วัฒนธรรม ปีที่ 54 ฉบับที่ 4 ตุลาคม-ธันวาคม 2558

แ ผ่ น ดิ น เ ดี ย ว

สุรชัย จงจติ งาม

ไมด้ อกเปน็ พชื พรรณทมี่ ดี อกสวยงามตดั กบั สเี ขยี วของใบไม้
อันพบเห็นดาษด่ืน จึงย่อมเป็นที่สะดุดตาของมนุษย์มาแต่
โบราณ และเมื่อสังคมมนุษย์พัฒนาความเช่ือในอ�ำนาจ
ศักดิ์สิทธ์ิเหนือธรรมชาติข้ึนเป็นศาสนาแล้ว ดอกไม้ก็ยังคงมี
บทบาทร่วมกับความเชื่อทางศาสนาในแทบทุกวัฒนธรรม 
บนโลก เช่นเดียวกับผู้คนในดินแดนอุษาคเนย์หรือเอเชีย 
ตะวนั ออกเฉียงใต้

โบตั๋นเป็นไม้ดอกในสกุล Paeonia เป็นพืชพื้นเมืองท่ี
พบท้ังในเอเชีย ทางตอนใต้ของยุโรป และภาคตะวันตกของ
ทวีปอเมริกาเหนือ  พืชสกุลโบต๋ันส่วนใหญ่เป็นไม้ล้มลุก สูง
ประมาณ ๐.๕–๑.๕ เมตร บางชนดิ ล�ำตน้ มเี นอื้ ไม ้ สงู  ๑.๕–๓
เมตร  ลักษณะของใบเป็นใบประกอบ มีแฉกลึก ดอกใหญ่
และมกั มกี ลนิ่ หอม มหี ลายสตี งั้ แตแ่ ดง บานเยน็  เหลอื ง จนถงึ
ขาว มักออกดอกในช่วงตน้ ฤดูรอ้ น

ในวัฒนธรรมจีน ดอกโบต๋ันมีความหมายโดดเด่นกว่า
ดอกไม้อื่น เป็นสัญลักษณ์มงคลท่ีหมายถึงราชินีแห่งดอกไม้
เป็นตัวแทนของดอกไม้ในฤดูใบไม้ผลิ เป็นสัญลักษณ์ของ 
ความสง่างาม ความเป็นเลิศ ความอุดมสมบูรณ์ มั่งคั่ง และ
เกยี รตยิ ศ เราจงึ มกั พบดอกโบตน๋ั ตกแตง่ ในศลิ ปะจนี มากกวา่
ดอกไม้ชนดิ อ่นื  

ทิพยบปุ ผาแห่งอุษาคเนย์
 ตลุ าคม-ธนั วาคม ๒๕๕๘ 99

ลายดอกโบต๋นั บนเครื่องถว้ ยจนี

นา่ สนใจวา่ ดอกโบตน๋ั จากจนี ไดข้ า้ มขนุ เขา ปา่ ทบึ  และ ในอาณาจกั รกมั พชู าแตโ่ บราณ ปราสาทคอื การจำ� ลอง 
ท้องทะเลอันแสนไกล มาแพร่หลายอย่างกว้างขวางในศิลปะ วมิ านของเทพบนสวรรคม์ าประดษิ ฐานบนพน้ื โลก  เราพบวา่
ของชาวอษุ าคเนยด์ ว้ ย  โดยเฉพาะภาคพนื้ ทวปี ในกลมุ่ คนทม่ี ี ช่างขอมสลักภาพดอกโบตั๋นไว้มากมายตามปราสาทหินสมัย
วัฒนธรรมทางพุทธศาสนา ทั้งนิกายเถรวาทและมหายาน  พุทธศตวรรษท่ี ๑๘ ท้ังในเมืองพระนคร และพื้นที่ใกล้เคียง
โดยแต่ละแห่งมีการสร้างความหมายใหม่ให้แก่ดอกโบต๋ัน  นบั วา่ นา่ แปลก เพราะรากเหงา้ ของปราสาทขอมหรอื  “ปรางค”์
อย่างทไ่ี ม่เคยปรากฏในวัฒนธรรมจีนด้วย น้ันมีที่มาจากศิลปะอินเดีย แต่ช่างขอมกลับเลือกเอาดอก
โบตั๋นจากศิลปะจีนมาประดิดประดอยเป็นดอกไม้ทิพย์บน
ชาวเวียดนามซ่ึงใกล้ชิดกับคนจีนมากกว่าใครใน  สรวงสวรรค์ของทวยเทพ 
อุษาคเนย์ ด้วยมีพรมแดนติดกับจีนทางด้านทิศเหนือและ 
เคยอยู่ใต้การปกครองของจีนมายาวนาน  ถึงกับท�ำเครื่อง  หลังอาณาจักรกัมพูชาแต่โบราณ ณ เมืองพระนคร
ถ้วยลายครามลายดอกโบตั๋น ในรูปแบบที่ละม้ายกับเครื่อง  เส่ือมอ�ำนาจลง ในดินแดนท่ีเป็นประเทศไทยปัจจุบัน  
ลายครามจีนสมัยราชวงศ์หยวน ในช่วงพุทธศตวรรษท่ี ๒๐– แวน่ แควน้ ของกลมุ่ คนทใี่ ชภ้ าษาไทย อนั ไดแ้ ก ่ สโุ ขทยั  ลา้ นนา
๒๑   และอยุธยา เจริญข้ึนแทนที่  เราพบลวดลายดอกโบตั๋น
เทคนิคแกะลายเส้น บนแผ่นหินชนวนเพดานอุโมงค์วัดศรีชุม
อย่างไรก็ตามเราไม่อาจสรุปง่ายๆ ว่าผู้คนในดินแดน  เมืองสุโขทัย อายุราวพุทธศตวรรษท่ี ๑๙ ในลักษณะของ
อุษาคเนย์เป็นเพียงนักลอกเลียนแบบท่ีปราศจากความคิด  ดอกไม้ทิพย์ อยู่ท่ามกลางตัวภาพเทวดาท่ีปรากฏอิทธิพล
ของตนเอง  ศิลปะลังกาอยา่ งเตม็ ท่ี 

100 วัฒนธ รม

ในศลิ ปะลา้ นนา ยง่ิ ปรากฏหลกั ฐานการใชล้ วดลายดอก  จากสวรรค์  แลเห็นได้ว่าช่างล้านนาปั้นดอกไม้ทิพย์ด้วย 
โบต๋ันที่ชัดเจนและแพร่หลาย ท้ังในจิตรกรรม ประติมากรรม  แรงบันดาลใจจากดอกโบตั๋นอยา่ งชัดเจน
และงานประณีตศิลป์ เช่น งานประดับมุก น่าสนใจว่าดอก
โบตนั๋ เหล่านัน้ ลว้ นถกู ใช้ในความหมายคลา้ ยคลงึ กนั  คอื ใชใ้ น สว่ นพระบฏ (ภาพเขยี นบนผนื ผา้ ) จากกรเุ จดยี ใ์ นเขต
ความหมายของดอกไม้มงคลทางพทุ ธศาสนา อ�ำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่ มีอายุหลังจากปูนปั้นวัดมหา-
โพธารามเล็กน้อย แสดงภาพพระพุทธเจ้าขณะเสด็จลงจาก
สถูปเจ็ดยอด วัดมหาโพธาราม หรือ “วัดเจ็ดยอด” ดาวดึงส์  ฉากหลังของภาพปรากฏดอกไม้ทิพย์ในรูปแบบท่ ี
เมืองเชียงใหม่ มีชื่อเสียงว่าเป็นสถานที่ท่ีมีปูนปั้นงดงามที่สุด ได้แรงบันดาลใจมาจากรูปแบบของดอกโบตั๋นในศิลปะจีน 
ในศิลปะล้านนา อายุกว่า ๕๐๐ ปี  สถูปเจ็ดยอดคือการ เช่นกนั
จ�ำลองวิหารมหาโพธิ์ท่ีพุทธคยา ซ่ึงสร้างข้ึน ณ ต�ำแหน่ง 
สถานท่ีตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า  บนผนังทุกด้านของสถูป  รอยพระพุทธบาทประดับมุก ศิลปะล้านนา อายุ 
เจ็ดยอดมีภาพปูนปั้นเหล่าเทวดาจ�ำนวนมากท่ีได้เสด็จมา ราว ๔๐๐–๕๐๐ ปี ปัจจุบันอยู่ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ
สรรเสรญิ การชนะมารของพระพทุ ธองค ์ ณ โพธบิ ลั ลงั ก ์  ทวี่ า่ ง เชยี งใหม ่ ปรากฏภาพจกั รวาลทแ่ี สดงใหเ้ หน็ วา่ ดอกไมป้ ระจ�ำ
รอบเทวดาทุกองค์เต็มไปด้วยดอกไม้ทิพย์ที่โปรยปรายลงมา วิมานที่อยู่คู่กับเทวดาแต่ละองค์ ล้วนเป็นดอกไม้สวรรค์ที่ใช้
รูปแบบของดอกโบต๋ันทั้งสิ้น

ดอกไม้ทิพยโ์ ปรยปรายบนทอ้ งฟ้าสแี ดงในพระบฏ (ภาพเขียนบนผืนผ้า) จากกรเุ จดียว์ ัดดอกเงิน อ�ำเภอฮอด จังหวดั เชียงใหม่

 ตลุ าคม-ธนั วาคม ๒๕๕๘ 101

102 วัฒนธ รม

ในพุทธศาสนา “ดอกไม้ทิพย์” บนสวรรค์ เป็นดอกไม้ ระหว่างอินเดียและจีน ท�ำให้แว่นแคว้นบ้านเมืองต่างๆ ใน
วิเศษ เพราะดอกไม้บนโลกมนุษย์เบ่งบานเพียงไม่กี่วันก็  เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ท้ังผืนแผ่นดินใหญ่ คาบสมุทร และ
ร่วงโรยไป  แต่ดอกไม้สวรรค์นั้นมีก�ำเนิดมาจากบุญกุศล จึง หมู่เกาะ ล้วนได้รับอารยธรรมจากอินเดียและจีนซ่ึงเจริญมา
บานอยู่ตลอดอายุขยั ของเทวดา  ก่อนคละเคล้ากันไป  และแม้วัฒนธรรมต้นแบบจากจีนและ
อินเดียจะแข็งแกร่งและยิ่งใหญ่เพียงใด  แต่ผู้คนในแถบน้ีก็มี
ดังนั้นในศิลปะของชาวอุษาคเนย์ ดอกโบต๋ันจึงถูกให้ ความฉลาดในการปรับเปลี่ยนสิ่งที่ได้รับมาจากภายนอก จน
ความหมายใหม่ท่ีแตกต่างไปจากในศิลปะจีน คือมีฐานะเป็น  เกดิ รปู แบบ หนา้ ท ่ี และความหมายใหม ่ ทเี่ ปน็ เอกลกั ษณข์ อง
“ดอกไม้ทิพย์” ทางพุทธศาสนา ส่ิงนี้เป็นปรากฏการณ์พิเศษ ท้องถนิ่  
เฉพาะดนิ แดนอษุ าคเนย ์ เนอ่ื งจากเราจะไมพ่ บดอกไมท้ พิ ยใ์ น
รูปแบบดอกโบต๋ันเช่นน้ีในศิลปะอินเดียหรือศิลปะลังกาเลย ดอกไม้ทิพย์ในรูปลักษณ์ของดอกโบต๋ันยังคงปรากฏ
สืบเน่ืองมาในศิลปะรุ่นหลังด้วย บ้างก็ปรับเปลี่ยนรูปแบบไป
ดอกโบต๋ันในศิลปะของชาวอุษาคเนย์จึงไม่ใช ่ มาก แตก่ ม็ ไี มน่ อ้ ยทย่ี งั สามารถแลเหน็ รอ่ งรอยอยา่ งชดั เจน ดงั
“การลอกเลียนแบบ” ดอกโบตั๋นของศิลปะจีนอย่างฉาบฉวย  ลายแกะสลกั ไมร้ ปู เทวดา วหิ ารวดั เชยี งทอง เมอื งหลวงพระบาง 
หากแตเ่ ปน็ การนำ�  “รปู แบบ” (form) ของดอกโบตน๋ั มาปรบั ใช ้ ก็ล้วนแต่ประดับด้วยดอกไม้ทิพย์ท่ีมีต้นแบบสืบมาจากดอก
ในความหมายและหนา้ ท่ใี หม ่ โบตั๋น  

