پیش بینی رفتار رای دهی

‫پیش بینی رفتار رأی دهی شهروندان تهرانی بر اساس عوامل‬
‫روانی‪ -‬اجتماعی در انتخابات ریاست جمهوری سال ‪1396‬‬

‫استاد راهنما‪:‬دکتر صفاری نیا‬
‫استاد مشاور‪:‬دکتر علیپور‬

‫تحصیلات تکمیلی دانشگاه پیام نور‬

‫مقدمه‬

‫مشاركت در انتخابات و راي دادن از مولفه هاي اساسي رفتار سیاسي شهروندان محسوب مي شود‪• .‬‬
‫•‬

‫اهمیت رأی دادن در انتخابات آزاد و عادلانه همواره در نظام های دموکراسی مورد تأکید اندیشمندان اجتماعی و نظریه پردازان سیاسی قرار گرفته است‪• .‬‬
‫•‬

‫در این میان‪ ،‬تحلیل رفتار رأی دهی یکی از کارکردهای اساسی جامعه شناسی سیاسی انتخابات است که مورد توجه نظریه پردازان شاخه های مختلف •‬
‫نظری از جمله جامعه شناسی سیاسی‪ ،‬روانشناسی اجتماعی و روان شناسی سیاسی و اقتصاد سیاسی قرار گرفته است‪.‬‬

‫بیان مسأله‬

‫بیش از نیم قرن از مطرح شدن تحلیل جامعه شناختي رفتار انتخاباتي شهروندان به صورت جدي و آكادمیك در غرب مي‪• -‬‬
‫گذرد‪.‬‬

‫در ایاالت متحده آمریكا و در سایر كشورهاي غربي مثل انگلستان‪ ،‬فرانسه و ایتالیا كه دموكراسي و احزاب در آنها نهادینه •‬
‫شده است‪ ،‬بیشترین مطالعات در این حوزه انجام ميشود (محمودیان و یوسفی‪.)1393 ،‬‬

‫بیان مسأله‬

‫با نگاه روان شناختی‪ ،‬رأی دادن به عنوان یک رفتار سیاسی‪ ،‬همان ابراز نگرش اجتماعی در حوزه عمل سیاسی است‪• .‬‬
‫نگرش های سیاسی در سایه استدلال هایی ابراز می شوند که بیانگر نوع و سطح درگیری های برخاسته از نیازها و آرمان های مشارکت •‬

‫گنندگان است‪.‬‬
‫در مباحث نگرش ها در روان شناسی اجتماعی دو گرایش ابزاری و ابرازگر‪ -‬ارزشی مفهوم سازی شده است که به ترتیب دو نوع •‬

‫درگیری پیامدی و ارزشی را به بار می آورد‪ .‬گرایش ارزشی به ویژگی های شخصیتی مربوط است (حکیم آرا‪.)1394 ،‬‬

‫بیان مسأله‬

‫در مجموع مطالعات متعددی در خصوص رفتارهای رأی دهی انجام گرفته است‪ .‬به عنوان مثال •‬
‫عابدي اردكاني و جاوري (‪ )1396‬در پژوهشی نشان دادند كه بین متغیرهاي "درگیري ذهني"‪" ،‬دانش"‪" ،‬وفاداري"‪" ،‬رضایت" و "ثبات" •‬

‫با سه گروه راي دهنده فوق رابطه معنادار وجود دارد؛ ولي بین دو متغیر "دانش" و "اطمینان" با سه گروه مذكور رابطه معنادار دیده نمي‬
‫شود‪.‬‬

‫نیكفر و اكبري (‪ )1394‬در پژوهشی با عنوان بررسي رفتار انتخاباتي شهروندان شهر نورآباد؛ نشان دادند كه در جمعیت مورد مطالعه در •‬
‫شهر نورآباد عواملي چون ساختارهاي قومي‪ -‬قبیله اي و نخبگان اعم از سیاسي‪ ،‬قومي و مذهبي رابطه معناداري با مشاركت انتخاباتي‬
‫دارند؛ به عبارت دیگر‪ ،‬پاسخ دهندگان عوامل مذكور را موثر بر جهت دهي آراي خود دانسته اند‪.‬‬

‫حكیم آرا (‪ )1394‬در پژوهشی با عنوان الگوي روان شناختي استدلال هاي راي دهندگان در انتخابات سیاسي بر پایه مفهوم درگیری نشان •‬
‫داد الگویی از سوگیری های استدلالی بر پایه سطح و نوع درگیری های مبتنی بر نگرش قابل تمایز است‪ :‬سوگیری های نخبگان‪ ،‬متعهدان‪،‬‬
‫نیازگشا‪ ،‬و شخص‪-‬محور؛ که به ترتیب بر محور مطالبات مدنی‪ ،‬فرهنگی‪-‬ایدئولوژیک‪ ،‬اقتصادی‪ -‬معیشتی‪ ،‬و روان شناختی قابل شناسایی‬
‫است‪.‬‬

