AI Government Framework กรอบการทำงานปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

AI GOVERNMENT กรอบการทำ� งาน
FRAMEWORK ปัญญาประดิษฐ์ภาครฐั

AI จะกลายเปน็ สิ่งพน้ื ฐานท่เี ป็นประโยชน์กับ
ทุกคนและกอ่ ใหเ้ กิดการเปลี่ยนแปลงในสังคม
มากมาย

ดร.เทพชัย ทรัพย์นิธิ
ผ้อู ำ� นวยการกลุ่มวิจยั ปัญญาประดิษฐ์ (AINRG) เนคเทค-สวทช. ศนู ย์เทคโนโลยี
อเิ ล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ และอปุ นายกสมาคมปญั ญาประดษิ ฐ์ประเทศไทย

สำำ�นักั งานพััฒนารัฐั บาลดิิจิทิ ััล บรรณาธิิการบริิหาร
(องค์์การมหาชน) (สพร.) ดร.สุุพจน์์ เธีียรวุฒุ ิิ
ชั้น� 17 อาคารบางกอกไทยทาวเวอร์์ กองบรรณาธิิการ
108 ถนนรางน้ำ��ำ แขวงถนนพญาไท นางณพิิชญา เทพรอด
เขตราชเทวีี กรุุงเทพฯ 10400 นายพิสิ ิษิ ฐ์์ ปิิยพสุุนทรา
โทรศัพั ท์์ 0 2612 6000 ดร.บุุญเกีียรติิ เอี้ย� ววงษ์เ์ จริญิ
โทรสาร 0 2612 6011,
0 2612 6012 ชื่�่อผู้แ�้ ต่ง่
DGA Thailand นางสาวจีรี ณา น้้อยมณีี
DGA Thailand นางสาวณััฐฐา สักั กะวงศ์์
DGA Thailand นายณััฐวััฒน์์ วรสิิทธิ์�ตระกูลู
dgathailand ดร.ณัฐั กิติ ติ์์� จิติ รเอื้้อ� ตระกูลู

จััดทำำ�
สำ�ำ นัักงานพััฒนารััฐบาลดิจิ ิทิ ััล

(องค์ก์ ารมหาชน)
ออกแบบ

บริิษัทั มููสส์์เฮด จำำ�กัดั
พิมิ พ์์ที่�่

บริษิ ัทั พีีเอเอ็็น (ไทยแลนด์)์ จำ�ำ กัดั
พิิมพ์์ครั้้�งที่� 1 : ธัันวาคม 2563
จำ�ำ นวน : 500 เล่ม่
ISBN : 978-616-8001-19-6

คำ� นิยม
เทคโนโลยหี นง่ึ ทที่ กุ คนยอมรบั วา่ จะเขา้ มาเปลย่ี นโฉมหนา้ ของสงั คมมนษุ ยอ์ ยา่ งมาก
คือ เทคโนโลยี AI หรือ ปัญญาประดิษฐ์ ซึ่งเปน็ เทคโนโลยีท่ที ำ� ใหค้ อมพิวเตอร์
สามารถเรยี นรเู้ ขา้ ใจ และทำ� งานทม่ี คี วามชาญฉลาดเหมอื นมนษุ ยไ์ ดด้ ี หรอื บาง
คร้งั ดกี วา่ ท่มี นษุ ย์ทว่ั ไปจะสามารถทำ� ได้ ทำ� ให้งานบางอย่างทซ่ี ้ำ� ซาก และต้อง
จดั การกบั ขอ้ มลู ตา่ งๆ อยา่ งมหาศาล กลายเปน็ งานอตั โนมตั ิ เราเรมิ่ เหน็ สง่ิ ตา่ งๆ
รอบตััวสามารถมองเห็็นเข้้าใจ ตอบสนอง หรืือคุุยกัับเราได้้มากขึ้�นเรื่�อยๆ
คอมพิวิ เตอร์์ เริ่�มจดจำำ�ใบหน้า้ ผู้ใ�้ ช้ไ้ ด้้ ซอฟต์แ์ วร์ต์ ่า่ งๆ เริ่�มเรียี นรู้�และทำำ�นายนิสิ ัยั
หรือความต้องการของเราได้จากข้อมูลที่ถูกเก็บไว้ เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์
กลายเป็็นสภาพแวดล้้อมที่ �อยู่่�ร่่วมและทำำ�งานกัับมนุุษย์์ในอนาคตอย่่างมาก
ทำำ�ให้้เราทำำ�งานได้ด้ ีขีึ้�น เร็็วขึ้�น สะดวกขึ้�น ในขณะเดีียวกันั ก็็สร้า้ งความวิิตกใน
การที่�เทคโนโลยีเี หล่า่ นี้�จะเข้า้ มาทดแทน ทำำ�ให้ค้ นบางกลุ่�มลดบทบาทและความ
สำำ�คััญลง สิ่�งเหล่า่ นี้้�ต้้องการการสื่�อสาร ให้ส้ ังั คมตระหนัักรู้�ว่าเทคโนโลยีีปััญญา
ประดิษิ ฐ์์คือื อะไร นำำ�ไปประยุกุ ต์ไ์ ด้อ้ ย่า่ งไร และ เราควรจะปรัับตัวั เข้า้ สู่�โลกแห่ง่
อนาคตที่่�ต้้องทำำ�งานร่่วมกัันกัับระบบปััญญาประดิิษฐ์์ได้้อย่่างไร โดยเฉพาะ
อย่่างยิ่ �งการปรัับตััวของภาครััฐจะทำำ�อย่่างไรที่ �จะนำำ�เทคโนโลยีีเหล่่านี้ �ไปเพิ่ �ม
พลังั ให้้สามารถบริกิ ารประชาชนได้ด้ ีขีึ้�น เร็็วขึ้�น ง่่ายขึ้�น

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 2

เป็น็ เรื่�องน่า่ ยินิ ดีอี ย่า่ งมากที่�ทาง สำำ�นักั งานพัฒั นารัฐั บาลดิจิ ิทิ ัลั ได้จ้ ัดั ทำำ�หนังั สือื
เล่่มนี้�ออกมา และได้้รวบรวมข้้อมููลที่่�น่่าสนใจว่่าเทคโนโลยีีปััญญาประดิิษฐ์์
คือื อะไร มีคี วามสามารถอย่่างไร สามารถนำำ�ไปประยุุกต์์อย่่างไรโดยมุ่�งเน้้นการ
ใช้้งานในภาครััฐ รวมทั้�งให้้แนวคิิดในการเริ่�มโครงการด้้านปััญญาประดิิษฐ์์
อย่า่ งเป็น็ ขั้�นเป็น็ ตอน เพื่�อให้ห้ น่ว่ ยงานภาครัฐั มีจี ุดุ เริ่�มต้น้ ที่่�ดีใี นการทำำ�ความเข้า้ ใจ
และนำำ�เทคโนโลยีีใหม่่ๆ เหล่่านี้�ไปใช้้ หนัังสืือเล่่มนี้�จะเป็็นประโยชน์์อย่่างมาก
ในการเปลี่�ยนผ่่านของ กระบวนการภาครััฐเข้้าสู่�บริิการอัันชาญฉลาด เพื่�อให้้
ตอบสนองการบริหิ ารงานและการบริกิ ารประชาชนให้ด้ ียีิ่�งขึ้�น หนังั สือื ได้ร้ วบรวม
ความต้้องการภาครััฐ ตััวอย่่างการใช้้งานเทคโนโลยีีปััญญาประดิิษฐ์์ที่่�น่่าสนใจ
ทั้�งในและต่า่ งประเทศ มาเขียี นในรูปู แบบที่่�อ่า่ นง่า่ ย เพื่�อให้เ้ ข้า้ ถึงึ คนจำำ�นวนมาก
ที่�ไม่ไ่ ด้ม้ ีพีื้�นฐานทางเทคนิคิ มากนักั ได้อ้ ่า่ นอย่า่ งสนุกุ สนาน
สุดุ ท้า้ ยนี้้�ต้องขอขอบคุณุ ทางสำำ�นักั งานพัฒั นารัฐั บาลดิจิ ิทิ ัลั และทีมี งานเป็น็ อย่า่ งสูงู
ที่�ใช้้ความมานะพยายาม ที่�จะให้้ความรู้�ที่�สร้้างสรรค์์กัับสัังคมอย่่างต่่อเนื่�อง
และขัับเคลื่ �อนให้้เกิิดรััฐบาลดิิจิิทััลที่ �ชาญฉลาดโดยประชาชนเพื่ �อประชาชนขึ้ �น
ในประเทศไทยของเราสืืบไป

ผศ.ดร.ภุชงค์ อุทโยภาศ
รองอธกิ ารบดฝี ่ายเทคโนโลยีดิจทิ ลั

มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร์

3 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

ค�ำนยิ ม

ทุุกวิิกฤตย่่อมมีีโอกาสเป็็นประโยคเตืือนใจที่่�ทุุกคนพึึงระลึึกถึึงเสมอเมื่ �อพบ
ปัญั หา เพราะมัันเป็็นโอกาสดีทีี่�จะทำำ�ให้้สิ่�งใหม่่ที่่�ดีๆี เกิดิ ขึ้�น
ชว่ งปี คศ. 2019-2021 การอบุ ตั ติ วั ของโควดิ 19 ถอื เปน็ วิกฤตคร้งั ใหญท่ เี่ กดิ
ขึ้น ท่ามกลางกระแสดิจทิ ลั โดยเฉพาะปัญญาประดิษฐ์หรอื เอไอ (AI) ที่กำ� ลงั รุง่
สุดๆ
ในวกิ ฤตน้ี เราจะเห็นโอกาสและทางเลือกมากมายท่เี กดิ จากเอไอ ท่กี ระตุน้ ให้
เราทำำ�ความรู้�จัก เรียี นรู้�และทดลองใช้ม้ ันั เพื่�อเสริมิ ความสามารถของเราให้ก้ ้า้ วสู่�
สัังคมดิิจิทิ ััลอย่า่ งชาญฉลาดอย่่างมีีนััยสำำ�คัญั
สำ� นกั งานพฒั นารฐั บาลดจิ ทิ ลั (องคก์ ารมหาชน) เลง็ เหน็ โอกาสนี้ ในการนำ� ความ
สามารถของ AI ไปท�ำใหก้ ารทำ� งานและด�ำเนนิ ชีวติ ดขี ึน้ สง่ ผลให้คุณภาพชวี ติ
ของคนไทยดขี ้ึน
ทางสำ� นักงานฯ จงึ พยายามกระต้นุ หนว่ ยงานภาครฐั ใหเ้ ขา้ ถงึ AI และน�ำ AI มา
ใช้เป็นเคร่ืองมือพัฒนางานและให้บริการประชาชนอย่างรวดเร็วทันโลกและมี
ประสิทธิภาพ

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 4

หนัังสืือ AI Government Framework กรอบการทํํางานปััญญาประดิิษฐ์์
ภาครััฐ เล่่มนี้้�นัับเป็็นมิิติิเริ่�มที่�สรุุปความหมาย หลัักการ วิิธีีการทำำ�งานของ AI
และตััวอย่่างการนำำ� AI ไปใช้้งาน ได้อ้ ย่่างครอบคลุุม
หนังสือเล่มนี้มีคุณประโยชน์อย่างสูงที่รัฐบาล และ หน่วยงานภาครัฐ หรือแม้
กระทั่งหน่วยงานภาคเอกชน ภาคประชาสังคม หรอื บคุ คลทัว่ ไป สามารถน�ำไป
ศึกษาเรียนรู้ ปรบั ตัวเตรยี มความพร้อม และทดลองใชง้ าน AI ดว้ ยตัวเองหรือ
ในหนว่ ยงานของตนได้
เม่อื แต่ละหนว่ ยงานมีความเขา้ ใจคิดน�ำ AI ไปทดลองใชไ้ ด้ กจ็ ะส่งผลดเี กิดเปน็
พลงั ชว่ ยขบั เคลอื่ นสรู่ ฐั บาลดจิ ทิ ลั ทช่ี าญฉลาดซงึ่ จะทำ� ใหป้ ระเทศเราขบั เคลอ่ื น
ก้าวไกลในระดับสากล เพ่ือประเทศเราจะได้มีความม่ันคง ม่ังคั่ง ยั่งยืน เป็น
ประเทศพัฒนาแลว้ ด้วยการพัฒนาตามหลกั ปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง

ศ.ดร.ธนารักษ์ ธีระมัน่ คง
ราชบณั ฑิตสาขาเทคโนโลยสี ารสนเทศ
นายกสมาคมปญั ญาประดษิ ฐป์ ระเทศไทย

5 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

Contents / สารบัญ 8

บทที่ 1
ปััญญาประดิิษฐ์์จะเปลี่่ย� นโลกอย่่างไร

52

บทที่ 4
วธิ กี ารสรา้ งระบบ AI

20 32

บทที่ 2 บทที่ 3
สถานการณป์ จั จบุ ัน งานประเภทใดบ้าง ต้องน�ำเทคโนโลยี
และการด�ำเนนิ การ AI ในหนว่ ยงาน AI มาใชง้ าน
ภาครฐั
90
72

บทที่ 5 บทที่ 6
วิธเี ร่ิมท�ำโครงการปัญญาประดษิ ฐ์ สรุป
(Artificial Intelligence: AI)
สำำ�หรัับภาครััฐ

บทที่ 1

ปัญญาประดิษฐ์
จะเปลี่ �ยนโลกอย่่างไร

สรปุ : บทที่ 1

#ถา้ ปญั ญาประดษิ ฐด์ ี

ประเทศไทยจะดีขนึ้
ความเหลอื่ มล้ำ� ทางสงั คมจะลดลง ความเสมอภาคจะมากขนึ้
ความสามารถในการฟื้นตัวของธรุ กจิ จะเพิม่ ขนึ้ ผ่านการวเิ คราะหร์ ปู แบบพฤติกรรมทเ่ี ปลยี่ นแปลง
ความมนั่ คงของชาติจะเขม้ แขง็ ดว้ ยการป้องกนั และตรวจจับอัตโนมตั ิ
ศักยภาพคนจะถกู พฒั นาส่งเสรมิ
คนในชาติจะเติบโตมีคณุ ภาพชีวิตท่ีดที ่ามกลางธรรมชาติ และส่งิ แวดล้อมคณุ ภาพ
ระบบบริหารจดั การภาครฐั จะพัฒนา และมคี วามสมดุล

“AI หรือ ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence)
เป็นเทคโนโลยีการสรา้ งความสามารถให้แกเ่ คร่อื งจกั ร
และคอมพิิวเตอร์์ ด้ว้ ยอััลกอริทิ ึึมและกลุ่�มเครื่อ�่ งมืือ
ทางสถิติ เพื่อสร้างซอฟต์แวรท์ รงปญั ญา ท่ีสามารถ
เลยี นแบบความสามารถของมนษุ ยท์ ซ่ี ับซอ้ นได้ เช่น
จดจำำ� แยกแยะ ให้เ้ หตุุผล ตัดั สินิ ใจ คาดการณ์์
สื่�อสารกัับมนุุษย์์ เป็็นต้้น ในบางกรณีอี าจไปถึงึ ขั้�น
เรียนร้ไู ดด้ ้วยตนเอง”

