AI Government Framework กรอบการทำงานปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

พร้อมทจ่ี ะเริม่ ใชป้ ญั ญาประดิษฐ์ในองคก์ รรฐั หรอื ยงั ?
ข้้อพิิจารณาในการนำำ�เทคโนโลยีี AI มาใช้้งาน มีีหลายปััจจััยที่่�ต้้องนำำ�มาคิิด
ทั้�งเหตุผุ ลด้้านจริยิ ธรรม ความปลอดภัยั ของ AI กฎหมาย และการบริหิ าร
คณุ ภาพขอ้ มลู : ความสำ� เรจ็ ของโครงการ AI ขน้ึ อยกู่ บั คณุ ภาพของขอ้ มลู
เปน็ สำ� คญั
ความยตุ ิธรรม: ผใู้ ช้ต้องผ่านการฝึกอบรมแบบจ�ำลอง ซ่ึงทดสอบด้วยชุด
ข้อมูลทีถ่ กู ต้อง เพ่อื ให้น�ำระบบ AI ไปใชง้ านจรงิ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
และไม่มอี คติ
ความรับผิดชอบ: พิจารณาว่าใครเป็นผู้รับผิดชอบองค์ประกอบของ
ผลลพั ธแ์ ละผอู้ อกแบบกบั ผดู้ ำ� เนนิ การระบบ AI จะรบั ผดิ ชอบงานอยา่ งไร
ความเป็นส่วนตัว: ปฏิบัติตามนโยบายข้อมูลที่เหมาะสมตัวอย่างเช่น
พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ.2562 PDPA (Personal
Data Protection Act)
การอธบิ ายและความโปร่งใส: เพื่อให้ผมู้ สี ่วนได้สว่ นเสยี ทราบไดว้ า่ แบบ
จำ� ลอง AI ท�ำการตดั สนิ ใจขน้ึ กับปจั จัยอะไรบา้ ง
ต้นทุน: พิจารณาว่าจะต้องเสียค่าใช้จ่ายเท่าใดในการสร้าง ด�ำเนินการ
และบ�ำรุงรักษาโครงสร้างพื้นฐาน AI รวมถึงการฝึกอบรมให้ความรู้แก่
พนกั งาน
การทำ� ให้มน่ั ใจวา่ การใช้ AI สอดคลอ้ งกับกฎหมายค้มุ ครองขอ้ มลู
ตอ้ งตรวจสอบใหแ้ นใ่ จวา่ ระบบ AI สอดคลอ้ งกบั พระราชบญั ญตั คิ มุ้ ครองขอ้ มลู
สว่ นบคุ คล พ.ศ.2562 PDPA (Personal Data Protection Act) รวมถงึ ประเดน็
ทเ่ี กยี่ วขอ้ งกบั การตดั สนิ ใจอตั โนมตั ิ ทต่ี อ้ งมกี ารปรกึ ษาผเู้ ชย่ี วชาญดา้ นกฎหมาย
ด้วย การตัดสินใจอัตโนมัติในบริบทนี้ จะเป็นการตัดสินใจโดยปราศจากการ
แทรกแซงของมนุษย์ ซึ่งมีผลทางกฎหมาย หรือมีนัยส�ำคัญในท�ำนองเดียวกัน
ตวั อย่างเช่น การตดั สนิ ใจทางออนไลน์เพอ่ื มอบทนุ ธุรกจิ
ประเมินว่า AI เปน็ ทางออกทถี่ กู ต้องหรอื ไม่
AI เป็น็ เพียี งเครื่�องมือื ทางเทคโนโลยีตี ัวั หนึ่�งในการให้บ้ ริกิ าร การออกแบบบริกิ าร
ใดๆ ล้ว้ นเริ่�มต้น้ มาจากความต้้องการของผู้�้ใช้ท้ั้�งสิ้�น หากคิดิ ว่่า AI คือื ตััวเลือื ก
เทคโนโลยีทีี่�เหมาะสมที่�จะช่ว่ ยตอบสนองความต้อ้ งการของผู้ใ�้ ช้ไ้ ด้้ ก็จ็ ะต้อ้ งนำำ�ข้อ้ มูลู
และเทคโนโลยีีเฉพาะทางที่่�ต้้องการใช้้มาพิิจารณา โดยนัักวิิทยาศาสตร์์ข้้อมููล

49 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

จะใช้้ข้้อมููลที่่�มีีนำำ�มาสร้้างโมเดล AI เพื่�อประเมิินว่่า AI จะสามารถตอบสนอง
ความต้้องการของผู้�้ใช้้ได้ห้ รืือไม่ต่ ามหลัักการดัังนี้�:
มขี ้อมูลทีต่ อ้ งการแม้วา่ จะมีการปลอมแปลงฝงั อยู่
มีจริยธรรม และปลอดภัยในการใช้ข้อมูล-อ้างอิงถึง ธรรมาภิบาลข้อมูล
ภาครัฐ (Data Governance for Government) ของส�ำนักงานพัฒนา
รฐั บาลดจิ ทิ ลั
มีข้อมูลท่เี รยี งลำ� ดับถูกตอ้ งสำ� หรบั การเรียนรู้ของโมเดล AI
งานมีขนาดใหญ่ และซ�้ำซากพอท่ีมนุษย์จะหาทางลดั ในการด�ำเนินการ
ให้ข้อมูลที่ทีมสามารถน�ำไปใช้งานได้ แต่ต้องจ�ำไว้ว่า AI ไม่ใช่ทางออก
อเนกประสงค์ AI ต่างจากมนุษย์ตรงท่ีไม่สามารถอนุมานได้ และสามารถ
ผลิตผลลพั ธ์ตามขอ้ มูลทถี่ ูกปอ้ นเขา้ กบั โมเดลเทา่ นั้น
พจิ ารณาสถานะขอ้ มูลปจั จบุ ัน
เพ่ือให้แบบจ�ำลอง AI ท�ำงานได้ จำ� เป็นจะตอ้ งเขา้ ถึงชดุ ขอ้ มลู จำ� นวนมาก และ
มีประเภทของข้อมูลที่เหมาะสม ต้องท�ำงานร่วมกับผู้เชี่ยวชาญท่ีมีความรู้ด้าน
ขอ้ มลู อยา่ งนกั วทิ ยาศาสตรข์ อ้ มลู เพอ่ื ประเมนิ สถานะของขอ้ มลู วา่ มคี ณุ ภาพสงู
เพียงพอส�ำหรับ AI หรอื ไม่ ตามปัจจัยตา่ งๆ ดังน้:ี
ความแมน่ ย�ำ
ความสมบรู ณ์
เอกลักษณ์
ทันเวลา
ความถูกต้อง
ความเพียงพอ
ความเก่ียวขอ้ ง
การเปน็ ตัวแทน
ความมนั่ คง
ตดั สนิ ใจวา่ จะสร้างหรือซอ้ื
การประเมนิ วา่ AI จะชว่ ยตอบสนองความตอ้ งการของผใู้ ชไ้ ดห้ รอื ไม่ ใหพ้ จิ ารณา
ว่าจะจัดหาเทคโนโลยีอย่างไร ควรก�ำหนดกลยุทธ์การซื้อในแบบเดียวกับ
เทคโนโลยอี ่ืนๆ ไมว่ ่าจะสร้าง ซ้อื หรือใช้ซำ้� ก็ขึ้นอยูก่ ับข้อควรพจิ ารณาหลาย
ประการ รวมถงึ :

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 50

ความต้้องการนั้�นไม่่ซ้ำำ��กัับที่�องค์์กรมีีอยู่� หรืือสามารถใช้้โปรแกรมทั่�วไป
จัดั การได้้
เวลาวางจ�ำหน่ายผลิตภัณฑ์
ข้อกำ� หนดทางจรยิ ธรรมของการใชเ้ ทคโนโลยี AI
สรา้ งโซลูชัน AI ภายในองคก์ ร
การสรา้ ง หรอื ดดั แปลงโมเดล AI ขน้ึ เองภายในองคก์ ร เวลาทำ� การตดั สนิ ใจ ควร
ปรึกษากบั นกั วทิ ยาศาสตรข์ อ้ มูลเพ่ือพิจารณาว่า:
ทมี มที ักษะในการสร้างโมเดล AI ภายในองค์กรหรือไม่
ทมี ปฏบิ ตั ภิ ายในองคก์ รมที กั ษะในการใชง้ าน และบำ� รงุ รกั ษาโมเดล AI หรอื ไม่
จัดหาโซลชู นั AI
ถ้าตอ้ งการใชง้ านโปรแกรม AI ทว่ั ๆ ไป เช่น Optical Character Recognition
การซ้ือผลิตภัณฑ์ส�ำเร็จรูปเลยเป็นทางออกที่ดีที่สุด แต่ถ้าต้องการใช้งานด้วย
ความตอ้ งการเฉพาะทาง นน่ั หมายความวา่ ผผู้ ลติ อาจตอ้ งเรมิ่ ตน้ เขยี นโปรแกรม
จากศนู ย์ หรอื ปรับเปลย่ี นโมเดล AI อย่างมีนยั ส�ำคญั ซง่ึ ก็ตอ้ งมาพิจารณากัน
เปน็ กรณไี ป
Check List ประเมนิ ความพรอ้ มสำ� นกั เทคโนโลยปี ญั ญาประดษิ ฐ์ (หนา้ 33)
สามารถประเมินความพร้อมออกมาได้เป็น 3 กลุ่ม คอื
1. พรอ้ มทจ่ี ะเร่มิ ใชง้ าน AI ในหนว่ ยงาน สามารถเร่มิ ได้ทันที หากตอบใช่
ในข้อ 1-8
2. มีความพร้อมใช้งาน AI ค่อนข้างมาก โดยเพิ่มความพร้อมในบางส่วน
หากตอบใช่ ในขอ้ 1-6
3. มีีความพร้้อมใช้้งาน AI แต่่ต้้องมีีการเตรีียมความพร้้อมในหลายส่่วน
หากตอบใช่่ ในข้้อ 1-3
4. ยงั ไมพ่ รอ้ มสำ� หรับ AI หากตอบไมใ่ ช่ ในขอ้ 1-3
จากแบบประเมินิ ตนเองเพื่�อประเมิินความพร้้อมนั้�น จะเห็็นได้ว้ ่่า หากหน่่วยงา
นมีขี ้อ้ มูลู และมีกี ารเตรียี มโครงสร้า้ งพื้�นฐานไว้แ้ ล้ว้ จึงึ จะสามารถดำำ�เนินิ การด้า้ น
ปัญญาประดิษฐไ์ ด้

51 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

บทท่ี 4

วิิธีีการสร้า้ งระบบ AI

สรปุ : บทท่ี 4

แนวทางและกระบวนการพััฒนาระบบ AI เบื้�้องต้น้
แบ่่งได้เ้ ป็็น 7 ขั้้�นตอนหลักั ๆ ดังั นี้้�

“ในอนาคตเทคโนโลยีี AI จะก็็ต้อ้ งเป็็นอีีกหนึ่่�ง “เครื่อ่� งมืือ” ที่�จะมาช่่วยให้้
เพิ่่�มประสิิทธิิภาพการทำำ�งานของคน”

ในปจั จบุ นั โลกของเรากำ� ลงั กา้ วเขา้ สยู่ คุ ดจิ ทิ ลั พฤตกิ รรม และความคนุ้ เคยของ
ผู้คนก�ำลังเปลี่ยนแปลงไป จากเทคโนโลยีท่ีแทรกเข้ามาอยู่ในชีวิตประจ�ำวัน
ไมว่ า่ จะเปน็ การเชอ่ื มตอ่ กบั Internet ของเครอ่ื งใช้ไฟฟา้ ภายในบ้าน ทำ� ใหเ้ รา
สามารถส่ังเปิด-ปิดแอร์ด้วย Application บนสมาร์ทโฟนได้ การสั่งซ้ือสินค้า
ออนไลนร์ ะหวา่ งเดนิ ทางกลบั บา้ น หรอื แมแ้ ตข่ า่ วการนำ� หนุ่ ยนตม์ าชว่ ยงานดา้ น
อตุ สาหกรรมทเ่ี ห็นอยูเ่ ปน็ ประจำ�
ส่วนภาครัฐ เราได้เห็นความพยายามปรับปรุงระบบการท�ำงานของหน่วยงาน
อย่างเช่น แนวคิดในการเปล่ียนมาใชร้ ะบบ Paperless หรือการเปลยี่ นระบบ
เอกสารต่างๆ ใหม้ าอย่ใู นรปู แบบของเอกสารดิจทิ ัลแทน เพื่อความสะดวกของ
ประชาชนในการใช้บริการ และการเขา้ ถึงของหนว่ ยงานรัฐ
AI เปน็ เทคโนโลยที จ่ี ะเขา้ มามบี ทบาทในชวี ติ ประจำ� วนั และชวี ติ การทำ� งานมาก
ข้ึนเช่นเดียวกันกับเทคโนโลยีอื่นๆ อย่างเล่ียงไม่ได้ ส่ิงที่เราควรท�ำคือเรียนรู้
ทำ� ความเขา้ ใจ และปรบั ตวั ไปพรอ้ มกับอนาคต