‫بیان مسأله‬

‫آرتز (‪ )2003‬در یک مطالعه تجربي نشان داد است‪ ،‬افرادی که از مسائل سیاسي آگاهتر هستند و اطلاعات وسیع تری دارند‪ ،‬احساس •‬
‫اثربخشي بیشتری مي کنند و مشارکت بیشتری به خرج ميدهند‪ ،‬چنان که هرگاه در معرض رسانه هدای جمعي و بویژه پیامهای تلویزیوني‬

‫قرار ميگیرند‪ ،‬در همه این زمینه ها تقویت مي شوند و در مقابل‪ ،‬افراد نامطلع از مسائل سیاسي یا بدبین به سیاست و سیاستمداران‪ ،‬هر‬
‫چه بیشتر در معرض پیدام های سیاسي رسانه ها و بویژه تلویزیون قدرارمشارکت گریزی آنان تشدید ميشود‪.‬‬

‫جریت‪ ،‬باراجس و بولدن (‪ )2006‬در پژوهش های خود نشان مي دهند متغیر هایي مانند سن‪ ،‬جنسیت‪ ،‬دانش سیاسي‪ ،‬تحصیلات و منزلت •‬
‫اجتماعي‪ -‬اقتصادی که در مطالعات متعارف‪ ،‬به طور معمول‪ ،‬رفتار رأی دهندگان را پیش بیني ميکنند‪ ،‬در اصل در محیطي که در آن‬
‫اطلاعات در دسترس افراد است‪ ،‬تأثیر خود را به جا ميگذارند‪.‬‬
‫کوینتن (‪ )2013‬پژوهشی با عنوان بررسی تأثیر الگوهای فضایی و مکانی در رفتارهای نیابتی به بررسی نقش جغرافیاي انتخابات •‬
‫پرداخته است‪ .‬از نظر وی جغرافیای انتخابات می تواند با بررسي الگوهاي فضایي‪ -‬مكاني این رفتار سیاسي و كشاندن آن بر روي نقشه‬
‫هاي جغرافیایي و تحلیلهاي آماري‪ ،‬دیدگاهي فراگیر و ژرف درباره مشاركت سیاسي از طریق انتخابات را فراهم آورد‪.‬‬

‫بیان مسأله‬

‫نوریس (‪ )2015‬در فراتحلیل پیرامون الگوي پیپا نوریس که یكي از معتبرترین الگوها براي تبیین مشاركت سیاسي و مطالعهي رفتار •‬
‫رايدهي است‪ ،‬ویژگي این الگو را بهدلیل جامعیت و فراگیر بودن آن می داند‪ .‬از نظر وی در این الگو از سه دسته نظریات كلان‪ ،‬متوسط‬

‫و خرد در تبیین مشاركت سیاسي نامبرده ميشود‪ .‬در سطح كلان دو مجموعه از عناصر مطرح گردیده است‪ .‬گروه نخست‪ ،‬بر این امر‬
‫تأكید ميكند كه ساختار دولت و فضاي سیاسي در یک جامعه‪ ،‬تعیین كننده نوع و سطح مشاركت شهروندان است‪ .‬در سطح میاني‪ ،‬از‬

‫مفاهیمي تحت عنوان نظریات سازماني یا نظریات عوامل یا كارگزاران بسیج یاد ميشود؛ بر این اساس‪ ،‬این اعتقاد وجود دارد كه در تبیین‬
‫مشاركت سیاسي شهروندان باید توجه بیشتري به نقش عوامل بسیج اجتماعي و سیاسي و شبكههاي اجتماعي در فعالسازي و بسیج‬
‫شهروندان مبذول داشت‪.‬‬

‫بیان مسأله‬

‫• بنابراظهارات فوق می توان از نقش عوامل روانی و اجتماعی در رفتار رأی دهی سخن‬
‫به میان آورد که در پژوهش حاضر به بررسی اثرات عوامل‬

‫• روانی نظیر خودکارآمدی روانی‪ ،‬خوشبینی‪-‬بدبینی‪ ،‬سلامت روان‬
‫• و عوامل اجتماعی نظیرهمرنگی و بهزیستی اجتماعی پرداخته شده است‪.‬‬

‫بیان مسأله‬

‫خودکارآمدی •‬

‫باورهاي خود کار آمدي از سال ‪ 1977‬با مقاله آلبرت بندورا وارد پیشینه روان شناسی شد •‬
‫نظریه شناختی‪-‬اجتماعی آلبرت بندورا‪ ،‬دیدگاهي عاملي درباره شخصیت دارد‪ ،‬بدین معني كه انسانها قابلیت اعمال كنترل بر زندگي خود را دارند‪ .‬وی •‬