ด้วยท�ำเลที่ต้ังทางภูมิศาสตร์ท่ีเป็นเส้นทางเช่ือมต่อ

(บน) ดอกไมท้ ิพย์ประจ�ำวิมานบนสวรรค์ในรอยพระพทุ ธบาทประดับมุก แสดงดอกไมท้ พิ ยใ์ นรปู แบบของดอกโบต๋ัน
(ซา้ ย) ลายดอกโบตั๋นดอกไมท้ พิ ย์ บนบานประตูไม้แกะสลักรปู เทวดาวหิ ารวัดเชียงทอง เมอื งหลวงพระบาง สาธารณรฐั ประชาธปิ ไตยประชาชนลาว

 ตุลาคม-ธันวาคม ๒๕๕๘ 103

ศิ ล ป ะ ไ ท ย ร่ ว ม ส มั ย

ธชั ชยั  วงศ์กจิ ร่งุ เรือง : สมั ภาษณ์
บนั สทิ ธ์ิ บณุ ยะรตั เวช : ถ่ายภาพ

หอภาพยนตร์

กบั การอนรุ กั ษ ์ “หนงั ไทย” ในยคุ ดจิ ทิ ลั

ย้อนกลับไปปี ๒๕๐๙ คณะอนุกรรมการสื่อสารมวลชน ในคณะกรรมการชาติว่าด้วยองค์การยูเนสโกแห่งประเทศไทย 
อันมีพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเปรมบุรฉัตร ซึ่งสนพระทัยเร่ืองการถ่ายภาพยนตร์เป็นประธาน เสนอความคิดในการเก็บ
รักษาภาพยนตร์ โดยให้หอสมุดแห่งชาติรับผิดชอบ ในที่ประชุมเมื่อวันท่ี ๔ ตุลาคมของปีนั้น แต่ก็มิได้มีการด�ำเนินการ 
(ต่อยอด) ใดๆ กระทั่งปี ๒๕๒๔ คุณโดม สุขวงศ์ จึงเร่ิมเก็บและอนุรักษ์ฟิล์มภาพยนตร์ไทยยุคเก่า ร่วมกับสาขาวิชา 
การถา่ ยภาพและภาพยนตร ์ สถาบนั เทคโนโลยรี าชมงคล วทิ ยาเขตเทคนคิ กรงุ เทพฯ และกรมศลิ ปากร จนกอ่ ตง้ั หอภาพยนตร์
ในสังกัดของกรมศิลปากรขึ้นเป็นผลส�ำเร็จในปี ๒๕๒๗ ทว่าเหตุปัจจัยหลายอย่างกลายเป็นอุปสรรคในการพัฒนาให้เป็นไป
ตามเป้าหมายท่ีตั้งใจไว้  จนเม่ือมีกฎหมายใหม่คือพระราชบัญญัติองค์การมหาชน พ.ศ. ๒๕๔๒  ทางหอภาพยนตร์เล็งเห็น 
ถึงประโยชน์ในการปรับองค์กรให้สามารถท�ำงานได้คล่องตัว และสรรหาบุคลากรได้ง่ายข้ึน  จึงน�ำไปสู่กระบวนการผลักดัน 
ใหห้ อภาพยนตรแ์ ยกตวั ออกมาเป็นองค์การมหาชนในป ี ๒๕๕๒

วันนี้ในโลกท่ีทุกอย่างเต็มไปด้วยกระแสดิจิทัล จึงน่าสนใจอย่างย่ิงว่าหอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) จะมีบทบาท
หน้าที่และโครงการท่ีขับเคล่ือนงานเพื่อท�ำนุบ�ำรุงมรดกทางวัฒนธรรมบนแผ่นฟิล์มน้ีอย่างไร ให้ภาพยนตร์ยังเป็นศาสตร ์
ที่เฉกเช่นค�ำขวัญของหอภาพยนตร์น้วี า่  “ภาพยนตรย์ ังให้เกดิ ปญั ญา” สืบไป

104 วฒั นธ รม

หอภาพยนตร์ที่เป็น “องค์การมหาชน” แตกต่างจากหอ เราพยายามท�ำให้ครบทุกมิติ ท�ำเป็นพิพิธภัณฑ ์
ภาพยนตร ์ “แห่งชาติ” ในระบบราชการอย่างไร เกบ็ กลอ้ ง เครอ่ื งฉาย ของประกอบฉาก เสอื้ ผา้ นกั แสดง แลว้
เราก็ขยายเป็นเชิงการท่องเที่ยวเรียกว่า “เมืองมายา” จ�ำลอง
พอไดเ้ ปน็ องคก์ ารมหาชน อะไรทต่ี อ้ งทำ� แตท่ ำ� ไมไ่ ด้ ฉากถ่ายหนัง สร้างเมืองข้ึนมา เราก็ท�ำเล็กๆ เพื่อให้เรียนรู้
เรากไ็ ดท้ ำ�  ดา้ นพนื้ ฐานอยา่ งอาคารสถานท ี่ ซงึ่ ทผี่ า่ นมาเราไม่ ประวตั ศิ าสตรภ์ าพยนตรข์ องไทยและโลกวา่ เป็นอยา่ งไร
เคยได้งบลงทุนพวกนี้ อุปกรณ์ก็เป็นแบบสมัครเล่นดัดแปลง
ขึ้นเอง ในขณะที่โลกพัฒนาเป็นดิจิทัลอะไรต่างๆ ห้องแล็บ  เหตุใดในอดีตผู้สร้างในเมืองไทยจึงไม่ค่อยเก็บฟิล์ม
ท่ีเหมือนโรงพยาบาลรักษาหนัง เราเป็น “แห่งชาติ” มันควร  ภาพยนตร ์
จะต้องคล้ายๆ โรงพยาบาลจุฬาฯ โรงพยาบาลศิริราช แต่ที่
ผา่ นมามนั เปน็ ไดแ้ คส่ ขุ ศาลาเทา่ นน้ั   หนงั ทม่ี าถงึ มอื เรา บางที  ถ้ามองในแง่เศรษฐกิจ มองเป็นสินค้า ที่เขาไม่เก็บ 
เรารู้ว่าเป็นโรคอะไร แต่ไม่มีงบ ก็ตายคามือเราไปก็มี เราก็ ก็เพราะว่าเขาไม่คิดว่ามันจะขายได้อีก เมื่อก่อนน้ีผู้สร้างเอง
สามารถออกงบสว่ นนมี้ าพฒั นาหอ้ งแลบ็  หอ้ งเกบ็ ฟลิ ม์  ใหไ้ ด้ มองหนงั เปน็ เหมอื นผกั สด ชนิ้ ปลา พอตลาดวายแลว้ ไมม่ ใี คร
มาตรฐานทางวิชาการ และอีกหลายอย่างเป็นช้ินเป็นอันขึ้น ดอู กี  ไมไ่ ดม้ องการณไ์ กลกใ็ ชใ้ หห้ มดในรนุ่ เขา ประกอบกบั เมอ่ื
และภารกิจที่ท�ำสามอย่างเรื่องอนุรักษ์  ศึกษาวิจัย และให้ ก่อนทีวี วิดีโอยังไม่ได้แพร่หลาย ยังไม่มีตลาด เขาก็คิดแต่ว่า
บริการ กพ็ ยายามทำ� ใหส้ มดุล ไมใ่ ห้หนกั ไปดา้ นใดดา้ นหนึง่ ฉายในโรง  ต่อมาเมื่อเริ่มเห็นคุณค่าขึ้นถึงต้องเก็บ  ตอนนั้น

 ตลุ าคม-ธันวาคม ๒๕๕๘ 105

หอภาพยนตร์ก็เร่ิมมาแล้วเพ่ือท�ำหน้าที่ อย่างกรณีเราไป ทางหอภาพยนตร์เลือกเก็บฟิล์มภาพยนตร์ประเภทใดบ้าง
ติดต่อรับฟิล์มเนกะทิฟหนังไทยจากห้องแล็บในฮ่องกง  เก็บหมดครับ เหมือนหอสมุด ไม่ได้เก็บแต่นิยาย
ตง้ั  ๘๐๐ เรอื่ ง เพราะเขาจะเลกิ กจิ การ แลว้ ใหเ้ จา้ ของหนงั ไทย 
ไปรับฟิล์มกลับมา ซึ่งเจ้าของมีเป็นร้อยราย บางรายก็เลิก หนังก็เช่นกันเป็นส่ือท่ีมีหลายรูปแบบ เป็นนิยาย บันทึก
กจิ การ หอภาพยนตรก์ ็เลยต้องท�ำหนา้ ทเี่ ป็นคนกลางตามหา เหตุการณ์ สารคดี หนังทดลอง งานศิลปะ เราเก็บหมด 
เจา้ ของ คนกไ็ ดป้ ระโยชน ์ โดยมีหลักว่า หนึ่ง คนไทยสร้าง ให้ความส�ำคัญเป็นหลัก 
สอง หนังที่ไม่ได้สร้างโดยคนไทยแต่เก่ียวกับคนไทย สาม 
แต่บางคนก็โจมตีเราว่าไม่มีประโยชน์ เอามาทำ� ไม หนังทีม่ ีความสำ� คัญกับคนไทย
หนังไทยน�้ำเน่าไม่มีคุณค่า หนังมันเป็นภาพสะท้อน เป็น
ผลผลติ ของสงั คม  ถา้ หนงั ไทยนำ้� เนา่  คนไทยกน็ ำ�้ เนา่ ไง แลว้ หนังฮอลลีวูดสามารถบูรณะแล้วน�ำกลับมาฉายในสภาพ
เราจะไม่เก็บไว้ให้คนในอนาคตดูเหรอ  น้�ำเน่าในวันน้ีอาจจะ เหมือนใหม่ได้เรื่อยๆ  หนังไทยสามารถท�ำได้ในระดับน้ัน
กลายเป็นน�้ำวิเศษในอนาคตก็ได้ เราไม่สามารถไปตัดสินให้ หรอื ไม่
คนในอนาคตวา่ อนั นดี้  ี ควรจะเกบ็ ไวใ้ หค้ นด ู อนั นไี้ มด่  ี เอาไป
ท�ำลายท้ิง อะไรท่ีเราสร้างมา เก็บได้ก็ต้องเก็บ แต่มันเยอะ หนงั ฮอลลวี ดู มนั ครองตลาดโลก ลงทนุ เยอะ แลว้ เขา
มาก เราเก็บได้ไม่หมดก็ต้องเลือก แต่เราไม่ได้เลือกแต่ส่ิงท่ีดี กม็ องเหน็ วา่ มนั เอาขายไดต้ ลอดไป กล็ งทนุ เกบ็ ตวั กลอ้ ง พมิ พ์
ที่สุด อะไรท่ีเลวเราก็เลือก ให้เขาได้ครบมาเป็นตัวอย่าง ให้ ก๊อบปี้เป็นพันๆ ก๊อบปี้ ลงทุนสร้างที่เก็บของตัวเอง หรือมี
เขามาตัดสินเองในอนาคต  หนังท่ีดีในวันน้ี อนาคตอาจจะ บริษัทท่ีรับเก็บให้ บางทีใช้เหมืองร้างใต้ดินท่ีขุดแร่ไม่ได้แล้ว
เหน็ วา่ ไมด่ กี ไ็ ด ้ หนงั ทไ่ี มด่ ใี นวนั น ี้ อนาคตอาจจะเหน็ วา่ ดกี ไ็ ด้ แตอ่ ณุ หภมู คิ งท ่ี กเ็ ปดิ เปน็ บรษิ ทั รบั เกบ็ ฟลิ ม์  เพราะฉะนนั้ จงึ
เห็นว่าหนังฮอลลีวูดผ่านไปหลายปีก็น�ำกลับมาฉายใหม่ใน