“ในอนาคต เทคโนโลยีี AI จะเป็น็ อีกี หนึ่่�ง “เครื่อ�่ งมือื ” ที่�ช่ว่ ยเพิ่่�มประสิทิ ธิิภาพ
การทำำ�งานของคน”

บททผี่ า่ นมา เราไดค้ าดการณก์ นั ถงึ อนาคตทเ่ี ทคโนโลยี AI จะเขา้ มามผี ลกระทบ
กบั งานประเภทตา่ งๆ ซงึ่ แตเ่ ดมิ ใชค้ นทำ� งาน แตใ่ นอนาคตมคี วามเปน็ ไปไดท้ จ่ี ะ
ถกู ทดแทนดว้ ย AI กนั บ้างแล้ว ประเทศไทยเองกเ็ ชน่ เดียวกัน
ในปจั จบุ นั ไมว่ า่ หนว่ ยงานหรอื องคก์ รใดๆ ทงั้ ภาครฐั และโดยเฉพาะเอกชน ตา่ ง
ก็ให้ความสนใจกับเทคโนโลยี AI และพยายามที่จะน�ำ AI เข้ามาใช้งานให้เร็ว
ท่ีสดุ

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 54

สง่ิ ทตี่ ามมา คอื ความต้องการเทคโนโลยี AI ทส่ี ่วนใหญ่เปน็ เพยี งความต้องการ
ตามกระแส แตย่ ังขาดความเขา้ ใจลึกซึ้ง ในบทนี้ เราจะมาท�ำความเขา้ ใจกนั ให้
ชัดเจนว่า AI คอื อะไร จากนนั้ เราจะมาดูว่าวิธกี ารสร้าง AI ขึ้นมาต้องมขี นั้ ตอน
อะไรบ้าง

แท้จรงิ แลว้ AI คืออะไร ท�ำไมตอนนใ้ี ครๆ กอ็ ยากได้
AI (Artificial Intelligence) หรอื ปัญญาประดิษฐ์ ถ้าจะอธบิ ายแบบให้เข้าใจ
ง่ายๆ AI ก็คือโปรแกรมคอมพิวเตอร์ท่ีพัฒนาข้ึนมาจากอัลกอริทึมของสมการ
ทางคณติ ศาสตรท์ มี่ คี วามซบั ซอ้ น โดยมจี ดุ ประสงคท์ จ่ี ะทำ� ใหค้ อมพวิ เตอร์ หรอื
เครอื่ งจักรมีความฉลาดได้เทา่ ๆ กับคน

55 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

แนวคดิ ของการทำ� AI นนั้ ไมใ่ ชส่ ง่ิ ทเ่ี พงิ่ จะเกดิ ขนึ้ มาใหม่ แตเ่ ปน็ แนวคดิ ทเ่ี กดิ ขนึ้
ตัง้ แต่ปี 1957 และถูกพัฒนาตอ่ เนอ่ื งมาเรือ่ ยๆ นำ� มาสูค่ �ำถามอีกข้อท่ีหลายคน
สงสยั คอื ท�ำไม AI ถึงไดเ้ ปน็ ทพ่ี ดู ถึงมากขนึ้ ในเวลานี้ เหตุผลหลักๆ มีอยู่ทั้งหมด
3 ขอ้ ดว้ ยกัน
1 โปรแกรม AI ฉลาดข้นึ กวา่ เดมิ มาก
อยา่ งท่ีบอกเนือ่ งด้วย AI ถกู พฒั นามาตง้ั แต่ปี 1957 เปน็ เวลานานกวา่ 60 ปี
และมกี ารแบง่ ยอ่ ยสาขาการพฒั นาในหลายๆ ดา้ น อาทเิ ชน่ Natural Language
Processing (NLP) สาขาหนง่ึ ของ AI ทมี่ เี ปา้ หมายทำ� ใหค้ อมพวิ เตอรเ์ ขา้ ใจภาษา
ของคนได้ หรือ Computer Vision ท่ีมีเป้าหมายให้คอมพิวเตอร์สามารถ
ประมวลผลภาพ หรือวิดโี อ เพอื่ แยกแยะ จดจ�ำ ท�ำความเข้าใจในรูปแบบเดียว
กบั ทส่ี มองของคนสามารถเข้าใจในสง่ิ ทีต่ ามองเห็นได้

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 56

นอกเหนอื จากสาขาของ AI ท่ไี ด้ยกตัวอยา่ งไปแลว้ นนั้ อีกหน่ึงสาขาของ AI ทม่ี ี
พฒั นาการกา้ วกระโดด เปน็ สาเหตสุ ำ� คญั ท่ี AI ไดร้ บั ความนยิ มอยใู่ นตอนน้ี กค็ อื
Machine Learning (ML)

“เวลาท่ีเราได้ยนิ คนพูดถึง AI ในปัจจบุ ัน โดยสว่ นมากจะหมายถงึ
Machine Learning นั่นเอง”
Machine Learning เปน็ แนวคดิ ในการพฒั นาโปรแกรม หรอื อลั กอรทิ มึ สำ� หรบั
การทำำ�ให้ค้ อมพิวิ เตอร์ม์ ีสี ามารถในการเรียี นรู้� ความฉลาดในการคิดิ การตัดั สินิ ใจ
หรืือจดจำำ�สิ่่�งต่่างๆ ได้้ด้้วยตััวเองจากข้้อมููลที่�เราป้้อนให้้ ปััจจุุบััน Machine
Learning ได้กลายมาเป็นรากฐานส�ำหรับการพัฒนา AI ในแขนงต่างๆ ให้มี
ประสทิ ธิภาพ และมีความฉลาดมากข้ึน

57 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

2 เรามีข้อมลู Digital จ�ำนวนมาก
อย่างท่ีบอกไปเบื้องต้นว่า AI จ�ำเป็นต้องมีข้อมูลเพ่ือเป็นจุดเริ่มต้นส�ำหรับการ
เรียนรู้ สอดคล้องกับปัจจุบันที่เราใช้ชีวิตอยู่ในยุคของข้อมูลจ�ำนวนมหาศาล
ไม่วา่ จะเปน็ ไฟล์รูปภาพ หรือวดิ โี อทถ่ี ูกแชรข์ น้ึ มาบนเวบ็ ไซต์ บนโซเชียลมเี ดยี
ทกุ ๆ วันจากทัว่ ทุกมุมโลก
3 เราอยใู่ นยุคของ Cloud
Cloud เป็นรูปแบบของบริการด้านเทคโนโลยีสมัยใหม่ ท่ีท�ำให้เราสามารถใช้
งานคอมพิวเตอรอ์ อนไลน์ ต้งั แตก่ ารใช้งานทวั่ ๆ ไปอย่างเช่น Google Drive ท่ี
มีการจัดเก็บข้อมูลแบบออนไลน์ ไปจนถึง Cloud ส�ำหรับการประมวลผล ท่ี
ท�ำให้เราประมวลผลคอมพิวเตอร์ระดับสูงได้ง่ายกว่าเมื่อก่อนมาก รวมไปถึง
ประสทิ ธภิ าพของคอมพวิ เตอรใ์ นปจั จบุ นั เอง ทม่ี ปี ระสทิ ธภิ าพในการประมวผล
และหนว่ ยความจำ� ทส่ี งู มาก หากเทยี บกบั ความสามารถของคอมพวิ เตอรใ์ นชว่ ง
10 ปที ่ผี า่ นมา
ดว้ ยเทคโนโลยี ณ ปจั จบุ นั ทมี่ คี วามพรอ้ มในหลายๆ ดา้ น ทำ� ใหเ้ ราเหน็ การนำ�
เทคโนโลยี AI มาใชง้ านมากขน้ึ โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ ในภาคธรุ กจิ ตา่ งๆ ดงั นน้ั ภาค
รฐั เอง กม็ คี วามจำ� เปน็ ทจี่ ะตอ้ งปรบั ตวั ใหพ้ รอ้ มกบั การมาถงึ ของ AI เพอ่ื ประโยชน์
ของประชาชนทว่ั ไป และเพอื่ การทำ� งานของบคุ ลากรในภาครฐั เองดว้ ย

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 58

ความฉลาดของ AI ในปจั จบุ นั
อยา่ งทไ่ี ดก้ ลา่ วถงึ ปจั จบุ นั เรามคี วามพรอ้ มสำ� หรบั การใชง้ านเทคโนโลยี AI แลว้
แตค่ ำ� ถามคอื ตอนน้ี AI เกง่ ได้ขนาดไหนแล้ว? ลองมาดตู ัวอย่างความสามารถ
หน่ึงของ AI อย่าง Computer Vision ทีเ่ ปรียบกับการทำ� ใหค้ อมพิวเตอรม์ อง
เห็นได้กัน
การมองเหน็ ของคน เปน็ หนงึ่ ในความสามารถทท่ี ำ� ใหเ้ รารบั รสู้ ภาพแวดลอ้ มรอบ
ตัวโดยใชด้ วงตาของเราเป็นเคร่อื งมอื ในการรบั รู้ข้อมลู จากภายนอก จากนนั้ จึง
ส่งให้สมองประมวลผลว่าสิ่งที่ตาเราก�ำลังมองเห็นน้ันคืออะไร เริ่มต้ังแต่ตอนท่ี
เป็นเด็กทารก เราอาจไม่ค่อยรู้จักส่ิงของต่างๆ รอบตัว แม้กระทั่งภาษา หรือ
ขอ้ ความ แต่เน่อื งจากคนเรามีความสามารถในการเรยี นรู้ แยกแยะ และจดจ�ำ
สงิ่ ต่างๆ ได้เมื่อไดร้ บั การสอน
ดว้ ยหลักการเดยี วกนั นี้ หากเราตอ้ งการให้ AI ท�ำสงิ่ ทีค่ ล้ายๆกัน เรากต็ ้องใช้ท้ัง
กลอ้ งทที่ ำ� หนา้ ทเ่ี ปน็ เหมอื นดวงตา และกต็ อ้ งใช้ AI ประเภท Computer Vision
มาท�ำหนา้ ทเ่ี หมอื นกบั สมองส่วนท่ีทำ� ใหค้ นสามารถมองเหน็ และเข้าใจภาพได้

Source : Google IO Keynote 2017

ในปี 2016 Google ซง่ึ เปน็ บรษิ ทั ทใ่ี หบ้ รกิ ารดา้ นเทคโนโลยอี นั ดบั ตน้ ๆ ของโลก
และเป็นหนึ่งในบริษัทที่ท�ำการศึกษาวิจัยเทคโนโลยี AI เพ่ือน�ำมาใช้งานอย่าง
ต่อเนือ่ ง ได้ท�ำการทดสอบประสทิ ธิภาพการทำ� งานของ AI ในดา้ นการมองเห็น
และแยกแยะ (Image Recognition) โดยน�ำมาเปรียบเทียบกับคน แสดงผล
ออกมาเป็็นกราฟด้้านบน เราจะเห็น็ ว่า่ AI ในปััจจุบุ ันั มองเห็็น และแยกแยะได้้
แม่น่ ยำำ�มากกว่่าสายตาคนแล้้ว

59 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

นอกจากความสามารถในการมองเหน็ ปัจจบุ ันเรายงั มเี ทคโนโลยี AI ดา้ นอื่นๆ
อีกมากมายท่ีมีประสิทธิภาพการท�ำงานสูงมาก อย่างไรก็ตาม ความฉลาดของ
AI ยงั เปน็ ความฉลาดทคี่ อ่ นขา้ งเฉพาะดา้ นอยู่ กลา่ วไดว้ า่ ในตอนน้ี AI จะสามารถ
เปน็ เครอื่ งมอื ทม่ี ปี ระโยชน์ และชว่ ยใหก้ ระบวนการทำ� งานของคนมปี ระสทิ ธภิ าพ
มากขนึ้ ก็ขนึ้ อยกู่ บั การท่เี ราจะเลอื กใช้ AI ใหเ้ หมาะสมกับงานเปน็ ส�ำคัญดว้ ย
ขอ้ มลู (ดจิ ทิ ัล) คอื อะไร
การทชี่ วี ติ ประจำ� ของเรามีการเชอ่ื มต่อกบั เทคโนโลยดี ิจิทลั ตลอดเวลา ไม่ว่าจะ
เป็นเวลาท�ำงานหรือในชีวิตประจ�ำวัน พฤติกรรมเหล่านี้เป็นแรงผลักดันให้เกิด
ข้อมูลดิจิทัลในปรมิ าณมหาศาล และข้อมูลเหลา่ นี้เอง ทจ่ี ะเป็นจุดเริม่ ตน้ ส�ำคัญ
ส�ำหรับการพัฒนา AI ขึ้นมา
แตค่ ำ� วา่ ขอ้ มลู ดจิ ทิ ลั ทเี่ รากำ� ลงั พดู ถงึ อยนู่ ี้ กม็ อี ยหู่ ลายประเภท ไมว่ า่ จะเปน็ ไฟล์
เอกสารท่ัวๆ ไป อย่างเช่น Word Excel PDF หรือข้อมูลท่ีอยู่ในฐานข้อมูล
(Database) รวมไปถงึ ไฟลร์ ปู ภาพ วดิ ีโอ และอ่นื ๆ อกี มากมาย อย่างไรกต็ าม
หากเราแยกประเภทของข้อมูล โดยอาศยั โครงสรา้ งของข้อมลู เปน็ ตัวแบง่ จะมี
อย่ดู ้วยกัน 2 ประเภท ได้แก่
1 ขอ้ มูลทมี่ ีโครงสรา้ ง (Structured Data)
เป็นข้อมูลที่มีรูปแบบโครงสร้างชัดเจน สามารถน�ำมาวิเคราะห์ได้ทันที และมี
คณุ ลักษณะ (Attribute) ทร่ี ะบชุ ัดเจน เชน่ อายุ ท่เี ป็นตัวเลขธรรมดาๆ หรือ
รหัสไปรษณีย์ ท่ีเขียนอยู่ในรูปแบบตัวเลขเหมือนกัน แต่ไม่ได้มีความหมายใน
เชิงการค�ำนวณ แม้แต่ ชื่อคน ชื่อจังหวัด หรือสถิติตัวเลขต่างๆ ก็ถือเป็น
Structured Data เช่นเดียวกัน