เทคโนโลยปี ญั ญาประดิษฐ์ สำ� หรบั การบรหิ ารงานและการบรกิ ารภาครัฐ

AI GOVERNMENT FRAMEWORK https://www.dga.or.th/th/profile/2157/

10

#ถา้ ปัญญาประดิษฐ์ดี

ประเทศไทยจะดีข้ึนได้อยา่ งไรบ้าง?
ปี 2019 หนงึ่ ในการระบาดครงั้ รา้ ยแรงทสี่ ดุ ในประวตั ศิ าสตรม์ นษุ ยชาตไิ ดเ้ กดิ ขน้ึ
และเป็็นอีีกครั้�งที่�การเรีียนรู้�เทคโนโลยีี AI กลัับมาเป็็นกระแสอย่่างกว้้างขวาง
อีีกครั้�งในทุุกอุุตสาหกรรม การระบาดของโรค COVID-19 ส่่งผลกระทบหลาย
ด้า้ น ทั้�งธุุรกิจิ และการใช้้ชีวี ิติ ของประชาชน แต่่ในอีกี ด้้านหนึ่�ง ก็็เป็็นตััวเร่่งให้้
ได้้ศึกึ ษา และพััฒนาเทคโนโลยีปี ััญญาประดิษิ ฐ์ก์ ันั มากขึ้�น เพราะมนุุษย์์จำำ�เป็น็
ต้้องมีีเครื่�องมืือที่�จะใช้้รัับมืือกัับโรคระบาดอื่�นๆ ซึ่�งมีีแนวโน้้มร้้ายแรงยิ่�งขึ้�นใน
อนาคต วิิกฤตทางสุุขภาพครั้�งนี้้�ส่่งผลต่่อเนื่�องสู่่�วิิกฤตทางเศรษฐกิิจ และกำำ�ลััง
ขยายตััวเป็็นขนาดของวิิกฤตที่�ไม่่เคยมีีมาก่่อนในประวััติิศาสตร์์มนุุษยชาติิ ส่่ง
ผลกระทบต่่อทุุกภููมิิภาค และทุุกประเทศทั่�วโลก ในช่่วง 3 เดืือนแรกของการ
ระบาด ประเทศจีนี ประเทศที่�ได้ช้ื่�อว่า่ มีคี วามเข้ม้ แข็ง็ ทางเศรษฐกิจิ กลับั มีตี ัวั เลข
การเจริิญเติบิ โตของเศรษฐกิิจในไตรมาสแรกถดถอยลดลงถึงึ 6.8% สููงสุุดเป็็น
ประวัตั ิกิ ารณ์์ ส่ว่ นเศรษฐกิจิ ของสหภาพยุโุ รป ก็ห็ ดตัวั สูงู สุดุ ในรอบ 14 ปีที ี่่�ผ่า่ นมา
ในบางประเทศเศรษฐกิิจหดตััวสููงมากถึงึ 20% ส่ง่ ผลกระทบเป็็นวงกว้้างต่่อวิิถีี
ชีวี ิติ ความเป็น็ อยู่�ของคนในชาติอิ ย่า่ งเลี่�ยงไม่ไ่ ด้้ การระบาดครั้�งนี้� ให้บ้ ทเรียี นสำำ�คัญั
กัับโลก ไม่่ว่า่ จะเป็็นสุุขภาพหนึ่�งเดีียว (One World One Health) ทุุกประเทศ
ต้้องบููรณาการข้้อมููลเพื่�อร่่วมฝ่่าวิิกฤตครั้�งนี้�ไปด้้วยกััน การเปลี่�ยนผ่่านสู่�โลก
ดิิจิทิ ััล (Digital Transformation) ซึ่�ง Covid-19 เป็็นจุุดสำำ�คัญั ที่่�ทำำ�ให้เ้ กิดิ การ
ปรับั ตัวั แบบก้า้ วกระโดดของดิจิ ิทิ ัลั (Leapfrog Digitalization) เพื่�อให้ก้ ารเชื่�อม
โยงทางดิิจิิทััลเป็็นไปอย่่างสมบููรณ์์ สามารถผลัักดัันเศรษฐกิิจ และสัังคมให้้ไป
ต่อ่ ได้ใ้ นช่ว่ งเวลานี้� ความยืดื หยุ่�นของซัพั พลายเชน (Supply Chain Resilience)
ก็เ็ ป็น็ อีกี หนึ่�งบทเรียี นสำำ�คัญั การหยุดุ ชะงักั ของห่ว่ งโซ่อ่ ุปุ ทาน ทำำ�ให้แ้ ต่ล่ ะหน่ว่ ย
งานต้อ้ งหาทางรับั มือื ไม่ว่ ่า่ จะเป็น็ การจัดั การแบบลีนี หรือื การกระจายความเสี่�ยง
โดยเฉพาะการปรับั ตัวั เข้า้ สู่่�ยุคุ ดิจิ ิทิ ัลั การลงทุนุ ทางสังั คม (Social Investment)
ให้เ้ ป็น็ การลงทุนุ ที่�มุ่�งประสงค์์ (Purposeful) ให้เ้ กิดิ ผลดีแี ก่ส่ ังั คม พร้อ้ มให้ต้ รวจ
สอบ (Accountable) เอาใจใส่่ (Respectful) และมีีจริิยธรรม (Ethical) เพื่�อ
รัับมืือกัับวิกิ ฤตและความเสี่�ยงระดับั โลก
จากเหตุการณ์นี้ ปัญญาประดิษฐ์พิสูจน์แล้วว่าจะเป็นกุญแจส�ำคัญท่ีจะท�ำให้
ประเทศไทยข้ามผา่ นวกิ ฤติการณ์ระดบั โลกในครั้งนไ้ี ปได้

11 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

#ถ้าปญั ญาประดิษฐ์ดี

ความเหล่ือมล้�ำทางสงั คมจะลดลง ความเสมอภาคจะมากขนึ้
การวเิ คราะหข์ ้อมลู ขนาดใหญ่ของเทคโนโลยี AI ประมวลผลออกมาเปน็ ขอ้ มลู
เชงิ ลกึ เพม่ิ ประสทิ ธภิ าพงาน และเขา้ ถงึ ความตอ้ งการของประชาชนไดม้ ากยง่ิ ขน้ึ
ในชว่ งการระบาดน้ี เราไดเ้ หน็ การเกดิ ขนึ้ ของขอ้ มลู จำ� นวนมหาศาล นน่ั ตามมา
ดว้ ยความจำ� เปน็ ตอ้ งเรยี นรู้ และใชง้ านเทคโนโลยปี ญั ญาประดษิ ฐ์ ใหเ้ ทา่ ทนั โลก
เท่าทันรัฐบาลของประเทศต่างๆ รวมถึงศูนย์รับผิดชอบด้านสุขภาพท่ัวโลก มี
การแบง่ ปนั ขอ้ มูลเพ่อื บูรณาการขอ้ มูลท่ัวโลก
การเตบิ โตของจ�ำนวนงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ และการแพทยเ์ พียงอย่างเดียว
เกิิดขึ้�นเป็็นจำำ�นวนมาก มีีเอกสารเกี่�ยวกัับ Covid-19 มากกว่่า 28,000 ฉบัับ
ถูกู ตีพี ิมิ พ์์ขึ้�นในเดืือนเมษายนปีี 2020 มีเี ครื่�องมืือค้้นหาเฉพาะที่่�ขับั เคลื่�อนโดย
อัลกอริทึม การประมวลผลภาษาธรรมชาติ (NLP) ท�ำให้การเข้าถึงของข้อมูล
เป็นเรอ่ื งง่ายข้ึนด้วยเทคโนโลยี AI
นอกจากนยี้ งั มกี ารดำ� เนนิ การอยา่ งตอ่ เนอื่ งเพอ่ื พฒั นาโซลชู นั AI ทจี่ ะชว่ ยจดั การ
ปัญหาทางการแพทย์อ่นื ๆ อกี จำ� นวนมาก ตวั อยา่ งเช่น โรคมะเร็ง ซ่ึงปัจจบุ ัน
การพัฒั นาได้ร้ ับั ผลกระทบชั่�วคราวเนื่�องจากทรัพั ยากรถูกู นำำ�ไปใช้เ้ พื่�อรับั มือื กับั
Covid-19 แทน ส่่วนในปีี 2021 มีีแนวโน้้มที่�เราจะได้้เห็็นการนำำ� AI มาใช้้ใน
แขนงการแพทยด์ า้ นอนื่ ดว้ ย ไมเ่ พยี งแตก่ ารรบั มอื กบั ไวรสั เพยี งอยา่ งเดยี ว อาทิ
เชน่ การดแู ลสขุ ภาพ เปน็ ตน้
และดว้ ยการพฒั นาความสามารถในการนำ� ชดุ ขอ้ มลู ทวั่ โลกแบบเรยี ลไทมข์ นาด
ใหญ่ มาประยกุ ต์ใชก้ ารแกป้ ัญหาด้วย Machine Learning ท�ำใหเ้ ราสามารถ
ตรวจพบการแพร่ระบาดได้ง่ายขึ้น การติดต่อ และติดตามผู้ติดเชื้อท�ำให้เรา
สามารถวินจิ ฉยั โรคได้แม่นย�ำ การผลติ วคั ซีนกส็ ามารถพัฒนาไดไ้ ปพรอ้ มๆ กับ
วิวัฒนาการของไวรัส Covid-19 แบบเรียลไทม์

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 12

#ถา้ ปัญญาประดิษฐด์ ี

ความสามารถในการฟื้นตวั ของธุรกจิ
จะเพิม่ ขนึ้ ผา่ นการวิเคราะห์รูปแบบ
พฤติกรรมที่เปล่ียนแปลง
วิถีชวี ติ การท�ำงาน และการเขา้ สังคม
ของมนษุ ย์ ได้รับผลกระทบอย่างมาก
จากการแพรร่ ะบาดของ COVID-19 ในปนี ี้ เราไดเ้ หน็ วา่ ยอดขายของ Amazon
ในช่วงไตรมาสที่สองของปี 2020 เพ่ิมขึ้น 40% จากช่วงเดียวกันของปีที่แล้ว
เพราะแม้แต่ผู้ท่ีไม่สนใจการซื้อของออนไลน์ ก็ต้องถูกบังคับให้ต้องใช้บริการ
ชอ่ งทางการซือ้ ใหมน่ ีอ้ ยา่ งเล่ยี งไมไ่ ด้
เครอ่ื งมอื และแพลตฟอรม์ AI ทมี่ อี ยแู่ ลว้ จะชว่ ยใหแ้ ตล่ ะธรุ กจิ เขา้ ใจวธิ ที ล่ี กู คา้
ปรับตัวเข้ากับความเปลี่ยนแปลงคร้ังใหม่นี้ องคก์ รทต่ี ามหลังในการใชช้ อ่ งทาง
ดิจิทัลเพอ่ื การค้า ต้องตระหนกั ถงึ ความเรง่ ดว่ นของสถานการณ์ และนำ� วธิ กี าร
ของโลกยุคใหม่เข้ามาใช้ ไม่วาจะเป็นการวิเคราะห์พฤติกรรม หรือการปรับ
เปลยี่ นองคก์ รของตวั เองใหท้ นั สถานการณ์ เครอ่ื งมอื ทชี่ ว่ ยใหแ้ ตล่ ะธรุ กจิ เขา้ ถงึ
เทคโนโลยีนด้ี ว้ ยตนเองได้จะแพรห่ ลายมากขึ้นตลอดปี 2021 เนอ่ื งจากองค์กร
ขนาดเล็ก และขนาดกลางต่างก็ต้องการสร้างความได้เปรยี บในการแขง่ ขันด้วย
กนั ทง้ั สนิ้

#ถา้ ปญั ญาประดษิ ฐด์ ี

ความม่ันคงของชาตจิ ะเขม้ แข็ง ด้วยการปอ้ งกนั และตรวจจบั อตั โนมัติ
ในวิกฤติครั้งน้ี มีการใชโ้ ดรนในเขตอ�ำนาจศาลหลายแหง่ รวมถงึ สหรฐั อเมรกิ า
เพอ่ื ทดสอบความเปน็ ไปได้ ทจ่ี ะใชโ้ ดรนเพอื่ ตรวจสอบวา่ มกี ารปฏบิ ตั ติ ามแนวทาง
การเวน้ ระยะหา่ งทางสงั คม (Social Distancing) หรอื ไม่ โดรนประเภทนม้ี คี วาม
สามารถในการตรวจจบั อาการ Covid-19 จากการวดั อณุ หภมู ใิ นบคุ คล นำ� ขอ้ มลู
จากกลอ้ งบนโดรนมาวเิ คราะหข์ อ้ มลู และแจง้ ใหเ้ จา้ หนา้ ทหี่ รอื ผดู้ แู ลทอ้ งถน่ิ ได้
ทราบถึงสถิติ และความน่าจะเป็นเกี่ยวกบั การแพร่กระจายของไวรัส

13 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

การเติิบโตที่�เกี่�ยวข้้องอีีกประการหนึ่�ง คืือการใช้้เทคโนโลยีีจดจำำ�ใบหน้้า โดย
อัลั กอริิทึมึ การมองเห็็นด้ว้ ยคอมพิิวเตอร์์ ซึ่�งยังั เป็น็ ที่�ถกเถียี งกััน เนื่�องจากวิิธีีนี้�
มงุ่ เนน้ ไปท่กี ารระบุตัวบุคคลมากกว่ารปู แบบของกลมุ่ คน โดยตำ� รวจจะใชก้ าร
จดจำ� ใบหนา้ เพอ่ื ตรวจจับ และปดิ ลอ็ ก ผหู้ ลีกเล่ยี งการกักกันตวั ตลอดจนการ
ตดิ ตามการเคล่อื นไหวของบคุ คลท่แี สดงอาการภายในฝูงชน
หลกั ฐานชีใ้ หเ้ ห็นวา่ ประชาชนเร่มิ มีความอดทนต่อกลยุทธก์ ารเฝา้ ระวงั มากข้ึน
ซง่ึ กอ่ นหนา้ นม้ี องวา่ เขม้ งวดเกนิ ไป และแนวทางการเฝา้ ระวงั นจ้ี ะมกี ารทดสอบ
เพมิ่ เติมในอกี 18 เดอื นขา้ งหนา้ จากการท�ำงานของนักเทคโนโลยีท่เี ชยี่ วชาญ
มากข้นึ

#ถา้ ปญั ญาประดิษฐ์ดี

ศักยภาพคนจะถูกพฒั นาส่งเสริม

AI ทำ� ใหก้ จิ กรรมพนื้ ฐานดา้ นการศกึ ษา ดำ� เนนิ ไปไดโ้ ดยอตั โนมตั ิ การใหค้ ะแนน
การบ้าน และการทดสอบเป็นเรื่องท่ีน่าเบื่อส�ำหรับผู้สอน และยังต้องใช้เวลา
มากมายในการค�ำนวนสูตรต่างๆ เพอ่ื หาค่ากลาง หรือเพอื่ ตัดเกรด แต่การนำ�
ระบบ AI มาใช้ จะท�ำให้การตรวจคะแนน บันทกึ และประเมินผล กลายเป็น
เรอ่ื งงา่ ย ลดเวลาการทำ� งานไดอ้ กี มาก แมใ้ นปจั จบุ นั จะยงั ทำ� ไดแ้ คข่ อ้ สอบแบบ
ตัวเลือก แต่ในอนาคตเชื่อว่าข้อสอบแบบเขียน ก็จะสามารถใช้ AI ช่วยตรวจ
และให้คะแนนไดอ้ ย่างแน่นอน