ทุกวันนี้การสรา้ งหนังเหมือนเขยี นหนงั สอื
กล้องเหมือนดนิ สอแทง่ หนงึ่  ทกุ คนเป็นเจา้ ของหนงั ได้
สามารถบอกเล่าด้วยภาพเคลอื่ นไหว (โทรศัพท์) มือถือ
ถ่ายหนังข้ึน Youtube ดูไดท้ ั่วโลก

106 วัฒนธ รม

ฐานะหนังคลาสสิก มีบางประเทศท่ีมองการณ์ไกล ท�ำหอ สซี ดี   หนงั สกี เ็ หลอื แตส่ มี ว่ งแดง เดยี๋ วกก็ ระโดดๆ เพราะหนงั
ภาพยนตร์ขน้ึ เป็นแหง่ แรกๆ อยา่ งทเ่ี ดนมารก์ และสวีเดน ทำ� มนั ขาด แตห่ นังทเ่ี ราเอามาฉายอายตุ งั้  ๔๐–๕๐ ปีทำ� ไมมันดู
ตง้ั แตก่ อ่ นสงครามโลกครง้ั ท ี่ ๒  พอเรามาคดิ ทำ� หอภาพยนตร์ เหมอื นใหม่ เรากอ็ ธิบายได้วา่ เกดิ จากการเกบ็  
ในป ี ๒๕๒๗ มนั กผ็ า่ นตอนนน้ั มาหลายสบิ ปแี ลว้   คนไทยเรา
เองท�ำหนังต้ังแต่ปี ๒๔๔๓ ก่อนหน้าท่ีจะคิดเก็บ  หนังก่อน ในปัจจุบันท่ีเป็นยุคดิจิทัล เรายังต้องเก็บฟิล์มต่อไปไหม
หน้านั้นมันก็หายสาบสูญไปเกือบหมดแล้ว เม่ือต้ังขึ้นก็เลย ต้องเก็บ อะไรท่ีเกิดมาเป็นฟิล์มเราก็ต้องเก็บเป็น
ตอ้ งมาตามเกบ็  บางคนคดิ วา่ ตอ้ งรอใหห้ นงั เกา่ กอ่ นถงึ จะเกบ็
ซ่งึ มนั ไม่ใช่ ยิง่ เก็บไดเ้ ร็วเท่าไรยงิ่ ดี ฟิล์ม แต่ในการฉาย ยุคฟิล์มมันตายไปหมดแล้ว โรงหนัง
เปลย่ี นเครอ่ื งฉายเปน็ ดจิ ทิ ลั  ไมส่ ามารถฉายฟลิ ม์ ได ้ เรากต็ อ้ ง
มตี วั อย่างวา่ ท่ีผ่านมา เราเคยทำ� และท�ำใหค้ นเขา้ ใจ แปลงสัญญาณเป็นดิจิทัลมาฉาย แต่ถ้าจะเคารพเขาจริงๆ 
เรอ่ื งอนรุ กั ษม์ ากขนึ้   คอื เมอ่ื ป ี ๒๕๓๘ เราไดเ้ นกะทฟิ หนงั ไทย ต้องฉายเป็นฟิล์ม ซึ่งอาจเป็นโอกาสพิเศษ ต้องโฆษณากัน
จำ� นวนหนง่ึ จากแลบ็ ของบรษิ ทั  Lange ในองั กฤษ ซงึ่ หนงั ไทย  แลว้  วา่ คณุ จะไดด้ หู นงั เรอ่ื งนจ้ี ากฟลิ ม์ ในโรงใหญ ่  ดจิ ทิ ลั มนั ดี
สง่ ไปใชบ้ รกิ าร มหี นงั ของหนมุ านภาพยนตร ์ ละโวภ้ าพยนตร์ ตรงราคาถกู  เผยแพรไ่ ดเ้ รว็  กอ๊ บปไ้ี ดเ้ รว็  สอ่ื มนั เลก็  สามารถ
แล้วเขาเก็บรักษาดี เอามาพิมพ์ก๊อบปี้ใหม่ออกฉาย คนก็ท่ึง ดูท่ีบ้าน ดูใน (โทรศัพท์) มือถือก็ได้ แต่มันไม่ได้คุณภาพ
เพราะเม่ือก่อนคนไทยเข้าใจว่าหนังเก่าก็ต้องมีฝนตก มีเส้น  เนื้อหาสาระ อิทธิพล หรือ “อานุภาพ” ที่เขาสร้างมาแต่เดิม

 ตลุ าคม-ธันวาคม ๒๕๕๘ 107

หนงั ทส่ี รา้ งสำ� หรบั ฉายโรงจอใหญๆ่  มาดใู นจอเลก็ ๆ ไมม่ ที าง ฟังธรรมะ อ่านชาดก มีเรื่องรัก โลภ โกรธ หลง ชีวิตมนุษย์
ได้สิ่งเหล่าน้ัน  ได้แต่ข้อมูล  ยุคนี้เป็นยุคท่ีคนกระหายข้อมูล ทุกข์ยากทั้งหลาย หนังเพียง ๑–๑ ชั่วโมงคร่ึง เราสามารถ
อย่างเดียว ต้องการดูว่าเร่ืองราวมันเป็นยังไง แต่ไม่มีทางได้  เรียนรู้ประสบการณ์ของมนุษย์ บางทีท้ังช่วงประวัติศาสตร ์
สาระจริงๆ ของมัน ต้องใช้เวลา ต้องไปดูในสถานที่ หรือ หรือชั่วอายุของคน ท�ำให้เรารู้ทันชีวิตได้ เกิดความคิด เกิด
สถานการณ ์ ท่เี ขาตอ้ งการใหด้ ู  ทรรศนะ และฉลาดข้ึนได้  คำ� ขวัญของหอภาพยนตร์ปัจจุบัน
จึงใช้ค�ำว่า “ภาพยนตร์ยังให้เกิดปัญญา” ตรงน้ีเราก็ได้แบบ
แต่อะไรท่ีในยุคนี้เกิดมาเป็นดิจิทัลก็ต้องรักษาเป็น อย่างมาจากหอภาพยนตร์สวีเดน ซึ่งทำ� เขาแบบน้ีเม่ือ ๔๐ ปี
ดิจิทัล  แต่ในเวลาน้ีไม่มีใครรับรองว่าดิจิทัลจะอยู่ได้นานแค่ ที่แล้ว จนปัจจุบันกลายเป็นหลักสูตรภาคบังคับท่ีน่ัน คือ
ไหน  ฟลิ ม์ มนั พสิ จู นด์ ว้ ยตวั มนั เองแลว้ วา่  ๑๐๐ ปมี นั อยไู่ ด ้ ใน นักเรียนในภาคบังคับของสวีเดนทุกคนต้องได้รับโอกาส
ทางวจิ ยั  มนั สามารถเกบ็ ไดเ้ ปน็ พนั ปเี หมอื นกระดาษ แตต่ อ้ ง โรงเรียนต้องพาไปดูพิพิธภัณฑ์ หอศิลป์ ไปฟังคอนเสิร์ต ไป 
ควบคมุ ในหอ้ งอณุ หภมู ติ ำ�่  อยา่ งของเราใชท้  ี่ ๔ องศาเซลเซยี ส ดูละคร ไปดูหนังที่โรงซึ่งเป็นวิถีชีวิต ให้เด็กได้เรียนรู้ คุ้นเคย
ความชื้นต�่ำ ถ้าฟิล์มใหม่เอามาเก็บในห้องเย็นแบบน้ี ไม่ มีรสนิยมต้ังแต่เด็กๆ อนุบาล ที่ศาลายาเราได้เอามาใช้เป็น 
รบกวนอะไร บางทีจะอยู่ได้เป็นพันปี แต่ทุกคร้ังท่ีนำ� ออกมา ต้นแบบ ขณะนี้มีโรงเรียนในนครปฐมกว่า ๗๐ โรงเรียนเป็น
ใชง้ าน อายุมันก็จะลดลง เครือข่ายของเรา ทุกเช้าโรงเรียนจะพานักเรียนมาดูตั้งแต่ 
เด็กอนุบาลจนมัธยมฯ เราก็เตรียมหนังเอากว่า ๒๐ เรื่องให ้
กิจกรรมต่างๆ ท่ีจัดที่หอภาพยนตร์ศาลายา ผลตอบรับ  เหมาะกบั ช่วงวัยของเด็ก
เปน็ อย่างไร
ปัจจุบันโรงหนังแบบเดิมหายไปมากแล้ว รถโรงหนังจะช่วย
ดขี น้ึ เรอ่ื ยๆ เมอื่ กอ่ นจดั กจิ กรรมฉายหนงั  จดั เสวนา เตมิ เตม็ ตรงจุดน้ไี ด้หรือไม่
คนบน่ วา่ ไกล ตา่ งจงั หวดั ดไู มไ่ ด ้ เรากพ็ ยายามจดั ในกรงุ เทพฯ 
คือหอศิลป์กรุงเทพมหานคร เป็นห้องฉายเล็กๆ เป็น  ปัจจุบันโรงหนังไม่ได้น้อยลง เพียงแต่มันไม่มี 
“หน้าร้าน” ของเรา ตอนนี้เร่ิมมีคนมากข้ึน การคมนาคมก็ สแตนด์อะโลน (stand alone) มันกลายเป็นการผูกขาดด้วย 
สะดวกข้ึน ถนนเริ่มขยาย จนสถานท่ีก็เริ่มเล็กไปแล้ว ทางท่ี ทุนนิยม เวลาน้ีเลยมีการเรียกร้องกับยูเนสโก ให้ข้ึนทะเบียน
จะแก้ปัญหาอีกอย่างคือมีโรงหนังเคล่ือนท่ี เป็นรถ เวลาเดิน ฟิล์มภาพยนตร์เป็นมรดกโลก เพื่อไม่ให้มีการหยุดผลิต 
ทางก็เป็นเหมือนตู้คอนเทนเนอร์ขนาดยาว เม่ือไปจอดจะ เรียกร้องให้เมืองต่างๆ อย่างน้อยเมืองใหญ่ๆ ในโลกทุกๆ
ขยายปีกสองข้างออก กลายเป็นโรงหนังขนาด ๑๐๐ ท่ีนั่ง เมืองยังคงมีโรงหนังท่ีฉายด้วยฟิล์มอยู่  เพราะเขาบอกว่า
เชา้ ๆ กไ็ ปจอดทโ่ี รงเรยี น ตอนเยน็ กไ็ ปจอดใหช้ าวบา้ นด ู เปน็ ภาพยนตร์ที่ถ่ายหรือผลิตด้วยฟิล์มไม่เหมือนกับท่ีเป็นดิจิทัล
โรงหนังชุมชน สามารถไปถึงท้องถิ่นได้ท่ัวประเทศ แต่มันมี  เป็นสื่อคนละอย่าง เหมือนกับภาพเขียนสีน�้ำมันกับสีน�้ำ 
คนั เดยี วก็ต้องคอ่ ยๆ ไปทลี ะอำ� เภอ ทีละจังหวัด ถ้าโลกละท้ิงฟลิ ม์ ภาพยนตร ์ ส่งิ นจี้ ะหายไป ความงดงามของ
ฟิล์มคนในอนาคตจะไม่รู้จัก ซึ่งเป็นเร่ืองที่น่าเสียดาย มัน
โครงการรถโรงหนังไดแ้ รงบันดาลใจมาอย่างไร ทดแทนด้วยดิจิทัลไม่ได้ เพราะฉะนั้นตรงนี้หอภาพยนตร์จึง 
โครงการยังเพิ่งเร่ิมได้ ๒ เดือน ตอนน้ีไปภาคกลาง ยังต้องขยายโรงหนังอยู่ฉายอยู่ เรามี ๑๒๐ ที่น่ังซ่ึงเล็กไป
โรงเรียนจะมากัน ๒๐๐–๓๐๐ คนก็ไม่ได้ ซ่ึงยังเป็นปัญหาอยู่
รถโรงหนังตอนเช้าที่ไปโรงเรียน เพื่อท่ีจะเป็นตัวอย่างให้ อกี  ๒ ปีเราจะมโี รงหนัง ๔๐๐ ทนี่ ัง่
โรงเรียนและท้องถิ่น อบต. หรือเทศบาล ได้เห็นการใช้
ประโยชนจ์ ากภาพยนตรใ์ นฐานะเปน็ เครอื่ งมอื แหง่ การเรียนร ู้ การดูหนังในจอโทรทัศน์กับดูในโรงภาพยนตร์ บางคนมอง
เพราะผมเห็นว่าภาพยนตร์เป็นสื่อหรือเคร่ืองมือการเรียนรู้  วา่ ต้องใชส้ มาธติ า่ งกนั  เพราะอะไร
ทด่ี ที สี่ ดุ  รองจากภาษาพดู  และเรามองวา่ การเรยี นรทู้ ส่ี ดุ ยอด
คือการเรียนรู้เร่ืองธรรมะ อะไรท่ีเราดูในหนังไม่ต่างกับเวลา