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 60

ขอ้ มลู ประเภทนีม้ ักจะเก็บอยใู่ นรปู แบบของตารางข้อมูลเช่น ไฟล์ Excel ท่ัวๆ
ไป รวมถงึ ไฟลใ์ นฐานขอ้ มูล ลองดตู ัวอย่างขอ้ มลู ผ้ตู ิดเชื้อโรคโควดิ -19 ท่ถี กู เกบ็
อยู่ในรูปแบบของตารางปรกติ และมีขอ้ มลู คณุ ลกั ษณะตา่ งๆ ประกอบอยู่ เช่น
ล�ำดบั ผู้ติดเชอื้ อายุ เพศ เปน็ ตน้

61 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

2 ข้อมลู ท่ไี ม่มโี ครงสรา้ ง (Unstructured Data)
ข้อมูลแบบนี้เป็นข้อมูลที่เราพบเห็นได้บ่อยที่สุด ข้อมูลประเภทนี้ได้แก่ ไฟล์
รปู ภาพ ไฟลว์ ดิ ีโอ ไฟลเ์ สยี ง รวมไปถงึ ข้อความทั่วๆ ไปตามเวบ็ ไซต์ ไปจนถงึ
ขอ้ ความหรือขอ้ มูลตา่ งๆ ทอ่ี ยูใ่ นไฟลเ์ อกสาร
แม้้ว่่าปััจจุุบัันภาครััฐจะเริ่�มปรัับเปลี่�ยน นำำ�เทคโนโลยีีสมััยใหม่่เข้้ามาใช้้งาน
ไม่่ว่่าจะเป็็นการลดการใช้้กระดาษ และเปลี่�ยนมาจััดเก็็บข้้อมููลดิิจิิทััลแบบมีี
โครงสร้า้ งมากขึ้�น แต่่ข้อ้ มูลู ส่ว่ นใหญ่่ที่่�มีกี ารจัดั เก็บ็ มาตลอดก็ย็ ังั เป็น็ ข้อ้ มูลู แบบ
ไม่ม่ ีโี ครงสร้า้ ง ทำำ�ให้ห้ ลีกี เลี่�ยงความซับั ซ้อ้ นในการนำำ�มาใช้ง้ านไม่ไ่ ด้้ โดยเฉพาะ
อย่า่ งยิ่�งการนำำ�ข้อ้ มููลมาพััฒนาเป็น็ AI

125 Exabytes

Data Growth 79.2%
Driven by Unstructured Data
Unstructured
Data

5%
per Year
42.Growing

37.4 Exabytes 22.4% 20.8%Growingper Year
2013
Structured
Data
2017

Source : IDC

สอดคล้องกับผลการสำ� รวจของ IDC ท่ีแสดงให้เห็นถงึ สัดส่วนระหว่างข้อมลู ท้งั
2 ประเภท รวมถงึ อตั ราการการเพม่ิ ขน้ึ ของขอ้ มลู ประเภท Unstructured Data
ท่ีมีแนวโน้มจะเพ่ิมขึ้นรวดเร็วกว่าอัตราการเพ่ิมขึ้นของข้อมูลประเภท Struc-
tured Data อย่างมาก

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 62

กระบวนการพัฒนาโมเดล AI
เราไดอ้ ธบิ ายความหมายของเทคโนโลยี AI จนถงึ ความสำ� คญั ของขอ้ มลู ทต่ี อ้ งใช้
พฒั นา AI กนั ไปแลว้ ในหวั ข้อนี้ เราจะมาทำ� ความเขา้ ใจกนั วา่ การสร้าง AI ขน้ึ
มาจริงๆ มีข้ันตอนอย่างไรบ้าง ขั้นตอนเหล่าน้ี เป็นเพียงแนวทางเบื้องต้น
เน่ืองจากในการพัฒนาระบบจริงนั้น อาจจะขั้นตอนท่ีเพ่ิมขึ้นหรือลดลงได้ตาม
ความเหมาะสม โดยกระบวนการพฒั นาระบบ AI นน้ั สามารถแบ่งออกเป็น 7
ข้ันตอนหลักๆ ดังนี้
1 ทำ� ความเข้าใจปญั หา (Problem Understanding)
การท�ำความเข้าใจปัญหา หรือลักษณะงานที่น�ำไปสู่ความต้องการใช้โปรแกรม
AI เปน็ ขน้ั ตอนแรกของการพฒั นาระบบ เนอื่ งจาก AI นน้ั ยงั มคี วามฉลาดเฉพาะ
ทาง การทำ� ความเขา้ ใจปญั หา และการวเิ คราะหค์ วามเปน็ ไปไดใ้ นการแกป้ ญั หา
ดว้ ย AI จงึ มคี วามสำ� คัญอย่างยงิ่

จากตวั อยา่ งขา้ งตน้ เราคาดเดาไดว้ า่ แอปพลเิ คชนั ดงั กลา่ ว มที มี่ าจากปญั หาของ
ประชาชนท่ีเวลาจะค้นหาข้อมลู พชื ผกั สมุนไพรสักชนิดหนึ่ง แลว้ ท�ำไดค้ อ่ นขา้ ง
ยาก เชน่ ถา้ เราเจอตน้ ไม้ทไี่ ม่ร้จู กั โตขนึ้ มาในบรเิ วณบา้ น หรือแมแ้ ต่ตน้ ไม้ที่วาง
ขายอยู่ตามร้านค้า เราจะรู้ได้อย่างไรว่าต้นไม้ชนิดดังกล่าว เป็นต้นไม้ หรือ
สมุนไพรชนดิ ใด มปี ระโยชน์ หรือโทษอย่างไร เพราะเรายังไมร่ ้แู ม้แตช่ ่ือในการ
จะไปเรม่ิ ตน้ คน้ ขอ้ มลู ตอ่ ไดเ้ ลย จากปญั หาดงั กลา่ ว กรมการแพทยแ์ ผนไทย และ
การแพทย์ทางเลือก จึงได้น�ำเทคโนโลยี AI ในการจดจ�ำรูปร่างหน้าตาของ

63 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

สมนุ ไพรมาพฒั นาเปน็ แอปพลเิ คชนั ใหป้ ระชาชนทวั่ ไปสามารถดาวนโ์ หลดคน้ หา
ขอ้ มลู หรอื นำ� ไปเปน็ แหล่งอา้ งอิงความรู้ได้สะดวกยง่ิ ข้ึน
2 การรวบรวมขอ้ มลู (Data Collection)
AI ถูกคิดค้นข้ึนมาโดยการเลียนแบบความสามารถในการเรียนรู้ และก็เช่น
เดียวกันกับคน การท่ีคนเราจะมีความสามารถในการท�ำสิ่งใดสิ่งหน่ึงขึ้นมา ก็
ตอ้ งเรมิ่ จากการเรยี นรเู้ ปน็ อนั ดบั แรก และเมอ่ื ผา่ นการเรยี นรทู้ มี่ ากพอ เรากจ็ ะ
มคี วามช�ำนาญมากขึ้น ดงั นั้น สิง่ ส�ำคัญในการพัฒนาระบบ AI ให้มคี วามฉลาด
และความสามารถในการท�ำส่ิงใดๆ ส�ำคัญท่ีสุดก็คือ “ข้อมูล” น้ันมีมากพอ
ส�ำหรับให้ AI นำ� ไปใช้เรียนรหู้ รือไม่

ในขนั้ ตอนการเกบ็ รวบรวมขอ้ มลู เราตอ้ งเรมิ่ ตงั้ แตก่ ารวางแผนคดั เลอื กขอ้ มลู ที่
เหมาะสม ก่อนจะเร่ิมต้นรวบรวมข้อมูลจริงๆ ยกตัวอย่างแอปพลิเคชัน Herb
ID การจะสอนให้ AI รจู้ กั แยกแยะสมนุ ไพรอยา่ งแมน่ ยำ� ไดน้ น้ั เรากต็ อ้ งคดิ และ
วางแผนกอ่ น เช่น
1) ความหลากหลายของข้อมูลสมุนไพรที่เราต้องการให้ AI เรียนรู้นั้น
มที ้ังหมดก่ชี นดิ กปี่ ระเภท จะอ้างอิงจากทไ่ี หน
2) แหลง่ ขอ้ มลู ทเี่ ราจะนำ� มาใช้ นำ� มาจากทไ่ี หน ขอ้ มลู จากแตล่ ะแหลง่ ทเ่ี กบ็ มา
มลี กั ษณะเหมอื น หรอื แตกตา่ งกนั อยา่ งไร เชน่ ถา้ หากเราสรา้ งขอ้ มลู ขน้ึ
มาใหมส่ ำ� หรบั การนำ� มาใชก้ บั AI นี้ เรากจ็ ะไดข้ อ้ มลู ทส่ี มบรู ณต์ รงตามความ
ตอ้ งการ แตถ่ า้ หากขอ้ มลู ทใี่ ชน้ นั้ เปน็ ขอ้ มลู เกา่ กจ็ ะตอ้ งมขี นั้ ตอนจดั เตรยี ม
ขอ้ มูลที่ยุ่งยากตามมา หลังข้นั ตอนการรวบรวม

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 64

3) จำ� นวนขอ้ มลู หรอื รปู ภาพของสมนุ ไพรแตล่ ะชนดิ เพราะยงิ่ จำ� นวนขอ้ มลู
(รปู ภาพ) สมนุ ไพรแต่ละชนิดมีความหลากหลายมากเทา่ ไหร่ AI กจ็ ะย่งิ
แยกแยะ หรอื จดจำ� ไดม้ ากขน้ึ เทา่ นน้ั เปรยี บเทยี บกบั การทค่ี นเราจะรจู้ กั ตน้
สมนุ ไพรซกั ชนดิ เรากต็ อ้ งเคยเหน็ สมนุ ไพรดงั กลา่ วมาแลว้ หลายๆ ตน้ และ
หลายๆ มมุ ถงึ จะสามารถแยกแยะสมนุ ไพรไดโ้ ดยชำ� นาญ
แม้วา่ เราจะมอี ัลกอริทมึ ตัง้ ตน้ สำ� หรับ AI ท่ดี ีมากขนาดไหนก็ตาม แตห่ ากเรามี
ข้อมูลตงั้ ต้นท่ีไม่เหมาะสม หรอื มีจำ� นวนขอ้ มูลทีน่ ้อยเกินไปนน้ั ก็มีความเป็นไป
ไดส้ ูงทเี่ ราจะได้ AI ที่ไม่มีประสิทธภิ าพออกมา เปรยี บเสมอื น เอาหนงั สอื เรยี น
ท่ีมขี ้อมลู ไม่ถูกต้องไปสอนเดก็ แม้จะสอนเด็กท่ีมคี วามเฉลียวฉลาดแคไ่ หน เด็ก
ก็ย่อมถูกบดิ เบอื นความคิดไปกับขอ้ มลู ท่ไี ม่มีประสิทธิภาพนั่นเอง

65 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

3 การจดั เตรยี มขอ้ มูล (Data Preparation)
หลัังจากคััดเลืือก และรวบรวมข้้อมููลสำำ�หรัับการพััฒนาระบบ AI เสร็็จแล้้ว
ขั้�นตอนต่่อมาคืือการพิิจารณาคุุณภาพ แก้้ไข และจััดเตรีียมข้้อมููลให้้ครบถ้้วน
สมบูรู ณ์์ สำำ�หรับั การเรียี นรู้�ของ AI โดยปรกติิ ขั้�นตอนการจัดั เตรียี มข้อ้ มูลู จะเป็น็
ขั้�นตอนที่�ใช้้เวลานานที่่�สุุด โดยการเตรีียมข้้อมููลจะขึ้�นอยู่่�กัับลัักษณะของข้้อมููล
ที่�เรามีี เช่่น
1) หากเราต้้องการรวบรวมข้้อมูลู ที่�เป็็นเนื้�อหาข้อ้ ความ แต่่เอกสารดัังกล่่าว
อยใู่ นรปู แบบของไฟล์ PDF หรอื ไฟลร์ ปู ภาพจากการสแกน ซง่ึ เปน็ วธิ กี าร
เก็บขอ้ มลู เอกสารทเี่ รามักจะพบเหน็ อยเู่ สมอ ไฟล์ขอ้ มลู ประเภทนจ้ี ะไม่
สามารถน�ำมาใช้ไดท้ นั ที ต้องมีขน้ั ตอนในการดึงเนอ้ื หาข้อมูลตา่ งๆ ออก
มากอ่ น อาจจะใชว้ ธิ นี ง่ั พมิ พข์ อ้ มลู ออกมาใหม่ ซง่ึ ตอ้ งใชเ้ วลา และแรงงาน
อยา่ งมาก หรอื อาจจะใชโ้ ปรแกรมทสี่ ามารถแปลงไฟลภ์ าพเอกสาร ใหเ้ ปน็
ไฟลข์ อ้ ความไดโ้ ดยอตั โนมตั ิ ดว้ ยอลั กอรทิ มึ ทเ่ี รยี กวา่ Optical Character
Recognition (OCR) แตก่ ารแปลงแบบอัตโนมตั ดิ ้วยโปรแกรม ก็ยังมีขอ้
จ�ำกดั อยู่ เชน่ ความแมน่ ยำ� ในการแปลง หรือฟอร์แมทของไฟลเ์ อกสาร