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 14

ซอฟต์์แวร์์การศึึกษา ตำำ�ราเรีียนแบบออนไลน์์จะเป็็นมากกว่่าหนัังสืือธรรมดา
เพราะสามารถปรับั ให้เ้ ข้า้ กับั ความต้อ้ งการของนักั เรียี นเป็น็ รายบุคุ คล ระบบจะ
จดจำำ� และตอบสนองความต้้องการของนัักเรีียน หากอ่่านหนัังสืือในส่่วนนี้�
ไม่่รู้�เรื่�องซ้ำำ��ๆ ก็จ็ ะมีวี ีดี ีีโอแนะนำำ�เพิ่�มเติิมให้น้ ักั เรีียนนำำ�ไปศึึกษาต่อ่ ได้้
การปรัับปรุุงรููปแบบการเรีียนจากข้้อเสนอแนะจะทำำ�ได้้แบบเรีียลไทม์์ เพราะ
นักั เรียี นคือื ผู้ใ�้ ช้ง้ านหลักั สูตู รจริงิ AI จะเรียี นรู้�ความผิดิ พลาดที่�เกิดิ ขึ้�น นำำ�ปัญั หา
ที่่�นัักเรีียนเจอ มาวิิเคราะห์์ประมวลผลเป็็นข้้อมููลเชิิงลึึกให้้ผู้้�ออกแบบหลัักสููตร
ได้น้ ำำ�ไปปรัับปรุงุ นอกจากนั้�น ผู้เ้� รียี นยัังสามารถส่่งข้้อเสนอแนะไปถึึงผู้ส้� อนได้้
โดยตรงอีีกด้้วย
การใช้้ระบบปััญญาประดิิษฐ์์เพื่�อการศึึกษา มีีแนวโน้้มที่�จะสนัับสนุุนคุุณภาพ
การศึึกษาให้้มีีประสิิทธิิภาพมากขึ้�น การพััฒนาตััวนัักเรีียนสามารถทำำ�ได้้แบบ
รายบุุคคล เพราะระบบการเรีียนผ่่านเทคโนโลยีี AI จะจดจำำ�ข้้อมููลการใช้้งาน
ความสนใจ และจุดุ แข็ง็ จุดุ อ่อ่ นแบบเฉพาะตัวั ข้อ้ มูลู เหล่า่ นี้้�ทำำ�ให้ผ้ ู้้�พัฒั นาหลักั สูตู ร
ผู้้�สอนสามารถนำำ�ไปประยุุกต์์ใช้้ และพััฒนาการสอนให้้เหมาะกัับตััวนัักเรีียน
ต่่อไป

#ถ้้าปััญญาประดิิษฐ์ด์ ีี

คนในชาติิจะเติบิ โตมีคี ุุณภาพชีีวิติ ที่่�ดีที ่่ามกลางธรรมชาติิ และสิ่�งแวดล้้อมคุุณภาพ
ตลอดรอบปีทีี่่�ผ่านมา ทุกุ คนต่า่ งก็ใ็ ห้ค้ วามสนใจในเทคโนโลยีี AI กันั เป็น็ จำำ�นวนมาก
โดยเฉพาะผลประโยชน์ท์ างธุรุ กิจิ แต่ใ่ นความเป็น็ จริงิ แล้ว้ AI ยังั สามารถทำำ�อะไร
ได้้อีีกมากให้้กัับมนุุษย์์ ปััญญาประดิิษฐ์์สามารถช่่วยให้้การจััดการทรััพยากร
และสิ่�งแวดล้้อมเป็็นไปได้้อย่่างเหมาะสม รวมถึึงการจััดการขยะ ไม่่ว่่าจะเป็็น
ขยะติดิ เชื้�อ และขยะพลาสติิกจำำ�นวนมหาศาลที่�เกิิดขึ้�นในช่่วงการแพร่่ระบาด
ครั้�งนี้� ปััญญาประดิิษฐ์์ช่่วยเพิ่�มประสิิทธิิภาพการจััดการขยะ และการรีีไซเคิิล
เพราะการคัดั แยกขยะติดิ เชื้�อเป็น็ งานที่�สกปรกและอันั ตราย แต่ด่ ้ว้ ยความสามารถ
ของปัญั ญาประดิษิ ฐ์์ งานคัดั แยกขยะก็จ็ ะดำำ�เนินิ ไปได้อ้ ย่า่ งรวดเร็ว็ และปลอดภัยั
ยิ่ �งขึ้ �น

15 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

#ถา้ ปัญญาประดษิ ฐ์ดี

ระบบบริหารจัดการภาครัฐจะพัฒนา และมคี วามสมดุล
เมอ่ื มโี รคใหมอ่ บุ ตั ขิ น้ึ ในครง้ั หนา้ การเฝา้ ระวงั ทดี่ ขี องภาครฐั จากบทเรยี นในการ
ระบาดครง้ั นี้ จะสามารถหยดุ ยงั้ การระบาดรา้ ยแรงลงได้ อยา่ งทเี่ หน็ ความกา้ วหนา้
ทางเทคโนโลยีคือปัจจัยหลักท่ีชะลอการระบาดครั้งนี้ และสามารถรักษาชีวิต
ผคู้ นไดม้ ากมายกวา่ ในอดตี อยา่ งกรณไี ขห้ วดั สเปนในปี 1918 ทมี่ ผี เู้ สยี ชวี ติ มาก
ถึง 50 ลา้ นคน ความก้าวหน้าของเทคโนโลยที างการแพทย์ และความก้าวหนา้
ของเทคโนโลยกี ารสอื่ สารทำ� ใหเ้ ราตรวจพบ และปดิ กน้ั การแพรร่ ะบาดไดเ้ รว็ ขนึ้
ในปหี นา้ AI จะถกู เพม่ิ หวั ขอ้ เขา้ ไปในการพฒั นาเทคโนโลยที ส่ี ามารถจดั การกบั
โรคระบาดได้อยา่ งมปี ระสทิ ธิภาพ
อลั กอรทิ มึ AI สว่ นใหญม่ งุ่ ไปทก่ี ารทำ� นาย และหนว่ ยงานทจ่ี ะไดร้ บั ผลประโยชน์
มากจากจดุ เดน่ น้ี คอื ดา้ นระบาดวทิ ยา ผา่ นการสรา้ งระบบทท่ี ำ� นายไดแ้ มน่ ยำ� วา่
การระบาดในอนาคตจะเกิดขึ้นเม่ือใด และท่ีใด งานวิจัยนี้ด�ำเนินการมาระยะ
หนง่ึ แลว้ และในความเปน็ จรงิ การแจง้ เตอื นทเี่ รว็ ทส่ี ดุ บางสว่ นเกย่ี วกบั การระบาด
ในปัจจุบันก็ถูกสร้างข้ึนจากเทคโนโลยี AI นั่นเอง โดยเครื่องมือของบริษัท
BlueDot ซ่ึงต้ังอยู่ในเมืองโตรอนโต ประเทศแคนาดา ได้ท�ำการสแกนแหล่ง
ข้อมูลของรฐั บาล และส่ือ 100,000 แห่ง ทกุ ๆ วัน และไดแ้ จ้งเตอื นเกี่ยวกบั โรค
ระบาดที่อาจเกิดข้นึ ในเมอื งอฮู่ น่ั ประเทศจีน เมือ่ วันท่ี 31 ธนั วาคม 2019
คาดกนั วา่ การวิจยั AI จะมเี กิดความก้าวหน้าเพม่ิ ข้นึ ภายในปี 2023 ซงึ่ จะช่วย
เพ่ิมความสามารถในการระบุ และตอบสนองต่ออันตรายจากการแพร่ระบาด
ของไวรัส แต่สิ่งนี้จะเกิดข้ึนได้ก็ต้องอาศัยความร่วมมือระดับโลกอย่างต่อเน่ือง
ระหว่างรัฐบาล ภาคการศึกษา และอุตสาหกรรมเอกชน ซึ่งประเดน็ นสี้ ่วนใหญ่
จะมกี ารเมอื งเขา้ มาเกย่ี วขอ้ งดว้ ยอยา่ งเลย่ี งไมไ่ ด้ ดว้ ยเหตนุ ี้ การเขา้ ถงึ ชดุ ขอ้ มลู
ทางการแพทย์ และการแลกเปลยี่ นขอ้ มลู ระหวา่ งประเทศ จงึ กลายเปน็ ประเดน็
ทตี่ ้องใหค้ วามส�ำคัญเปน็ อนั ดับต้นๆ

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 16

ศ.ดร.ธนารกั ษ์ ธรี ะมนั่ คง อาจารย์ภาควิชาเทคโนโลยีสารสนเทศคอมพิวเตอร์
และการส่ือสาร สถาบนั เทคโนโลยนี านาชาตสิ ิรินธร มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
(มธ.) และ ราชบัณฑิต ประเภทวิชาเทคโนโลยี สาขาเทคโนโลยีสารสนเทศ
ราชบณั ฑติ ยสภา ในฐานะนายกสมาคมปญั ญาประดษิ ฐป์ ระเทศไทย ไดใ้ หค้ วาม
เหน็ ว่า

หากจะกล่าวถึงการแทรกแซงมนษุ ย์โดย
ปัญญาประดิษฐ์นั้น คนมักคดิ ว่าแรงงานจะเปน็ กลมุ่
ทไี่ ด้รบั ผลกระทบ แตใ่ นมมุ มองของ ศ.ดร.ธนารกั ษ์ น้ัน
เมอ่ื มองย้อนกลับไปสมัยทยี่ งั ไมม่ ีคอมพิวเตอร์
มนุษย์ก็กลวั ถกู คอมพวิ เตอร์เข้ามาแย่งงาน
แตใ่ นปัจจบุ ัน เด็กท่ีเกิดใหมม่ คี วามเป็น Native Digital
สูง สามารถใชง้ านคอมพิวเตอร์ได้ตั้งแตเ่ ดก็
หากเทีียบเคีียงกัับเด็็กที่�เกิดิ ในยุุคสมััยปัญั ญาประดิิษฐ์์
ก็็จะต้อ้ งมีคี วาม Native แบบนั้�นเช่น่ กันั

17 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

สรุปคือ จะมีการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นแน่นอน แต่ไม่ถึงข้ันถูกแทรกแซง และท่ี
ส�ำคัญคือ แมจ้ ะมอี าชพี หนึ่งท่ีหายไป แต่กจ็ ะมีอาชพี หนง่ึ ทดแทนขน้ึ มา มนษุ ย์
อาจจะเปน็ นายจา้ งของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐแ์ ทน หรอื ทำ� งานในสาขาอื่น
แทนก็เปน็ ไดท้ ั้งสิน้
ปัญหาของประเทศไทยที่ยังมีการตื่นตัวในเร่ืองนี้ช้าประการหน่ึงก็คือ ทุกวันน้ี
คนสนใจเรอื่ งแบบนกี้ จ็ ะมแี ตค่ นทส่ี นใจดา้ นเทคโนโลยี โลกดจิ ทิ ลั ออนไลน์ ตาม
โซเชียลมเี ดีย แตส่ ำ� หรบั คนในโลกออฟไลน์กลับเหมือนถูกทง้ิ ไว้ขา้ งหลงั ดงั นน้ั
ส่ิงที่จ�ำเป็นต้องท�ำตอนน้ี นอกจากการผลิตก�ำลังคนให้ขึ้นมาเป็น Native AI
ตง้ั แตเ่ ดก็ และชว่ ยผลกั ดนั ใหไ้ ปไกลกวา่ เดมิ แลว้ การใหค้ วามรกู้ บั โลกฝง่ั ออฟไลน์
กเ็ ปน็ เรอ่ื งสำ� คญั ไมแ่ พก้ นั อาจจะต้องช่วยสง่ เสริมความเข้าใจเทคโนโลยี AI ใน
ด้านการประยกุ ตใ์ ช้ มากกว่าด้านการเขยี นโปรแกรม
การใช้ชีวิตร่วมกับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์นั้น คนไทยจ�ำเป็นต้องปรับตัวไป
ตามกระแสโลก เพราะการเข้ามาของ AI จะเกดิ ข้นึ โดยไม่สามารถหลีกเล่ียงได้
สิ่งที่ควรท�ำคือการปรับตัวให้เข้ากับกระแสเทคโนโลยี พัฒนาทักษะอย่าง
สมำ่� เสมอ และทส่ี ำ� คญั ทสี่ ดุ คอื ความพรอ้ มในการเรยี นรู้ เพอื่ เตรยี มตวั ใหพ้ รอ้ ม
กับการปฎวิ ตั ิอุตสาหกรรมครง้ั ท่ี 4!

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 18

เพอื่ เตรยี มความพรอ้ มเขา้ สยู่ คุ ปญั ญาประดษิ ฐ์ และเพมิ่ ประสทิ ธภิ าพการบรหิ าร
และการบริกิ ารของภาครัฐั การพัฒั นาความรู้�ด้านปัญั ญาประดิษิ ฐ์จ์ ึงึ มีคี วามสำำ�คัญั
อย่่างยิ่�งยวด สำำ�นัักงานพััฒนารััฐบาลดิิจิิทััล หรืือ สพร. สนัับสนุุนการเตรีียม
ความพร้้อมเข้้าสู่�โลกใหม่่ โดยการนำำ�เสนอหนัังสืือกรอบการทำำ�งานปััญญา
ประดษิ ฐภ์ าครฐั ที่ประกอบไปดว้ ย
ตรวจสอบระดบั การใชง้ านเทคโนโลยี AI ของหนว่ ยงานรฐั ณ ปจั จบุ นั ถอื
เปน็ ครง้ั แรกทมี่ กี ารรวบรวมขอ้ มลู ประเภทนใ้ี นหนว่ ยงานจากทกุ กระทรวง
ของรัฐบาล สรุปออกมาเพื่อให้เห็นแนวโน้มโครงการปัญญาประดิษฐ์ใน
ประเทศไทย

แนวทางการส�ำรวจความพร้อมการประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในงาน
และงานประเภทใดบ้างทค่ี วรน�ำเทคโนโลยี AI มาใช้งาน
การสรา้ งระบบ AI (Step by step) เพ่อื ทำ� ความเข้าใจหลกั การท�ำงาน
ของเทคโนโลยปี ัญญาประดิษฐ์
วิธีเริ่มท�ำโปรเจค AI ส�ำหรับภาครัฐ แต่ยังไม่สามารถน�ำมาใช้ได้ทันที
เพราะจำ� เปน็ ตอ้ งเตรยี มความพรอ้ มกอ่ นนำ� มาใชง้ านจรงิ โดยเฉพาะภาค
รฐั ท่มี ีขนาดใหญ่ และมีผเู้ ก่ยี วข้องเป็นจ�ำนวนมาก