‫معتقد است كه انسانها خودگردان‪ ،‬مبتکر‪ ،‬ژرف اندیش و خود سامان بخش هستند و براي به وجود آوردن پیامدهاي مطلوب‪ ،‬از نیروي تأثیرگذاري بر‬
‫اعمالشان برخوردارند‪ .‬این كه افراد در موقعیت خاصي چگونه عمل كنند به رابطه متقابل شرایط محیطي و شناختي بستگي دارد‬
‫از دیدگاه بندورا‪ ،‬خودکارآمدي روانی توانایی فرد در انجام یک عمل خاص در کنار آمدن با یک موقعیت ویژه است‪.‬‬

‫شواهد زیادي در تأثیر باورهاي خود كارآمدي روانی بر توانایی های دیگر روانی و قدرت مانور و تصمیم گیری فردی گزارش شده است (بندورا‪.)2006 ،‬‬
‫• تات‪ ،‬وو‪ ،‬مک کوئید‪ ،‬کامینز‪ ،‬شرایور‪ ،‬کرینک و براون (‪ )2008‬در مطالعات خود نشان دادند که خودکارآمدی روانی زمینه پذیرش فشارهای اجتماعی و‬

‫افعال در تصمیم گیری را فراهم میسازد‪.‬‬
‫• لذا بررسی تأثیر خودکارآمدی در تصمیمات اجتماعی نظیر رفتار رأی دهی نیز می تواند جالب توجه باشد کما اینکه تأثیرات این سازه در رفتارهای رأی‬

‫دهی در میان مطالعات داخلی و خارجی مغفول مانده است‪.‬‬

‫بیان مسأله‬

‫خوشبینی‪-‬بدبینی •‬

‫از جمله سازه هایی است که نقش قابل توجهی در تصمیمات اجتماعی و از آن جمله رفتار رأی گیری دارد‪ .‬ناامیدی‪ ،‬بدبینی و •‬
‫روابط اجتماعی ضعیف احتمالاً از جمله سازه هایی هستند که بر کیفیت تصمیم گیری های اجتماعی فرد ثرگذار خواهند بود‪.‬‬

‫طبق تعریف اسنایدر (‪ ،)2000‬خوش بینی یا توانایی طرفداری و موافقت با یک درک مثبت از رویدادهای فعلی و آتی‪ ،‬چیزی •‬
‫است که توسط اکثر انسان ها تجربه می شود‪ .‬خوش بینی غالبا می تواند با درجات متغیری از واقع گرایی‪ ،‬نتیجه گرایی‪ ،‬تقدیر‬
‫گرایی و حتی بدبینی ترکیب و یا محدود شود‪.‬‬

‫عقیده بر این است که خوش بینی و میزانی که به طور خوش بینانه فکر می کنیم‪ ،‬هم به لحاظ فردی بر اساس ویژگی های سرشتی •‬
‫شخص و هم به لحاظ اجتماعی که در ارتباط با دنیا های اجتماعی که در آن زندگی می کنیم شکل می گیرد (وروش‪ ،‬جوبین و‬
‫اسکینر‪.)2017 ،‬‬

‫بیان مسأله‬

‫تحقیقات گزارش کرده اند که خوشبیني منجر به ارتقاي بیشتر بهداشت‬
‫رواني افراد مي شود و در مقابل بدبینی می تواند عکس این وضعیت عمل‬
‫کند (کارور‪ ،‬شیر و سگراستون‪.)2010 ،‬‬
‫خوش بینی به لحاظ تشکیل ساختاری شخصیت انسان‪ ،‬یکی از پایه ها و‬
‫اصول روانی هر انسانی است‪ .‬اگر کنش های انسان برخاسته از این ویژگی‬
‫باشد‪ ،‬اثر شگرفی در ثبات زندگی اجتماعی و خانوادگی وی خواهد داشت و‬
‫برایند آن به مهر و دوستی دو سویه می انجامد که به نوبه ی خود جامعه‬
‫انسانی را از خود محوری و واگرایی به هم گرایی و استحکام نزدیک می‬
‫کند (میانبندی‪.)1392 ،‬‬
‫لذا چنانکه به نظر می آید خوشبینی و بدبینی سازه هایی هستند که هر کدام‬
‫از یک سو می توانند منجر به سوق دادن فرد نسبت به نحوه خاصی از‬
‫تصمیم گیری های اجتماعی می شود و طبعاً فردی که نسبت به شرایط‬
‫اجتماعی و سیاسی کشور بدبین باشد رفتار متفاوتی از نظر رأی دهی خواهد‬
‫داشت با فردی که دید خوشبینانه تری در این حوزه دارد؛ حال آنکه این‬
‫مسئله در هیچ یک از مطالعات داخلی و خارجی مورد بررسی قرار نگرفته‬
‫و نحوه اثرگذاری سازه های مذکور در رفتار رأی دهی مبهم است‪.‬‬