ตัวั อย่่างการแปลงภาพถ่า่ ยจากหนังั สือื เป็็นข้้อความด้้วย OCR ของ Google Docs

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 66

2) หากข้้อมููลที่�เรารวบรวมเป็็นรููปภาพ อย่่างกรณีีแอปพลิิเคชััน Herb ID
ที่่�ต้อ้ งใช้ร้ ูปู สมุนุ ไพร เราก็ต็ ้อ้ งมาพิจิ ารณาลักั ษณะของภาพว่า่ มีคี วามสมบูรู ณ์์
มีีความละเอีียดเพีียงพอหรือื ไม่่ เราอาจต้อ้ งปรับั ให้้รููปภาพทั้�งหมดอยู่�ใน
Format เดีียวกััน หรืือปรัับขนาด และความละเอีียดของรููปให้้เท่่ากััน
ทั้้�งหมด เป็น็ ต้น้ และสุดุ ท้า้ ย ก็ต็ ้อ้ งดูดู ้ว้ ยว่า่ แต่ล่ ะรูปู ภาพนั้�นเป็น็ สมุนุ ไพร
ประเภทไหน เพื่�อนำำ�ไประบุปุ ้้าย (Label) ให้้กับั ข้อ้ มููลด้้วย

3) สว่ น Structured Data อยา่ ง ไฟล์ Excel หรอื ขอ้ มลู ใน Database เราจะ
พบปัญหาที่ต่างออกไป ไมว่ ่าจะเปน็

ขอ้ มลู ทผ่ี ดิ รปู แบบ ยกตวั อยา่ ง การเกบ็ ชอ่ื จงั หวดั กรงุ เทพฯ ทอ่ี าจ
พบไดห้ ลากหลายแบบไม่ว่าจะเป็น กทม กทม. กรุงเทพ กรงุ เทพ
กรงุ เทพมหานคร หรอื แม้แต่ชื่อภาษาอังกฤษ Bangkok

ขอ้ มลู ไมค่ รบถ้วนขาดหายไปบางสว่ น หรอื ขอ้ มลู ทกี่ รอกมาผดิ

ในการจดั เตรยี มขอ้ มลู เราจะตอ้ งแกไ้ ขขอ้ มลู ทงั้ หมดใหถ้ กู ตอ้ งครบถว้ นกอ่ น จงึ
จะนำำ�ไปใช้้พัฒั นาระบบ AI ได้้ หลังั จากได้ข้ ้อ้ มูลู ที่�สมบูรู ณ์ม์ าแล้้ว โดยทั่�วไปเรา
จะต้้องนำำ�ข้อ้ มูลู มาแบ่ง่ เป็น็ 3 ส่ว่ น เพื่�อเตรีียมไปใช้้งานต่่อดัังนี้�

1) ขอ้ มลู สำ� หรบั การนำ� ไปสอนหรอื Train โมเดล AI ทไ่ี ดเ้ ลอื กไว้ (Training Set)
2) ข้อมูลส�ำหรับการค้นหาตัวแปรของ AI เพื่อปรับปรุงให้โมเดลท�ำงานได้
อย่างมีประสทิ ธิภาพ (Validation Set)
3) ข้อมูลส�ำหรับการทดสอบประสิทธิภาพโมเดลก่อนน�ำไปใช้งานจริง
(Test Set)

67 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

นอกจากการทำ� ใหข้ อ้ มลู มคี วามสมบรู ณแ์ ลว้ ในขน้ั ตอนนเ้ี ราจะตอ้ งสำ� รวจขอ้ มลู
ทัง้ หมดดว้ ย เพ่ือดวู า่ ขอ้ มลู แตล่ ะกลมุ่ แตล่ ะประเภทนั้นเพียงพอ และมปี รมิ าณ
ที่�สมดุุลกัันหรืือไม่่ บางครั้�งเราอาจจำำ�เป็็นต้้องตััดข้้อมููลบางส่่วนที่�มากเกิิน
หรืือไม่่จำำ�เป็็นออกไป แม้้กระทั่�งย้้อนกลัับไปยัังขั้�นตอนการรวบรวมเพื่�อทำำ�การ
คัดั เลืือก และหาข้้อมููลเพิ่�มเติมิ อีีกครั้�ง
4 การเลือก AI (Choosing AI)
ในข้นั ตอนนีเ้ ราต้องศึกษาถึงประเภทของ AI หรอื ชนดิ ของอัลกอริทมึ เพ่อื ที่เรา
จะไดเ้ ลือกใช้ AI ทมี่ ีความเหมาะสมกบั ปัญหาของเรามากทส่ี ดุ เชน่ หากเรามี
โจทยใ์ นการสร้างแอปพลเิ คชนั เพือ่ แยกแยะรูปภาพสมนุ ไพร เราก็จะตอ้ งใช้ AI
ทีว่ เิ คราะห์แยกแยะ หรือจดจำ� ภาพ (Computer Vision) ได้

ตัวั อย่า่ งการนำำ� AI มาใช้้ตามความสามารถ

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 68

5 การสอน AI ดว้ ยข้อมลู (Train)
หลงั จากทเี่ ราเลอื กชนดิ ของ AI หรอื อลั กอรทิ มึ ทเ่ี หมาะสมไดแ้ ลว้ ขนั้ ตอนตอ่ มา
จะเป็นการพฒั นา AI ให้เป็นโมเดล เพอ่ื ใช้งานตามจุดประสงคท์ ไี่ ดต้ ง้ั ไว้ เราจะ
ปอ้ นข้อมูลทีเ่ ตรียมไว้ส�ำหรบั การสอน (Training Set) เขา้ ไป จากนนั้ เรากจ็ ะได้
โมเดล AI ขน้ั ต้นมา
และเนือ่ งจาก AI ทกุ ชนิด โดยแทจ้ รงิ แลว้ กค็ ืออัลกอริทมึ หรือโค้ดคอมพิวเตอร์
ท่แี ปลงมาจากสมการทางคณิตศาสตร์ การจะปรับปรุงโมเดลใหม้ ีประสิทธภิ าพ
(Optimization) จึงทำ� ไดโ้ ดยการใช้ขอ้ มลู Validation Set มาทดสอบโมเดล
เพ่ือหาค่าตัวแปร (Parameter) ทเ่ี หมาะสมที่สดุ สำ� หรับ AI ของเรานน่ั เอง
6 การประเมินผลโมเดล (Evaluation)
เมอ่ื เราไดโ้ มเดลมาแลว้ เราจะทดสอบการทำ� งานของโมเดลดว้ ยขอ้ มลู Test Set
ทไ่ี ดแ้ บง่ ไวเ้ พื่อเปน็ การวดั ประสทิ ธภิ าพของโมเดล ว่าจะทำ� งานเป็นอยา่ งไร กบั
ขอ้ มลู ใหม่ที่ไมเ่ คยเห็นมาก่อน
การทดสอบโมเดลกบั ขอ้ มลู Test Set ในขน้ั ตอนน้ี จะทำ� ใหเ้ ราไดร้ ปู้ ระสทิ ธภิ าพ
เช่น ค่าความถกู ตอ้ ง (Accuracy) ของโมเดล ก่อนท่ีเราจะน�ำไปใช้งานจริง และ
หากประสิทธิภาพของโมเดลยังไม่ดีพอ เราก็ต้องวิเคราะห์ถึงสาเหตุ และหา
แนวทางการแก้ไข ท่ีอาจเกดิ ขึ้นได้จากหลายปัจจัย เช่น
หากปรมิ าณขอ้ มลู ทไ่ี ดจ้ ากขน้ั ตอนรวบรวมขอ้ มลู มนี อ้ ยเกนิ ไป อาจจะตอ้ ง
พจิ ารณาดูแนวทางในการหาขอ้ มลู เพิม่ เตมิ
ความผิดพลาดในขั้นตอนการจัดเตรียมข้อมูล ไม่ว่าจะเป็นการแก้ไขที่ยัง
ไม่ถกู ต้อง หรือการแบ่งขอ้ มลู ทีไ่ ม่เหมาะสม
โมเดลท่ีได้จากขั้นตอนการเลือก AI ยังไม่เหมาะสมกับปัญหาดังกล่าว
เนอื่ งจาก AI สำ� หรบั การแกป้ ญั หาแตล่ ะประเภทมคี วามสามารถแตกตา่ งกนั
หากเราสามารถวิเคราะห์ หรือคาดเดาสาเหตุท่ีท�ำให้โมเดล AI ของเรายังไม่มี
ประสทิ ธภิ าพ เรากจ็ ะสามารถยอ้ นไปแกไ้ ขในขน้ั ตอนทเ่ี ปน็ สาเหตนุ น้ั ได้ อยา่ งไร
ก็ตาม ปญั หาที่เรามักจะพบเจอ โดยเฉพาะอยา่ งยิง่ จากหนว่ ยงานภาครฐั ก็คอื
ปรมิ าณขอ้ มลู สำ� หรบั การนำ� มาใชพ้ ฒั นาโมเดล AI ทมี่ นี อ้ ยเกนิ ไป และเปน็ ปญั หา

69 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

ท่ีไม่สามารถแก้ได้ในทันที จ�ำเป็นต้องแก้ไขท่ีระบบการท�ำงานให้น�ำเทคโนโลยี
ดจิ ทิ ลั มาใชเ้ พม่ิ มากขนึ้ (Digital Transformation)
7 การนำ� ระบบไปใชง้ านจรงิ (Deployment)
ขั้นตอนสุดท้ายหลังจากไดโ้ มเดล AI ท่มี ีประสทิ ธิภาพตามตอ้ งการแล้ว เราก็นำ�
โมเดล AI ดงั กลา่ วมาสรา้ ง “ระบบ” เพอ่ื นำ� ไปใชง้ านจรงิ ซง่ึ สามารถทำ� ไดห้ ลาย
รปู แบบ เชน่ แอปพลเิ คชนั บนโทรศพั ทม์ อื ถอื หรอื การพฒั นาออกมาเปน็ เวบ็ ไซต์
ข้นึ อยกู่ ับความเหมาะสมของงาน ซึง่ การพัฒนาระบบ และน�ำไปใชง้ านจริงน้ัน
เรายงั สามารถเกบ็ ขอ้ มูลเพิ่มจากผ้ใู ชง้ านจรงิ เพ่อื นำ� มาพัฒนาโมเดลใหม้ ีความ
แมน่ ย�ำมากขน้ึ ในอนาคตไดอ้ กี ดว้ ย
เทคโนโลยี Internet of Things เครื่องมือใหมส่ ำ� หรับเกบ็ ข้อมลู
เทคโนโลยี Internet of Things (IoT) หรือ อินเตอร์เน็ตในทุกสรรพสิ่ง คือ
เทคโนโลยีแห่งการเชื่อมต่อที่ท�ำให้เคร่ืองใช้ไฟฟ้าไปจนถึงสิ่งของธรรมดาท่ัวไป
สามารถเชื่�อมต่่อกัันอิินเตอร์์เน็ต็ ได้้ และผลลััพธ์ท์ี่�ออกมาก็ค็ ืือ อุปุ กรณ์อ์ ััจฉริิยะ
(Smart Device) ที่่�ช่วยให้ช้ ีวี ิติ ประจำำ�วันั ของเราสะดวกสบายมากขึ้�น ความสามารถ
หรืือความฉลาด (Smart) ที่�เทคโนโลยีี IoT สามารถเพิ่�มให้้กัับสิ่�งของต่่างๆ
(Things) จนกลายเป็็นอุุปกรณ์์อััจฉริิยะ (Smart Device) โดยทั่�วไป
สามารถแบ่ง่ ได้้เป็็น 2 กรณีี
1. ความสามารถในการควบคุุมการทำำ�งานของอุุปกรณ์์ผ่่านอิินเตอร์์เน็็ต
ยกตััวอย่่าง อุุปกรณ์์เครื่�องใช้้ไฟฟ้้าในบ้้านรุ่�นใหม่่ๆ ที่�เราสามารถ
ควบคุุมการเปิิด-ปิดิ ได้้โดยใช้แ้ อปพลิิเคชันั บนโทรศััพท์ม์ ือื ถืือ
2. ความสามารถสำำ�คััญอีีกอย่่างของ IoT ก็็คืือ การรัับค่่าข้้อมููลต่่างๆ
ในสภาพแวดล้้อมด้้วยเซ็็นเซอร์์ (Sensor) ที่่�ติิดอยู่่�กัับอุุปกรณ์์
ยกตััวอย่่างเช่่น ค่่า PM 2.5 ในอากาศที่่�วััดโดยเครื่�องกรองอากาศ
แม้ก้ ระทั่�งภาพถ่า่ ย หรือื วิดิ ีโี อจากกล้อ้ งวงจรปิดิ รุ่�นใหม่ท่ี่�สามารถเชื่�อมต่อ่ กับั
อิินเตอร์์เน็็ตได้้