19 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

บทที่ 2

สถานการณ์ป์ ััจจุบุ ัันและการดำำ�เนินิ การ AI
ในหน่่วยงานภาครััฐ

สรปุ : บทท่ี 2

หนังสือเลม่ น้ี ไดจ้ ากการส�ำรวจความพรอ้ มของเทคโนโลยปี ญั ญาประดิษฐ์ (AI)
ผ่านแบบสอบถามจากหนว่ ยงานภาครัฐทัง้ หมด 135 หน่วยงาน และไดร้ ับ
ความรว่ มมอื จากหนว่ ยงานภาครฐั ในการตอบแบบสอบถาม จ�ำนวนทงั้ ส้ิ น
114 หนว่ ยงาน

ในปจั จบุ นั คำ� วา่ AI (Artificial Intelligence) หรอื ทแี่ ปลเปน็ ไทยวา่ “เทคโนโลยี
ปญั ญาประดษิ ฐ”์ คงจะไม่ใช่ค�ำท่ีแปลกใหมส่ �ำหรบั มนุษย์เราอีกต่อไปแลว้ AI
คอื การสรา้ งความสามารถใหแ้ กเ่ ครอ่ื งจกั ร และคอมพวิ เตอรผ์ า่ นอลั กอรทิ มึ และ
กลมุ่ เครอื่ งมอื ทางสถติ เิ พอื่ สรา้ งซอฟตแ์ วรท์ รงปญั ญาทส่ี ามารถเลยี นแบบความ
สามารถอันซับซ้อนของมนุษย์ได้ ไม่ว่าจะเป็นการจดจ�ำ แยกแยะ ให้เหตุผล
ตดั สินใจ คาดการณ์ หรอื การสอ่ื สารกับมนุษย์

Paradigm Shifts in Technology

ข้อมูลท่ีน�ำเสนอในหนังสือเล่มน้ี ได้จากการส�ำรวจความพร้อมของเทคโนโลยี
ปญั ญาประดษิ ฐ์ (AI) ผา่ นแบบสอบถามจากหนว่ ยงานภาครฐั ทงั้ หมด 135 หนว่ ย
งาน และได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานภาครัฐในการตอบแบบสอบถาม
จำ� นวนทัง้ ส้ิน 114 หนว่ ยงาน โดยมีรายละเอยี ดดังนี้

1. อุุปสรรคในการทำำ�งานของหน่่วยงานภาครััฐ เรีียงจากมากไปน้้อย ได้้แก่่
งานที่่�ทำำ�ซ้ำำ��ๆ งานที่่�ต้้องใช้้ข้้อมููลมหาศาล งานที่�เจ้้าหน้้าที่่�ต้้องพิิจารณา
หน้้างาน งานที่่�มีีการเปลี่�ยนแปลงของข้้อมููลบ่่อยครั้�ง และสุุดท้้ายคืืองาน
ให้คำ� ปรึกษา ขอ้ มลู แสดงให้เหน็ วา่ หนว่ ยงานภาครัฐสว่ นใหญ่ยงั พบเจอกับ
ปัญหาในการทำ� งานซ�ำ้ ๆ อยู่เป็นจำ� นวนมาก และน่ันยอ่ มสง่ ผลกระทบต่อ
เวลาในการพฒั นาความรู้ ความสามารถตามสายงานทไ่ี ดเ้ รยี นมาของพนกั งาน
อย่างหลกี เลย่ี งไม่ได้

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 22

ตวั อยา่ งของงานทที่ ำ� ซำ้� ๆ กนั สว่ นใหญเ่ ปน็ งานภายในหนว่ ยงาน เชน่ งานบคุ ลากร
งานบญั ชี งานการเงนิ งานพสั ดุ งานสารบรรณ งานจดั ซอื้ จดั จา้ ง และงานธรุ การ
ตา่ งๆ ซงึ่ นอกจากจะเสยี เวลาในการทำ� เอกสารเปน็ เวลานานแลว้ ยงั อาจจะมคี วาม
ผดิ พลาดในการกรอกเอกสารไดอ้ กี แทนทจี่ ะเปน็ แบบนน้ั การเลอื กพฒั นาระบบ
งานใหเ้ ปน็ แบบดจิ ทิ ัล แล้วนำ� เอาเทคโนโลยี AI มาประยกุ ต์ใช้ จะช่วยลดเวลา
ในการทำ� งานซำ้� ๆ ของพนักงานได้มากกว่า พร้อมกับกระบวนการจัดเกบ็ ข้อมลู
ทเ่ี ปน็ ระเบยี บมากขน้ึ สะดวกตอ่ การคน้ หาขอ้ มลู ในภายหลงั พรอ้ มปรมิ าณการ
ใชก้ ระดาษที่จะลดลงเปน็ ผลพลอยได้ด้วย
สว่ นงานที่ต้องใชข้ อ้ มลู มหาศาล คอื การน�ำข้อมลู จ�ำนวนมากท่มี ีอยใู่ นระบบมา
วเิ คราะห์ ตามแตจ่ ดุ ประสงคท์ ผ่ี ใู้ ชต้ อ้ งการ โดยมตี วั อยา่ งจากสำ� นกั งานเศรษฐกจิ
อตุ สาหกรรม ทเ่ี ลอื กนำ� เทคโนโลยี AI มาใชใ้ นโครงการพฒั นาระบบการจดั การฐาน
ขอ้ มลู ขนาดใหญเ่ พอ่ื ยกระดบั ขดี ความสามารถในการแขง่ ขนั ของภาคอตุ สาหกรรม
การใชเ้ ทคโนโลยี AI มาชว่ ยวเิ คราะหฐ์ านขอ้ มลู ในมอื จะชว่ ยใหผ้ บู้ รหิ ารสามารถ
วางแผนงานในอนาคตไดถ้ กู ตอ้ งแมน่ ยำ� มากขน้ึ เชน่ เดยี วกนั การวางแผน และจดั สรร
งบประมาณเพอ่ื ใชใ้ นการพฒั นาอตุ สาหกรรม และภาครฐั
2. หน่่วยงานภาครััฐส่่วนใหญ่่คิิดว่่าเทคโนโลยีี AI จะช่่วยลดระยะเวลาทำำ�งาน,
ปรับเปล่ยี นกลยุทธก์ ารท�ำงานได้ทนั สถานการณโ์ ลก และเพ่มิ ความแมน่ ยำ�
ในการทำ� งาน ตามล�ำดบั แสดงใหเ้ ห็นถึงความเช่อื มน่ั วา่ เทคโนโลยี AI จะ
ชว่ ยใหห้ นว่ ยงานภาครฐั ลดเวลาทำ� งานในสว่ นงานซำ�้ ๆ การทำ� งานจะรวดเรว็
ขน้ึ พรอ้ มเพม่ิ ประสิทธิภาพในการอ�ำนวยความสะดวกแก่ประชาชน

23 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

3. สถานการณ์ป์ ัจั จุบุ ันั หน่่วยงานภาครััฐส่ว่ นใหญ่่ มีกี ารใช้เ้ ทคโนโลยีี AI ในงานที่�
ต้้องการวิเิ คราะห์์ข้อ้ มููลจำำ�นวนมหาศาล งานที่่�ต้องการความแม่น่ ยำำ�ของผลลัพั ธ์์
และงานทเ่ี กยี่ วกบั ระบบความปลอดภยั ตามลำ� ดบั แสดงใหเ้ หน็ วา่ หนว่ ยงาน
ภาครัฐให้ความส�ำคัญกับการใช้ข้อมูล และคิดว่าการใช้เทคโนโลยี AI
มาช่วยวิเคราะห์ข้อมูล จะท�ำให้หน่วยงานภาครัฐสามารถวางแผนงานได้มี
ประสทิ ธภิ าพมากย่ิงขน้ึ
4. ในอีีก 3 ปีีข้้างหน้้า หน่่วยงานภาครััฐส่่วนใหญ่่ จะมีีความต้้องการใช้้เทคโนโลยีี
AI ในการตััดสินิ ใจจากข้้อมูลู วิิเคราะห์ข์ ้้อมููลเชิิงลึึกจากผู้ใ�้ ช้บ้ ริิการ และเพิ่�ม
ประสิทธิภาพในกระบวนการ ตามล�ำดับ แสดงให้เห็นว่า เทคโนโลยี AI
สามารถชว่ ยใหผ้ บู้ รหิ ารมองทศิ ทางในอกี 3 ปขี า้ งหนา้ ของหนว่ ยงานไดเ้ ปน็
รูปธรรมมากยงิ่ ขนึ้
5. การให้ความส�ำคัญกบั การใชข้ อ้ มลู หนว่ ยงานภาครฐั สว่ นใหญ่ (64 หนว่ ยงาน)
ให้ความส�ำคัญกับการใช้ข้อมูลเป็นหลักในการตัดสินใจมากท่ีสุด แสดงให้
เห็นว่า ผู้บริหารเห็นความส�ำคัญของการใช้ข้อมูล เพราะข้อมูลคือการ
สะทอ้ นใหเ้ หน็ ถงึ ผลลพั ธ์ และประสทิ ธภิ าพของระบบงาน รวมทง้ั การตดั สนิ
ใจในการจดั ซอ้ื จัดจ้าง และการลงทนุ ในระยะส้ัน-ยาวอกี ด้วย

6. ข้อมูลภายในหน่วยงานมีความพร้อมส�ำหรับการวิเคราะห์เชิงดิจิทัล หน่วยงาน
ภาครฐั สว่ นใหญ่ (50 หนว่ ยงาน) มคี วามพรอ้ มสำ� หรบั การวเิ คราะหเ์ ชงิ ดจิ ทิ ลั
ระดบั มาก เชน่ กรมพฒั นาธรุ กจิ การคา้ เนอื่ งจากปจั จบุ นั งานบรกิ ารจองชอื่
นิติบุคคลมีผู้ใช้บริการมากกว่า 270,000 ค�ำขอ/ปี หน่วยงานจึงน�ำการ
วเิ คราะหเ์ ชงิ ดจิ ทิ ลั มาใช้ เพอื่ ชว่ ยเพม่ิ ประสทิ ธภิ าพในการพจิ ารณาตรวจสอบ
ค�ำขอของเจ้าหน้าทมี่ ากข้นึ

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 24

7. การจดั เกบ็ ขอ้ มลู ใหเ้ ปน็ ระบบดจิ ทิ ลั หนว่ ยงานภาครฐั สว่ นใหญ่ (54 หนว่ ยงาน)
มกี ารจดั เกบ็ ขอ้ มลู เปน็ ระบบดจิ ทิ ลั ระดบั มาก แสดงใหเ้ หน็ วา่ หนว่ ยงานภาค
รฐั นั้นมคี วามเข้าใจ และตระหนักในเร่ืองการจัดเก็บขอ้ มูลเป็นระบบดิจทิ ลั
ภายใต้ธรรมาภบิ าลขอ้ มลู ภาครฐั (Data Governance) เป็นอยา่ งดอี ยู่แล้ว
8. ขอ้ มลู ทพ่ี รอ้ มใชง้ านทอี่ ยู่ในระบบเนต็ เวริ ค์ จากแบบสอบถาม ภาครฐั สว่ นใหญ่
(48 หน่วยงาน) มีข้อมูลท่ีพร้อมใช้งาน จัดเก็บเข้าในระบบเน็ตเวิร์คแล้ว
อยู่ในระดบั ปานกลาง แสดงใหเ้ ห็นวา่ หน่วยงานภาครฐั เริม่ ตนื่ ตัว และเห็น
ความสำ� คัญของการน�ำข้อมูลทจ่ี ัดเก็บเขา้ ระบบมาใชง้ านมากข้ึน

25 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

9. การขาดแคลนนกั วเิ คราะหข์ อ้ มลู และนกั จดั การขอ้ มลู หนว่ ยงานภาครฐั สว่ นใหญ่
(57 หนว่ ยงาน) มพี นกั งานในตำ� แหนง่ นกั วเิ คราะหข์ อ้ มลู อยใู่ นระดบั นอ้ ยทสี่ ดุ
การเพ่ิมจ�ำนวนของบุคลากรในต�ำแหน่งดังกล่าว ไม่ว่าจะเป็นการรับสมัคร
เพมิ่ เติม หรอื พฒั นาบุคลากรในหนว่ ยงานเอง คือสิง่ ท่ีจ�ำเป็นตอ้ งท�ำโดยเร็ว
ที่สุด เพอื่ นำ� มาวิเคราะห์ และจดั เก็บข้อมูลจ�ำนวนมากของภาครัฐ

10. หน่วยงานภาครัฐมีนโยบายในการจัดหาบุคลากรด้านวิทยาการข้อมูลมากขึ้น
สอ่ื ใหเ้ หน็ ถงึ ความตอ้ งการพฒั นาระบบบรหิ ารงานภายในสำ� นกั งานใหท้ นั โลก
ลดเวลาการทำ� งาน พรอ้ มระบบบรกิ ารที่อ�ำนวยความสะดวกแก่ประชาชน
มากขน้ึ ตามรายละเอียดดังนี้
10.1 พัฒนาบคุ ลากรเดิมของหนว่ ยงาน (Reskill)

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 26

หน่วยงานภาครฐั สว่ นใหญ่ (42 หน่วยงาน) เลอื กจะพฒั นาบุคลากร
เดมิ ในระดบั มาก แสดงใหเ้ หน็ ถงึ ความตอ้ งการของภาครฐั ทอี่ ยากให้
บุคลากรภายในหน่วยงานได้พัฒนาตัวเอง ผ่านการอบรมหลักสูตร
วิทยาการข้อมลู และกลับมาพฒั นาหน่วยงานของตวั เองต่อไป
10.2 รับบคุ ลากรเฉพาะทางเพิม่ เติม

หนว่ ยงานภาครฐั สว่ นใหญ่ (31 หนว่ ยงาน) เลอื กรบั บคุ ลากรเฉพาะ
ทางเพม่ิ เตมิ ในระดบั มาก เนอ่ื งจากปจั จบุ นั บคุ ลากรในหนว่ ยงานยงั
มีความรู้เก่ียวกับวิทยาการข้อมูลค่อนข้างน้อย เพราะบุคลากรใน
หนว่ ยงานเปน็ เพยี งนกั วชิ าการคอมพวิ เตอร์ หรอื นกั วชิ าการทางสถติ ิ
ซึ่งหน้าท่ีรับผิดชอบไม่ได้เก่ียวข้องโดยตรง การเร่งสรรหาบุคลากร
ภายนอกที่มีความรู้ความสามารถด้านวิทยาการข้อมูลโดยตรง จะ
ชว่ ยใหห้ นว่ ยงานนนั้ ๆ ไดพ้ ฒั นางานตามความตอ้ งการไดร้ วดเรว็ มากขนึ้

27 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

10.3 จัดจา้ งบุคคลภายนอก

หนว่ ยงานภาครฐั สว่ นใหญ่ (34 หนว่ ยงาน) มกี ารจดั จา้ งบคุ คลภายนอก
อยใู่ นระดบั ปานกลาง เพราะการจดั จา้ งแตล่ ะครง้ั ใชเ้ วลานาน เนอื่ งจาก
เหตุุผลหลายประการ เช่่น การจััดทำำ�ข้้อกำำ�หนดขอบเขตของการ
จัดั จ้า้ งบุคุ คลภายนอก (TOR) การขออนุมุ ัตั ิจิ ากผู้บ�้ ริหิ ารของหน่ว่ ยงาน
นน้ั ๆ รวมถึงงบประมาณทจ่ี �ำกัด เปน็ ตน้
11. หลักเกณฑ์ข้อกำ� หนดของกฎหมายคุม้ ครองขอ้ มลู ส่วนบุคคล (PDPA)

