับขา้ งสมการเคมคี า่ คงท่สี มดลุ จะเป็นสว่ นกลับของค่าคงท่ีสมดุลเดิม
- เม่ือมีการคูณเลขสัมประสิทธ์ิในสมการเคมีด้วย n ค่าคงท่ีสมดุลของปฏิกิริยาเคมี
จะมีคา่ เทา่ กับคา่ คงทีส่ มดลุ เดมิ ยกกาลงั n
- เมื่อมีการรวมสมการเคมีค่าคงที่สมดุลของปฏิกิริยาเคมีรวมจะมีค่าเท่ากับผลคูณ
ของค่าคงทส่ี มดลุ ของปฏิกริ ิยาเคมที ่ีมารวมกนั
3.3 ครูอธิบายเพิ่มเติมว่า การเปลี่ยนเลขสมั ประสิทธม์ิ ีผลต่อค่าคงที่สมดุล ดังนั้นการระบุ
คา่ คงท่ีสมดลุ จงึ ตอ้ งแสดงสมการเคมขี องปฏิกริ ิยาเคมีน้ันดว้ ย
4. ขน้ั ขยายความรู้ (Elaboration)
4.1 ครูอธิบายการคานวณเก่ียวกับค่าคงท่ีสมดุลหรือความเข้มข้นของสารในปฏิกิริยา
หลายขั้นตอน โดยใช้ตัวอย่าง 10 จากหนังสือเรียนรายวิชาเพ่ิมเติมวิทยาศาสตร์ เคมี ม.5 เล่ม 3
หนา้ 124 – 125 ประกอบการอธิบาย
4.2 ครูเปดิ โอกาสใหน้ ักเรียนซักถามขอ้ สงสัยในเนื้อหา เรือ่ ง คา่ คงที่สมดุล วา่ มสี ว่ นไหนที่
ยังไม่เข้าใจ และให้ความรู้เพ่ิมเติมในส่วนน้ัน เพื่อจะใช้เป็นความรู้เบ้ืองต้นสาหรับการเรียนในเน้ือหา
ต่อ ๆ ไป
4.3 ครใู หน้ กั เรยี นทาแบบฝกึ หดั ที่ 8 เรื่อง ค่าคงท่ีสมดลุ
5. ข้นั ประเมนิ (Evaluation)
5.1 ครูประเมนิ ผลนักเรียน โดยการสงั เกตพฤติกรรมการทางานรายบุคคล พฤตกิ รรมการ
ทางานกลุ่ม
5.2 ครตู รวจสอบผลจากการทาแบบฝกึ หดั ที่ 8 เรือ่ ง ค่าคงทสี่ มดลุ
5.3 นกั เรียนและครรู ว่ มกันสรุปสาระสาคญั ได้ ดงั นี้
- ค่าคงท่ีสมดุลเป็นค่าท่ีบอกให้ทราบถึงทิศทางของการเกิดปฏิกิริยา คือ ถ้าค่าคงที่
สมดุลมีค่ามากกว่า 1 แสดงว่า ณ ภาวะสมดุลเกิดปฏิกิริยาไปข้างหน้ามากกว่าปฏิกิริยาย้อนกลับ
แต่ถ้าค่าคงที่สมดุลมีค่าน้อยกว่า 1 แสดงว่า ณ ภาวะสมดุลเกิดปฏิกิริยาย้อนกลับมากกว่าปฏิกิริยา
ไปข้างหน้า
- ค่าคงที่สมดุลของปฏิกิริยาย้อนกลับเป็นส่วนกลับกับค่าคงท่ีสมดุลของปฏิกิริยา
ไปขา้ งหน้า
- ค่าคงที่สมดุลของปฏิกิริยาเดียวกันที่มีตัวเลขที่ใช้ในการดุลสมการแตกต่างกัน
จะมคี า่ แตกตา่ งกนั
- ค่าคงที่สมดุลของปฏิกิริยารวมมีค่าเท่ากับผลคูณระหว่างค่าคงท่ีสมดุลของ
ปฏิกริ ยิ าย่อยในแต่ละขั้น