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 70

“ถา้ AI คอื สมอง, IoT ก็คือรา่ งกาย”
ประโยคหนึ่่ง� จากบทความของ Maciej Kranz (ผู้บ้� ริหิ ารจาก Cisco
ที่�เขีียนหนัังสือื ขายดีชีื่อ� Building the Internet of Things)
ในนิิตยสาร EE Times
และด้้วยความสามารถในการรัับ-ส่่งค่่าข้้อมููลของอุุปกรณ์์ IoT นี้�เอง ทำำ�ให้้เรา
สามารถใช้้อุุปกรณ์์ IoT เป็็นเครื่�องมืือในการรวบรวมข้อ้ มููล เพื่�อป้้อนให้ก้ ัับ AI
ได้้ตลอดเวลา รวมถึึงการทำำ�หน้้าที่�เป็็นแขนขาจากคำำ�สั่่�งของ AI ในการทำำ�สิ่่�ง
ต่่างๆ ด้้วย
โดยจะเห็็นตััวอย่า่ งการประยุกุ ต์์ใช้เ้ ทคโนโลยีี IoT ร่ว่ มกัับ AI ได้จ้ ากโครงการ
ระบบสััญญาณไฟจราจรอััจฉริิยะของ เมืืองพิิตต์์สเบิิร์์ก (Pittsburgh)
สหรัฐั อเมริิกา ที่�ได้พ้ ููดถีงี ไปในบทที่� 2 โครงการดัังกล่า่ วใช้้เทคโนโลยีี IoT เพื่�อ
พัฒั นากล้อ้ งวงจรปิดิ จากแยกจราจรหลายๆ แห่ง่ ให้ส้ ่ง่ ข้อ้ มูลู ผ่า่ น Internet มายังั
คอมพิวิ เตอร์์ที่่�มีโี ปรแกรม AI คอยประมวลผล และสั่�งการผ่า่ น Internet เพื่�อ
ส่่งสัญั ญาณไฟเขียี ว ไฟแดง บริิเวณแยกให้้มีีประสิิทธิิภาพมากที่่�สุุด

71

บทท่ี 5

วิธเี ริม่ ท�ำโครงการปัญญาประดิษฐ์
(Artificial Intelligence: AI) สำ� หรบั ภาครฐั

สรปุ : บทที่ 5

บทที่ผ่านมาเราพดู ถึง
Model CANVAS ท่ีเป็นตัวช่วยให้
การตดั สินใจท�ำโครงการ AI เป็น
เร่อื งง่ายขนึ้ ค�ำถามที่ผดุ ข้นึ ตอ่ มาคือ
แล้ว CANVAS ชว่ ยอะไรไดจ้ รงิ หรอื ไม่?
บทที่ 5 น้ี จะเป็นขอ้ พิสจู น์ว่า CANVAS
คือตวั ช่วยที่มีประสทิ ธิภาพส�ำหรับ
การพจิ ารณาโครงการน�ำเทคโนโลยี AI
มาใชง้ าน

เขียน TOR มาเปน็ ร้อย
แตเ่ ขียนเร่อื งท่ีรนู้ อ้ ยหน้าจอ๋ ยทุกที!

เจา้ หนา้ ทห่ี รอื บคุ คลากรของทางภาครฐั มกั หนไี มพ่ น้ เรอื่ งทจ่ี ะตอ้ งทำ� TOR เพอ่ื
จัดจ้าง หรือจัดซื้อระบบท่ีใช้ส�ำหรับงานของหน่วยงาน หรือให้บริการ
ประชาชน และมกั พบปญั หาในขน้ั ตอนการทำ� TOR โดยเฉพาะระบบทไ่ี มเ่ คยทำ�
หรือเรื่องใหม่ ๆ อยา่ งหน่ึงคอื รายละเอียดทางเทคนคิ หรอื จะกลา่ วได้ว่า เร่ือง
AI คือเรื่องใหม่ของหน่วยงานภาครัฐ เรื่องใหม่น้ีควรเริ่มจากอะไรดี? ในบทนี้
จะเลา่ ถงึ การใช้ CANVAS เพอื่ ใหส้ ามารถถาม-ตอบดว้ ยตวั เอง เพอ่ื ใหไ้ ดบ้ ทสรปุ
และนำ� ไปใชใ้ น TOR ไดโ้ ดยทก่ี ารถาม-ตอบตาม CANVAS จะชว่ ยใหส้ ามารถทำ�
เร่ือง AI ไดอ้ ยา่ งถกู ทาง

การท�ำขอ้ ก�ำหนดคณุ สมบัตทิ างเทคนิค และตวั อยา่ ง
การท�ำข้อก�ำหนดของผู้ว่าจ้าง (Term Of Reference) ซึ่งเป็นปัญหากังวลใจ
ของหน่วยงานภาครัฐสว่ นใหญ่ ในการทำ� ขอ้ ก�ำหนดในหวั ขอ้ ท่ีเก่ียวกับ AI

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 74

ปัญหาน่าเบ่ืออย่างหนึ่งที่เจ้าหน้าที่ภาครัฐมักพบเจอ คือการท�ำข้อก�ำหนด
คณุ สมบตั ขิ องโครงการ หรอื ทเี่ ราเรยี กสน้ั ๆ วา่ TOR หรอื Term of Reference
ที่เจอกันทุกคร้ังเป็นต้องหลุดปากมาค�ำแรกเลยว่า จะเริ่มยังไงดี? จะเอาอะไร
มาเขียนดีถึงจะเหมาะสม? เปน็ เรอ่ื งทีร่ จู้ ดุ เรมิ่ ตน้ แตไ่ มร่ ู้ทางไปต่อ
บททผี่ า่ นมาเราพดู ถงึ Model CANVAS ทเี่ ปน็ ตวั ชว่ ยใหก้ ารตดั สนิ ใจทำ� โครงการ
AI เป็น็ เรื่�องง่า่ ยขึ้�น คำำ�ถามที่่�ผุดุ ขึ้�นต่อ่ มาคือื แล้ว้ CANVAS ช่ว่ ยอะไรได้จ้ ริงิ หรือื ไม่?่
บทที่� 5 นี้�จะเป็็นข้้อพิิสููจน์์ว่่า CANVAS คืือตััวช่่วยที่่�มีีประสิิทธิิภาพสำำ�หรัับ
การพิิจารณาโครงการนำำ�เทคโนโลยีี AI มาใช้้งาน
สว่ นแนวทางการทำ� Model CANVAS หากทำ� เปน็ ขน้ั เปน็ ตอน อาจดมู แี บบแผน
มากเกนิ ไป เราจงึ จะใชว้ ธิ ใี ชย้ กตวั อยา่ งขอ้ กำ� หนดคณุ สมบตั ขิ องโครงการแทนการ
อธิบายแต่ละจดุ แบบเดมิ เพอื่ ให้เขา้ ใจวา่ CANVAS มกี ารเชอ่ื มโยงกันอย่างไร
ดว้ ยวธิ กี ารทง่ี ่ายกวา่

75 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

ตัวอยา่ งการใช้เครอ่ื งมอื CANVAS และตัวอย่างการท�ำข้อก�ำหนดของผวู้ ่าจ้าง
ตัวอยา่ ง

ส�ำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.) มีระบบร้องทุกข์ผู้บริโภค
(OCPB Complaint) เดมิ อยแู่ ลว้ ระบบเปน็ ลกั ษณะรบั การแจง้ เรอ่ื งราวรอ้ งทกุ ข์
ที่ผู้บริโภคสามารถติดตามสถานะผ่านระบบออนไลน์ด้วยตนเอง มีการเช่ือม
ขอ้ มลู บคุ คลของกรมการปกครอง เขา้ กบั ขอ้ มลู การรบั และการสง่ เรอื่ งรอ้ งทกุ ข์
กบั สพธอ. กสทช. และศนู ยบ์ รกิ ารประชาชน (GCC1111) ระบบเรม่ิ ใชง้ านตง้ั แต่
ปี 2555 จนถงึ ปจั จบุ นั แมจ้ ะทำ� งานไดด้ ี แตย่ งั มบี างจดุ ของกระบวนการทสี่ ามารถ
เพม่ิ ประสทิ ธภิ าพได้ เชน่ การวเิ คราะห์ และการคดั แยกกลมุ่ เรอื่ งรอ้ งเรยี น ทที่ าง
สคบ. พิจารณาที่จะน�ำระบบปัญญาประดิษฐ์เข้ามาใช้งานแทนการใช้บุคลากร
เพอ่ื ชว่ ยใหก้ ระบวนการคดั แยกกลมุ่ ขอ้ มลู เรอ่ื งราวรอ้ งทกุ ข์ หรอื สง่ ตอ่ เรอ่ื งรอ้ ง
เรียี นไปยังั หน่ว่ ยงานที่�เกี่�ยวข้อ้ งได้ร้ วดเร็ว็ มากขึ้�น นี่่�จึงึ เป็น็ ที่�มาของการนำำ�เครื่�องมือื
CANVAS เข้้าช่ว่ ยตััดสินิ ใจนั่�นเอง

จากตาราง Model CANVAS จะเห็น็ ว่า่ มีชี ่อ่ งให้ก้ รอกข้อ้ มูลู ค่อ่ นข้า้ งเยอะ และ
ผู้�ใช้ง้ านใหม่ก่ ็อ็ าจสับั สนว่า่ ควรเริ่�มอย่า่ งไรดีี มาดูกู ันั ว่า่ ในแต่ล่ ะหัวั ข้อ้ เราควรจะ
นำำ�ข้อ้ มูลู อะไรใส่ล่ งไปบ้า้ งเพื่�อให้แ้ บบฟอร์ม์ เสร็จ็ สมบูรู ณ์์ และนำำ�ไปใช้ง้ านต่อ่ ได้้

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 76

1 Opportunity หมายถึงสิ่งที่ตั้งใจจะท�ำ หรือตรวจเจอปัญหาแล้วอยากจะ
แกไ้ ขอะไรบา้ ง จากตวั อย่างของ สคบ. ช่องนี้คือสง่ิ ทพ่ี บปัญหา แล้วอยากใช้ AI
เพ่อื แก้ไขปญั หาน้นั

Opportunity: Why do it?

จะสงั เกตไดว้ า่ ขอ้ มลู ในชอ่ งน้ี จะเชอื่ มโยงกบั หวั ขอ้ “วตั ถปุ ระสงคใ์ นการดำ� เนนิ
โครงการ” ของ TOR สำ� หรับ AI ในตวั อย่างทีย่ กมาน่นั เอง
2 Users หมายถงึ ผทู้ ตี่ อ้ งการใหร้ ะบบสามารถตดั สนิ ใจแทนได้ เชน่ เจา้ หนา้ ที่
ประชาชน เปน็ ตน้ จากตัวอยา่ งของ สคบ. เราสามารถกรอกข้อมลู ได้ดงั น้ี

Users: Who needs it?

77 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

การกรอกขอ้ มลู ในหวั ขอ้ Users จะเชอื่ มโยงกบั หวั ขอ้ “ขอบเขตของโครงการ” ใน
บางสว่ น ซงึ่ ตอ้ งเขยี นขอบเขตอนื่ ๆ ใน TOR เพม่ิ เตมิ อกี ที
3 Strategy หมายถึง บริการดงั กลา่ วจะช่วยสนบั สนนุ หนว่ ยงานไดอ้ ย่างไร มี
อะไรที่เกยี่ วข้อง มีประโยชน์จากการบรกิ ารที่ดขี นึ้ อย่างไร เชน่ บรกิ ารรบั เรื่อง
ร้องเรียน พบว่าการวิเคราะห์กลุ่มการร้องเรียน ใช้เวลาในการด�ำเนินการเป็น
เวลานาน หรอื ใช้เจา้ หนา้ ท่ใี นการวิเคราะหจ์ ำ� นวนมาก หากใช้ AI เข้ามาช่วย
ด�ำเนินการ จะท�ำให้กระบวนการร้องเรียนถูกด�ำเนินการเพื่อเข้ากระบวนการ
ไกลเ่ กลี่ยได้รวดเรว็ ข้นึ จากตัวอย่างของ สคบ. สามารถกรอกขอ้ มูลไดด้ ังน้ี

Strategy: Why us?