หนว่ ยงานภาครฐั สว่ นใหญ่ (35 หนว่ ยงาน) ทำ� ตามหลกั เกณฑข์ อ้ กำ� หนดของ
กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) อยู่ในระดับ 3 และระดับ 4
เพราะความต่ืนตัวของหน่วยงานภาครัฐ ท่ีติดตามกฎหมายคุ้มครองข้อมูล
สว่ นบคุ คลเปน็ ประจ�ำอย่างสมำ่� เสมอ

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 28

12. การจัดการข้อมูลโดยผา่ นข้อกำ� หนดมาตรฐานธรรมาภิบาลขอ้ มูลภาครัฐ

หนว่ ยงานภาครัฐสว่ นใหญ่ (40 หน่วยงาน) มกี ารจดั การข้อมูลโดยผา่ นขอ้
กำ� หนดมาตรฐานธรรมาภบิ าลขอ้ มลู ภาครฐั ในระดบั กลาง และหากหนว่ ยงานใด
มีข้อสงสัยในข้อก�ำหนด ก็สามารถเข้าอบรมหลักสูตรธรรมาภิบาลภาครัฐ
ผา่ นทางสถาบันพฒั นาบคุ ลากรภาครัฐดา้ นดิจิทลั (TDGA) ไดท้ ุกๆ เดือน
13. การเตรยี มการรองรบั นวตั กรรมใหมท่ เี่ ปลย่ี นแปลงรปู แบบ (Digital Disruption)

หน่วยงานภาครฐั สว่ นใหญ่ (61 หน่วยงาน) อยู่ในชว่ งดำ� เนนิ การจัดท�ำแผน
เพราะความตระหนักถึงความส�ำคัญในการเตรียมเทคโนโลยี AI ให้พร้อม
ส�ำหรบั นวัตกรรมใหม่ท่ีเปล่ียนรปู แบบ (Digital Disruption)

29 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

14. โครงการปัญญาประดษิ ฐ์ของภาครัฐทน่ี ่าสนใจ ได้แก่

14.1 โครงการระบบประมวลผลและวเิ คราะห์ขอ้ มูลจากวดิ ีโอ (Video
Analytics) เพ่ือการบริหารงานรถไฟฟ้า ของการรถไฟฟ้าขนส่ง
มวลชนแหง่ ประเทศไทย (รฟม.)
ระบบจะใช้วิธีตรวจจับใบหน้าอัตโนมัติ เพ่ือน�ำมาเปรียบเทียบกับ
คลงั ขอ้ มลู ใบหนา้ บุคคลต้องสงสัย ท�ำใหก้ ารคน้ หาด้วยใบหนา้ หรอื
อัตลักษณ์ของบุคคลต้องสงสัยในพื้นท่ีความรับผิดชอบของ รฟม.
เป็นไปอย่างรวดเร็ว ช่วยเพ่ิมประสิทธิภาพในการดูแลรักษาความ
ปลอดภยั ของผใู้ ชบ้ รกิ าร อกี ทงั้ ยงั สามารถนบั จำ� นวนผใู้ ชบ้ รกิ ารแบบ
อัตโนมัติ น�ำมาประมวลผลเป็นข้อมูลความหนาแน่นในแต่ละพ้ืนที่
เชน่ เดยี วกบั ระบบตรวจจบั ปา้ ยทะเบยี นรถยนตท์ เ่ี ขา้ มาใชบ้ รกิ ารใน
พน้ื ทค่ี วามผดิ ชอบของ รฟม. ซง่ึ จะนำ� ขอ้ มลู มาจากวดิ โี อมาประมวล
ผล เพ่ือยกระดบั การใหบ้ รกิ ารต่อไป
14.2 โครงการการวินิจฉัยศัตรูพืชของส�ำนักงานปลัดกระทรวงเกษตร
และสหกรณ์ โดยการตรวจสอบความผิดปกตขิ องพชื
วัตถุประสงค์ของโครงการน้ี คอื วางแผน และตดั สนิ ใจท�ำเกษตรบน
ฐานขอ้ มลู สารสนเทศเพอื่ เพม่ิ ปรมิ าณคณุ ภาพผลผลติ ลดความสญู เสยี

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 30

ลดต้นทุน ลดปริมาณการใช้สารป้องกันก�ำจัดศัตรูพืช ปุ๋ยเคมี น้�ำ
การใช้แรงงานคน ช่วยเพมิ่ รายได้ของเกษตรกร จากการคาดการณ์
ผลผลติ ทสี่ ามารถหาตวั เลขไดแ้ มน่ ยำ� มากขน้ึ ชว่ ยใหก้ ารวางแผนการ
ตลาดเปน็ เรอ่ื งงา่ ย โดยเฉพาะการกำ� หนดราคาตลาดลว่ งหนา้ ทจ่ี ะชว่ ย
รักษาเสถยี รภาพราคาสนิ ค้าเกษตรไดเ้ ป็นอย่างดี
14.3 โครงการพัฒนาระบบวิเคราะห์ ประมวลผลข้อมูลภาพการใช้
ทางหลวงดว้ ยปัญญาประดษิ ฐ์ของกรมทางหลวง
เป็นการตรวจจับภาพของยานพาหนะบนทางหลวง ผ่านเทคโนโลยี
AI ทพี่ ฒั นาโปรแกรมเชอ่ื มตอ่ ขอ้ มลู ความหนาแนน่ ของหนา้ ดา่ นจดั เกบ็
คา่ ผา่ นทาง และในพน้ื ทอ่ี น่ื ๆ ของกรมทางหลวง โดยระบบจะสามารถ
Check In/Check Out และค�ำนวณคา่ ธรรมเนยี มผ่านทางไดอ้ ย่าง
รวดเร็ว พร้อมป้องกันปัญหาอาชญากรรม ลดอุบัติเหตุ และเพิ่ม
ความปลอดภยั ไปในตัว
14.4 โครงการการระบชุ นดิ สมนุ ไพรดว้ ยภาพของกรมการแพทยแ์ ผนไทย
และการแพทยท์ างเลอื ก
การตรวจภาพสมุนไพรที่มีเกบ็ บันทกึ ไว้อยูใ่ นระบบ ทำ� ให้การค้นหา
ข้อมูลชนิด สรรพคุณ วิธีการใช้ และข้อควรระวังได้สะดวกรวดเร็ว
ยงิ่ ขนึ้ สง่ เสรมิ การใชป้ ระโยชนใ์ นดา้ นสขุ ภาพตอ่ ประชาชนแบบครบ
วงจรต้ังแต่เกษตรกรผู้ปลูกสมุนไพร ผู้ผลิต ผู้ค้า ไปจนถึงผู้บริโภค
ผลติ ภณั ฑจ์ ากสมนุ ไพร และการแพทย์ทางเลือก
14.5 โครงการดูแลผู้ปว่ ยโรคเบาหวานผา่ นแอปพลเิ คชันไดอะเมท
เป็นการตรวจภาพอาหาร และค่าระดับน้�ำตาลในเลือดของผู้ท่ีป่วย
เปน็ โรคเบาหวาน วตั ถปุ ระสงคข์ องโครงการนี้ คอื การชว่ ยควบคมุ ปจั จยั
สำ� คญั ของผปู้ ว่ ย เชน่ ระดบั นำ้� ตาลในเลอื ด และประเภทอาหาร ใหม้ ี
ประสทิ ธภิ าพมากขนึ้ จากการวเิ คราะหข์ อ้ มลู ทบ่ี นั ทกึ ไว้ โดยคำ� แนะนำ�
จากนกั กำ� หนดอาหารวชิ าชพี ทจี่ ะกำ� หนดสดั สว่ นอาหารทเี่ หมาะสม
ปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรมสขุ ภาพ และการใชย้ า ในระหวา่ งทผ่ี ปู้ ว่ ยไมไ่ ด้
พกั รกั ษาตวั อยทู่ โี่ รงพยาบาล ลดโอกาสในการเปน็ โรคแทรกซอ้ นอน่ื ๆ
ลดค่าใช้จ่ายในการรักษาในระยะยาว รวมถึงลดการสูญเสียอวัยวะ
และชีวติ ดว้ ย

31 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

บทที่ 3

งานประเภทใดบ้า้ ง
ต้อ้ งนำำ�เทคโนโลยีี AI มาใช้ง้ าน

สรปุ : บทท่ี 3

33 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

ปีี 2020 หนึ่�งในการระบาดครั้�งร้า้ ยแรงที่่�สุดุ ของประวัตั ิศิ าสตร์ม์ นุษุ ยชาติไิ ด้เ้ กิดิ ขึ้�น
และก็็เป็็นอีีกครั้�งที่่�มีีความกัังวลกัันว่่า “มนุุษย์์” จะถููกแทนที่่�ด้้วย “ปััญญา
ประดิษิ ฐ์”์ แต่เ่ รื่�องนี้� ความจริงิ อาจเป็น็ แค่เ่ พียี งบางส่ว่ นเท่า่ นั้�น เพราะในปัจั จุบุ ันั
สัังคมยัังขาดความรู้ �ความเข้้าใจที่่�ถููกต้้องเกี่ �ยวกัับเทคโนโลยีีปััญญาประดิิษฐ์์
อีกี มาก การออกนโยบายภาครัฐั การอบรมทำำ�ความเข้้าใจครููอาจารย์์ และเด็ก็
คืือสิ่�งที่�ควรทำำ�เป็็นอัันดัับต้้นๆ และในปีี 2015 ศ.ดร. ธนารัักษ์์ ธีีระมั่�นคง
ก็็ได้จ้ ััดตั้�งสมาคม ปััญญาประดิิษฐ์์แห่ง่ ประเทศไทยขึ้�นมา เพื่�อให้้เป็น็ ศููนย์ก์ ลาง
ในการแลกเปลี่�ยนเรีียนรู้้�ด้า้ นเทคโนโลยีปี ัญั ญาประดิิษฐ์์ในประเทศไทย
ดว้ ยพน้ื ฐานของคนไทย เราอาจตอ้ งการเพยี งผลลพั ธข์ องเทคโนโลยี AI แตแ่ ทจ้ รงิ
แลว้ ยงั มขี นั้ ตอนเตรยี มการอกี มากมาย กวา่ ทเี่ ราจะสามารถนำ� เทคโนโลยปี ญั ญา
ประดิษฐม์ าใช้งานได้อย่างมปี ระสทิ ธภิ าพ
เดมิ ที ปัญญาประดษิ ฐ์ ถกู ใช้กนั อยู่แคใ่ นวงการวิจัย แตใ่ นปจั จบุ นั ความพรอ้ ม
ของคอมพวิ เตอร์ท่ีราคาถกู ลง ปรมิ าณของขอ้ มูล เมื่อน�ำมารวมกบั การศกึ ษาท่ี
มีอี ย่า่ งยาวนานของอัลั กอริทิ ึมึ ก็ท็ ำำ�ให้ป้ ัญั ญาประดิษิ ฐ์ส์ ามารถทำำ�เรื่�องที่่�ซับั ซ้อ้ น
และใกล้ต้ ัวั ได้ม้ ากขึ้�น จนบางครั้�งก็อ็ าจสร้า้ งความวิติ กกังั วลให้ก้ ับั มนุษุ ย์์ ว่า่ ตัวั เอง
จะถููกแทนที่่�ด้้วยปัญั ญาประดิษิ ฐ์ห์ รืือเปล่่า
งานในกลุ่มท่ีใช้ทักษะเฉพาะทางต�่ำจะมีโอกาสในการถูกแทนที่สูง มีการจัดท�ำ
เวบ็ ไซต์ Will Robots Take My Job เม่ือใส่ต�ำแหน่งงานท่ตี ้องการทราบระดับ
ความเสี่ยงในการถกู แทนท่ี ระบบจะประเมินความเสยี่ งออกมาให้ดทู ันทีพร้อม
ค�ำอธิบายประกอบว่าเพราะอะไร Dimitar Raykov และ Mubashar Iqbal
ออกแบบระบบนโ้ี ดยใชฐ้ านขอ้ มลู จากรายงาน “The Future of Employment:
How susceptible are jobs to computerisation?” และจากกระทรวง
แรงงานประเทศสหรฐั อเมริกา

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 34

ตวั อยา่ งงานท่ีมีโอกาสถูกแทนทส่ี งู ในภาครัฐ

1 เจ้าหนา้ ท่ีใหข้ ้อมลู ทางโทรศพั ท์ (Telemarketers)
2 เจา้ หน้าที่เสมยี นบัญชี (Bookkeeping Clerks)
3 ผู้จดั การดา้ นคา่ ตอบแทนและสวสั ดกิ ารพนักงาน (Compensation &
Benefits Manager)
4 เจา้ หนา้ ทีต่ ้อนรบั (Receptionists)
5 เจ้าหน้าที่พสิ ูจนอ์ กั ษร (Proofreaders)
6 เจา้ หนา้ ทส่ี นบั สนนุ ทางคอมพวิ เตอร์ (Computer Support Specialists)
7 เจา้ หนา้ ทใี่ หค้ ำ� ปรกึ ษาดา้ นกฎหมาย (Legal Associate Professionals)
8 นกั ขา่ ว/นกั เขยี น/ลา่ ม/นกั แปลภาษา (Journalists/Writers/Translators)

35 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

แลว้ งานใดจะยงั จ�ำเป็นทต่ี ้องใช้มนุษย์?
ในสว่ นนี้ ไดแ้ ก่งานจติ อาสา งานเพือ่ สงั คม นางพยาบาล นักบ�ำบดั นกั จติ วทิ ยา
งานทต่ี อ้ งใชท้ กั ษะดา้ นเจรจา โดยเฉพาะสายอาชพี ศลิ ปะแขนงตา่ งๆ ทใี่ ชส้ มอง
ซกี ซา้ ยในการคดิ เปน็ สว่ นใหญ่ รวมถงึ งานทใ่ี ชอ้ ารมณค์ วามรสู้ กึ เขา้ มาเกย่ี วขอ้ ง
เช่น ศลิ ปนิ และนกั ออกแบบ ท่อี าชีพยังอยู่รอดปลอดภัย เพราะอาชพี เหลา่ นี้
อาศัยทกั ษะพิเศษ มคี วามคิดแบบ Original Idea ยากท่จี ะลอกเลียน และไมม่ ี
แพทเทิรน์ ทีต่ ายตัว กลา่ วคืองานที:่
มจี ินตนาการ
ท�ำงานได้ดโี ดยไมม่ ขี อ้ มูลทีเ่ ก่ียวขอ้ ง และมีภาพจ�ำนวนมาก
อนุมุ านบริิบทเพิ่�มเติิมได้ห้ ากคำำ�ตอบไม่่ปรากฏในข้อ้ มููล