108 วฒั นธ รม

มนั ตา่ งกนั  จอเลก็ ๆ จะไดค้ วามเปน็ สว่ นตวั  นงั่ ดอู ยู่ ขึ้น  บางคนเป็นเด็กมีความกดดันมาเยอะ แม่ก็พามา  จาก
เบื่อแล้ว อยากเข้าห้องน�้ำหรือไปท�ำอะไรก่อนก็หยุดไว้  มัน เดิมที่ไม่พูดก็เริ่มกล้าพูด ตรงน้ีถ้าส�ำเร็จ เราก็จะดูว่ามีหนัง 
ไม่มีความต่อเนื่อง ตอนนี้มันน่าเบ่ือก็กดเร่งข้ามไป ดูหนัง สกั กี่เร่ืองทจี่ ะใชบ้ ำ� บัดผูป้ ่วยได้ 
ชั่วโมงครึ่งดูแค่ ๒๐ นาทีก็จบแล้ว สบายใจ ไม่เชยแล้ว แต ่
คุณพลาดอะไรไปเยอะ โดยเฉพาะถ้าได้ข้ึนจอใหญ่ หลายคน ในอนาคต รูปแบบของภาพยนตรจ์ ะเปลย่ี นไปไหม 
ท่ีเคยดูจอเล็กๆ แล้วได้มาดูท่ีนี่แล้วเห็นอะไรมากขึ้นโดย เมื่อก่อนภาพยนตร์จะต้องมีทุน เป็นเทคโนโลยีที่
เฉพาะการดูกับคนอ่ืน พอหนังสะเทือนใจ บางทีได้ยินเสียง 
คนขา้ งๆ ถอนหายใจ เสยี งสะอน้ื   หรอื ในหนงั มนั เรา้ ใจท�ำให้ ปกปิด ต้องมีโรงถ่าย ห้องแล็บ กล้องแพงหมด มีเฉพาะบาง
เกดิ แรงอะไรบางอยา่ ง รสู้ กึ เหน็ อกเหน็ ใจเพอื่ นมนษุ ยด์ ว้ ยกนั กลุ่มท่ีท�ำได้ แต่ทุกวันน้ีการสร้างหนังเหมือนเขียนหนังสือ
ตอนจบแบบโศกนาฏกรรม กล้องเหมือนดินสอแท่งหน่ึง ทุกคนเป็นเจ้าของหนังได้
สามารถบอกเล่าด้วยภาพเคลื่อนไหว (โทรศัพท์) มือถือ 
คนรนุ่ ใหมท่ โ่ี ตมากบั คอมพวิ เตอรห์ รอื โทรศพั ทม์ อื ถอื  จะยงั ถ่ายหนังขึ้น Youtube ดูได้ท่ัวโลก  ปัญหาคือหนังในระบบ 
เชอ่ื มโยงอะไรกบั ภาพยนตรไ์ ดห้ รอื ไม่ อุตสาหกรรมก็ยังคงมีอยู่  มีผู้เข้าแข่งขันมากขึ้น  สังเกตได้ 
วา่ หนงั ไทยสรา้ งมาปลี ะ ๔๐–๕๐ เรอ่ื ง เปน็ หนงั อนิ ดเ้ี กนิ ครง่ึ
ถึงต้องให้โอกาสเขาได้เรียนรู้ ทำ� ไมในสวีเดนถึงอยู่ เพราะบรษิ ทั ใหญๆ่  จะเรมิ่ ไมผ่ ลติ อะไรสะเปะสะปะ ทำ� อะไร
ในหลกั สตู รภาคบงั คบั  เพราะตอ้ งการใหเ้ ดก็ ไดร้ บั การปลกู ฝงั ต้องได ้ ๑๐๐ ลา้ น  อนิ ดี้ลงทุนต่�ำ แต่โอกาสฉายมันน้อยกว่า
ตั้งแต่เด็ก การดูศิลปะต้องสั่งสมความจัดเจน เหมือนกับฟัง เพราะโรงหนงั ถกู ควบคมุ เปน็ ระบบผกู ขาดอย ู่ ถา้ รฐั จะชว่ ยให้
เพลงคลาสสกิ อยๆู่  ไปฟงั เลยอาจจะไมช่ นื่ ชอบ อาจจะปฏเิ สธ ภาพยนตรเ์ ปน็ ประโยชนส์ งู สดุ กบั ประชาชนตอ้ งมที างเลอื กใหเ้ ขา 
ไปเลย มันต้องค่อยๆ เริ่มสั่งสม เหมือนอาหารนะ เด็กๆ  ต้องให้ทุกชุมชนมีโรงหนังของตนเอง ไม่ให้มีการผูกขาด  ผม
เรากินของเผ็ดไม่ได้ กินมะระไม่ได้ จนแก่พอสมควร ถึงรู้ว่า คิดว่าถ้ามีการส่งเสริม ทุกจังหวัดจะสามารถผลิตหนังของ
มันอร่อยและมันมีประโยชน์ แล้วเด็กสมัยนี้เกิดมาทุกอย่าง  ตนเองได้ แล้วมีการแลกเปล่ียน ต่อไปนราธิวาสมาท�ำหนัง
จอเล็กหมดแล้ว ส่วนใหญ่ไม่เคยดูหนังท่ีโรง เด็กตัวเล็กๆ  เดอื นต่อไป แม่ฮ่องสอนก็ไดด้ ู
จะร้อง ตกใจ เพราะมืด จอใหญ่ เสียงดัง อาจต้องแนะน�ำ
ตอ้ งปลอบกอ่ น สว่ นเดก็ โตเขามาดเู ปน็ กลมุ่ จะเฮฮาเปน็ พเิ ศษ ถ้าอย่างน้นั  “ภาษาหนงั ” จะเปลยี่ นไปจากเดิมหรอื ไม่
เราก็ต้องอบรม ต้องสอนเรื่องมารยาทการอยู่ร่วมกัน ให้เขา มันไม่เปลี่ยนหรอกครับ เหมือนภาษาพูดของคน
เรยี นรู้เร่ืองน้ีไปดว้ ย
เปลี่ยนไหม อาจจะมีศัพท์แสลงแล้วหายไปถ้าไม่บันทึกไว้ 
ทราบวา่ ทหี่ อภาพยนตรศ์ าลายามโี ครงการภาพยนตรบ์ ำ� บดั อาจจะมวี ธิ ถี า่ ยมมุ กลอ้ งบา้ ๆ บอๆ ซง่ึ คนทำ� คดิ วา่ ใหม ่ แตถ่ า้
อยากให้เลา่ รายละเอยี ด ศึกษาประวัติศาสตร์ มันเคยท�ำมาหมดแล้ว อย่างหนังถ่าย
แนวต้ังมันก็เป็นไปได้ แต่ว่ามันถูกจริตไหม  เหมือนคนส่วน
มคี รบั  ทพ่ี เิ ศษคอื ผปู้ ว่ ยจติ เวช กำ� ลงั ทำ� เปน็ เชงิ ทดลอง  ใหญ่ในโลกอ่านหนังสือจากซ้ายไปขวา ยกเว้นบางประเทศ 
ภาพยนตร์บ�ำบัด ตอนนี้ท�ำได้อยู่ ๑๐ ครั้ง มาคร่ึงทางแล้ว  ขวาไปซ้าย ธรรมชาติคนดูหนัง เวลาคนกวาดตาผมคิดว่าคน
มีแบบสอบถามมีการประเมินผลต่างๆ ที่ผมลงไปพูดคุยเอง  ชินกับภาพแนวนอน พอมีแนวต้ังมันอาจขัดธรรมชาติ แต่ถ้า
มีคู่หนึ่งเป็นมะเร็งทั้งสามีภรรยา แล้วหดหู่ ซึมเศร้า บางที ทำ� แตแ่ นวตง้ั  เดยี๋ วมนั กก็ ลายเปน็ ปรกตจิ นชนิ  เหมอื นสำ� เนยี ง
สมาธิไม่ดี เกิดความว้าวุ่น มาดูหนังครั้งแรกๆ ไม่ค่อยแสดง พดู จากเพย้ี นกลายเปน็ ถกู กไ็ ด ้ อยา่ งคำ� วา่ ภาพยนตร ์ ตน้ ฉบบั
ความคดิ เหน็  หลงั ๆ เรมิ่ ผอ่ นคลายกบั หนงั   ไดใ้ หค้ ตใิ หข้ อ้ คดิ เดิมคือ ต เต่า การันต์ (ภาพยนต์) ไม่มี ร เรือ แล้วพอมีคน
เห็นเริ่มแบ่งปันให้คนอื่น เขาบอกว่ามาที่นี่ ส่ิงแรกที่เขาได้รับ
คอื สมาธ ิ  ตอนดหู นงั ตอ้ งทำ� สมาธ ิ  ดจู นจบแลว้ ทำ� ใหม้ สี มาธิ เขยี นผดิ อย่คู นหนึ่ง กเ็ ขยี นตามแลว้ เลยกลายเปน็ ถูกไป  

 ตุลาคม-ธันวาคม ๒๕๕๘ 109

เ ปิ ด อ่ า น ดั่งดวงแกว้ สอ่ งสว่างทางสายงาม
กองบรรณาธิการ
มลู นิธศิ าสตราจารย ์ ม.ล. ปนิ่  มาลากุล 
110 วัฒนธ รม นานมีบคุ๊ ส์พับลิเคช่นั ส์ พิมพค์ ร้งั ที ่ ๗, ๒๕๕๘
๓๐๔ หนา้  ๒๖๕ บาท
นอกจากจะนำ� เสนอพระราชประวตั  ิ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ าร ี แลว้  
ผูอ้ า่ นหนังสอื เล่มน้ียังจะไดร้ บั รพู้ ระกรณียกจิ ในดา้ นต่างๆ ทส่ี มเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุมารี ทรงปฏิบัติมาโดยตลอด ท้ังด้านการศึกษา การพัฒนาคุณภาพชีวิต
วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี ประวัติศาสตร์ สังคมศาสตร์ ภาษาศาสตร์ ศิลปะและวัฒนธรรม
เป็นต้น  ด้วยพระราชประสงค์ท่ีจะช่วยเหลือราษฎรและพัฒนาประเทศเป็นส�ำคัญ  
พระจริยาวัตรและพระกรณียกิจของพระองค์ยังเป็นแบบอย่างท่ีดีในการด�ำรงชีวิตอย่าง 
มีความสุขและมีคุณค่าในสงั คม