34

6. ส่ือและแหล่งการเรยี นรู้
1. หนังสือเรียนรายวิชาเพ่ิมเติมวิทยาศาสตร์ เคมี ม.5 เล่ม 3 หนว่ ยการเรียนรทู้ ่ี 9 สมดลุ เคมี
2. Power Point หน่วยการเรยี นรู้ที่ 9 เร่อื งสมดลุ เคมี
3. แบบฝึกหัดท่ี 8 เร่ือง ค่าคงท่สี มดุล

7. การวดั และประเมินผล

จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้ วธิ กี ารวดั ผล เครอ่ื งมือทใ่ี ช้วัด เกณฑก์ ารประเมนิ ผล

ด้านความรู้ (K) - ผา่ นเกณฑ์ 70 %
1. อธิบายความหมายของ - ตรวจแบบฝึกหัด - แบบฝกึ หดั ขึน้ ไป
- ผ่านเกณฑ์ 70 %
คา่ คงทสี่ มดุลได้ ขึ้นไป
2. อธิบายความสัมพันธ์ - ตรวจแบบฝึกหัด - แบบฝกึ หดั
- ผ่านเกณฑ์ 70 %
ระหว่างความเข้มข้นของสาร ขึ้นไป
ตั้ ง ต้ น แ ล ะ ผ ลิ ต ภั ณ ฑ์ ใ น
ปฏกิ ริ ิยาเคมที ่ภี าวะสมดลุ ได้ - ผา่ นเกณฑ์ 70 %
ด้านทักษะ/กระบวนการคิด ข้ึนไป
(P)

1. สามารถเขียนสมการหา - ตรวจแบบฝกึ หดั - แบบฝกึ หดั
ค่าคงที่สมดุลจากสมการเคมี
ได้

2. ตรวจสอบค่าคงท่ีสมดุล - ตรวจแบบฝกึ หดั - แบบฝกึ หดั
ของปฏิกิริยาและความเข้มขน้
ของสารในปฏิกิริยาท่ีภาวะ
สมดุลได้

35

7. การวัดและประเมินผล (ต่อ)

จดุ ประสงค์การเรยี นรู้ วิธกี ารวัดผล เคร่อื งมือท่ใี ช้วดั เกณฑก์ ารประเมินผล

ดา้ นคุณลักษณะอนั พงึ

ประสงค์ (A)

มีวินัยรับผิดชอบ ใฝ่เรียนรู้ - สงั เกต - แ บ บ สั ง เ ก ต - ผ่านเกณฑ์ในระดับ

และมงุ่ มน่ั ในการทางาน พฤติกรรมการ พ ฤ ติ ก ร ร ม ก า ร ดีขึน้ ไป

ทางานรายบุคคล ทางานรายบคุ คล

- สังเกต - แ บ บ สั ง เ ก ต

พฤติกรรมการ พ ฤ ติ ก ร ร ม ก า ร

ทางานกล่มุ ทางานกลุม่

- ประเมิน - แบบประเมิน

คุณลกั ษณะอนั พ่งึ คุณลักษณะอันพ่ึง

ประสงค์ ประสงค์

36

8. บันทกึ หลังสอน

บนั ทกึ ความคิดเห็นและข้อเสนอแนะ

ความคดิ เหน็ และข้อเสนอแนะของครูพีเ่ ล้ยี ง

1. ได้ทาการตรวจแผนการจัดการเรียนร้แู ล้ว เปน็ แผนการจัดการเรยี นรู้ท่ี

 ดมี าก  ดี  พอใช้  ควรปรับปรุง

 สามารถนาไปจดั กจิ กรรมการเรยี นรูไ้ ด้

 ควรปรบั ปรุงก่อนนาไปใช้

2. ข้อเสนอแนะอนื่ ๆ

................................................................................................................................................. ...............

.................................................................................................................... ............................................

ลงชอ่ื .............................................................
(นางรุ่งนภาลยั ราชภกั ดี)

ตาแหน่งครพู เ่ี ลี้ยงและหัวหนา้ กลุ่มสาระการเรยี นรู้วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี
วนั ที่.........เดือน.......................พ.ศ..............