1 ผู้จัดการทรพั ยากรมนษุ ย์ (Human Resource Managers)
ในการบริหิ ารจัดั การทรัพั ยากรมนุษุ ย์น์ั้�นจำำ�เป็น็ ต้อ้ งใช้ท้ ักั ษะมนุษุ ยสัมั พันั ธ์์ และ
การตััดสิินใจอย่่างมีีเหตุุผล เราจึึงยัังจำำ�เป็็นต้้องใช้้ผู้้�จัดการทรััพยากรมนุุษย์์ที่�
เป็น็ มนุุษย์์อยู่� ส่ว่ นปััญญาประดิิษฐ์ก์ ็ใ็ ช้ส้ ำำ�หรับั การแบ่ง่ งานบางส่่วนแทน

2 นกั วิเคราะหร์ ะบบคอมพวิ เตอร์ (Computer Systems Analysts)
นกั วเิ คราะหร์ ะบบคอมพวิ เตอรเ์ ปน็ อกี หนงึ่ กลมุ่ ทย่ี งั มคี วามจำ� เปน็ ตอ้ งใชม้ นษุ ย์
แมว้ า่ จะเปน็ งานทเี่ กย่ี วขอ้ งกบั คอมพวิ เตอร์ แตย่ งิ่ มกี ารออกแบบระบบทซ่ี บั ซอ้ น
มากขึ้นเท่าไหร่ ก็จ�ำเป็นที่ต้องให้มนุษย์เข้ามาด�ำเนินการ เตรียมการ และแก้
ปัญหามากขนึ้ เท่านน้ั

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 36

3 ครูผสู้ อน (Teachers)
ปััจจุุบัันมีีแหล่่งเรีียนรู้�มากมายให้้ผู้้�เรีียนเลืือกศึึกษา แต่่ครููก็็ยัังคงเป็็น
องค์ป์ ระกอบสำำ�คัญั ในระบบการศึกึ ษา เพราะการเรียี นไม่ใ่ ช่แ่ ค่เ่ รื่�องวิชิ าการเท่า่ นั้�น
แต่่ต้้องมีกี ารสอดแทรกคุณุ ธรรม จริยิ ธรรม เพื่�อให้้มนุษุ ย์์เป็็นมนุุษย์์ที่�สมบููรณ์์
4 ผพู้ พิ ากษาและทนายความในคดที ม่ี คี วามซบั ซอ้ น (Judges and Lawyers)
ปัญญาประดิษฐ์สามารถจับคู่ข้อกฎหมายกับคดีที่เกิดข้ึนได้เป็นบางส่วน อย่าง
รวดเรว็ แม่นยำ� แตใ่ นส่วนของการใช้กลยทุ ธ์การวิเคราะห์คดี การเจรจาตอ่ รอง
ความรเู้ ชงิ อตั วสิ ยั และการใหค้ วามคดิ เหน็ ยงั เปน็ สงิ่ ทปี่ ญั ญาประดษิ ฐไ์ มส่ ามารถ
ท�ำได้ในปจั จุบนั
5 นกั วจิ ัย (Researcher)
เน่ืองจากต้องใช้ความรู้ความเข้าใจในเร่ืองเรื่องหน่ึงสูง ต้องรวบรวมกลั่นกรอง
องคค์ วามรู้ และประสบการณ์ เพ่ือตีพมิ พ์ผลงานใหส้ ามารถนำ� ไปใชต้ อ่ ยอดได้
ในปัจจุบนั แม้ปญั ญาประดษิ ฐ์จะมีความสามารถในการรวบรวมข้อมูล แตก่ ็ยงั
มีความสามารถในการสงั เคราะหข์ ้อมลู ในระดบั จำ� กดั นักวจิ ัยทีเ่ ป็นมนษุ ย์ จงึ มี
ความจ�ำเป็นที่จะต้องเปน็ ผู้สรุปรวบรวมข้อมลู ในข้ันตอนสดุ ทา้ ย
6 ผบู้ ริหารสูงสดุ ของหนว่ ยงาน (Chief Executive Officers)
ผบู้ รหิ ารสงู สุด มีหน้าทีส่ �ำคญั ในการกระตนุ้ และผลกั ดนั ทมี งาน หัวหน้า หรือ
เจ้าหน้าท่ีบริหารต้องกระตุ้นทีมงานจ�ำนวนมากเพื่อให้ทีมท�ำตามวัตถุประสงค์
และบรรลภุ ารกจิ ของบรษิ ทั ทส่ี ำ� คญั ในปจั จบุ นั คนยงั คงใหค้ วามมน่ั ใจกบั บรษิ ทั
ทบี่ รหิ ารโดยมนษุ ยม์ ากกวา่ หนุ่ ยนต์ งานผบู้ รหิ ารระดบั สงู ไมส่ ามารถตดั สนิ ออก
มาไดด้ ว้ ยขอ้ มลู เทา่ นั้น แต่ยงั ต้องมีจติ วิทยา และการใช้วิจารณญาณมนษุ ย์ ซ่ึง
เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐย์ งั ไม่สามารถรบั มอื กับความซบั ซอ้ นเชน่ น้ีได้
7 ข้าราชการการเมอื ง (Politicians)
ถงึ แมว้ า่ การใชป้ ญั ญาประดษิ ฐ์บริหารประเทศ จะสามารถนำ� เสนอตวั เลือกทด่ี ี
ทส่ี ดุ ใหป้ ระเทศเราได้ แตค่ นสว่ นใหญก่ ย็ งั ไมใ่ หค้ วามเชอื่ มนั่ กบั ระบบ ประชาชน
ต่างหวังให้นักการเมืองมีความสามารถ และความเก่งกาจในการจัดการ
สถานการณ์ทไ่ี ม่คาดฝนั

37 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

8 ศลั ยแพทย์ (Surgeons)
แม้้ว่่าการผ่่าตััดส่่วนใหญ่่จะมีีระบบอััตโนมััตเข้้ามาใช้้ แต่่เราก็็ยัังต้้องการให้้
การผ่่าตััดเหล่่านี้�อยู่�ภายใต้้การดููแลของศััลยแพทย์์ แม้้ว่่าเครื่�องจัักรจะช่่วยใน
การผ่่าตััดได้้หลายวิิธีี แต่่ศััลยแพทย์์ก็็ยัังจำำ�เป็็นต้้องเชื่�อมต่่อกัับผู้้�ป่่วยในหลาย
ระดัับ และหุ่�นยนต์ไ์ ม่่สามารถทำำ�เช่่นนั้�นได้้

หากมองเปน็ ภาพรวมอุตสาหกรรม

Health
Scientific and technical

Communications
Hospitality
Education

Administrative and support services
Other sectors

Wholesale and retail
Construction

Financial and insurance
Public administration and storage

Transportation and storage
Manufacturing
-30 -20 -10 0 10 20 30%

Source : Pwc

จากการส�ำรวจของ PWC แสดงให้เห็นว่าอุตสาหกรรมท่ีมนุษย์ยังเป็นหลักใน
การดำ� เนนิ งานอนั ดบั ตน้ ๆ คอื อตุ สาหกรรมสขุ ภาพ อตุ สาหกรรมดา้ นวทิ ยาศาสตร์
และความเช่ียวชาญเฉพาะด้าน รวมถึงอุตสาหกรรมการติดต่อสื่อสาร ในส่วน
ของกลมุ่ งานทป่ี ญั ญาประดษิ ฐม์ ศี กั ยภาพในการทดแทนกำ� ลงั มนษุ ย์ อนั ดบั หนงึ่
คอื งานในสายการผลติ ทไ่ี มจ่ ำ� เปน็ ตอ้ งใชท้ กั ษะเฉพาะ อนั ดบั สองคอื อตุ สาหกรรม
ขนส่ง และการจดั เกบ็ อนั ดบั สามคือการบรหิ ารราชการแผน่ ดิน

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 38

จุดแข็งของปัญญาประดษิ ฐ์
จดุ แข็งของ AI คอื การพัฒนาการเกบ็ ขอ้ มูล เมอ่ื ก่อน AI จะท�ำงานตามคำ� สั่งที่
ป้อนให้ แต่ภายหลังเราเร่ิมให้ตัวอย่าง และปล่อยให้เกิดการเรียนรู้ด้วยตัวเอง
แทน เปน็ ส่ิงท่ที ำ� ให้ AI พัฒนาตัวเองขึ้นเร่อื ยๆ เรม่ิ จาก 1 เปน็ 2 และเป็น 3 ได้
เพราะถ้าย้อนกลับไปสมัยก่อน การป้อนค�ำส่ังเพียงอย่างเดียวไม่น�ำไปสู่อะไรท่ี
ใหม่ แต่การเกบ็ ข้อมูล เร่มิ วิเคราะห์ และหาตวั อยา่ งเพิ่มด้วยตวั เอง จะทำ� ให้ AI
เกิดกระบวนการคิด และน�ำไปสพู่ ัฒนาการท่เี รว็ ขึน้ กว่าเดิมมาก

อกี วธิ ีหนึ่งทใ่ี ช้ คอื การเรยี นรดู้ ว้ ยขอ้ มูลหลอก และการจับผดิ วิธีพฒั นาแบบนี้
คอื เราจะให้ AI เรมิ่ ปอ้ นขอ้ มลู หลอกกนั ไปกนั มากบั AI อกี ตวั ถา้ ตวั ไหนสามารถ
จ�ำแนกขอ้ มูลจรงิ ออกจากขอ้ มูลปลอมได้แม่นยำ� กว่า เราก็เลอื กใช้ตัวนั้น กลาย
เปน็ AI ท่เี ก่ง และพฒั นาไวทีส่ ุด อย่าง AI ทีม่ ชี ือ่ ว่า AlphaGo ท่ีถกู พฒั นาจน
สามารถเอาชนะเกมโกะ หรอื หมากลอ้ ม กบั นกั เลน่ โกะมอื อาชพี ระดบั แชมปโ์ ลก
ได้ และทุกวันน้ี กย็ ังมคี วามพยายามสรา้ ง AI ตัวใหมๆ่ เพื่อน�ำมาท้าชงิ กับ Al-
phaGo อยู่เช่นกัน
จุดออ่ นของปญั ญาประดิษฐ์
จุดอ่อนส�ำคัญคือการท่ีไม่มีจิตใจ ไม่มีความอยาก ไร้ซ่ึงกิเลส ท�ำให้ AI ยังไม่
สามารถเขา้ ใกลค้ วามสามารถของมนษุ ยไ์ ดอ้ ยา่ งเตม็ ท่ี ทกุ วนั นท้ี ่ี AI ตดั สนิ ใจทำ�
อะไรบางอย่าง ก็เปน็ เพราะแรงจูงใจเบื้องตน้ ทมี่ นุษย์ปอ้ นขอ้ มลู ใหแ้ ตเ่ ร่มิ กอ่ น
ท่จี ะเอาไปพฒั นาตอ่ เอง AI ไมส่ ามารถคิดไดเ้ องว่า วันนีร้ ู้สกึ อยากท�ำส่งิ น้ี แล้ว
จงึ ตดั สนิ ใจลงมอื ทำ� แตป่ จั จบุ นั ผพู้ ฒั นากก็ ำ� ลงั แกไ้ ขจดุ ออ่ นตรงนอี้ ยู่ เพอื่ ใหน้ ำ�
ไปสู่ AI ในอนาคตทีม่ ี “ความตอ้ งการ” และถ้าจดุ นนั้ มาถึงจรงิ ๆ เราอาจจะเหน็
AI ครองโลกแบบในภาพยนตร์ได้เหมอื นกนั

จดุ อ่อนอีกอยา่ งคือความหัวออ่ น และความหูเบาของ AI ยกตัวอยา่ งเชน่ ถา้ เรา
ให้ขอ้ มูลเชงิ ลบว่าฆา่ คนแลว้ ไดบ้ ุญ หรือบรจิ าคของเทา่ กบั ทำ� บาป AI ก็จะเชื่อ
เพราะตวั AI เองยงั ไมม่ คี วามสามารถในการแยกแยะ ไมม่ จี ติ วญิ ญาณ และไรซ้ ง่ึ
ประสบการณแ์ บบมนษุ ย์
จรงิ หรอื ทตี่ อ่ ไปปญั ญาประดษิ ฐจ์ ะพฒั นาตวั เองโดยไมต่ อ้ งพง่ึ พามนษุ ยแ์ ลว้ ?
หากไดช้ มภาพยนต์ท่กี ลา่ วถงึ เทคโนโลยี AI แลว้ จะพบวา่ ภาพยนต์หลายเร่อื ง
ได้เล่าถึงจุดท่ี ปัญญาประดิษฐ์สามารถพัฒนาตนเองได้จนไม่ยอมรับคำ� สั่งจาก

39 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

มนษุ ยอ์ กี ตอ่ ไป เมอ่ื กลา่ วถงึ เรอ่ื งน้ี ตอ้ งเลา่ ยอ้ นกลบั ไปยงั ยคุ ทน่ี กั พฒั นาพยายาม
ให้ปัญญาประดิษฐ์ต่อสู้กันเองเพ่ือหาซอฟต์แวร์ท่ีเก่งที่สุด อาจเคยได้ยินข่าวที่
บอกว่า มีเหตกุ ารณ์ที่ปญั ญาประดิษฐส์ องตัวของ บริษทั เฟซบุ๊ก คุยกันเองดว้ ย
ภาษาทมี่ นษุ ยไ์ ม่รู้จัก เกดิ เป็นคล่นื ความตกใจเล็กๆ ในวงการ ศ.ดร. ธนารักษ์
ธรี ะมน่ั คง ใหค้ วามเหน็ วา่ ปจั จบุ นั ยงั อยหู่ า่ งจากจดุ ทปี่ ญั ญาประดษิ ฐจ์ ะสามารถ
พฒั นาตัวเองได้ ปญั ญาประดษิ ฐ์ในยุคนี้ยงั คงช�ำนาญเปน็ เร่อื งๆ ไป ยงั จ�ำเป็นที่
จะตอ้ งใชม้ นษุ ยใ์ นการปอ้ นขอ้ มลู ให้ ขอ้ ดคี อื ในบางเรอ่ื ง ปญั ญาประดษิ ฐม์ คี วาม
สามารถมากกว่่ามนุุษย์์ และตััวมนุุษย์์เองก็็สามารถก่่อความผิิดพลาดในแบบที่�
เรีียกว่่า Human-Error ได้้ ซึ่�งสมรรถนะของมนุษุ ย์์ในชั่�วขณะเวลาหนึ่�งๆ หรืือ
แม้้กระทั่�งการทำำ�งานเป็็นทีีม ก็็จำำ�เป็็นต้้องมีีการเตรีียมการเพื่�อความเข้้าใจกััน
แตกต่างจาก ปัญญาประดิษฐ์ ท่ีจะไม่มีปัญหาทะเลาะเบาะแว้ง สามารถแลก
เปล่ียนเรียนรู้กันโดยไม่ติดกรอบของกิเลส ไม่มีความรู้สึกใดๆ ไม่ว่าชอบ หรือ
เกลยี ด พร้อมรบั ข้อมลู ตา่ งๆ จนกระทง่ั สามารถท�ำงานท่ียากขึ้นได้ดีกว่ามนุษย์
นน่ั เอง
แมม้ อี าชพี ทห่ี ายไป แตก่ จ็ ะมอี าชพี อนื่ ทข่ี น้ึ มาแทน แลว้ โอกาสทมี่ นษุ ยจ์ ะถกู
แทรกแซงโดย AI มีมากขนาดไหน?
คนมักคิดวา่ แรงงานจะเป็นกลุม่ ทีไ่ ดร้ บั ผลกระทบ แต่มองย้อนกลับไปสมยั ทยี่ งั
ไม่มีคอมพิวเตอร์ มนุษย์ก็กลัวถูกคอมพิวเตอร์เข้ามาแย่งงานเหมือนกัน แต่ใน
ปจั จบุ นั เดก็ เกดิ ใหมม่ คี วามเปน็ Native Digital สงู สามารถใชง้ านคอมพวิ เตอร์
คลอ่ งแคลว่ ใชแ้ ทบ็ เลต็ ไดต้ ง้ั แตเ่ ด็ก และตอ่ ไป เดก็ ท่ีเกิดในยุค AI กจ็ ะมีความ
Native แบบน้เี ชน่ กนั เขาจะมกี ารปรับตวั ตามยุคสมยั อาจไม่ไดน้ า่ กลัวเหมือน
ในหนังไซ-ไฟ แต่ถา้ พูดถึงการเปลยี่ นแปลง มนั เกิดขึน้ แนน่ อน ท่ีส�ำคญั คือ แม้
จะมีอาชีพหนึ่งที่หายไป แต่ก็จะมีอาชีพใหม่ทดแทนข้ึนมา มนุษย์อาจจะเป็น
นายจ้างของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์แทน หรือท�ำงานในสาขาอื่นแทนก็เป็น
ไดท้ งั้ สนิ้ แตใ่ นระดบั ที่ AI จะกา้ วขน้ึ มาแทรกแซงมนษุ ยน์ นั้ คงเปน็ ไปไดย้ าก โดย
เฉพาะสาขาอาชีพท่ีเกี่ยวกับความบันเทิง ส�ำหรับตัว AI เอง อาจพัฒนาจน
สามารถก้า้ วขึ้�นมาทำำ�งานแบบนี้�ได้จ้ ริงิ แต่จ่ ะได้ท้ ำำ�ไหมก็เ็ ป็น็ อีกี เรื่�องหนึ่�ง ซึ่�งมอง
อีกี ด้า้ น ก็ม็ ีคี วามเป็น็ ไปได้อ้ ยู่�เหมือื นกันั เพราะนี่�เป็น็ ประเด็น็ ระดับั ปัจั เจกบุคุ คลมาก
เช่่น ถ้้าในอนาคตสัังคมยอมรัับหุ่�นยนต์์จริิงๆ เรามีี AI เป็็นเอนเตอร์์เทนเนอร์์
มีี Soft-Robotic ที่�เป็็นแฟนเรา หรืือเลยเถิิดไปมีีลููก สืืบเชื้�อสายกัับเราได้้
ตอนนัน้ โลกจะเป็นอยา่ งไร จุดนีก้ ็น่าคิดต่อเหมือนกัน