ท่าเตียน : วัด วงั  บา้ น ร้าน ตลาด และผคู้ น

ด�ำรงพล อินทรจ์ ันทร์
สถาบนั พพิ ธิ ภัณฑ์การเรียนรูแ้ หง่ ชาต ิ (สพร.) ๒๕๕๘
๒๐๐ หนา้  
“ทา่ เตยี น” ยา่ นชมุ ชนการคา้ ทสี่ ำ� คญั นบั ตงั้ แตก่ อ่ นตง้ั เมอื งบางกอกเปน็ ราชธาน ี มพี ฒั นาการ
สืบเนื่องมาหลายร้อยปี การเติบโต เปลี่ยนแปลงของย่านการค้าแห่งน้ี จากคนรุ่นหนึ่งสู่คน
อกี รนุ่ หนงึ่  สะทอ้ นความเปลย่ี นแปลงทางสงั คม วฒั นธรรม การเมอื ง ทม่ี ไิ ดจ้ ำ� กดั อยเู่ ฉพาะ
พน้ื ทท่ี า่ เตยี นเทา่ นน้ั  แตย่ งั เชอ่ื มโยงกบั ผคู้ นในชมุ ชนอน่ื ๆ ทม่ี ปี ฏสิ มั พนั ธก์ บั คนทา่ เตยี นดว้ ย
ผู้เขียนรวบรวมเร่ืองราวของท่าเตียน ทั้งจากเอกสารประวัติศาสตร์ จดหมายเหตุ การ 
ลงพ้ืนท่ีเก็บข้อมูล และประวัติศาสตร์ในทรรศนะของคนท้องถ่ิน ท�ำให้เราได้เห็นภาพ
ประวตั ศิ าสตรก์ รงุ เทพฯ ทมี่ ชี วี ติ ชวี า  ทส่ี �ำคญั คอื หนงั สอื เลม่ นเี้ ปน็ ตวั อยา่ งใหเ้ ราไดต้ ระหนกั
ถึงคุณค่าและความสัมพันธ์อันแนบแน่นลึกซึ้งระหว่างผู้คน ชุมชน กับพ้ืนที่ประวัติศาสตร์

แลวังหลงั ต�ำหนกั

ดร. ม.ร.ว. เบญจาภา (จักรพนั ธ)์ุ  ไกรฤกษ์
ส�ำนักพิมพอ์ มรนิ ทร ์ พมิ พค์ รั้งท ี่ ๒, ๒๕๕๘ 
๔๑๗ หน้า ๔๒๕ บาท
เกร็ดพระประวัติของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทรทิพยนิภา (พระราชธิดาใน
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยหู่ วั  กับเจ้าจอมมารดาชุ่ม) ผมู้ พี ระชนมช์ ีพอย่ถู งึ ห้า
แผน่ ดนิ  ระหวา่ งรชั สมยั รชั กาลท ี่ ๕ จนถงึ รชั กาลปจั จบุ นั   เรอ่ื งราวของพระองคฉ์ ายใหเ้ หน็
ภาพชวี ติ เจา้ นายฝา่ ยใน ในยคุ ทมี่ กี ารเปลย่ี นแปลงทางสงั คม วฒั นธรรม และการเมอื ง  โดย
มีข้อมูลจากการสัมภาษณ์บุคคลร่วมสมัย พร้อมภาพประกอบที่หลายภาพเป็นภาพส่วน
บุคคลทหี่ าดไู ด้ยากย่งิ

อจั ฉรยิ ะ ๑๐๐ หนา้  ภพภมู ิ

ฐติ ิขวัญ เหลีย่ มศิริวฒั นา
ส�ำนกั พิมพอ์ มรนิ ทร,์  ๒๕๕๘ 
๑๑๕ หน้า ๑๖๕ บาท
หนังสือที่จะพาผู้อ่านไปรู้จักเร่ืองราวของมนุษย์ โลก จักรวาล และภพภูมิ ตามคติฝ่าย 
พทุ ธศาสนา ดว้ ยคำ� อธบิ ายประกอบภาพกราฟกิ ทชี่ ว่ ยใหเ้ ขา้ ใจไดง้ า่ ย เชน่  มนษุ ยม์ าจากไหน 
สังสารวัฏประกอบด้วยอะไร นรกมีกี่ขุม จักรวาลในคติพุทธศาสนามีอะไรบ้าง ตายแล้ว 
ไปไหน เป็นต้น  เหล่านี้ล้วนเป็นแนวคิดในคติไทยท่ีมีมาแต่โบราณ และที่ส�ำคัญแนวคิด 
เรื่องภพภูมิในพุทธศาสนาน้ีมีอิทธิพลอย่างยิ่งต่อการสร้างสรรค์งานวรรณกรรม ศิลปะ
สถาปตั ยกรรมของไทย   

อัตลกั ษณ์อาหารไทย ๔ ภาค

กรมส่งเสริมวฒั นธรรม กระทรวงวฒั นธรรม ๒๕๕๘
๑๒๐ หน้า 
รู้จักวิถีคนไทยผ่านโลกของอาหาร ซ่ึงแต่ละภาคมีเอกลักษณ์ท่ีแตกต่างกัน ท้ังรส รูป กล่ิน
วิธีการปรุง ข้ึนอยู่กับวัตถุดิบในแต่ละท้องถ่ิน วิถีวัฒนธรรมและความเช่ือ ภูมิหลังทาง
ประวตั ศิ าสตร ์ เปน็ ตน้   อาหารจงึ เปน็ สอื่ สะทอ้ นอตั ลกั ษณท์ างวฒั นธรรมของผคู้ น และเปน็
หนึ่งในมรดกภูมิปัญญาของสังคม  กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม จัดท�ำ
หนงั สอื  อตั ลกั ษณอ์ าหารไทย ๔ ภาค รวบรวมสตู รอาหารยอดนยิ มจากทกุ ภาคของประเทศ
น�ำเสนอทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ เพ่ือเผยแพร่วัฒนธรรมไทยผ่านอาหารการกิน 
ของคนไทย พร้อมเกร็ดการเลือกวัตถุดิบ และเคร่ืองปรุงแต่ละชนิด ซึ่งจะมีประโยชน์ย่ิง
สำ� หรบั ผู้อ่านชาวตา่ งชาตทิ ีไ่ มค่ ุ้นเคยกับขงิ  ขา่  ตะไคร้ ใบมะกรดู  

โภชนาการกับผลไม้

รศ. ดร. รัชนี คงคาฉยุ ฉาย และ รญิ  เจรญิ ศริ ิ
ส�ำนักพมิ พ์สารคดี, ๒๕๕๘ 
๑๒๘ หน้า ๒๕๐ บาท
การกินอาหารครบห้าหมู่เป็นส่ิงจ�ำเป็นต่อร่างกาย หากแต่เราเคยตระหนักไหมว่าอาหาร
แต่ละม้ือท่ีเรากินน้ันได้คุณค่าตามหลักโภชนาการหรือไม่ แม้ภาครัฐจะพยายามรณรงค์ให้
คนไทยกินอาหารให้ได้สัดส่วนตามหลักโภชนาการในแต่ละม้ือ แต่เช่ือว่าหลายคนอาจยัง
เขา้ ใจผดิ ในเรอื่ งของการกนิ ผลไม ้ ทมี่ กั เชอื่ กนั วา่ ผลไมท้ กุ อยา่ งมปี ระโยชน ์  เนอื่ งจากผลไม้
บางชนดิ ทม่ี นี ำ�้ ตาลสงู  ใหแ้ คลอรสี งู  อาจไมเ่ หมาะกบั ผมู้ โี รคประจำ� ตวั บางอยา่ งกไ็ ด ้  หนงั สอื
เลม่ นใี้ หข้ อ้ มลู นา่ รขู้ องผลไมท้ ค่ี นไทยนยิ ม วติ ามนิ จากผลไม ้ ปรมิ าณสารอาหารและพลงั งาน

ที่ไดร้ บั  นับเปน็ หนังสอื ความรู้ใกลต้ วั ท่ีควรมปี ระจ�ำบ้าน   

 ตุลาคม-ธันวาคม ๒๕๕๘ 111

วปัฒริทนัศธนรร์ ม

รายงานพเิ ศษ

วฒั นธรรมไทยผลบิ าน ณ นครชคิ าโก  

เร่ือง /ภาพ : กงิ่ ทอง มหาพรไพศาล


วัฒนธรรมเปรียบดัง่ สะพานเชื่อมความสมั พันธ์ 
แมใ้ นระยะทางทห่ี า่ งไกล ผคู้ นส่อื สารดว้ ยภาษาอนั แตกต่าง  
อีกทัง้ อารยธรรมของโลกตะวันออกและตะวันตกที่ดไู มค่ ล้ายคลึง  
เปรียบดังเชน่ ประเทศไทยกับประเทศสหรฐั อเมริกา 
แตค่ วามตา่ งเหลา่ นก้ี ลบั ท�ำให้วฒั นธรรมไทยยิ่งผลิบาน
บนดนิ แดนแห่งเสรีภาพ



๑ 

ณ นครชิคาโก รัฐอิลลินอยส์ สหรัฐอเมริกา นครท่ีมีความงดงาม สภาวัฒนธรรมที่จัดต้ังขึ้นมีเครือข่ายอยู่ในทุกจังหวัดของประเทศไทย
ติดอันดับโลกแห่งนี้มีชาวไทยอาศัยอยู่กว่า ๔,๐๐๐ คน  เป็นชุมชน  และไดข้ ยายขอบเขตไปยงั ประเทศตา่ งๆ ไดแ้ ก ่ สาธารณรฐั ประชาชนจนี
ชาวไทยในต่างประเทศที่มีความเข้มแข็ง มีความรักในแผ่นดินไทย ต่าง แคนาดา สหพนั ธรฐั สาธารณรฐั เยอรมน ี เมอื งฟรมี อนตแ์ ละเมอื งเบริ ก์ ลยี ์ 
ไดร้ วมตวั กนั จดั กจิ กรรมอนรุ กั ษ ์ สง่ เสรมิ ความเปน็ ไทยมาอยา่ งตอ่ เนอื่ ง สหรฐั อเมรกิ า และลา่ สดุ คอื  สภาวฒั นธรรมไทยในประเทศสหรฐั อเมรกิ า 
และด้วยความมุ่งม่ันในการอุทิศตนของพี่น้องชาวไทยท่ีสืบสานงาน แห่งนครชิคาโก นับเป็นสภาวัฒนธรรมไทยในต่างประเทศ แห่งท่ี ๖ ท่ี
วัฒนธรรมมาโดยตลอด ท�ำให้ในวันนี้ สภาวัฒนธรรมไทยในประเทศ เกิดจากการรวมตัวกันขององค์กรเครือข่ายวัฒนธรรมภาคประชาชน 
สหรัฐอเมริกา แห่งนครชิคาโก ได้ถือกำ� เนิดข้ึน โดยอธิบดีกรมส่งเสริม ชาวไทยในรัฐอิลลินอยส์ สหรัฐอเมริกาสามองค์กรเครือข่าย ได้แก ่
วัฒนธรรม นางสาวนันทิยา สว่างวุฒิธรรม เป็นประธานในพิธีเปิด  องค์กรเครือข่ายภาคชุมชน วัดธัมมาราม นครชิคาโก รัฐอิลลินอยส์
สภาวัฒนธรรมไทยในประเทศสหรัฐอเมริกา แห่งนครชิคาโก  และมี  สหรัฐอเมริกา องค์กรเครือข่ายภาควิชาการ โรงเรียนพุทธศาสนาวัน 
พระวรญาณวิเทศ กรรมการอ�ำนวยการและรักษาการเจ้าอาวาสวัด  อาทิตย์ วัดธัมมาราม และองค์กรเครือข่ายภาคชุมชน สมาคมไทยแห่ง 
ธมั มาราม  นางสนุ นั ทา มติ รงาม รองอธบิ ดกี รมสง่ เสรมิ วฒั นธรรม และ รฐั อลิ ลนิ อยส ์ สหรฐั อเมรกิ า  โดยมีนายพรรคสีห์ ชุมสาย ณ อยุธยา 
นายทรงพล สุขจันทร์ กงสุลใหญ่ ณ นครชิคาโก ให้เกียรติเข้าร่วมใน  ด�ำรงตำ� แหน่งประธานสภาฯ คนแรก
พิธี เมื่อวันท่ี ๑๔ มิถุนายน ๒๕๕๘  ณ วัดธัมมาราม นครชิคาโก 
รฐั อิลลนิ อยส์ สหรัฐอเมรกิ า นางสาวนันทิยา สว่างวุฒิธรรม อธิบดีกรมส่งเสริมวัฒนธรรม 
ไดก้ ล่าวให้กำ� ลังใจการดำ� เนินงานของสภาวฒั นธรรมไทยแหง่ นวี้ ่า 
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม (สวธ.) กระทรวงวัฒนธรรม สนับสนุนให้
ภาคประชาชนผเู้ ปน็ เจา้ ของวฒั นธรรมอนั แทจ้ รงิ ไดเ้ ขา้ มามบี ทบาทสำ� คญั “รู้สึกภูมิใจเป็นอย่างย่ิงท่ีสภาวัฒนธรรมไทยในประเทศสหรัฐ- 
ในการทำ� งานวฒั นธรรมใหม้ คี วามยง่ั ยนื   ดว้ ยแนวคดิ ดงั กลา่ ว สวธ. จงึ อเมริกา แห่งนครชิคาโก ซึ่งเป็นองค์กรเครือข่ายทางวัฒนธรรม ของ 
ได้ด�ำเนินการจัดตั้งสภาวัฒนธรรมข้ึนในปี ๒๕๓๗ จวบจนปัจจุบัน  กรมสง่ เสรมิ วฒั นธรรม ไดเ้ รมิ่ ขบั เคลอื่ นงานวฒั นธรรมอยา่ งเปน็ ทางการ
นับเป็นนิมิตหมายอันดีท่ีได้เห็นถึงการรวมพลังของคนไทยในการ