การกรอกขอ้ มลู ใน Strategy ตามตัวอย่างจะไปเช่ือมโยงกบั หวั ข้อ “ความเปน็
มาของโครงการ” บางส่วน หากเขยี นไดอ้ ย่างละเอียดแบบตวั อยา่ ง จะสามารถ
เช่อื มโยงกบั หวั ขอ้ “ขอบเขตการด�ำเนนิ โครงการ” ไดใ้ นบางส่วนด้วย

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 78

4 Policy and Process หมายถงึ นโยบาย หรอื กระบวนการอะไรทีม่ คี วาม
จ�ำเป็นต่อการด�ำเนินโครงการบ้าง หากมองถึงแผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์
ของชาติ จะมหี วั ขอ้ การบรกิ ารประชาชน และประสทิ ธภิ าพของภาครฐั ทส่ี ามารถ
อ้างอิงถึงได้

ประเด็นการบริการประชาชนและประสิทธภิ าพภาครัฐ

การปรับสมดุลและพฒั นาระบบการบรหิ ารจดั การภาครฐั เป็นทงั้ เปา้ หมายและเคร่อื งมอื
กลไก ในการรองรับการขับเคลือ่ นของยุทธศาสตรช์ าตดิ ้านอน่ื ๆ ใหส้ ามารถดําเนนิ การ
จนบรรลุเปา้ หมายและ วิสยั ทัศนท์ วี่ างไว้ ดังนน้ั แผนแมบ่ ทภายใตย้ ุทธศาสตร์ชาติ
ประเด็น การบรกิ ารประชาชนและประสิทธิภาพ ภาครัฐจึงมุง่ เน้นพัฒนาระบบการบริหาร
จัดการภาครฐั ใหม้ ีความทนั สมัย มีขนาดเหมาะสมกบั ภารกจิ มีสมรรถนะสูง ตอบสนอง
ปัญหาความตอ้ งการของประชาชน และสนับสนนุ ใหเ้ ปน็ ประเทศไทย 4.0 ท่ี สามารถก้าวทนั
ความเปล่ี ยนแปลง และพัฒนาได้อย่างย่งั ยนื ด้วยหลกั การ “ภาครัฐของประชาชน เพ่ือ
ประชาชนและประโยชนส์ ่วนรวม”

ท้งั นี้ เพอ่ื ใหเ้ ปน็ ไปตามหลักการขา้ งตน้ แผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตรช์ าตฉิ บับนีจ้ ึงให้
ความสําคญั กบั ความพึงพอใจของประชาชนในคุณภาพการให้บริการของภาครัฐ ซ่งึ จะ
ต้องมีไม่นอ้ ยกว่าร้อยละ 90 ภายในช่วงปี พ.ศ. 2561 - 2580 โดยการประเมิน
ความพึงพอใจของประชาชนฯ ในปี พ.ศ. 2561 พบวา่ ประชาชนชาวไทยมคี วามพึงพอใจ
ต่อการให้บริการของภาครฐั รอ้ ยละ 84 ซึ่งพจิ ารณาจากสองปจั จัยหลกั ไดแ้ ก่
ความพึงพอใจด้านกระบวนการข้นั ตอนในการใหบ้ รกิ าร และดา้ นเจา้ หน้าที่ผู้ให้บรกิ าร
อย่างไรก็ตาม จะมกี ารปรบั เพิ่มปัจจยั ในการใหบ้ ริการเพ่อื ใหเ้ กิดการสะทอ้ นความพึงพอใจ
ของประชาชนได้อยา่ งแทจ้ ริง

79 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

แผนแม่บทภายใต้ยทุ ธศาสตร์ชาติ ประเดน็ การบริการประชาชนและประสทิ ธภิ าพภาครัฐ
ประกอบด้วย ๕ แผนยอ่ ย ได้แก่

การพัฒนาบริการประชาชน เพ่ือให้บริการภาครัฐสามารถอาํ นวยความสะดวกประชาชนได้
อย่างรวดเร็ว โปร่งใส ให้เปน็ ภาครัฐของประชาชน และเป็นไปเพ่ือประชาชนอย่างแทจ้ รงิ จาก
การนําเทคโนโลยดี ิจทิ ัล และนวตั กรรมมาประยุกต์ใช้ในการใหบ้ ริการประชาชน โดยมเี ปา้
หมายและตวั ชีว้ ัด ดงั นี้

งานบริการภาครัฐท่ี ปรับเปล่ี ยนเปน็ ดิจทิ ัลเพ่ิ มข้ึน
สััดส่่วนความสำ�ำ เร็จ็ ของกระบวนการที่่�ได้ร้ ัับการปรับั เปลี่่ย� นให้้เป็็นดิจิ ิทิ ััล

ปี 61 - 65 ปี 66 - 70 ปี 71 - 75 ปี 76 - 80

100 100 100 100ร้อยละ รอ้ ยละ รอ้ ยละ ร้อยละ

2,180 5,360
กระบวนงาน กระบวนงาน

ภาพท่ี 1 ยุทธศาสตรช์ าติ เลม่ “สรุปแผนแม่บทภายใตย้ ทุ ธศาสตรช์ าติ” หนา้ 85/100

ซึ่งมีการพัฒนาบริการประชาชน เป็น 1 ใน 5 แผนย่อย ส�ำหรับแผนแม่บท
ยทุ ธศาสตรช์ าติ เปน็ งานบรกิ ารภาครฐั ทปี่ รบั เปลยี่ นการบรกิ ารเปน็ ระบบดจิ ทิ ลั
โดยการใชเ้ ทคโนโลยี AI เพอื่ ช่วยให้กระบวนงานเกดิ ความรวดเร็ว สร้างความ
พึงพอใจในคณุ ภาพการใหบ้ รกิ ารของภาครัฐ จากตัวอยา่ งของ สคบ. สามารถ
กรอกขอ้ มูลได้ดงั นี้

Policy and Process: What else must change?

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 80

การกรอกขอ้ มูล Policy and Process หากกรอกไดอ้ ยา่ งละเอียด อาจยกไปใช้
ในสว่ นของ ขอบเขตการดำ� เนนิ โครงการหรอื ขอ้ คณุ สมบตั ทิ างเทคนคิ ทต่ี อ้ งทำ� ได้
บางสว่ น
5 Solutions หมายถงึ ทำ� อะไร? เพือ่ แก้ไขปัญหาอะไร? ส่งิ ที่จะทำ� ทำ� เพือ่
แกไ้ ขอะไรบา้ ง? ซง่ึ การกรอกขอ้ มลู ลงเปน็ เรอื่ งทย่ี าก ลองดตู วั อยา่ งวา่ ตอ้ งกรอกอะไร
บา้ ง

Solution: What is it?

ชอ่ งนส้ี ำ� คญั มากเพราะหากเทยี บกบั TOR แลว้ ชอ่ งนคี้ อื สง่ิ ทกี่ ำ� หนดใหผ้ รู้ บั จา้ ง
ตอ้ งทำ� ให้ AI ดำ� เนนิ การตามทก่ี ระบวนการของเจา้ หนา้ ทภ่ี าครฐั ตอ้ งการ กลา่ ว
งา่ ยๆ คอื ให้ AI ท�ำงานแทนเจ้าหนา้ ท่ี ถือเป็นปัจจยั หลกั ในการตรวจรบั งาน
6 Data หมายถงึ ขอ้ มูลน�ำเขา้ หรือข้อมูลทีต่ ้องการให้ AI ใชใ้ นการวเิ คราะห์
ตัดสินใจ ซ่ึงต้องตรวจสอบด้วยว่าข้อมูลดังกล่าวผ่านช่องทางอะไรเข้ามา เช่น
ผ่านช่องทาง Call Center ของ สคบ. ผา่ นช่องทาง Internet หรอื แมแ้ ตก่ าร
เดนิ ทางเขา้ มารอ้ งเรยี นดว้ ยตนเอง เปน็ ตน้ เพอื่ ใหม้ คี วามสมบรู ณค์ รบถว้ นทำ� ให้
เทคโนโลยี AI สามารถตัดสนิ ใจว่าแบง่ กลมุ่ และจัดเก็บขอ้ มลู ของหน่วยงานท่ี
รับข้อร้องเรียนไว้ท่ีใด ข้อมูลท่ีด�ำเนินการจัดเก็บท�ำอย่างไร จัดล�ำดับช้ันความ
ลบั อย่างไร หรือมกี ารจดั สง่ ต่อให้กับหน่วยงานท่เี กย่ี วขอ้ งด้วยวิธีใด ลองดูตาม
ตวั อยา่ ง

81 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

Data: What are the model inputs?

จะสังเกตได้ว่ามีเพียงข้อมูลเร่ืองการร้องเรียนเพียงอย่างเดียวเนื่องจากเป็น
ขอ้ มลู ที่ตอ้ งน�ำมาวเิ คราะห์จัดหมวดหมู่ หรอื สง่ ต่อ หากขอ้ มลู ไมเ่ พยี งพอกย็ ้อน
กระบวนการใหม่ ในช่องน้ีเป็นข้อก�ำหนดคุณสมบัติทางเทคนิคของ TOR ได้
บางส่วน หากมีข้อมูลอ่ืนๆ ท่ีมากกว่าน้ี อาจต้องท�ำเป็นข้อก�ำหนดให้ AI ท�ำ
Machine Learning เพมิ่ เติมใน TOR ได้ แต่สงิ่ ที่ส�ำคญั ไม่ยิ่งหย่อนไปกวา่ กัน
คอื การจดั เกบ็ ขอ้ มลู ทดี่ เู ปน็ เรอื่ งงา่ ยๆ แตก่ ารจดั เกบ็ ในทท่ี มี่ คี วามปลอดภยั ดา้ น
ข้อมลู จะชว่ ยสร้างความมัน่ ใจให้ผ้ใู ชไ้ ด้มากขนึ้ เช่น Government Cloud ซ่งึ
การจดั ทำ� TOR สำ� หรับ Government Cloud สามารถดตู วั อย่างได้หัวข้อท่ีจะ
กลา่ วถัดไป
7 Transfer Learning หมายถงึ การถา่ ยทอดความร้ทู ่ที ำ� ใหก้ ระบวนการใดๆ
เกดิ ขนึ้ ตามตวั อยา่ งของ สคบ. คอื การรว่ มมอื กบั ทมี พฒั นาระบบ วา่ จะปรบั เปลย่ี น
กระบวนการเพื่อรองรับการใช้ AI ได้อย่างไร ผลส�ำเร็จวัดด้วยอะไร? มีการ
บันทกึ ความถกู ตอ้ งของ AI เพอื่ แก้ไขระบบอยา่ งไร? และถ้ามปี ระเดน็ ที่ AI ไม่
สามารถจัดการใหส้ �ำเรจ็ ได้ เจา้ หนา้ ทจ่ี ะต้องดำ� เนนิ การตอ่ อยา่ งไรบ้าง

Transfer Learning: How will we build it?

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 82

หัวข้อน้ี จะพบใน TOR บ้างเปน็ บางครั้ง ในสว่ นของคณุ สมบตั ทิ างเทคนคิ หรอื
ในขอบเขตการด�ำเนินการ แต่ไม่ใช่ทุกกรณีท่ีจะน�ำไปใช้กับ TOR ได้ แต่ควร
บันทึกไว้ เพ่ือจะได้น�ำมาใช้ในช่วงแรกของการทดลองใช้ AI ซ่ึงยังมีความผิด
พลาดเกิดขึ้นได้ และจ�ำเป็นต้องใช้เจ้าหน้าที่ท�ำหน้าท่ีแทนเหมือนเดิม โดยท่ี
กระบวนงานไม่เสียหาย
8 Success Criteria หมายถึึง เกณฑ์์วััดความสำำ�เร็็จ อาจจะวััดผลการนำำ�
เทคโนโลยีี AI มาใช้้เป็น็ ช่่วง โดยใช้้ ปริมิ าณข้อ้ มููล เวลาที่�ใช้้ในการทำำ�การเรีียนรู้�
และความถููกต้้องของข้้อมููลที่�ได้้รัับ มาเป็็นปััจจััยในการวััด ลองดููตััวอย่่างจาก
สคบ. เพื่�อเป็็นแนวทางการกรอกข้้อมูลู

Success Criteria: How will we know it works?