ความคดิ เหน็ ของผบู้ ริหารสถานศกึ ษา/ผทู้ ไี่ ดร้ ับมอบหมาย

1. ไดท้ าการตรวจแผนการจัดการเรยี นรู้แล้ว เปน็ แผนการจัดการเรยี นรทู้ ่ี

 ดีมาก  ดี  พอใช้  ควรปรบั ปรุง

 สามารถนาไปจัดกิจกรรมการเรยี นรไู้ ด้

 ควรปรบั ปรงุ กอ่ นนาไปใช้

2. ข้อเสนอแนะอ่ืน ๆ

..................................................................................................... ...........................................................

............................................................................................................................. ...................................

ลงช่อื .............................................................
(นางสาวมนฤทยั หลวงวงษ์)

ตาแหน่งรองผอู้ านวยการโรงเรียนพบิ ลู ย์รักษ์พทิ ยา
วนั ที่.........เดือน.......................พ.ศ..............

37

บนั ทึกผลหลงั การสอน ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี ม.5/1
วนั ท.ี่ ..............................................................

ผลการจัดการเรยี นรู้

ปัญหาและอปุ สรรค

แนวทางการแกไ้ ขปญั หา

ลงชือ่ .............................................................
(นางสาวชลดา สมนอ้ ย)

นักศึกษาปฏบิ ัติการสอนในสถานศึกษา
วนั ท่ี.........เดอื น.......................พ.ศ..............

38

บนั ทึกผลหลงั การสอน ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี ม.5/2
วนั ท.ี่ ..............................................................

ผลการจัดการเรยี นรู้

ปัญหาและอปุ สรรค

แนวทางการแกไ้ ขปญั หา

ลงชือ่ .............................................................
(นางสาวชลดา สมนอ้ ย)

นักศึกษาปฏบิ ัติการสอนในสถานศึกษา
วนั ท่ี.........เดอื น.......................พ.ศ..............

39

แบบฝกึ หัดท่ี 8 เร่อื ง ค่าคงท่ีสมดลุ

คาชแ้ี จง: ให้นกั เรยี นตอบคาถามต่อไปนี้
1. ค่าคงทส่ี มดลุ (Chemical Equilibrium) คอื

2. ที่อณุ หภมู หิ นง่ึ ไดท้ าการเติมไอของไอโอดนี (I2) ลงในหลอดทดลอง ซ่ึงเป็นปฏิกิริยาปิด และบรรจุ
แก๊สไฮโดรเจน (H2)

H2 (g) + I2 (g) ⇌ 2HI (g)
จงอธิบายว่าความเข้มข้นของสารต้งั ต้นท้งั สองเปล่ียนแปลงอย่างไรบ้างเมื่อ
2.1 ขณะที่เร่ิมเติมไอโอดีน 2.2 ปฏกิ ิรยิ ากาลังดาเนินไป 2.3 ทีภ่ าวะสมดลุ

3. จงเขียนคา่ คงท่ีสมดลุ ของปฏกิ ิรยิ าตอ่ ไปนี้
1) Fe2+ (aq) + Ag+ (aq) ⇌ Fe3+ (aq) + Ag (s)
2) CO2 (g) + H2 (g) ⇌ CO (g) + H2O (l)
3) 3Fe (s) + 4H2O (l) ⇌ Fe3O4 (s) + 4H2 (g)

4. ปฏิกิริยา 2NO (g) + O2 (g) ⇌ 2NO (g) มีค่าคงที่สมดุลเท่ากับ 1 × 1014 จงหาค่าคงท่ีสมดุล

ของปฏกิ ริ ิยา NO (g) + 1 O2 (g) ⇌ NO (g)
2

40

5. ถ้าท่ีภาวะสมดุลมี PCl5 เข้มข้น 2.8 โมลาร์ PCl3 เข้มข้น 0.17 โมลาร์ และ Cl2 เข้มข้น 1.17 โม
ลาร์ จงหาคา่ คงทีส่ มดลุ ของปฏกิ ริ ิยาต่อไปน้ี

41

เฉลยแบบฝึกหดั ที่ 8 เรอื่ ง ค่าคงทสี่ มดุล

คาชแี้ จง: ให้นกั เรียนตอบคาถามต่อไปนี้
1. คา่ คงทสี่ มดุล (Chemical Equilibrium) คือ