‫بیان مسأله‬

‫سلامت روان نیز از جمله مهم ترین سازه های روانی در هر فرد است که اثرات قابل توجهی در رفتارهای وی دارد‪• .‬‬
‫سلامت روان یعنی هماهنگی بین ارزشها‪ ،‬علایق و نگرشها در حوزه عمل افراد و درنتیجه برنامهریزی واقعبینانه برای زندگی و تحقق هدفمند مفاهیم •‬

‫زندگی‪.‬‬
‫سلامت روانی را میتوان بر اساس تعریف وسیعتر تندرستی تعریف کرد‪ .‬چنین مفهومی نیازمند تعادل در تمام ابعاد زندگی فرد از نظر جسمانی‪ ،‬عقلانی‪• ،‬‬

‫اجتماعی‪ ،‬شغلی و معنوی است؛ بنابراین سلامت روانی نهتنها نبود بیماری روانی است‪ ،‬بلکه به سطحی از عملکرد اشاره میکند که فرد با خود و سبک‬
‫زندگیاش آسوده و بدون مشکل باشد (آقاجانی و اسدی نوقابی‪1394 ،‬؛ گالیور‪ ،‬گریفیتز و کریستینسن‪.)2010 ،‬‬

‫بعضی از محققان معتقدند سلامت روانی وجود این احساس در فرد است که میتواند با جامعه کنار بیاید‪ .‬سلامت روانی به معنای احساس رضایت‪ ،‬روان •‬
‫سالمتر و تطابق اجتماعی با موازین موردقبول هر جامعه است (کاپلان و سادوک‪ ،1999 ،‬ترجمه پور افکاری‪ .)1395 ،‬مطابق این تعریف سلامت روان‬
‫می تواند در اتخاذ رفتارهای رأی دهی اثرگذار باشد‪.‬‬

‫در تأیید این نکته باید به تعریف سازمان بهداشت جهانی از سلامت روان اشاره کرد که سلامت روان را قابلیت ایجاد ارتباط موزون و هماهنگ با دیگران‪• ،‬‬
‫توانایی در تغییر و اصلاح محیط اجتماعی و حل مناسب و منطقی تضادهای غریزی و تمایلات شخصی‪ ،‬بهطوری که فرد بتواند از مجموعه تضادها‬
‫ترکیبی متعادل به وجود آورد‪ ،‬میداند (لودگ‪ ،‬کاوفمن و منسر‪.)2017 ،‬‬

‫اما هیچ یک از مطالعات داخلی و خارجی به بررسی تأثیر این سازه در رفتارهای رأی دهی نپرداخته اند که بررسی این مسئله نیز از جمله اهداف •‬
‫این پژوهش به شمار می رود‪.‬‬

‫‪•.‬‬

‫بیان مسأله‬

‫از دیگر سو‪ ،‬باید اشاره کرد که انسان در خلاء زندگی نمیکند و انسان موجودی کاملاً اجتماعی است و مسائل اجتماعی در تصمیمات و •‬
‫زندگی وی اثرگذار است‪.‬‬

‫یكی از ویژگی های روانی و اجتماعی برای مقاومت در برابر رویدادهای تنش زا‪ ،‬برخورداری از بهزیستی اجتماعی است (وارنر‪ ،‬کنت‪• ،‬‬
‫تریوینو‪ ،‬پارسونز‪ ،‬زبراک و کیرکوف‪.)2016 ،‬‬

‫هوی شان‪ ،‬انی‪ ،‬یی سیان‪ ،‬هاوکینز‪ ،‬لی کا بوت و شیو (‪ )2008‬شاخصهای بهزیستی اجتماعی را یکی از اساسیترین شاخصهای سلامت •‬
‫و بهزیستی هر کشوری معرفی میکند و بهزیستی اجتماعی را «ارزیابی رفتارهای معنیدار مثبت و منفی فرد در ارتباط با دیگران»‬
‫تعریف میکنند‪ ،‬که به کارا بودن فرد در جامعه منجر میگردد‪.‬‬

‫در واقع زمانی شخص را واجد بهزیستی اجتماعی بر میشمریم که بتواند فعالیتها و نقشهای اجتماعی خود را در حد متعارف بروز و •‬
‫ظهور دهد و با جامعه و هنجارهای اجتماعی احساس پیوند و اتصال نماید (شان و همکاران‪.)2008 ،‬‬