83 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

จากตัวอย่างของ สคบ. จะเห็นว่าเมื่อเริ่มต้นด�ำเนินโครงการ เกณฑ์วัดความ
ส�ำเรจ็ ของการแบง่ กล่มุ เรอ่ื งร้องเรยี นจะอย่ทู ่ี 20%-30% เทา่ นน้ั หลายคนอาจ
มองว่าเปน็ ตัวเลขทนี่ ้อยเกินไป แตค่ วามจริงแล้ว นี่คอื เรื่องปกตใิ นช่วงแรกของ
โครงการ ท่ีเกณฑว์ ัดความสำ� เรจ็ ควรจะวัดกนั ที่ ความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งปริมาณ
ขอ้ มลู ระยะเวลาดำ� เนนิ การ และความถกู ตอ้ งของตวั โปรแกรมทไี่ มเ่ กยี่ วขอ้ งกบั
AI กอ่ นแลว้ คอ่ ยเพมิ่ จำ� นวนขอ้ มลู เพอ่ื หาจดุ สมดลุ ในแตล่ ะชว่ งของโครงการ ซง่ึ
เกณฑ์ความถูกตอ้ งจะเพิ่มไปทลี ะลำ� ดบั ข้นั ของโครงการ
ข้้อมููลที่�กรอกใน Success Criteria ยัังมีีปััจจััยอื่�นที่�เป็็นเกณฑ์์วััดความสำำ�เร็็จ
เพิ่�มเติมิ อีกี แต่ใ่ นที่�นี้�จะไม่ล่ งรายละเอียี ดมากนักั เนื่�องจากบางหัวั ข้อ้ ไม่ไ่ ด้เ้ กี่�ยวข้อ้ ง
กับั โครงการโดยตรง

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 84

การท�ำข้อก�ำหนดคุณสมบัติทางเทคนิค และตวั อย่าง
หวั ขอ้ ทแ่ี ลว้ เราไดแ้ นะนำ� Model CANVAS เพอ่ื ชว่ ยตดั สนิ ใจในการเลอื กใช้ AI
กันแลว้ ในหัวข้อน้ี เราจะมาตอ่ กนั ท่ี การทำ� ข้อก�ำหนดของผ้วู า่ จา้ ง (Term Of
Reference) ซึง่ เป็นปัญหากงั วลใจของหน่วยงานภาครฐั สว่ นใหญ่ ในการท�ำข้อ
ก�ำหนดในหัวขอ้ ทีเ่ ก่ียวกบั AI

จากรููป เราได้้ทำำ�การจัับคู่่�ข้้อมููลที่�กรอกลงใน Model CANVAS แล้้ว ช่่วยให้้
ทำำ�งานได้้ง่า่ ยขึ้�น

85 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

ตวั อยา่ งบางส่วน

เม่ือท�ำการกรอกข้อมลู ลงใน Model CANVAS แล้ว เราสามารถนำ� ข้อมลู มาใส่
ในข้อก�ำหนดของผูว้ ่าจา้ งได้ดงั น้ี

วัตถุประสงคข์ องโครงการ 12

• เพื่�อให้ป้ ระชาชนได้ร้ ับั บริกิ ารที่�สะดวก รวดเร็ว็ ทันั สมัยั มีคี ุณุ ภาพ มีบี ริกิ าร
รัับเรื่�องร้้องทุุกข์์ด้้านผู้�บริิโภคที่�ครอบคลุุม และแก้้ไขปััญหาเรื่�องร้้องทุุกข์์
ด้้วยความรวดเร็็วภายในเวลาที่ �เหมาะสม
เพื่�อพัฒั นาระบบร้อ้ งทุกุ ข์ใ์ ห้ท้ ันั สมัยั เพิ่�มประสิทิ ธิภิ าพการทำำ�งานของสำำ�นักั งาน
คณะกรรมการคุ้�มครองผู้�บริิโภค
เพื่�อให้ร้ ะบบร้้องทุุกข์์มีีข้้อมููลที่�เชี่�อมโยงกัันในทุกุ หน่่วยงานที่�เกี่�ยวข้้อง

ขอบเขตงานที่�ต้อ้ งศึกึ ษาและการดำำ�เนิินงาน 5

ผู้�รับจ้า้ งต้อ้ งทำำ�งานครอบคลุมุ ทั้�งโครงการ ทั้�งด้า้ นการศึกึ ษา การพัฒั นา การจัดั หา
และติดิ ตั้�งระบบต่า่ งๆ รวมถึงึ การฝึกึ อบรม ที่�สอดคล้อ้ งกับั ระบบงานที่�เกี่�ยวข้อ้ ง
ของ สำำ�นักั งานคณะกรรมการคุ้�มครองผู้�บริโิ ภค โดยมีีรายละเอียี ด ดังั นี้�

ศึึกษาวิเิ คราะห์ก์ ระบวนการและรููปแบบของระบบ

จัดั ทำำ�รายละเอียี ดแผนโครงการ (Project Plan) ขั้�นตอนวิธิ ีกี ารดำำ�เนินิ งาน
พร้้อมจััดทำำ�แผนปฏิิบััติิการ (Action Plan) ให้้สอดคล้้องกัับระยะเวลา
ดำำ�เนินิ การ จัดั ส่ง่ ให้้ สคบ. ทราบภายใน 15 วันั นับั ถัดั จากวันั ลงนามในสัญั ญา
ศึึกษาวิิเคราะห์์กระบวนการร้้องทุุกข์์ผู้�บริิโภควิิธีีการเดิิม เพื่�อนำำ�มาปรัับ
เปลี่�ยนให้เ้ ป็็นกระบวนการร้อ้ งทุกุ ข์ผ์ู้�บริิโภคโดยเทคโนโลยีี AI พร้้อมระบบ
ที่่�เชื่�อมโยงข้อ้ มูลู กับั หน่ว่ ยงานอื่�นๆ ที่�เกี่�ยวข้อ้ ง และรองรับั การเปลี่�ยนแปลง
ในอนาคต
ศึึกษาวิิเคราะห์์ความเชื่�อมโยงของการส่่งต่่อข้้อมููล การเชื่�อมโยงข้้อมููล
การตรวจสอบข้อ้ มูลู การแจ้้งเตือื น และการบริกิ ารข้้อมููลอย่า่ งเป็็นระบบ
ศึกึ ษา วิเิ คราะห์์ ออกแบบสถาปััตยกรรมระบบความปลอดภััย และระบบ
ความปลอดภัยั ของข้อ้ มูลู
86
AI GOVERNMENT FRAMEWORK

พฒั นาระบบผู้ช่วยอัจฉริยะ Artificial Intelligence 4

ศึกษา และตรวจสอบข้อมูลสารสนเทศด้านการร้องทุกข์ รวบรวมข้อมูล
ภายใน และภายนอกที่่�มีสี ่ว่ นเกี่�ยวข้อ้ งกับั การวิเิ คราะห์์ การพยากรณ์์ เช่น่
ข้อ้ มูลู ผู้้�ถูกู ร้อ้ ง, ข้อ้ มูลู ประเภทเรื่�องร้อ้ งทุกุ ข์์ จากนั้�นนำำ�เสนอการศึกึ ษาข้อ้ มูลู
และผลสำ� รวจทไี่ ดท้ ง้ั หมด ให้ สคบ. พจิ ารณาคดั เลอื กขอ้ มลู ในการทำ� ระบบ
ข้อมลู แบบอจั ฉริยะ
• สรา้ ง Machine Learning เพอ่ื ศกึ ษาและวเิ คราะห์ Model ทเ่ี หมาะสมกบั
การท�ำงานของระบบร้องทุกขผ์ ้บู ริโภค
• นำ� ขอ้ มลู การรอ้ งทุกขม์ าวเิ คราะห์ตามความตอ้ งการ โดยใช้ Model ทีไ่ ด้
จากการทำ� Machine Learning มาใชก้ ารพฒั นา โดยฐานขอ้ มลู ภายใน สคบ.
ต้องเชือ่ มโยงกนั ได้ อาทิ ข้อมลู ผู้ประกอบการทถี่ กู รอ้ ง, ขอ้ มลู ผปู้ ระกอบ
การที่มีใบอนุญาต เปน็ ตน้ และนำ� เสนอแนวทางการทำ� AI ของระบบรอ้ ง
ทกุ ขผ์ บู้ รโิ ภค เพอ่ื รองรบั การนำ� ขอ้ มลู มาใชก้ บั ระบบปญั ญาประดษิ ฐต์ อ่ ไป
• ระบบผชู้ ว่ ยอจั ฉรยิ ะ AI ทสี่ ามารถรองรบั การคดั กรองเรอ่ื งทไ่ี มเ่ ขา้ เงอ่ื นไข
ในการดำ� เนนิ เรอื่ งรอ้ งทกุ ข์ เชน่ เอกสารไมค่ รบ ระบบจะตอ้ งสง่ SMS หรอื
อีเมล์แจ้งให้ผูร้ ้องทราบโดยอัตโนมตั ิ
• ระบบผชู้ ว่ ยอจั ฉรยิ ะ AI ทสี่ ามารถคดั กรองสว่ นงานการแจง้ เบาะแส และสง่
เรื่องตอ่ ใหก้ บั เจา้ หน้าท่ที ่ีเกี่ยวขอ้ งตามเงอื่ นไขทกี่ ำ� หนดได้โดยอตั โนมัติ
• ระบบผชู้ ว่ ยอจั ฉรยิ ะ AI ทส่ี ามารถคดั กรองเรอื่ งรอ้ งทกุ ขท์ ไี่ มอ่ ยใู่ นภาระกจิ
ของ สคบ. โดยสามารถแยกเรอ่ื งรอ้ งทกุ ขต์ รงตามภาระกจิ แตล่ ะหนว่ ยงาน
ไดโ้ ดยอัตโนมัติ
• ระบบผชู้ ว่ ยอจั ฉรยิ ะ AI ทส่ี ามารถคดั กรองเรอื่ งรอ้ งทกุ ขเ์ พอื่ สง่ ตอ่ ใหห้ นว่ ยงาน
ภายในทร่ี บั ผดิ ชอบ และสามารถสง่ ตอ่ ใหเ้ จา้ หนา้ ทท่ี ร่ี บั ผดิ ชอบไดโ้ ดยอตั โนมตั ิ
• ระบบผชู้ ว่ ยอจั ฉรยิ ะ AI ทส่ี ามารถวเิ คราะห์ และอพั เดตสถานะเรอื่ งรอ้ งทกุ ข์
แตล่ ะขน้ั ตอนให้เจ้าหน้าทีต่ ามเงือ่ นไขทีต่ งั้ ไวไ้ ดโ้ ดยอตั โนมัติ
• ระบบผชู้ ว่ ยอจั ฉรยิ ะ AI ทสี่ ามารถแจง้ เตอื นขอ้ มลู ผบู้ รโิ ภคผา่ นชอ่ งทางของ
สคบ. เชน่ Line, Chatbot สคบ. (พปี่ กปอ้ ง) หากผบู้ รโิ ภคอยใู่ กลพ้ นื้ ที่ หรอื
สถานท่ผี ถู้ กู ร้องเรยี นไดโ้ ดยอตั โนมัติ

87 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

การใช้บ้ ริิการ Government Cloud 56

ผู้้�รัับจ้้างจะต้้องนำำ�ระบบที่่�พััฒนาขึ้�นมาไปติิดตั้�งไว้้ที่� Cloud ของภาครััฐ
ผู้้�รับั จ้า้ งจะต้อ้ งวิเิ คราะห์ค์ ุณุ สมบัตั ิทิ าง Hardware และ Software รวมถึงึ
จำำ�นวน Cloud Server ที่่�ต้้องใช้้ในโครงการให้้เหมาะสม เพื่�อให้้ สำำ�นัักงาน
คณะกรรมการคุ้�มครองผู้�บริโิ ภค ทำำ�เรื่�องขอใช้บ้ ริกิ าร Cloud กับั หน่ว่ ยงาน
ภาครัฐั ที่�เกี่�ยวข้อ้ ง ผู้�รับจ้า้ งต้อ้ งทำำ�การติดิ ตั้�ง ทดสอบ และทำำ�การแก้ไ้ ขระบบ
ส่ว่ นที่�บกพร่อ่ งจนสามารถใช้้งานได้ต้ ามวัตั ถุุประสงค์์ โดยผู้้�รับจ้้างต้อ้ งเป็็น
ผู้้�ประสานงานทางเทคนิคิ กัับผู้�ให้้บริกิ าร
ผู้้�รับั จ้า้ งจะต้อ้ งสำำ�รองข้อ้ มูลู ระบบที่่�พัฒั นาขึ้�น เป็น็ ประจำำ�อาทิติ ย์ล์ ะ 2 ครั้�ง
เป็น็ อย่า่ งน้อ้ ย

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 88

การติดตัง้ และทดสอบการใช้งานระบบ 47

ด�ำเนินการติดตั้งบนระบบ Cloud ของภาครัฐ รวมถึงพ้ืนท่ีส�ำหรับ
การสำ� รองระบบ และฐานขอ้ มูลของระบบในกรณฉี ุกเฉิน
ตดิ ตงั้ ระบบ และนำ� เขา้ ขอ้ มลู ทเี่ กย่ี วขอ้ งทง้ั หมด เพอื่ ใหร้ ะบบพรอ้ มใชง้ าน
ไดท้ นั ทหี ลังจากครบก�ำหนดสง่ มอบงาน
ปรบั แตง่ ระบบใหม้ ีประสิทธิภาพ (Performance Tuning) และทดสอบ
ระบบให้มีเสถียรภาพสามารถใช้งานได้จริง ตรงกับความต้องการของ
สำำ�นักั งานคณะกรรมการคุ้�มครองผู้�บริโิ ภค หากเกิดิ ปัญั หา/ข้อ้ บกพร่อ่ งใดๆ
จะต้อ้ งแก้ไ้ ขให้เ้ สร็จ็ สมบูรู ณ์ภ์ ายใน 24 ชั่�วโมง ตลอดระยะเวลาที่่�ดำำ�เนินิ การจ้า้ ง
และตลอดระยะเวลาบำำ�รุุงรัักษาระบบ
ตรวจสอบการเขา้ ถงึ การใชง้ านบนระบบ Cloud ภาครฐั หากมกี ารใชร้ หสั ผา่ น
ใหต้ ง้ั คา่ รหสั ผา่ นตามหลกั ความปลอดภยั ในการตง้ั คา่ รหสั ผา่ น และดำ� เนนิ การ
แกไ้ ขรหสั ผา่ นเพอ่ื ใหผ้ ดู้ แู ลระบบของผวู้ า่ จา้ งสามารถตงั้ รหสั ผา่ นเองไดใ้ น
การดแู ลระบบตอ่ ไป