คือ ความสัมพันธร์ ะหว่างความเข้มขน้ ของสารต่าง ๆ ณ ภาวะสมดุล เมอ่ื ปฏิกิริยาเคมีที่สาร A
ทาปฏกิ ริ ยิ ากบั สาร B ได้สาร C และสาร D เข้าสู่สภาวะสมดลุ

2. ท่อี ณุ หภูมหิ นง่ึ ไดท้ าการเติมไอของไอโอดนี (I2) ลงในหลอดทดลอง ซึง่ เปน็ ปฏกิ ริ ิยาปิด และบรรจุ
แก๊สไฮโดรเจน (H2)

H2 (g) + I2 (g) ⇌ 2HI (g)
จงอธบิ ายวา่ ความเข้มข้นของสารต้ังต้นทง้ั สองเปลีย่ นแปลงอย่างไรบ้างเม่ือ
2.1 ขณะทเ่ี ร่มิ เติมไอโอดนี 2.2 ปฏิกิรยิ ากาลงั ดาเนินไป 2.3 ทภี่ าวะสมดุล
2.1 ขณะทเี่ ริ่มเติมไอโอดีน: ไอโอดีนมีความเข้มขน้ มากขึน้ ตามปรมิ าณท่เี ตมิ ลงไป ไฮโดรเจน
เขา้ ทาปฏกิ ริ ยิ ากบั ไอโอดนี ทเี่ ติม จงึ มคี วามเข้มขน้ ลดลง
2.2 ปฏิกริ ยิ ากาลงั ดาเนนิ ไป: ความเขม้ ข้นของทั้งไฮโดรเจนและไอโอดนี ลดลง ความเข้มข้น
ของไฮโดรเจนไอโอไดด์ค่อย ๆ เพม่ิ ขึน้
2.3 ท่ีภาวะสมดุล: ความเข้มขน้ ของทั้งไฮโดรเจน ไอโอดนี และไฮโดรเจนไอโอไดดค์ งที่

3. จงเขยี นคา่ คงทสี่ มดุลของปฏกิ ริ ิยาตอ่ ไปนี้

1) Fe2+ (aq) + Ag+ (aq) ⇌ Fe3+ (aq) + Ag (s)

2) CO2 (g) + H2 (g) ⇌ CO (g) + H2O (l)

3) 3Fe (s) + 4H2O (l) ⇌ Fe3O4 (s) + 4H2 (g)

1) K = [Fe3+]
[Fe2+] [Ag+]

2) K = [CO]
[CO2] [H2]

3) K = [H2]4

2. ปฏิกิริยา 2NO (g) + O2 (g) ⇌ 2NO (g) มีค่าคงท่ีสมดุลเท่ากับ 1 × 1014 จงหาค่าคงท่ีสมดุล

ของปฏิกริ ยิ า NO (g) + 1 O2 (g) ⇌ NO (g)
K= 2
1
(1 × 1014
)2

= 1 × 107

42

3. ถ้าท่ีภาวะสมดุลมี PCl5 เข้มข้น 2.8 โมลาร์ PCl3 เข้มข้น 0.17 โมลาร์ และ Cl2 เข้มข้น 1.17
โมลาร์ จงหาค่าคงทีส่ มดุลของปฏิกิริยาตอ่ ไปนี้

PCl3 (g) + Cl2 (g) ⇌ PCl5 (g)

K = [PCl5]
[PCl3] [Cl2]
(2.8)
= (0.17) (1.17)

= 14.08

43

แบบสังเกตพฤติกรรมการทางานรายบุคคล

คาชี้แจง: ให้ผู้สอนสังเกตพฤติกรรมของนักเรียนในระหวา่ งเรียนและนอกเวลาเรียน แล้วขีด ลงใน
ชอ่ งตรงกบั ระดบั คะแนน

ลาดับท่ี รายการประเมิน ระดบั คณุ ภาพ
3 2 1 หมายเหตุ
1 การแสดงความคดิ เห็น
2 การยอมรับฟังความคิดเหน็ ของผู้อื่น 
3 การทางานตามหน้าท่ีทีไ่ ดร้ ับมอบหมาย 
4 ความมีน้าใจ 
5 การตรงต่อเวลา 

รวม
รวมทั้งสิน้

ลงชื่อ.............................................................
(นางสาวชลดา สมนอ้ ย)

นักศกึ ษาปฏิบัติการสอนในสถานศกึ ษา
วนั ท่.ี ........เดือน.......................พ.ศ..............