‫بیان مسأله‬

‫یکی از ابعاد زندگی انسان بعد اجتماعی و یکی از شاخصه های این بعد‪ ،‬همرنگی است (کولایتیس‪ ،‬گیاناکوپولوس‪ ،‬توماراس‪• ،‬‬
‫کریستوگئورگوس‪ ،‬پومینی‪ ،‬لایو‪-‬لیگنوس و تروول‪.)2014 ،‬‬

‫همنوایی یا همرنگی با جماعت را میتوان نمایش رفتار یا عقایدی از شخص دانست که در نتیجهی ِاعمال فشار واقعی یا خیالی از طرف •‬
‫فرد یا گروهی از مردم به وجود آمده است و در نتیجه رفتار خویش را تغییر میدهد‪ .‬همرنگی اجتماعی بهعنوان نتیجهای از جریان های‬
‫اجتماعی ظاهر میشوند‪ .‬جریانهای اجتماعی از قبیل همکاری‪ ،‬تقلید‪ ،‬ارتباط و حتی تعارض‪ ،‬سهم زیادی در اساس همرنگی اجتماعی‬
‫دارند‪( .‬زایونک‪ ،‬ترجمه ایروانی‪.)1392 ،‬‬

‫همرنگی با جامعه نیز از جمله عواملی است که در شخصیت و درنتیجه تصمیمات و رفتارهای فرد اثرگذار است و در شکل منفی خود •‬
‫میتواند روی تعهدات فردی و اجتماعی تاثیر بگذارد و موجب بروز مشکلاتی در سلامت فردی و اجتماعی شود (امرسون و لیولین‪،‬‬
‫‪.)2008‬‬
‫بنابراین بررسی تأثیرات همرنگی در رفتارهای رأی دهی ضروری به نظر می رسد‪• .‬‬

‫لذا درمجموع پژوهش حاضر درصدد است تا به بررسی این مسئله بپردازد که پیش بینی رفتار رأی دهی شهروندان تهرانی بر اساس •‬
‫عوامل روانی‪ -‬اجتماعی در انتخابات ریاست جمهوری سال ‪ 1396‬کدامند؟‬

‫اهمیت و ضرورت پژوهش‬

‫• کمک به شناسایی عوامل موثر در رفتارهای رأی دهی‬
‫• پیشگیری از تنش ها و چالش های انتخاباتی و رأی دهی‬
‫• انجام برنامه ریزی برای بهینه ساختن انتظارات مردم از نامزدهای انتخاباتی‬
‫• کمک به انتخابات سالم و از میان برداشتن الگوهای ناصحیح رأی دهی‬

‫•‬

‫اهداف پژوهش‬

‫هدف کلی •‬

‫پیش بینی رفتار رأی دهی شهروندان تهرانی بر اساس عوامل روانی‪ -‬اجتماعی در انتخابات ریاست •‬
‫جمهوری سال ‪.1396‬‬

‫• اهداف اختصاصی‪:‬‬
‫• تعیین نقش خودکارآمدی روانی در رفتارهای رأی دهی رأی دهندگان و رأی ندهندگان تهرانی‬

‫• تعیین نقش خوشبینی‪-‬بدبینی در رفتارهای رأی دهی رأی دهندگان و رأی ندهندگان تهرانی‬
‫• تعیین نقش سلامت روان در رفتارهای رأی دهی رأی دهندگان و رأی ندهندگان تهرانی‬
‫• تعیین نقش همرنگی در رفتارهای رأی دهی رأی دهندگان و رأی ندهندگان تهرانی‬

‫• تعیین نقش بهزیستی اجتماعی در رفتارهای رأی دهی رأی دهندگان و رأی ندهندگان تهرانی‬
‫•‬

‫فرضیه های پژوهش‬

‫‪ 1-5-‬فرضیه اصلی‪• :‬‬
‫رفتار رأی دهی شهروندان تهرانی در انتخابات ریاست جمهوری سال ‪ 1396‬براساس عوامل روانی‪ -‬اجتماعی قابل پیش •‬

‫بینی است‪.‬‬
‫فرضیه های اختصاصی‪• :‬‬
‫خودکارآمدی روانی نقش معناداری در پیش بینی رفتار رأی دهی شهروندان تهرانی در انتخابات ریاست جمهوری سال •‬

‫‪ 1396‬دارد‪.‬‬
‫خوشبینی‪-‬بدبینی نقش معناداری در پیش بینی رفتار رأی دهی شهروندان تهرانی در انتخابات ریاست جمهوری سال ‪• 1396‬‬