112 วฒั นธ รม

สร้างสรรค์งานอันยังประโยชน์ต่อประเทศชาติ ท�ำให้วัฒนธรรมไทย 
เป็นท่ีรู้จักแพร่หลายในสหรัฐอเมริกา โดยเฉพาะเด็ก เยาวชน และ
ประชาชนชาวไทยในสหรฐั อเมรกิ า ได้เกิดความตระหนักรู้ในคุณค่าและ
มคี วามภาคภมู ใิ จในความเปน็ ไทย รวมทง้ั ชว่ ยสง่ เสรมิ ภาพลกั ษณท์ ดี่ ขี อง
ชาตใิ หเ้ ป็นทปี่ ระจกั ษต์ อ่ สายตาชาวตา่ งประเทศ ดฉิ นั ขอเปน็ ก�ำลงั ใจให้
คณะกรรมการสภาวัฒนธรรมไทยในประเทศสหรัฐอเมริกา แห่งนคร
ชิคาโก ประสบผลสำ� เร็จในการขบั เคลอื่ นงานวัฒนธรรมตอ่ ไป”



๒

ที่น่ี...ชิคาโก ที่ซ่ึงวัฒนธรรมไทยได้รับเสียงช่ืนชมจากพลเมือง 
หลากหลายเชื้อชาติที่แสวงหาโอกาสในดินแดนสหรัฐอเมริกา มากกว่า
๕ ปีแล้ว ที่งาน Thai Festival Chicago ได้สร้างความประทับใจให้แก ่
ผู้มาเยือน และส�ำหรับในปีนี้ กรมส่งเสริมวัฒนธรรม (สวธ.) ได้รับเชิญ
จากสถานกงสุลใหญ่ ณ นครชิคาโก ร่วมจัดกิจกรรมทางวัฒนธรรม 
ท้ังศิลปะการแสดงและงานช่างฝีมือ ในงาน Thai Festival Chicago 
2015  จัดข้ึนระหว่างวันที่ ๑๗–๑๙ มิถุนายน ๒๕๕๘ ณ เฟเดอรัล- 

 ตุลาคม-ธันวาคม ๒๕๕๘ 113

พลาซ่า นครชิคาโก  สวธ. น�ำทัพการแสดงโดยศิลปินแห่งชาติ สาขา ใหช้ าวอเมรกิ นั และชาวตา่ งชาต ิ เขา้ มาทดลองท�ำงานหตั ถกรรมของไทย
ศิลปะการแสดงหมอล�ำสองท่าน คือ นางฉวีวรรณ พันธุ และ นาย อย่างไม่ขาดสาย  
ประหยดั  สง่ เสรมิ  (ป. ฉลาดนอ้ ย) พรอ้ มดว้ ยคณะหมอลำ� และนกั แสดง
โปงลางจากวทิ ยาลยั นาฏศลิ ปรอ้ ยเอด็   เมอื่ ใดทเ่ี สยี งแคนผสานกบั เสยี ง นายทรงพล สุขจันทร์ กงสุลใหญ่ ณ นครชิคาโก กล่าวถึงความ 
โปงลางสร้างจังหวะครึกคร้ืนให้กับเวทีการแสดง เราจะได้เห็นภาพผู้ชม รว่ มมือในการจัดงาน Thai Festival Chicago 2015 วา่   
ตาสีฟ้าผมทองต่างขยับกายด้วยความสนุกสนาน สร้างสีสันให้งาน
เทศกาลครง้ั นด้ี คู กึ คกั ตลอดระยะเวลา ๓ วนั  ผชู้ มลว้ น “มว่ นซนื่ โฮแซว” “มีความประทับใจในกิจกรรมที่ทางกรมส่งเสริมวัฒนธรรมได ้
กันถว้ นหน้า  คคั เลอื กมาจดั แสดงในงานน ้ี  คนไทยทไ่ี ดม้ างานนต้ี า่ งบอกวา่ คดิ ถงึ บา้ น
ชาวตา่ งชาตบิ อกเลา่ ความรสู้ กึ วา่ วฒั นธรรมไทยมคี วามงดงามเหลอื เกนิ
นอกจากนนั้ แลว้  สวธ. ยงั ไดน้ ำ� ศลิ ปะแมไ่ มม้ วยไทย ฟนั ดาบ กระบ่ี การไดเ้ หน็ เดก็ ๆ ฝรงั่  มคี วามตงั้ ใจในการฝกึ ทำ� หนุ่ กระบอกจว๋ิ  เปน็ ภาพ
กระบอง ไปอวดสายตาชาวโลกในงานคร้ังน้ีอีกด้วย  ซึ่งศิลปะการต่อสู้ ท่ีผมชื่นชมมาก  กิจกรรมที่ปรากฏขึ้นได้สร้างความรู้จักประเทศไทย 
ประจ�ำชาติไทยนี้นับเป็นกีฬาท่ีชาวต่างชาติให้ความสนใจมาเรียนรู้และ ให้ขยายออกไปอย่างมากมาย  เราต่างมีเป้าหมายเดียวกันคือท�ำงานนี้
ฝึกฝน เพราะเป็นกีฬาท่ีผสมผสานทั้งความสง่างามและความแข็งแกร่ง เพื่อประเทศชาต”ิ  
ไว้ด้วยกนั

ภายในงาน Thai Festival Chicago 2015  ยังประกอบด้วย 
กจิ กรรมสาธติ งานชา่ งฝมี อื  ซง่ึ  สวธ. ไดค้ ดั เลอื กงานหตั ถกรรมทแี่ สดงถงึ ๓
เอกลกั ษณไ์ ทย ได้แก ่ บหุ งารำ� ไป การท�ำรม่ และตดั กระดาษ หัตถกรรม
ปน้ั ดนิ ของจว๋ิ  บายศรผี า้  และหนุ่ กระบอกจวิ๋  ทส่ี ามารถดงึ ดดู ความสนใจ วนั น.้ี ..วฒั นธรรมไทยผลบิ านแลว้ ในดนิ แดนอนั หา่ งไกล และพรอ้ ม
เติบโตงอกงามในอีกซีกโลก  จากความรว่ มมือรว่ มใจของเราคนไทย   


114 วัฒนธ รม

มหกรรมการแสดงพื้นบา้ น เพ่อื สรา้ งรายไดใ้ หแ้ ก่ศิลปินท้องถิน่

ภารกิจส�ำคัญท่ี กรมส่งเสริมวัฒนธรรม (สวธ.) กระทรวงวัฒนธรรม ได้ด�ำเนินการมาอย่างต่อเนื่องก็คือ การรณรงค์ส่งเสริมความเป็นไทย 
เพ่ือสร้างรายได้ให้แก่ประชาชน ชุมชน และประเทศ รวมถึงการส่งเสริมบทบาทของศิลปินและชุมชนในการนำ� ทุนทางวัฒนธรรมมาสร้างอาชีพ 
และรายได้ และสนับสนุนการสืบทอดศิลปวัฒนธรรมภูมิปัญญาท้องถิ่น ซ่ึงสอดคล้องกับนโยบายรัฐบาลท่ีเล็งเห็นถึงความส�ำคัญของวัฒนธรรมไทย 
ในการสรา้ งความมั่นคงให้กับประเทศชาติ

สวธ. ไดจ้ ัดท�ำ โครงการมหกรรมการแสดงพ้ืนบา้ น เพ่อื สรา้ งรายไดใ้ ห้แกศ่ ลิ ปินท้องถิน่  ขึ้น เพอ่ื สง่ เสรมิ ใหศ้ ิลปะการแสดงของไทยเกดิ มลู ค่า 
ทางเศรษฐกิจ และสร้างความย่ังยืนต่อไปในอนาคต  มหกรรมการแสดงพื้นบ้าน เพื่อสร้างรายได้ให้แก่ศิลปินท้องถ่ิน เป็นโครงการที่รวบรวมคณะ 
นักแสดงพ้ืนบ้านจากท่ัวประเทศมาน�ำเสนอการแสดงในรูปแบบต่างๆ โดยทาง สวธ. ได้น�ำศิลปะการแสดงยอดนิยมห้าประเภท ได้แก่ ขับซอ โนรา
ลิเก หมอลำ�  และอปุ รากรจีน มาจดั แสดงทัว่ ทุกภมู ภิ าค มีคณะนักแสดงเขา้ รว่ มในงานมหกรรมคร้ังนีห้ ลายร้อยคณะ 

ขณะน้ีการแสดงพ้ืนบ้านประเภทต่างๆ ได้สร้างความสุข ความบันเทิงให้แก่ผู้ชมทั่วประเทศ และ สวธ. ยังได้จัดให้มีการเผยแพร่องค์ความรู้ 
การเสวนาโดยผเู้ ชยี่ วชาญ ศลิ ปนิ แหง่ ชาต ิ และศลิ ปนิ นกั แสดง รวมทงั้ การจดั นทิ รรศการนำ� เสนอเรอ่ื งราวของศลิ ปะการแสดงทง้ั หา้ ประเภทแกป่ ระชาชน
เพอ่ื ใหท้ ราบประวตั ทิ ่ีมา รูปแบบการแสดง และพัฒนาการต่างๆ ทเี่ กิดขึ้นอีกด้วย

 ตุลาคม-ธันวาคม ๒๕๕๘ 115

ครดู นตรีอาวุโสแห่งรตั นโกสนิ ทร์นอ้ มใจถวายพระพร 
๖๐ พรรษา สมเด็จพระเทพรัตนราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชด�ำเนินทรงเป็นองค์ประธาน “การแสดงดนตรีไทย โดยครูอาวุโสแห่ง
รตั นโกสนิ ทร”์  ปพี ทุ ธศกั ราช ๒๕๕๘ โดยม ี นางสาวนนั ทยิ า สวา่ งวฒุ ธิ รรม อธบิ ดกี รมสง่ เสรมิ วฒั นธรรม ปฏบิ ตั หิ นา้ ทแ่ี ทนรฐั มนตรวี า่ การกระทรวง
วฒั นธรรม นางสาวจนั ทรส์ ดุ า รกั ษพ์ ลเมอื ง รองปลดั กระทรวงวฒั นธรรม และผบู้ รหิ ารกระทรวงวฒั นธรรม เฝา้ ฯ รบั เสดจ็ ฯ เมอื่ วนั ท ี่ ๑๙ มถิ นุ ายน
๒๕๕๘ ณ หอประชมุ ใหญ่ ศูนยว์ ฒั นธรรมแห่งประเทศไทย 