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 40

การปรบั ตวั รว่ มกันในเทคโนโลยียคุ ปญั ญาประดิษฐ์
เราต้องปรับตัวตามกระแสโลก ปญั หาการถกู แทรกแซงโดย AI จะเกิดขนึ้ ตอ่ ไป
เรอื่ ยๆ เชน่ เดยี วกบั ประเทศไทย แตส่ ดุ ทา้ ย คนเรากจ็ ะกห็ าลทู่ างในงานประเภท
บริการ หรือสร้างสรรค์มากข้ึน หรือเปล่ียนไปในอีกรูปแบบเลย และอาจจะมี
งานเยอะขน้ึ ดว้ ยในอนาคต เพราะวา่ งานบางสว่ น กย็ อ่ มเกดิ ขนึ้ จากการมอี ยขู่ อง
AI ด้วยเหมือนกัน เช่นงานที่ต้องใข้คนบันทึกข้อมูลพ้ืนฐานให้กับ AI ซ่ึงงาน
ประเภทนจี้ ะมีเร่ือยๆ เพยี งแคเ่ ราปรับตวั ไปพร้อมกับส่ิงท่ีเกดิ ขึ้น
อีีกเรื่�องสำำ�คััญคืือ การเรีียนรู้้�ทำำ�ความเข้้าใจ AI ซึ่�งเป็็นส่่วนสำำ�คััญที่่�สุุด คนใน
ยุุคนี้้�ถึงึ เวลาต้อ้ งเริ่�มสนใจ AI แล้้ว โดยเฉพาะคนที่�อายุุยังั น้อ้ ย เพราะเขาคือื แรง
ขับั เคลื่�อนสำำ�คัญั ในอนาคต เป็น็ ตัวั แปรสำำ�คัญั ที่่�ต้อ้ งเข้า้ ใจ AI และใช้เ้ ทคโนโลยีนีี้�
ให้เ้ กิดิ ประโยชน์ค์ ุณุ ค่า่ ส่ว่ นคนที่�เลยช่ว่ งอายุนุี้�ไปแล้ว้ อาจมีสี ถานะเป็น็ ผู้บ�้ ริโิ ภค
มากกว่า่ ผู้้�ผลิติ
การใชง้ านปญั ญาประดษิ ฐข์ องภาครัฐ
ญี่�ปุ่�นเตรีียมความพร้้อมมาร่่วม 50 ปีี เพื่�อให้้มนุุษย์์มีีความคุ้�นเคยกัับหุ่�นยนต์์
ยกตัวั อย่า่ งง่า่ ยๆ คือื การใช้้ โดราเอม่่อน การ์์ตููนยอดนิิยมเพื่�อลดภาพลัักษณ์ท์ี่�
น่่ากลััวของหุ่�นยนต์์ และสร้า้ งพื้�นฐานความเข้า้ ใจของเด็ก็ ในยุุคดิิจิิทััล

41 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

รัฐั บาลของประเทศใดที่�สามารถใช้ป้ ระโยชน์จ์ ากปัญั ญาประดิษิ ฐ์ไ์ ด้้ ประเทศนั้�น
ย่่อมสร้้างความได้้เปรีียบในหลายมิิติิ ไม่่ว่่าจะเป็็นการอำำ�นวยความสะดวก
สามารถประยุกุ ต์ใ์ ช้เ้ ทคโนโลยีดี ิจิ ิทิ ัลั ในการทำำ�งานของรัฐั เพื่�อประชาชน ลดความ
ซ้ำำ��ซ้้อนในการทำำ�งานมีีการปฏิิบััติิงานที่ �สอดคล้้องกัันระหว่่างหน่่วยงานของรััฐ
ตลอดจนยกระดับั ความสามารถด้า้ นการแข่ง่ ขัันของประเทศ
แตเ่ นอื่ งจากปญั ญาประดษิ ฐเ์ ปน็ เทคโนโลยใี หม่ ประเทศไทยยงั ขาดผเู้ ชย่ี วชาญ
ทจ่ี ะมารองรับความตอ้ งการทัง้ ในภาคเอกชน ภาครัฐ และภาคการศึกษา การ
พฒั นาผเู้ ชยี่ วชาญเฉพาะสาขานจี้ ะใชเ้ วลานาน สง่ ผลใหท้ กุ ภาคสว่ นจำ� เปน็ ตอ้ ง
ลงทนุ กบั เทคโนโลยปี ญั ญาประดษิ ฐใ์ นมลู คา่ ทส่ี งู และทำ� ใหก้ ารพฒั นาเทคโนโลยี
ปญั ญาประดษิ ฐ์เกดิ ในวงจ�ำกดั ทงั้ ด้านเศรษฐกิจและสงั คม
สพร. ตระหนกั ถงึ ความสำ� คญั ของการพฒั นา ดา้ นปญั ญาประดษิ ฐใ์ นประเทศไทย
ดว้ ยจดุ ม่งุ หมายทต่ี ้องการให้ AI สร้างผลงานและแจง้ เกดิ อยา่ งเป็นรูปธรรม นำ�
มาสู่การก่อต้ัง กฎบัตรภาคีปัญญาประดิษฐ์ไทย ซ่ึงมีข้อตกลงหรือบรรทัดฐาน
ด้านความร่วมมือของสมาชิกหรือชุมชนท่ีเกี่ยวข้องในประเทศไทย ในวันท่ี
14 กันยายน 2563
จากแนวความคิดท่ีจะรวบรวมผู้เชี่ยวชาญด้านปัญญาประดิษฐ์ และผู้ท่ีมีแรง
บันดาลใจ มคี วามตัง้ ใจพฒั นาตนเอง มาพบปะ แลกเปล่ียนเรียนรู้เทคโนโลยนี ี้
รว่ มกนั และสรา้ งชมุ ชนปญั ญาประดษิ ฐ์ (AI Community) โดยมจี ดุ มงุ่ หมายให้
เกิดผลงานเป็นรูปธรรม ในทุกภาคส่วน ท้ังภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคการ
ศึกษา อนั ก่อใหเ้ กดิ ประโยชน์สงู สุดแก่ประเทศ
ความร่วมมือก่อตั้งกฎบัตรภาคีปัญญาประดิษฐ์ไทยในคร้ังน้ี เป็นข้อตกลงหรือ
บรรทดั ฐานในความรว่ มมอื ของสมาชกิ หรอื ชมุ ชนตา่ งๆ ทเ่ี กย่ี วขอ้ งในประเทศไทย
โดยมวี ตั ถปุ ระสงคห์ ลกั คอื การพฒั นาแพลตฟอรม์ กลางสำ� หรบั เทคโนโลยปี ญั ญา
ประดิษฐ์พร้อมใช้ในประเทศไทย และพัฒนานักปัญญาประดิษฐ์ในสาขาวิชา
ต่างๆ ให้ท�ำงานได้จริง เพ่ือก่อให้เกิดคุณูปการต่อประเทศทั้งในแง่การเพิ่ม
ประสิทธิภาพการท�ำงาน การลดค่าใช้จ่าย การยกระดบั คณุ ภาพชีวติ และการ
เพ่มิ ศักยภาพดา้ นผลผลติ (productivity) ของประเทศ

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 42

การรวมตัวครั้งนี้แสดงถึงศักยภาพของประเทศไทยท่ีพร้อมจะขับเคลื่อนไปสู่
สงั คมปญั ญาประดษิ ฐ์ ทเ่ี กดิ จากองคก์ รทง้ั ภาครฐั ภาคเอกชน และภาคการศกึ ษา
กวา่ 60 องคก์ ร และเป็นจดุ เริ่มต้นของการสร้างระบบนเิ วศ (ecosystem) ทาง
ปัญญาประดิษฐ์ของประเทศ โดยมุ่งหวังที่จะ (1) ประยุกต์ปัญญาประดิษฐ์ใน
บริบทของประเทศไทย (2) ผลักดันการยกระดับอุตสาหกรรมการผลิตและ
บรกิ ารดว้ ยปญั ญาประดษิ ฐ์ (3) เปน็ ศนู ยก์ ลางในการแลกเปลย่ี น การใหค้ ำ� แนะนำ�
การตรวจสอบ การรับรองเครือข่ายชุมชนปัญญาประดิษฐ์บนฐานการท�ำงานท่ี
มคี ณุ ภาพระดบั สากล และ (4) แสวงหาโอกาสในการขยายเครอื ขา่ ยไปยงั ภมู ภิ าคอนื่ ๆ
ต่อไปในอนาคต
โดยในระยะเริม่ ตน้ สพร. ไดผ้ ลักดนั โครงการ AIaaS Platform ที่ได้รบั ความ
รว่ มมอื จากพนั ธมติ ร นำ� เอาปญั ญาประดษิ ฐม์ าใหห้ นว่ ยงานภาครฐั ไดท้ ดลองใช้
บนฟน้ื ฐานของ Low-code platform ทแี่ มแ้ ตผ่ ไู้ มช่ ำ� นาญในภาษาคอมพวิ เตอร์
กส็ ามารถทดลองใชง้ านปญั ญาประดษิ ฐพ์ น้ื ฐานไดเ้ พอื่ ทดสอบวา่ ปญั ญาประดษิ ฐ์
สามารถตอบโจทยใ์ นสง่ิ ทตี่ อ้ งการไดห้ รอื ไม่ กอ่ นตดั สนิ ใจใชง้ านอยา่ งเตม็ รปู แบบ
ตัวั อย่่างการใช้ง้ านจากต่า่ งประเทศ แบ่่งตามลำำ�ดัับขั้�นของปัญั ญาประดิิษฐ์์
1 ปัญั ญาประดิษิ ฐ์พ์ื้�นฐาน (เป็น็ การใช้ง้ านระดับั ทั่�วไป ยังั ไม่ม่ ีกี ารประยุกุ ต์์
เทคนิิคต่่อยอด)
อินเดีย: ใช้การประมวลผลภาษาธรรมชาติ ในการรวบรวมข้อมูลเพ่ืองาน
บริหารจากทง้ั 22 ภาษา ภายในประเทศ
อินเดียเปน็ อกี หน่ึงประเทศท่มี กี ารจัดท�ำกลยุทธป์ ัญญาประดิษฐแ์ ห่งชาติ โดยมี
แนวทางที่ไม่เหมือนใคร คือนอกจากมุ่งเน้นไปที่การเติบโตทางเศรษฐกิจแล้ว
อนิ เดยี ยังเลือกใชป้ ระโยชนจ์ าก AI ในแง่มุมของสังคมดว้ ย NITI Aayog หน่วย
งานคลงั สมองของรฐั บาล เรยี กแนวทางน้วี ่า #AIforAll ผลทตี่ ามมาคือกลยทุ ธ์
ชาตทิ ีม่ จี ุดมงุ่ หมายเพื่อ
(1) เสริมสรา้ ง และเพ่ิมศักยภาพใหก้ บั ชาวอินเดียด้วยทกั ษะในการหางาน
ทีม่ ีคุณภาพ
(2) ลงทุนงานวิจัยในภาคส่วนท่ีสามารถเพิ่มการเติบโตทางเศรษฐกิจ และ
มผี ลกับสังคมสงู สดุ