‫دارد‪.‬‬
‫سلامت روان نقش معناداری در پیش بینی رفتار رأی دهی شهروندان تهرانی در انتخابات ریاست جمهوری سال ‪• 1396‬‬

‫دارد‪.‬‬
‫همرنگی نقش معناداری در پیش بینی رفتار رأی دهی شهروندان تهرانی در انتخابات ریاست جمهوری سال ‪ 1396‬دارد‪• .‬‬
‫بهزیستی اجتماعی نقش معناداری در پیش بینی رفتار رأی دهی شهروندان تهرانی در انتخابات ریاست جمهوری سال ‪• 1396‬‬

‫دارد‪.‬‬
‫•‬

‫تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرها‬

‫تعاریف مفهومی متغیرها‬

‫خودکارآمدی روانی‪ :‬خودکار آمدي روانی به •‬ ‫سلامت روان‪ :‬سلامت روان یعنی هماهنگی •‬
‫قضاوتهاي افراد در رابطه با توانایهایشان‬ ‫بین ارزشها‪ ،‬علایق و نگرشها در حوزه‬
‫براي به ثمر رساندن سطوح طراحی شده‬ ‫عمل افراد و درنتیجه برنامهریزی واقعبینانه‬
‫عملکرد اطلاق میشود (بندورا‪.)1989 ،‬‬ ‫برای زندگی و تحقق هدفمند مفاهیم زندگی‬
‫است‪ .‬سلامت روان‪ ،‬توانایي عشق ورزیدن و‬
‫خوشبینی‪-‬بدبینی‪ :‬خوش بینی عبارتست از •‬ ‫خلق كردن است‪ ،‬نوعي حس هویت بر تجربه‬
‫توانایی طرفداری و موافقت با یک درک‬ ‫خود بهعنوان موضوع و عامل قدرت فرد‪،‬‬
‫مثبت از رویدادهای فعلی و آتی و چیزی‬ ‫كه همراه است با درك واقعیت درون و‬
‫است که توسط اکثر انسان ها تجربه می شود‬ ‫بیرون از خود و رشد واقعبینی و استدلال‬
‫و بدبینی نقطه مقابل این حالت محسوب می‬ ‫(تویتز‪.)2011 ،‬‬
‫شود و به صورت درک منفی از وقایع‬
‫پیرامون تلقی می شود (کارور‪ ،‬شیر و‬
‫سگراستون‪.)2010 ،‬‬

‫تعاریف مفهومی متغیرها‬

‫همرنگی‪ :‬همنوایی یا همرنگی با جماعت را میتوان نمایش رفتار یا عقایدی از شخص دانست •‬
‫که در نتیجهی ِاعمال فشار واقعی یا خیالی از طرف فرد یا گروهی از مردم به وجود آمده است‪.‬‬
‫همرنگی اجتماعی بهعنوان نتیجهای از جریان های اجتماعی ظاهر میشوند‪ .‬جریانهای‬
‫اجتماعی از قبیل همکاری‪ ،‬تقلید‪ ،‬ارتباط و حتی تعارض‪ ،‬سهم زیادی در اساس همرنگی‬
‫اجتماعی دارند‪( .‬زایونک‪.)1392 ،‬‬

‫بهزیستی اجتماعی‪ :‬گرینود‪ ،‬لانگ و دال سین (‪ )2013‬بهزیستی اجتماعی را «ارزیابی •‬
‫رفتارهای معنادار مثبت و منفی فرد در ارتباط با دیگران» تعریف میکنند و آن را یکی از‬
‫اساسیترین شاخصهای بهزیستی هر کشوری معرفی میکنند؛ که به کارا بودن فرد در جامعه‬
‫منجر میگردد (گرینود و همکاران‪ .)2013 ،‬همچنین‪ ،‬کیز (‪ )1998‬بهزیستی اجتماعی را به‬
‫عنوان گزارش شخصی افراد از کیفیت ارتباطات بین فردی آنها با دیگران تعریف می کند‪.‬‬

‫تعاریف مفهومی متغیرها‬

‫رفتارهای رأی دهی‪ :‬با نگاه روان شناختی‪ ،‬رأی دادن به عنوان یک رفتار سیاسی‪ ،‬همان •‬
‫ابراز نگرش اجتماعی در حوزه عمل سیاسی است‪ .‬نگرش های سیاسی در سایه استدلال‬
‫هایی ابراز می شوند که بیانگر نوع و سطح درگیری های برخاسته از نیازها و آرمان‬
‫های مشارکت گنندگان است‪ .‬در مباحث نگرش ها در روان شناسی اجتماعی دو گرایش‬
‫ابزاری و ابرازگر‪ -‬ارزشی مفهوم سازی شده است که به ترتیب دو نوع درگیری پیامدی‬
‫و ارزشی را به بار می آورد‪( .‬حکیم آرا‪.)1394 ،‬‬