เกณฑก์ ารให้คะแนน

ปฏบิ ัติหรอื แสดงพฤตกิ รรมอย่างสมา่ เสมอ ให้ 3 คะแนน

ปฏิบัติหรอื แสดงพฤติกรรมบ่อยครัง้ ให้ 2 คะแนน

ปฏิบตั ิหรอื แสดงพฤตกิ รรมบางครง้ั ให้ 1 คะแนน

เกณฑ์การตัดสินคุณภาพ ระดบั คณุ ภาพ
ชว่ งคะแนน ดมี าก
14 – 15 ดี
11 – 13 พอใช้
8 – 10 ปรบั ปรงุ
ตา่ กวา่ 8

44

แบบสงั เกตพฤตกิ รรมการทางานกลุ่ม 5/1

คาชี้แจง: ให้ผู้สอนสงั เกตพฤติกรรมของนักเรยี นในระหวา่ งเรียนและนอกเวลาเรยี น แล้วขีด ลงใน
ชอ่ งทตี่ รงกบั ระดบั คะแนน

ลาดับ ชอื่ -สกุล การแสดง การยอมรบั การทางาน ความมนี า้ ใจ การมี รวม
ที่ ของนักเรยี น ความคิดเห็น ฟงั คนอนื่ ตามทไ่ี ดร้ บั สว่ นรว่ มใน 15
มอบหมาย การปรบั ปรุง คะแนน
ผลงานกลุ่ม

321321321321321

1. นายจกั รพงศ์ นาวนั

2. นายจกั รพรรดิ์ มาตเหลอื ง

3. นายฐานวัฒน์ ชาตวิ งศ์

4. นายปรนิ ทร พิลาพรม

5. นายมงคล นิลพนั ธ์

6. นายรงุ่ ภพ รอบรู้

7. นายสถิตคณุ บญุ พา

8. นายสทิ ธกิ ร บวั ปา่

9. นางสาวเปรมฤทัย กนั หาวาปี

10. นางสาวชรินรตั น์ สองสี

11. นางสาวทยดิ า ไชยแกว้

12. นางสาวธนัญญา สิงห์กาล

13. นางสาวธนกิ า ปีเจรญิ

14. นางสาวธดิ ารตั น์ ศรวี ิชา

15. นางสาวนนั ทน์ ภสั บุญศรี

16. นางสาวนญิ าภรณ์ ไมยะปัน

17. นางสาวพัชรดิ า วิเศษคุณ

18. นางสาวพิระชฎั สมบรู ณ์

19. นางสาวมณรี ัตน์ ประทมุ คา

20. นางสาววรรณนภา บญุ จนั ทร์

21. นางสาวศริ ิลักษณ์ ยศย่ิง

22. นางสาวศุนนั ทท์ า สวุ รไตร

23. นางสาวสุกัญญา มติ ะมะ

24. นางสาวสชุ านันท์ พรมรักษ์

25. นางสาวสพุ ัตรา สายคาภา

26. นางสาวอารยี า ไชยคาจนั ทร์

27. นางสาวจริ าภรณ์ ตองอ่อน

28. นางสาวธนพร ประทมุ เขต

29. นางสาวบษุ บา บุญทศ

30. นางสาวมธุ ติ า กิจนอก

45

แบบสังเกตพฤตกิ รรมการทางานกลุม่ 5/1 (ต่อ)

คาชแี้ จง: ให้ผสู้ อนสังเกตพฤติกรรมของนกั เรยี นในระหวา่ งเรียนและนอกเวลาเรยี น แลว้ ขีด ลงใน
ชอ่ งที่ตรงกบั ระดบั คะแนน