การแสดงดนตรีไทยโดยครูอาวุโสแห่งรัตนโกสินทร์ครั้งที่ ๘ จัดข้ึนเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมาร ี
ในโอกาสฉลองพระชนมายุครบ ๖๐ พรรษา และด้วย กรมส่งเสริมวัฒนธรรม (สวธ.) ส�ำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ ที่ทรงเป็นเอกอัครราชูปถัมภก 
มรดกวัฒนธรรมไทย และในฐานะองค์ “วิศิษฏศิลปิน” การแสดงดนตรีไทยปีมหามงคลน้ี ได้รับเกียรติจากครูอาวุโสแห่งรัตนโกสินทร์ ท้ังชาย-หญิง
รวม ๓๖ คน ร่วมขับร้องและบรรเลงบทเพลงไทยอันไพเราะกันอย่างสุดฝีมือ และในปีอันเป็นมหามงคลย่ิงน้ียังมีชุดการแสดงดนตรีและการแสดง
นาฏศิลป์อาเซียน เพลงส้มต�ำ บทพระนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี วงปี่พาทย์ผสมไวโอลิน โดยวงครูดนตรีและครู
นาฏศิลป์อาเซียน และในการแสดงชุดสุดท้ายถือเป็นโอกาสพิเศษที่เหล่าพสกนิกรได้รับพระมหากรุณาธิคุณให้ร่วมช่ืนชมพระอัจฉริยภาพ สมเด็จ 
พระเทพรตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ าร ี ในการทรงขบั รอ้ งบทเพลง เตา่ กนิ ผกั บงุ้  ๒ ชนั้  และบทพระราชนพิ นธท์ ที่ รงแตง่ ขนึ้ มาใหม ่ แดผ่ มู้ มี ทุ ติ าจติ  
ร่วมกับวงดนตรีไทยบา้ นปลายเนิน สร้างความปลม้ื ปีตใิ ห้แก่ครูดนตรอี าวุโส ตลอดจนพสกนกิ รทุกคน

116 วัฒนธ รม

 ตลุ าคม-ธนั วาคม ๒๕๕๘ 117

นิทรรศการแสงสุวรรณภูม ิ
สูว่ ฒั นธรรมอาเซยี น

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี 
เสด็จพระราชด�ำเนินทรงเป็นองค์ประธานเปิดนิทรรศการ 
“แสงสุวรรณภูมิ สู่วัฒนธรรมอาเซียน” และทรงวาดภาพ 
ฝพี ระหตั ถด์ ว้ ยสอี ะครลี กิ  จากนนั้ ทรงทอดพระเนตรนทิ รรศการ
โดยมีนายวีระ โรจน์พจนรัตน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวง
วฒั นธรรม  ศาสตราจารยอ์ ภนิ นั ท ์ โปษยานนท ์ ปลดั กระทรวง
วฒั นธรรม  นางสาวนนั ทยิ า สวา่ งวฒุ ธิ รรม อธบิ ดกี รมสง่ เสรมิ
วฒั นธรรม พรอ้ มผบู้ รหิ าร วธ.  ศาสตราจารยเ์ กยี รตคิ ณุ ปรชี า
เถาทอง ศลิ ปินแห่งชาต ิ และศลิ ปนิ รบั เชญิ  เฝ้าฯ รบั เสดจ็  ณ หอศลิ ปร์ ว่ มสมยั ราชด�ำเนนิ  กรุงเทพมหานคร เมอื่ วันท ี่ ๒๗ เมษายน ๒๕๕๘

นางสาวนนั ทยิ า สวา่ งวฒุ ธิ รรม อธบิ ดกี รมสง่ เสรมิ วฒั นธรรม เปดิ เผยวา่ กรมสง่ เสรมิ วฒั นธรรม ไดส้ นบั สนนุ การจดั นทิ รรศการ “แสงสวุ รรณภมู ิ
สู่วัฒนธรรมอาเซียน” โดย ศาสตราจารย์เกียรติคุณปรีชา เถาทอง ศิลปินแห่งชาติ เพ่ือร่วมเผยแพร่ภูมิปัญญาของศิลปินแห่งชาติและศิลปินที่มีช่ือ
เสียงระดับนานาชาติ ในรูปแบบงานทัศนศิลป์ท่ีส่ือสารด้วยสัญลักษณ์ของแสงและเงาบนศาสนสถาน โดยแสดงถึงเนื้อหาสาระ ความเลื่อมใสศรัทธา
ในพระพุทธศาสนาและศาสนาต่างๆ ความเจรญิ รุง่ เรอื งของอารยธรรมในดนิ แดนสุวรรณภูมิ 

การจัดแสดงนทิ รรศการผลงานศิลปะในครงั้ น้ ี ไดเ้ ชื่อมโยงและถา่ ยทอดการเดนิ ทางของพระพทุ ธศาสนาและศาสนาอน่ื ๆ จากอดตี สปู่ ัจจบุ ัน
ทเี่ จรญิ รงุ่ เรอื งอยใู่ นดนิ แดนสวุ รรณภมู  ิ โดยศาสตราจารยเ์ กยี รตคิ ณุ ปรชี า เถาทอง ศลิ ปนิ แหง่ ชาต ิ สาขาทศั นศลิ ป ์ ไดม้ งุ่ หวงั ใหผ้ ลงานศลิ ปะชดุ นมี้ สี ว่ น
สำ� คญั ในการสรา้ งแรงบนั ดาลใจแกอ่ นชุ นรนุ่ หลงั  รวมทง้ั สง่ ผลใหผ้ ทู้ สี่ นใจงานศลิ ปะ เกดิ พลงั สรา้ งสรรคง์ านศลิ ปะใหเ้ จรญิ กา้ วหนา้  และเปน็ ประโยชน์
ตอ่ การศกึ ษาคน้ ควา้ ทางด้านศลิ ปวัฒนธรรมของชาติสบื ไป

118 วัฒนธ รม

สวธ. รณรงค์การใช้ผา้ ไทย การประชมุ ครดู นตรแี ละนาฏศิลป์อาเซยี น
จดั รายการ “สบื สายใย...  รว่ มพฒั นาทกั ษะการสอน  
ผา้ ไทย-ผา้ อาเซยี น” 
กระทรวงวัฒนธรรม โดย กรมส่งเสริมวัฒนธรรม และ สมาคมครูดนตรี
เม่ือวันท่ี ๒๕ พฤษภาคม ๒๕๕๘ นางฉวีรัตน์ (ประเทศไทย) จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการดนตรีและนาฏศิลป์อาเซียน ส�ำหรับ 
เกษตรสุนทร ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจ�ำกระทรวงวัฒนธรรม ครูดนตรี คร้ังที่ ๓ ระหว่างวันท่ี 
นางสาวนันทิยา สว่างวุฒิธรรม อธิบดีกรมส่งเสริม ๑๖–๑๙ มิถุนายน ๒๕๕๘ ณ ศูนย์
วัฒนธรรม  นางลภามาศ ตัณฑวรรธนะ ผู้ช่วยกรรมการ วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย  การจัด
ผู้อ�ำนวยการใหญ่ ส�ำนักโทรทัศน์ บริษัท อสมท จ�ำกัด ป ร ะ ชุ ม เ ชิ ง ป ฏิ บั ติ ก า ร ใ น ค รั้ ง น้ี มี
(มหาชน) และนายเผ่าทอง ทองเจือ ในฐานะผู้ด�ำเนิน วิทยากรจากประเทศสมาชิกอาเซียน
รายการ  ร่วมกันแถลงข่าวเปิดตัวรายการ “สืบสายใย...  จ�ำนวน ๑๐ ประเทศ มาให้ความรู้
ผา้ ไทย-อาเซยี น” เพอ่ื สง่ เสรมิ การใชผ้ า้ ไทย ณ อาคารใหม่ ความเข้าใจ และแลกเปล่ียนเรียนรู้
พระท่นี ง่ั อนนั ตสมาคม    ด ้ า น ด น ต รี แ ล ะ น า ฏ ศิ ล ป ์   โ ด ย ค ร ู
ถือเป็นบุคคลส�ำคัญท่ีจะช่วยพัฒนา
กระทรวงวัฒนธรรมได้ด�ำเนินนโยบายรณรงค ์ เยาวชนให้มีความรู้ ความเข้าใจใน
ส่งเสริมการใช้ผ้าไทย เพ่ือรักษาเอกลักษณ์การแต่งกาย ประชาคมฯ อาเซียน  ครูจึงต้องมีความรู้ ความเข้าใจในเรื่องต่างๆ ของอาเซียน และ
ประจ�ำชาติให้เป็นท่ีแพร่หลาย  อีกทั้งการใช้ผ้าไทยยัง มีทักษะเก่ียวกับศิลปวัฒนธรรมทางดนตรีและนาฏศิลป์ เพื่อจะได้น�ำไปถ่ายทอดให้
สามารถชว่ ยกระตนุ้ เศรษฐกจิ ไดอ้ กี ทางหนงึ่   ไมว่ า่ จะเปน็ นักเรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยได้รับความสนใจจากครูดนตรีและครูนาฏศิลป ์
ชาวบ้านผู้ทอผ้า ผู้ประกอบการด้านผ้าที่เก่ียวข้อง ทั้งใน เข้าร่วมประชมุ เป็นจำ� นวนกว่า ๒๔๐ คน  
ระดับชุมชนไปจนถึงระดับอุตสาหกรรม  กรมส่งเสริม
วฒั นธรรม (สวธ.) ไดส้ านตอ่ นโยบายดงั กลา่ ว ดำ� เนนิ การ  สวธ. สนบั สนุนการจัดพมิ พว์ รรณกรรม 
กระตุ้นให้คนไทยเกิดความสนใจ รวมไปถึงการสร้างค่า เวลา ในขวดแกว้  ฉบบั ภาษาญปี่ ุ่น
นิยมให้หันมาสวมใส่ผ้าไทยอย่างต่อเน่ือง  ในปีน้ีเพื่อเป็น 
การสานตอ่ นโยบายดงั กลา่ ว จงึ จดั ทำ� รายการ “สบื สายใย... นางสาวนันทิยา สว่างวุฒิธรรม อธิบดีกรมส่งเสริมวัฒนธรรม เป็นประธาน
ผา้ ไทย-อาเซยี น” ขนึ้  เพอื่ บอกกลา่ วเรอื่ งราวผา้ ไทยทเ่ี ชอื่ มโยง  ในงานเปิดตัวหนังสือ เวลาในขวดแก้ว ฉบับภาษาญ่ีปุ่น ที่แปลโดย อิซาโอะ ฟุจิโนะ
กับประเทศในกลุ่มอาเซียน โดยได้รับเกียรติจากอาจารย์ เม่ือวันที่ ๑๓ พฤษภาคม ๒๕๕๘ ณ หอศิลป์ร่วมสมัยราชด�ำเนิน  เวลาในขวดแก้ว 
เผ่าทอง ทองเจือ นักวิชาการด้านส่ิงทอและนักสะสมผ้า เป็นนวนิยายที่มีเนื้อหาสะท้อนชีวิตและปัญหาของวัยรุ่นในด้านต่างๆ ท้ังครอบครัว
ระดบั แนวหน้าของประเทศไทยมาเป็นผู้ด�ำเนนิ รายการ ความรัก การศึกษา สังคม และการเมือง และเป็นผลงานนวนิยายเรื่องท่ี ๔ ของ
ประภัสสร เสวิกุล ศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ ลงพิมพ์เป็นตอนๆ ในนิตยสาร
ติดตามชมรายการ “สืบสายใย...ผ้าไทย-อาเซียน” สายทิพย์ และในปี ๒๕๒๗ เมื่อ สายทิพย์ ปิดกิจการจึงมาลงต่อจนจบในนิตยสาร นร ี
ทกุ วนั พฤหสั บด ี เวลา ๒๐.๓๐–๒๑.๓๐ น. ทางโมเดริ น์ ไนน์  ในปี ๒๕๒๘ และพิมพ์รวมเล่มคร้ังแรกโดยส�ำนักพิมพ์ดอกหญ้า  เวลาในขวดแก้ว 
ทีวี น�ำเสนอเป็นตอนแรกในวันพฤหัสบดีที่ ๙ กรกฎาคม ไดร้ บั การยกยอ่ งให้เป็นหนึ่งในวรรณกรรมแห่งชาติของประเทศไทย
ศกนี้
อซิ าโอะ ฟจุ โิ นะ ประธานบรษิ ทั  TORA (โทระ) ซงึ่ เปน็ บรษิ ทั ออกแบบสง่ิ พมิ พ์ 
ระดับแนวหน้าของญี่ปุ่น ได้ทุ่มเทเรียนภาษาไทยและใช้ระยะเวลาในการแปล เวลา 