‫•‬

‫تعاریف عملیاتی متغیرها‬

‫خودکارآمدی روانی‪ :‬عبارتست از نمره ای که فرد از مقیاس خودکارآمدی روانی شرر و •‬
‫مادوكس (‪ )1982‬به دست می آورد‪.‬‬

‫خوشبینی‪-‬بدبینی‪ :‬عبارتست از نمره ای که فرد در پاسخگویی به سوالات پرسشنامه خوشبینی •‬
‫شیر و کارور (‪ )1985‬به دست می آورد‪.‬‬

‫•‬ ‫سلامت روان ‪-25‬‬ ‫آزمون مقیاس‬ ‫فرد از‬ ‫ای که‬ ‫نمره‬ ‫‪SCL‬سلامت روان‪ :‬عبارتست از‬ ‫دست‬ ‫به‬
‫می آورد‪.‬‬

‫همرنگی‪ :‬عبارتست از نمره ای که افراد از پاسخگویی به سوالات پرسشنامه ی همرنگی ل‪• 72-‬‬
‫(لطفی‪ )1372 ،‬کسب می کنند‪.‬‬

‫بهزیستی اجتماعی‪ :‬عبارتست از نمره ای که فرد از آزمون بهزیستی اجتماعی کیز (‪ )1998‬به •‬
‫دست می آورد‪.‬‬

‫رفتارهای رأی دهی‪ :‬عبارتست از نمره ای که فرد از آزمون محقق ساخته رفتارهای رأی دهی •‬
‫به دست می آورد‪.‬‬

‫متغیرهای تحقیق‬

‫الف‪ :‬متغیر مستقل‪ :‬در این پژوهش خودکارآمدی روانی‪ ،‬خوشبینی‪-‬بدبینی‪ ،‬همرنگی‪• ،‬‬
‫بهزیستی اجتماعی و سلامت روان متغیرهای مستقل هستند‪.‬‬

‫ب‪ :‬متغیر وابسته‪ :‬در این تحقیق‪ ،‬رفتارهای رأی دهی‪ ،‬متغیر وابسته تحقیق است‪• .‬‬
‫ج‪ :‬متغیر کنترل‪ :‬رسیدن به سن رأی دهی‪ ،‬سابقه حداقل یک بار رأی دادن‪ ،‬عدم مصرف •‬

‫داروی روانپزشکی افراد شرکت کننده در طرح تحقیق‪ ،‬عدم اعتیاد به الکل و مصرف‬
‫مواد از متغیرهای کنترل تحقیق بود‪.‬‬

‫عوامل روانی‬

‫عوامل اجتماعی‬

‫سلامت روان‬ ‫رفتار رای دهی‬
‫خود کارآمدی روانی‬
‫‪-‬همنوایی‬
‫خوشبینی‪-‬بدبینی‬ ‫‪-‬بهزیستی‬
‫اجتماعی‬

‫مدل مفهومی تحقیق در حالت پیش فرض به شکل مقابل‬
‫میباشد‬

‫مدل مفهومی تحقیق‬

‫پیشینه پژوهش‬

‫پیشینه داخلی‬
‫پیشینه خارجی‬

‫پژوهشهای داخلی‬

‫عابدي اردكاني و جاوري (‪ )1396‬پژوهشی با عنوان بازاریابي سیاسي و فرآیند تصمیم گیري راي دهندگان؛ مطالعه •‬
‫موردي‪ :‬جوانان راي دهنده اصفهاني در دهمین دوره انتخابات مجلس شوراي اسلامي انجام دادند‪ .‬جامعه آماري این پژوهش‬
‫‪ 320‬نفر از جوانان ‪ 18‬تا ‪ 25‬سال شهر اصفهان است كه به صورت خوشه اي انتخاب شده اند‪ .‬نتایج تحقیق بیانگر آن است‬
‫كه بین متغیرهاي "درگیري ذهني"‪" ،‬دانش"‪" ،‬وفاداري"‪" ،‬رضایت" و "ثبات" با سه گروه راي دهنده فوق رابطه معنادار‬
‫وجود دارد؛ ولي بین دو متغیر "دانش" و "اطمینان" با سه گروه مذكور رابطه معنادار دیده نمي شود‪.‬‬