89 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

บทท่ี 6

บทสรุป

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 90

สรุป : บทท่ี 6

ในภาพรวมของการน�ำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์มาใช้ในภาครฐั น้นั ถอื ว่ามีการ
พฒั นาและแตล่ ะภาคสว่ นใหค้ วามสนใจนำ� มาประยกุ ต์ใชเ้ พื่อเพม่ิ ประสทิ ธภิ าพ
ให้กับการท�ำงานมากข้ึน แต่ส่วนที่ภาครัฐประเทศไทยยังขาดอยู่คือการวาง
กลยุทธ์ปัญญาประดิษฐ์ระดับชาติ รวมถึงขนาดการใช้งานปัญญาประดิษฐ์ใน
ภาครัฐไทยนน้ั ยังไมส่ งู นัก ถึงจะมีการเตรียมการดา้ นข้อมูลไว้ในระดบั หนง่ึ แลว้
แต่ยังขาดความพร้อมที่จะนำ� ไปใช้งานอย่างเป็นรูปธรรม

ตัวชี้วดั และ มิติของดัชนีความพรอ้ ม ด้านปญั ญาประดษิ ฐ์
ภาครัฐ

91 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

จากวัตถุประสงค์หลักของหนังสือเล่มนี้น่ันคือ การผลักดันการใช้งานปัญญา
ประดิษฐ์ในภาครัฐเพื่อเพ่ิมประสิทธิภาพในการบริหารและบริการภาครัฐ
ท่ามกลางการแพร่ระบาดของ COVID-19 ความส�ำคัญเชิงกลยุทธ์ของปัญญา
ประดิษฐ์ส�ำหรบั รฐั บาลทัว่ โลกมคี วามชดั เจนมากข้นึ กวา่ เดิม
จากบริษทั ยาทใ่ี ช้ AI เพ่ือชว่ ยในการพฒั นายาและวธิ กี ารรักษาใหมๆ่ ไปจนถงึ
การใช้ AI เพื่อชว่ ยในการติดตามผู้ตดิ ต่อดว้ ยโทรศพั ท์มอื ถือและข้อมลู ต�ำแหน่ง
ทางภูมิศาสตร์เทคโนโลยีใหม่ๆ ได้ช่วยให้รัฐบาลจัดการกับการระบาดของโรค
และอาจมบี ทบาทในการฟื้นตัวของเศรษฐกจิ ทีจ่ ะตามมา
กรณีกี ารใช้้งานเหล่่านี้�เป็็นตัวั อย่า่ งบางส่ว่ นที่� AI สามารถช่่วยรััฐบาลได้้ตั้�งแต่่ก
ารดููแลสุุขภาพไปจนถึึงการศึึกษา และการขนส่่ง AI สามารถปรัับปรุุงการให้้
บริิการสาธารณะได้้
แต่ร่ ัฐั บาลจะวางตำำ�แหน่ง่ ตัวั เองเพื่�อใช้ป้ ระโยชน์จ์ ากการเปลี่�ยนแปลงที่่�ขับั เคลื่�อน
ด้ว้ ย AI นี้�ได้้อย่า่ งไร?
ในรายงานฉบบั น้ี Oxford Insights และ International Research Develop-
ment Center (IDRC) ไดน้ ำ� เสนอผลการวจิ ยั ของ Government AI Readiness
Index เพอ่ื ตอบคำ� ถามนี้ ในการทำ� ซำ�้ ครง้ั ทส่ี ามนี้ Government AI Readiness
Index ไดจ้ ดั อนั ดบั ความสามารถของรฐั บาลในการนำ� AI มาใชใ้ นการใหบ้ รกิ าร
สาธารณะของตน โดยใช้ตัวบง่ ช้ี 33 ตวั ใน 10 มติ แิ ละทำ� หน้าท่เี ป็นเครอื่ งมอื ใน
การเปรียบเทยี บสถานะปจั จบุ นั ของความพรอ้ มดา้ น AI ของรัฐบาลในประเทศ
และภูมิภาคต่างๆทั่วโลก
รายงานประกอบด้วยการวิเคราะห์โดยผู้เช่ียวชาญ 9 คนส�ำหรับแต่ละภูมิภาค
ของโลกและ 25 โปรไฟลป์ ระเทศที่เฉพาะเจาะจง ในปนี ้ี Oxford Insights ได้
รวมอยใู่ นดชั นียอ่ ย AI ที่รับผิดชอบเปน็ ครงั้ แรกเพ่อื ดูวา่ รัฐบาลเปรยี บเทยี บใน
ประเดน็ การใช้งานทีร่ ับผิดชอบอยา่ งไร

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 92

ผลของ Government AI Readiness Index ของ Oxford Insights ในปี 2020
ประเทศไทยอย่ใู นอันดบั ที่ 60 ซึ่งจะพบวา่ อนั ดบั ตกจากปี 2019 ในอันดับท่ี 56
มา 4 อันั ดับั เมื่�อเทียี บผลของประเทศไทยกับั ในภูมู ิภิ าคแล้ว้ ประเทศไทยถูกู จัดั
อยู่�ในอันั ดับั กลางๆ ผ่า่ นค่า่ เฉลี่�ยของทั้�งโลกมาเล็็กน้อ้ ย

ซึ่�งในปีีนี้� ทางผู้้�จััด ได้้ตั้�งสมมุุติฐิ าน ออกมาเป็น็ 3 ข้้อ คืือ
รัฐบาลมคี วามตอ้ งการทีจ่ ะนำ� AI มาประยกุ คใ์ ช้ และสร้างสรรคส์ ่ิงใหมๆ่
รััฐบาลต้อ้ งการเครื่�องมืือ AI ที่่�ดีีจากภาคส่่วนต่า่ งๆ ที่่�มีีเทคโนโลยีี
เครื่�องมืือที่่�นำำ�มาใช้้งานต้้องถููกสร้้างด้้วยข้้อมููลที่่�มีีคุุณภาพ รวมถึึง
ต้้องมีีการจััดการโครงสร้้างพื้ �นฐานที่ �เหมาะสมเพื่ �อส่่งต่่อคุุณประโยชน์์
และให้บ้ ริกิ ารประชาชน
โดยในปีี 2020 ใช้้ 33 ตััวชี้้�วัดั ใน 10 มิติ ิิ

93 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 94

95 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 96

จากประสบการณ์ทางด้านเทคโนโลยี ท�ำให้สามารถคาดการได้ถึง Digital
Disruption หรอื การเปลย่ี นแปลงจากเทคโนโลยที ่กี ่อเกดิ นวตั กรรมใหม่ๆ ซึ่ง
จะสง่ ผลกระทบ กบั รปู แบบการทำ� งานเดมิ ในหมเู่ จา้ หนา้ ทรี่ ฐั แตห่ วั หนา้ หนว่ ยงาน
สามารถเตรียมตัวเพอื่ ลดขนาดของผลกระทบให้น้อยทสี่ ุดได้
ประการแรก หน่วยงานควรให้ความรู้ ท�ำความเข้าใจกับเจ้าหน้าท่ีหน่วยงาน
ถึงการแทนท่ีหรือเปลี่ยนแปลงรูปแบบการท�ำงานบางอย่าง การสื่อสารท่ีดีจะ
ช่วยลดความเครยี ดของพนักงาน เมือ่ ต้องผ่านการเปลี่ยนผ่านทางเทคโนโลยี
ประการที่�สอง ผู้้�นำำ�ด้้านเทคโนโลยีีของหน่่วยงาน ควรประสานงานกับั ฝ่่ายการ
จััดการทรััพยากรมนุุษย์์ เพื่�อวางแผนการ Re-Skill และ Up-Skill ให้้ตรงกัับ
แนวโน้้มของงานที่�จะเกิดิ ขึ้�นในอนาคต
ประการทส่ี าม ผบู้ รหิ ารฝา่ ยทรพั ยากรมนษุ ย์ สามารถมสี ว่ นชว่ ยพนกั งานรบั มอื
กับความเปล่ียนแปลงน้ีได้ ไม่ว่าจะเป็นการกระตุ้น ให้พนักงานพัฒนาทักษะ
ใหมๆ่ หรอื สรา้ งแหลง่ เรยี นรหู้ รอื โปรแกรมเพอ่ื ดแู ลหลกั สตู รและสง่ิ จงู ใจในการ
เรยี นรทู้ เี่ กยี่ วขอ้ งกบั เทคโนโลยกี ารเรยี นรู้ โปรแกรมดงั กลา่ วสามารถเพม่ิ ทกั ษะ
ของพนกั งานราชการในวงกว้าง
เพราะในที่่�สุุดแล้้ว ถึงึ แม้้ฝ่า่ ย IT หรืือทีีมนวััตกรรมจะนำำ�เสนอเทคโนโลยีี หรืือ
โปรแกรมใหม่่ๆ ที่�อาจจะมีีหรืือไม่ม่ ีี AI เป็็นส่่วนประกอบ แต่บ่ ุุคคลากรซึ่�งเป็็น
ผู้�ใช้้งานก็ย็ ัังต้อ้ งมีีพื้�นฐานความรู้�ความเข้า้ ใจในการใช้้งานเทคโนโลยีนีั้�นๆ
และถงึ แมเ้ ทคโนโลยแี ละผใู้ ชง้ านจะมคี วามพรอ้ มมากเพยี งใด แตห่ วั ใจของความ
เปล่ยี นแปลงต่างๆ เหลา่ น้ี ก็ยงั ต้องเป็นวิสัยทัศนข์ องผบู้ ริหารระดบั สูงในหน่วย
งานที่จะต้องมีความเข้าใจและมองเห็นความส�ำคัญของการใช้เทคโนโลยีต่างๆ
นนั่ เอง

97 กรอบการท�ำงาน
ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ

บรรณานุุกรม

ปรชี าพล ชศู รี และคณะ (พฤษจกิ ายน 2562 ) เทคโนโลยปี ญั ญาประดษิ ฐเ์ พอื่ การบรหิ าร
และการบริการภาครัฐ เขา้ ถงึ ไดจ้ าก https://www.dga.or.th/th/profile/2157/
ว่าดว้ ยเร่อื งของภาษา (11/07/2019 ) ภาษาราชการในอินเดยี เขา้ ถงึ ได้จาก https://
www.facebook.com/languagesandlinguistics/photos/a.2499126146866238
/2154717831307073/?type=3&theater
Immigration Service Agency (03/2020) Trusted Traveler Program! เข้าถึงได้
จาก http://www.immi-moj.go.jp/ttp2/index.html
Tenforward (2020) ผลติ ภัณฑ์และบรกิ ารเขา้ ถึงได้จาก https://www.tenforward.
co.th/th/
AFP (24/03/2020) For Moscow’s quarantined, 100,000 cameras are watching เขา้ ถงึ ไดจ้ าก
https://www.bangkokpost.com/world/1885330/for-moscows-quarantined-100-000-
cameras-are-watching
DAVID VERGUN (NOV. 1, 2019) Defense Innovation Board Recommends AI
Ethical Guidelines เข้าถงึ ไดจ้ าก https://www.defense.gov/
SIMON DENYER (JAN 07, 2018) In China, facial recognition is sharp end of a
drive for total surveillance เข้าถึงได้จาก https://www.chicagotribune.com/
nation-world/ct-china-facial-recognition-surveillance-20180107-story.html
Sophia Bernazzani (February 21 2020) 10 Jobs Artificial Intelligence Will
Replace (and 10 That Are Safe) เข้าถึงได้จาก https://blog.hubspot.com/
marketing/jobs-artificial-intelligence-will-replace
Mark Minevich (Feb 19, 2020) 5 Steps To Get Digital Enterprises Ready For
AI Adoption เข้าถึงได้จาก https://www.forbes.com/sites/mark-
minevch/2020/02/19/5-steps-to-get-digital-enterprises-ready-for-ai-adop-
tion/#5c8c09853154
Andrew White (January 03, 2019) Our Top Data and Analytics Predicts for
2019 เข้าถึงได้จาก https://blogs.gartner.com/andrew_white/2019/01/03/
our-top-data-and-analytics-predicts-for-2019/
Tim Fountaine, Brian McCarthy, and Tamim Saleh ( (July–August 2019)) Building
the AI-Powered Organization เข้าถึงได้จาก https://hbr.org/2019/07/build-
ing-the-ai-powered-organization
ELEMENT AI (August 29 2019) AI products you (probably) already use เข้า
ถงึ ไดจ้ าก https://www.elementai.com/news/2019/ai-products-you-probably-
already-use
Samantha Wolhuter (June 7, 2019) Demystifying AI Part 4: What is an AI
Canvas and how do you use it? เขา้ ถึงไดจ้ าก https://www.wearebrain.com/
blog/ai-data-science/what-is-an-ai-canvas/

AI GOVERNMENT FRAMEWORK 98