ในขวดแก้ว ฉบับภาษา
ญปี่ นุ่  ยาวนานถงึ  ๒๔ ปี  
หวังถ่ายทอดหนังสือ
เล่มนี้ให้ออกมาดีท่ีสุด
เพ่ือท่ีผู้อ่านชาวญ่ีปุ่น
จ ะ ไ ด ้ มี โ อ ก า ส อ ่ า น
วรรณกรรมไทยและ
เข้าใจสภาพสังคมไทย
มากยง่ิ ขนึ้

 ตลุ าคม-ธันวาคม ๒๕๕๘ 119

120 วฒั นธ รม คอนเสริ ์ต ๗๘ ป ี ต�ำนานแหง่ สายนำ�้  ชลธ ี ธารทอง

กระทรวงวฒั นธรรม โดย กรมสง่ เสรมิ วฒั นธรรม ร่วมกบั  ชลธ ี ธารทอง (นายสมนกึ  ทองมา) ศิลปนิ แหง่ ชาติ
จัดคอนเสิร์ต ๗๘ ปี ต�ำนานแห่งสายน้�ำ เม่ือวันที่ ๑๖ พฤษภาคม ๒๕๕๘ ณ หอประชุมใหญ่ ศูนย์วัฒนธรรม 
แห่งประเทศไทย เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เนื่องในโอกาสเฉลิม 
พระชนมายุ ๖๐ พรรษา และเพื่ออนุรักษ์ สืบสาน เผยแพร่มรดกศิลปวัฒนธรรมของชาติตามรอยพระยุคลบาท 
“วศิ ษิ ฏศลิ ปนิ ” ผา่ นบทเพลงลกู ทงุ่ ไทย ในคอนเสริ ต์ การกศุ ลเทดิ พระเกยี รต ิ ทรี่ วมดาวลกู ทงุ่ ทว่ั ฟา้ เมอื งไทยไวม้ ากมาย
กวา่  ๕๐ ชวี ติ  อาท ิ กอ๊ ต จกั รพรรณ,์  ตา่ ย อรทยั , ไมค ์ ภริ มยพ์ ร, เสร ี รงุ่ สวา่ ง, สนุ าร ี ราชสมี า, ไชยา มติ รชยั , อาภาพร 
นครสวรรค์, ฝน ธนสุนทร, มนตส์ ทิ ธิ์ คำ� สร้อย, ตั๊กแตน ชลดา, หน ู มเิ ตอร ์ และกงุ้  สุทธิราช เปน็ ตน้  

การแสดงในวนั นนั้  ศลิ ปนิ ลกู ทงุ่ ตา่ งรว่ มกนั ขบั ขานตำ� นานบทเพลงลกู ทงุ่ ไทยจากปลายปากกา “ครเู พลงเทวดา”
ชลธ ี ธารทอง หรอื นายสมนกึ  ทองมา ศลิ ปนิ แหง่ ชาต ิ ดว้ ยความไพเราะ  การแสดงจบลงดว้ ยความสขุ  ความสนกุ สนาน
ผชู้ มไดร้ บั ความประทบั ใจ และยงั ไดแ้ สดงออกถงึ ความจงรกั ภกั ด ี รว่ มกนั ท�ำบญุ ถวายเปน็ พระราชกศุ ล โดยกรมสง่ เสรมิ
วัฒนธรรมจะน�ำรายได้จากการจ�ำหน่ายบัตร ทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรม- 
ราชกุมาร ี โดยเสด็จพระราชกุศล สภากาชาดไทย ในฐานะองค์อุปนายกิ าสภากาชาดไทย ในโอกาสตอ่ ไป

ส รณืบสรงาคนแ์ ภตมู ง่ ิปกัญายญผา้าแไทหย่งเ สเทน้ ิดสพายระ เกยี รติสมเด็จพระราชนิ ี

ปจั จบุ นั การสวมใสผ่ า้ ไทยในการท�ำงานและในสถานศกึ ษาไดร้ บั ความนยิ มเพมิ่ มากขนึ้  โดยกระทรวงวฒั นธรรม
เป็นหน่วยงานที่รณรงค์ส่งเสริมการใช้ผ้าไทยมาโดยตลอด เพราะเล็งเห็นถึงคุณค่าและภูมิปัญญาท่ีถักทออยู่ในผ้า 
แต่ละผืน  กรมส่งเสริมวัฒนธรรม (สวธ.) ได้สานต่อนโยบายดังกล่าว ด้วยการจัดท�ำโครงการต่างๆ ที่ท�ำให้ประชาชน
ไดภ้ าคภมู ใิ จในความมหศั จรรยข์ องเสน้ ฝา้ ยเสน้ ไหมทส่ี อดประสานกนั จนเกดิ เปน็ ลวดลายอนั วจิ ติ รบรรจง และเพอื่ สรา้ ง
กระแสให้การใชผ้ า้ ไทยได้รบั ความสนใจในภูมิภาคตา่ งๆ  สวธ. จงึ ไดจ้ ัด การประชุมสัมมนารณรงคก์ ารใชผ้ า้ ไทย เพ่อื
เทิดพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิต์ิ พระบรมราชินีนาถ และพระบรมวงศานุวงศ์ โดย นายวีระ โรจน์พจนรัตน์
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม เป็นประธานการประชุม  นางสาวนันทิยา สว่างวุฒิธรรม อธิบดีกรมส่งเสริม
วัฒนธรรม กล่าวรายงาน ซึ่งมีผู้แทนสถานศึกษา หอการค้า องค์การบริหารส่วนจังหวัด นักศึกษา ประชาชน และ
สื่อมวลชน เข้ารว่ มงานกวา่  ๖๐๐ คน เมือ่ วันที่ ๒๗ พฤษภาคม ๒๕๕๘ ณ จังหวดั ขอนแก่น

การประชมุ ในครง้ั น ้ี รฐั มนตรวี า่ การกระทรวงวฒั นธรรมไดใ้ หน้ โยบายและแนวทางการด�ำเนนิ งาน ประกอบดว้ ย
การขอความรว่ มมอื สถานศกึ ษา ใหน้ กั เรยี นและนกั ศกึ ษาแตง่ กายดว้ ยผา้ ไทย รวมถงึ กลมุ่ สอ่ื มวลชนและพธิ กี รเพอ่ื เปน็
แบบอย่าง การพัฒนาผลิตภัณฑ์ ส่งเสริมการเรียนการสอนเก่ียวกับผ้าไทย เปิดพ้ืนที่ตลาดผ้าไทยในจังหวัดต่างๆ เพื่อ
ให้ประชาชนเลือกซื้อผ้าไทยมาตัดเย็บเส้ือผ้า และในระยะต่อไปคือการจัดท�ำนามสงเคราะห์แหล่งผลิตผ้า ผู้ทอผ้า 
ทอ้ งถน่ิ  ผปู้ ระกอบการและผตู้ ดั เยบ็  โดยจดั พมิ พห์ นงั สอื และเวบ็ ไซตผ์ า้ ไทย  ทส่ี �ำคญั จะจดั งานผา้ ไทย เฉลมิ พระเกยี รติ
สมเดจ็ พระนางเจา้ สิริกติ ิ ์ พระบรมราชินีนาถ ในเดือนสงิ หาคม ๒๕๕๘ 

สวธ. เปดิ ค่ายเยาวชนภาษาไทย รนุ่ ท ี่ ๒ 

กลับมาอีกครั้งกับกิจกรรมดีๆ โครงการค่ายเยาวชนภาษาไทย รุ่นท่ี ๒ โดย กรมส่งเสริมวัฒนธรรม (สวธ.)
กระทรวงวัฒนธรรม ที่เปิดโอกาสให้เยาวชนซึ่งก�ำลังศึกษาอยู่ในระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายของโรงเรียนใน
กรงุ เทพมหานคร ไดเ้ รียนรเู้ ทคนิคการใช้ภาษาไทยอย่างถกู ต้อง เพอื่ เพ่มิ เสนห่ ์และสรา้ งความม่ันใจใหก้ บั ตนเอง 

เมอื่ วนั ท ี่ ๑๐ มถิ นุ ายน ๒๕๕๘ นางสาวนนั ทยิ า สวา่ งวฒุ ธิ รรม อธบิ ดกี รมสง่ เสรมิ วฒั นธรรม เปน็ ประธานเปดิ
โครงการค่ายเยาวชนภาษาไทย รุ่นที่ ๒ ณ ห้องประชุม ๑ ชั้น ๒ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย โดย สวธ. ได้คัดสรร
หลักสูตรที่เป็นประโยชน์ สามารถน�ำไปใช้ในชีวิตประจ�ำวันได้อย่างเหมาะสม โดยวิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิ เช่น “พูดและ
ฟงั อยา่ งไรใหง้ าม ในสงั คมปจั จบุ นั ” โดย ดร. ดษุ ฎพี ร ชำ� นโิ รคศานต ์ อ. ศศธิ ร พทิ ยรตั นเสถยี ร ดร. เทพ ี จรสั จรงุ เกยี รติ
และ ดร. เพชรยุพา บูรณ์สิริจรุงรัฐ  “การอ่านออกเสียงร้อยแก้วร้อยกรอง” กับ ดร. ญาดา อารัมภีร์ คุณโกมุท คงเทศ
พรอ้ มการฝกึ ปฏบิ ตั  ิ  และ “อา่ นอยา่ งไร ใหท้ นั โลก” นำ� ทมี โดยคณุ ชมยั ภร บางคมบาง ศลิ ปนิ แหง่ ชาต ิ สาขาวรรณศลิ ป์

ซง่ึ มีเยาวชนระดบั มธั ยมศกึ ษาตอนปลายกว่า ๒๐๐ คน เขา้ รับการอบรมในครัง้ นี้  

สบื สายเส้นไหม 

ณ บา้ นปรชี าเกยี รต ิ บุณยเกียรติ   

ขอเชญิ ผู้สนใจเข้าชม สถานที่จัดแสดงผลงานชดุ ฉลองพระองค์ รว่ มส่งเสรมิ วฒั นธรรมโดย
บ้านผู้มผี ลงานดเี ดน่ ทางวัฒนธรรม สมเด็จพระนางเจา้ สิรกิ ิต ิ์ พระบรมราชินนี าถ 
อาจารย์ปรชี าเกียรติ บุณยเกยี รติ กองทุนส่งเสริมงานวฒั นธรรม
บ้านเลขท ่ี ๑๒๓ หมู่ที่ ๒  ทีอ่ าจารยป์ รีชาเกียรติ บณุ ยเกยี รติ กรมสง่ เสริมวฒั นธรรม
ถนนล�ำพนู -ดอยติ ต�ำบลเวยี งยอง  ผู้มผี ลงานดีเด่นทางดา้ นวฒั นธรรม สาขาศิลปะ  กระทรวงวัฒนธรรม
อำ� เภอเมืองล�ำพนู  จังหวัดล�ำพูน (การชา่ งศลิ ปะและการชา่ งฝีมอื ) พทุ ธศักราช ๒๕๓๔
นดั หมายวันเวลาเขา้ ชมไดท้ ี่   ได้ถวายงานรับใช้ทอผา้ ไหมยกดอกลวดลายโบราณ
โทรศัพท์ ๐ ๕๓๕๑ ๐๕๒๔
ส�ำหรบั เปน็ ชดุ ฉลองพระองค์
อกี ทงั้ เป็นแหลง่ เรยี นรูศ้ ิลปหัตถกรรมด้านการทอผา้

อยา่ งครบวงจร ตั้งแต่การท�ำเส้นไหม การยอ้ มส ี
รวมถงึ การทอผ้าไหมยกดอกล�ำพนู ลวดลายโบราณ