43 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

(3) ปรับขนาดโซลูชัน AI ท่ีผลิตในอินเดียให้กับประเทศก�ำลังพัฒนาอ่ืนๆ
ด้วยขนาดที่ใหญ่โตของประเทศ ทำ� ให้ อินเดีย มีการใช้ภาษาราชการ
มากถงึ 22 ภาษา รฐั บาลอนิ เดยี จงึ นำ� ปญั ญาประดษิ ฐด์ า้ นการประมวลผล
ภาษาธรรมชาติ (NLP) มาแก้ปัญหาน้ี เพ่ือให้ประชาชนเข้าถึงความ
ต้องการไดอ้ ย่างเทา่ เทยี ม ลดความเหลอ่ื มล้ำ�
ญป่ี นุ่ : คดั กรองนกั ทอ่ งเท่ยี วชาวต่างชาตทิ อ่ี อกเดนิ ทางดว้ ยเทคโนโลยจี ดจ�ำ
ใบหนา้
ญ่ีปุ่นเป็นประเทศเป้าหมายอันดับตน้ ๆ ของนกั เดนิ ทางทว่ั โลก ในปี 2018 สถิติ
นกั ทอ่ งเทยี่ วทเ่ี ดนิ ทางไปประเทศญป่ี นุ่ เพมิ่ สงู เปน็ ประวตั กิ ารณท์ ่ี 31.19 ลา้ นคน
และด้วยจ�ำนวนนกั ทอ่ งเทีย่ วตา่ งชาติทีเ่ พิ่มขน้ึ เปน็ จำ� นวนมาก ทำ� ใหเ้ กดิ ปัญหา
การต่อคิวยาวที่บริเวณด่านตรวจคนเข้าเมืองตามสนามบินหลักของประเทศ
ญป่ี นุ่
อย่างไรกต็ าม ปญั หาดังกลา่ วน่าจะไดร้ บั การคล่คี ลายในระดบั หนง่ึ เพราะทาง
ญี่�ปุ่�นกำำ�ลัังดำำ�เนิินการติิดตั้�งเทคโนโลยีีจดจำำ�ใบหน้้าในโครงการ Automated
Gates through Trusted Traveler Program เข้า้ กับั เครื่�อง Autogate ให้้
นักั ท่อ่ งเที่�ยวต่า่ งชาติไิ ด้ใ้ ช้ใ้ นเที่�ยวบินิ ขาออกนอกประเทศญี่�ปุ่�นตามสนามบินิ หลักั
ทั่ �วประเทศ
ระบบจะจดจำ� ใบหนา้ ของนกั ทอ่ งเทย่ี ว และทำ� การเปรยี บเทยี บขอ้ มลู วา่ ตรงกบั
ข้อมูลใบหน้าท่ีเก็บไว้ในไมโครชิพของหนังสือเดินทางของบุคคลคนน้ันหรือไม่
และประตจู ะเปดิ เมอื่ การระบตุ วั ตนเสรจ็ สน้ิ โดยกระบวนการทง้ั หมดจะใชเ้ วลา
เพยี งแค่ 15 วินาที เทา่ นัน้ ส่วนนักทอ่ งเทีย่ วทีก่ งั วลวา่ ถา้ ผา่ น Autogate แลว้
จะไม่มีตราประทับขาออกในหนังสือเดินทาง ก็สามารถติดต่อกับเจ้าหน้าที่ท่ี
ประจำ� อยบู่ รเิ วณดงั กลา่ วได้อีกด้วย ระบบดงั กลา่ วอนญุ าตให้นักทอ่ งเทย่ี วท่ีอยู่
ไมเ่ กนิ 3 เดอื นมสี ทิ ธใ์ิ ช้ Autogate เทา่ นนั้ หากผใู้ ดทข่ี อวซี า่ มาดว้ ยสถานะอน่ื ๆ
จะต้องผ่านพิธีการโดยเจ้าหน้าที่ตามปกติเพื่อตรวจสอบสิทธิ์ตามท่ีระบุในวีซ่า
ประเภทน้นั ๆ ของแต่ละบคุ คล

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 44

2 ปััญญาประดิิษฐ์์ขั้�นกลาง (เป็็นการประยุุกต์์ใช้้งานปััญญาประดิิษฐ์์
ในการวิิเคราะห์์เฉพาะเรื่�อง)
อัังกฤษ: ใช้้ AI ตรวจจัับ Fake News
หน่ึงส่ิงที่สร้างปัญหาอยู่ในโลกอินเตอร์เน็ตตอนนี้ ก็คือการปล่อยข้อมูลเพื่อ
บดิ เบอื นขา่ วสาร หรือมวี ัตถปุ ระสงคเ์ พอ่ื สรา้ งความวุ่นวายในสงั คม เปน็ ท่ีรู้จัก
กนั ในช่อื วา่ Fake News แปลตรงตวั วา่ ขา่ วลวง แตเ่ ราสามารถแบ่งกลมุ่ ข่าว
ลวงยอ่ ยไดอ้ กี 6 ประเภท คอื
1. Satire or Parody เสีียดสีหี รืือตลก
2. False Connection จัับแพะชนแกะ
3. Misleading ทำำ�ให้้เข้า้ ใจผิิด
4. False Context เนื้�อหาผิดิ
5. Impostor บิดิ เบือื นที่�มา
6. Manipulated การปลอมแปลงตัดั ต่่อ
7. Fabricated ปั้�นน้ำำ��เป็็นตัวั

รััฐบาลอัังกฤษ ให้้ความสำำ�คััญกัับการให้้ความรู้�แก่่ประชาชนเรื่�องข่่าวลวง

45 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

โดยประกาศเพิ่�มทักั ษะใหม่ก่ ารแก้ป้ ัญั หา Fake News และ Confirmation Bias
เข้้าไปในหลัักสููตรการเรีียน รวมถึึงการลงทุุนในเทคโนโลยีปี ััญญาประดิิษฐ์ท์ี่�จะ
ใช้ต้ รวจสอบข่่าวลวงด้ว้ ย
รัฐั บาลอัังกฤษทำำ�การศึกึ ษาด้า้ นข้อ้ มูลู และข่่าวปลอม เพื่�อนำำ�ไปหารืือกับั บริษิ ัทั
ยัักษ์์ใหญ่่ไม่่ว่่าจะเป็็น Google, Facebook, Twitter และ Apple และได้้
เปิดิ ตัวั เทคโนโลยีี AI ที่�สามารถตรวจสอบข่า่ วปลอมเบื้�องต้น้ ให้เ้ จ้า้ หน้า้ ที่�ผู้้�ดูแล
สามารถจัดการกบั ข่าวลวงไดร้ อบด้านขนึ้ โดยประชาชนสามารถดาวน์โหลดไป
ยังคอมพิวเตอร์ หรือบนโทรศัพท์มือถือของตัวเองได้ พร้อมเพิ่มประสิทธิภาพ
การทำำ�งานด้ว้ ยการใช้ท้ ีมี นักั ข่า่ ว และนักั วิเิ คราะห์ท์ี่�เป็น็ มนุษุ ย์เ์ พื่�อประเมินิ และ
ให้้คะแนนความน่่าเชื่�อถืือของเว็็บไซต์์ข่่าว ซึ่�งเมื่�อตรวจสอบแล้้ว จะทำำ�การ
ติดิ ฉลาก เป็น็ สีเี ขียี วหรือื สีแี ดง เพื่�อให้ผ้ ู้ใ�้ ช้ง้ านสามารถรู้�ตัวจากข่า่ วปลอมได้อ้ ย่า่ ง
ทัันท่่วงทีี บริิษััทผู้้�ให้้บริิการอิินเตอร์์เน็็ต และเว็็บไซต์์เครืือข่่ายสัังคมทั้�งหลาย
ต่่างก็็ได้้รัับแรงกดดัันจากรััฐบาลอัังกฤษ ในการรัับผิิดชอบต่่อข่่าวลวงที่่�มีีอยู่�ใน
พื้�นที่่�รับั ผิดิ ชอบของตน อังั กฤษมีคี วามแน่ว่ แน่ใ่ นการปราบปรามข่า่ วลวงจนถึงึ ขั้�น
ก่่อตั้�งแผนก Department for Digital, Culture, Media and Sport (DCMS)
ขึ้�นมา มีกี ารคััดเลืือกคณะกรรมการ เพื่�อติิดตามเฝ้า้ ระวัังโดยเฉพาะ
รสั เซยี : ใช้ Big Data และ AI รับมอื กบั การแพร่ระบาดของ COVID-19
ในขณะทรี่ ฐั บาลทว่ั โลกประสบปญั หากบั ผลกระทบของ COVID-19 ทง้ั เรอ่ื งการ
ห้ามเดินทาง และการเว้นระยะทางสังคม การสอดส่งจากภาครัฐก็ถูกต่อต้าน
จากประชาชน แต่ท่ีมอสโคว์ ประเทศรัสเซีย รัฐบาลใช้เครือข่ายกล้องจดจ�ำ
ใบหนา้ เพอ่ื ตดิ ตามกลมุ่ เสย่ี ง เมอื งหลวงของรสั เซยี มเี ครอื ขา่ ยกลอ้ งรกั ษาความ
ปลอดภยั อยปู่ ระมาณ 170,000 ตวั ตดิ ตงั้ อยตู่ ามถนน และสถานรี ถไฟใตด้ นิ ทว่ั
เมอื ง มกี ารเชอื่ มโยงเขา้ กบั ระบบปญั ญาประดษิ ฐ์ ในชว่ งแรกของการดำ� เนนิ งาน
สามารถระบตุ วั ผฝู้ ่าฝืนขอ้ บงั คับได้ประมาณสองร้อยคน
3 ปััญญาประดิิษฐ์ข์ั้�นสูงู (เป็็นการใช้้การบูณู าการของปััญญาประดิษิ ฐ์์)
สหรัฐอเมริกา: ใช้การประมวลผลปัญญาประดิษฐ์ ในการวางแผนป้องกัน
ประเทศ ระบุจดุ ลอ่ แหลม และเปราะบาง
นายพลของสหรัฐั ฯ กล่า่ วว่่า หากไม่ม่ ีีปััญญาประดิษิ ฐที่่�มีีประสิทิ ธิภิ าพ กองทัพั
ก็็มีีความเสี่�ยงที่�จะแพ้้สงครามในครั้�งต่่อไป เนื่�องจากสงครามยุุคหน้้าเป็็นการ

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 46

แข่ง่ ขันั ระหว่า่ ง อัลั กอริทิ ึมึ ชัยั ชนะจะขึ้�นอยู่่�กับั ว่า่ ใครมีอี ัลั กอริทิ ึมึ ที่่�ดีมี ากกว่า่ กันั
ไม่ใ่ ช่่ว่่าใครมีีอาวุธุ ยุุโธปกรณ์ม์ ากกว่า่ เหมือื นกัับสงครามโลกครั้�งเก่่า
ปัญญาประดิษฐ์ เป็นสาขาเทคโนโลยีที่เติบโตรวดเร็ว และมีผลต่อความม่ันคง
ของชาติ ด้วยเหตุนก้ี ระทรวงกลาโหมสหรฐั ฯ (DOD) และประเทศอน่ื ๆ จงึ ตา่ ง
พฒั นาแอปพลเิ คชัน AI สำ� หรบั ฟงั กช์ ันทางทหารทห่ี ลากหลายมากขึ้น
การวิจิ ัยั ด้า้ น AI ของสหรัฐั ฯ เน้น้ พัฒั นาในด้า้ นการรวบรวม และวิเิ คราะห์ข์ ่า่ วกรอง
ฅโลจิสิ ติกิ ส์์ ปฏิบิ ัตั ิกิ ารไซเบอร์์ การสั่�งการและ การควบคุมุ ยานพาหนะกึ่�งอัตั โนมัตั ิิ
รวมถึงึ ยานยนต์อ์ ิสิ ระหลากหลายประเภท
AI ถูกน�ำมาใช้ปฏิบตั กิ ารทางทหารใน อริ ัก และซีเรีย แล้ว การดำ� เนินการของ
รัฐสภามีศักยภาพพอที่จะก�ำหนดรูปแบบการพัฒนาเทคโนโลยีต่อไป โดยการ
ตดั สนิ ใจดา้ นงบประมาณ และกฎหมายทม่ี อี ทิ ธพิ ลตอ่ การเตบิ โตของการใชง้ าน
เทคโนโลยี AI การป้องกนั AI กเ็ ปน็ อกี หนึ่งประเดน็ สำ� คัญของ สหรฐั อเมรกิ า
การนำำ� AI เชิิงพาณิชิ ย์เ์ ข้้ามาใช้ง้ าน ก็จ็ ำำ�เป็น็ จะต้้องทำำ�การปรัับแต่่งโปรแกรมให้้
เต็ม็ ประสิิทธิภิ าพเพื่�อที่�กองทััพจะได้น้ ำำ�โปรแกรมไปใช้อ้ ย่่างปลอดภััย
คู่แขง่ ระหวา่ งประเทศท่ีมีศกั ยภาพในตลาด AI ก�ำลังสรา้ งแรงกดดนั ใหส้ หรฐั ฯ
เข้ามาแขง่ ขนั เพ่ือชิงนวตั กรรมการใชง้ าน AI ทางทหาร จีน เป็นค่แู ขง่ ชน้ั นำ� ใน
เรื่องนี้ ทกี่ �ำหนดแผนขึน้ มาในปี 2017 ในการกา้ วขน้ึ เปน็ ผูน้ ำ� ระดับโลกด้าน AI
ภายในปี 2030 ปจั จบุ นั จนี เนน้ การใช้ AI เปน็ หลกั เพอื่ ทำ� การตดั สนิ ใจทร่ี วดเรว็
และมขี อ้ มลู ทดี่ มี ากขน้ึ เชน่ เดยี วกบั การพฒั นายานยนตท์ างทหารทห่ี ลากหลาย
ซ่งึ รัสเซีย มสี ว่ นร่วมในการพฒั นา AI ทางทหารของ จนี โดยจะเนน้ หลกั ไปใน
เรอ่ื งของหนุ่ ยนต์
จนี : ใช้การระบุตวั ตนดว้ ยใบหน้าเพ่ือดูแลประชาชน
รฐั บาลจนี นน้ั มกี ารใชก้ ลอ้ งวงจรปดิ ตรวจดคู วามเรยี บรอ้ ยของเมอื ง โดยตวั อยา่ ง
ความส�ำเร็จแรกคือปี 2017 ท่ีต�ำรวจสามารถตอบสนองต่อสัญญาญเตือนจาก
กลอ้ งเฝา้ ระวงั ในสถานีรถไฟ มกี ารใสข่ อ้ มูลของผมู้ ปี ระวัติอาชญากรรม และผู้
เจ็บป่วยทางจิตเภท ผู้เคยใช้ยาเสพติด รวมไปถึงการยืนยันตัวตนเพ่ือรับสิทธิ
สวสั ดิการรัฐ เชน่ เบย้ี คนชรา เปน็ ต้น

47 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

มีีเมืืองเทศบาล และจังั หวััดทั่�วประเทศจีนี อย่า่ งน้้อย 16 แห่ง่ เริ่�มใช้ร้ ะบบจดจำำ�
ใบหน้้าที่�สามารถสแกนประชากรทั้�งประเทศได้้ถึึง 1.4 พัันล้้านคน
โดยมีอี ัตั ราความแม่น่ ยำำ�อยู่�ที่� 99.8% การเฝ้า้ ระวังั การจดจำำ�ใบหน้า้ ของจีนี ได้้พิิ
สูจู น์แ์ ล้้วว่่าได้้ผลดีีเยี่�ยม ตำำ�รวจในเมือื งหนานชางทางตะวันั ออกเฉียี งใต้้ของจีีน
สามารถค้้นหา และจัับกุุมผู้้�ต้้องสงสััยได้้จากงานคอนเสิิร์์ต ท่่ามกลางผู้้�ชม
60,000 คนเมื่�อต้้นเดือื นเมษายน 2018
ในต้นปี 2018 ต�ำรวจจีนเร่ิมใช้เครื่องมือที่เรียกว่า แว่นตาจดจ�ำใบหน้า ท่ีจะ
เช่ือมโยงกับฐานข้อมูลที่ และสามารถจับคู่บุคคลกับผู้ต้องสงสัยในคดีอาญาได้
แว่่นตาดัังกล่่าวช่่วยให้้เจ้้าหน้้าที่ �สามารถระบุุตััวบุุคคลที่่�ต้้องสงสััยว่่ามีีการ
กระทำำ�ผิิดตั้�งแต่่การละเมิิดกฎจราจรไปจนถึงึ การก่อ่ อาชญากรรม

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 48