ชอื่ -สกลุ การแสดง การยอมรับ การทางาน ความมีน้าใจ การมี รวม
ลาดับ ของนกั เรียน ความคดิ เหน็ ฟังคนอ่นื ตามทไ่ี ด้รบั 321 สว่ นรว่ มใน 15
มอบหมาย การปรับปรุง คะแนน
ท่ี 321 321 ผลงานกลุ่ม
321
31. นางสาวศรดุ า โคตรสาขา 321
32. นางสาวศริ นิ ดา คณุ ศรี
33. นางสาวอรทัย คาภิเนตร
34. นางสาวสิรนิ ทรา เมา้ ราษี
35. นางสาวสุกญั ญา คะเรรมั ย์
36. นางสาวสุนนั ทา วรสังข์
37. นายวรี ะยทุ ธ โสมเกตรนิ

ลงช่อื .............................................................
(นางสาวชลดา สมนอ้ ย)

นกั ศกึ ษาปฏบิ ัตกิ ารสอนในสถานศึกษา
วนั ที.่ ........เดือน.......................พ.ศ..............

เกณฑ์การใหค้ ะแนน

ปฏิบตั ิหรอื แสดงพฤติกรรมอย่างสม่าเสมอ ให้ 3 คะแนน

ปฏบิ ัตหิ รอื แสดงพฤตกิ รรมบ่อยครั้ง ให้ 2 คะแนน

ปฏบิ ัตหิ รือแสดงพฤติกรรมบางคร้ัง ให้ 1 คะแนน

เกณฑ์การตดั สินคณุ ภาพ ระดับคณุ ภาพ
ชว่ งคะแนน ดมี าก
14 – 15 ดี
11 – 13 พอใช้
8 – 10 ปรบั ปรงุ
ตา่ กว่า 8

46

แบบสงั เกตพฤตกิ รรมการทางานกลุ่ม 5/2

คาช้ีแจง: ให้ผ้สู อนสังเกตพฤติกรรมของนักเรยี นในระหวา่ งเรยี นและนอกเวลาเรียน แลว้ ขีด ลงใน
ช่องท่ีตรงกับระดับคะแนน

ลาดบั ชื่อ-สกุล การแสดง การยอมรบั การทางาน ความมนี า้ ใจ การมี รวม
ท่ี ของนกั เรียน ความคดิ เห็น ฟังคนอ่ืน ตามท่ไี ดร้ ับ สว่ นรว่ มใน 15
มอบหมาย การปรับปรงุ คะแนน
ผลงานกลุ่ม

321321321321321

1. นายจกั รนิ ทร์ ภเู ฮืองแกว้

2. นายชานน ศรพี ลเล็ก

3. นายนนั ทวฒั น์ คัดเจรญิ

4. นายปรชั ญา ไชยแกว้

5. นายสุวรรณภูมิ กาไร

6. นายณฐั วุฒิ บญุ ภา

7. นายธฤต คาสัตย์

8. นายธวชั ชัย ปอ้ งบุญจนั ทร์

9. นายบรู พา ธรรมมณกี ารณ์

10. นายวงศธร เบา้ ทองจันทร์

11. นายศภุ ชยั จาปาศรี

12. นางสาวจิตรลดา สนเลก็

13. นางสาวจรี พนั ธ์ พอ่ มี

14. นางสาวฐาตพิ ร เผือ่ แผ่

15. นางสาวพทุ ธรักษา ลุนไชยภา

16. นางสาววลิ าวัลย์ ฐานมน่ั

17. นางสาววรี ส์ ดุ า ชนะบวั

18. นางสาวอภัสรา พรมวนั

19. นายกฤติ เพ็ชรเสถียร

20. นายธนวัตน์ กิจจาวเิ ศษ

21. นายธรี ะเทพ สุขคล่ี

22. นางสาวรงุ่ ตะวนั นามวงศ์

23. นางสาวสรนิ ยา ไชยบบุ ผา

24. นางสาวปิยะพร คามลู

25. นางสาวไอรดา เชือกทอง

26. นางสาวนธิ วิ ดี ดงกลาง

27. นางสาวพิมพอ์ บั สร เม้าราษี

28. นางสาววณิ ทิ ร นนั ทานี

29. นางสาวสทุ ธิมา คาภมู ี

30. นายภควตั บุตรสมศรี