‫پژوهشهای داخلی‬

‫عابدي اردكاني و جاوري (‪ )1396‬پژوهشی با عنوان بازاریابي سیاسي و فرآیند تصمیم •‬
‫گیري راي دهندگان؛ مطالعه موردي‪ :‬جوانان راي دهنده اصفهاني در دهمین دوره‬
‫انتخابات مجلس شوراي اسلامي انجام دادند‪ .‬جامعه آماري این پژوهش ‪ 320‬نفر از‬
‫جوانان ‪ 18‬تا ‪ 25‬سال شهر اصفهان است كه به صورت خوشه اي انتخاب شده اند‪ .‬نتایج‬
‫تحقیق بیانگر آن است كه بین متغیرهاي "درگیري ذهني"‪" ،‬دانش"‪" ،‬وفاداري"‪،‬‬
‫"رضایت" و "ثبات" با سه گروه راي دهنده فوق رابطه معنادار وجود دارد؛ ولي بین دو‬
‫متغیر "دانش" و "اطمینان" با سه گروه مذكور رابطه معنادار دیده نمي شود‪.‬‬

‫پژوهشهای داخلی‬

‫معمار (‪ )1396‬پژوهشي جامعهشناختي درباره تاثیر دینيبودن و نوع مذهب برمشاركت •‬
‫سیاسي در ایران‪ :‬یك تحلیل كلاننگر انجام داد‪ .‬مقاله مذکور بخشي از یك پژوهش ملي و‬
‫معطوف به مساله تاثیر میزان دینيبودن و نوع مذهب برمیزان مشاركت سیاسي در ایران‬
‫بود كه از طریق یك تحقیق مقایسهاي درونكشوري با واحد تحلیل شهرستان ودر یك‬
‫مقطع زماني ‪ 16‬ساله صورت پذیرفته است‪ .‬یافتههاي این تحقیق نشان داد كه میانگین‬
‫میزان مشاركت در شهرستانهاي شیعهنشین و سنينشین در مقطع مورد بررسي‪ ،‬تفاوت‬
‫معناداري با یكدیگر داشتهاند‪ .‬اما برخلاف انتظار نظري و فرضیه تحقیق‪ ،‬ضرایب‬
‫استاندارد رگرسیوني سازه دینيبودن و مشاركت سیاسي براي هر دو دسته شهرستانهاي‬
‫شیعهنشین و سنينشین‪ ،‬همجهت و بهلحاظ شدت قریب به یكدیگر محاسبه شدهاند‪ .‬حاصل‬
‫آنكه ميتوانیم در بررسي ارتباط میان دینيبودن و مشاركت سیاسي‪ ،‬عامل نوع مذهب را‬
‫كنار بگذاریم و ارتباط میان ایندو را بهطور كلي و صرفنظر از تنوع مذهبي بسنجیم‪.‬‬

‫پژوهشهای داخلی‬

‫نیكفر و اكبري (‪ )1394‬پژوهشی با عنوان بررسي رفتار انتخاباتي شهروندان شهر •‬
‫نورآباد؛ در نهمین دوره انتخابات مجلس شوراي اسلامی انجام دادند‪ .‬در پژوهش مذکور‬
‫بر اساس پیمایشي كه در سطح شهر نور آباد صورت گرفت‪ ،‬تاثیر ساختارهاي قومي قبیله‬
‫اي و نقش نخبگان بر مشاركت شهروندان شهر نورآباد در انتخابات نهمین دوره مجلس‬
‫شوراي اسلامي بررسي شده است‪ .‬نتایج این مطالعه نشان مي دهد كه در جمعیت مورد‬
‫مطالعه در شهر نورآباد عواملي چون ساختارهاي قومي‪ -‬قبیله اي و نخبگان اعم از‬
‫سیاسي‪ ،‬قومي و مذهبي رابطه معناداري با مشاركت انتخاباتي دارند؛ به عبارت دیگر‪،‬‬
‫پاسخ دهندگان عوامل مذكور را موثر بر جهت دهي آراي خود دانسته اند‪ .‬رویكرد تحقیق‬
‫در این مقاله‪ ،‬توصیفي‪ -‬تحلیلي و روش آن پیمایشي و ابزار جمع آوري داده ها‪ ،‬به‬
‫صورت پرسشنامه است‪ .‬حجم نمونه نیز ‪ 380‬نفر در بین شهروندان بالاي ‪ 18‬سال از‬
‫كل ّیه اقشار و گروه هاي اجتماعي در شهر نورآباد برآورد شد‪.‬‬

‫پژوهشهای داخلی‬

‫حكیم آرا (‪ )1394‬پژوهشی با عنوان الگوي روان شناختي استدلال هاي راي دهندگان در •‬
‫انتخابات سیاسي بر پایه مفهوم درگیری انجام داد‪ .‬به منظور دسته بندی و الگوپردازی‬
‫استدلال های منتهی به رفتار رأی دهی بر پایه درگیری های مبتنی بر نگرش‪ ،‬در یک‬
‫مطالعه کیفی‪ ،‬با مراجعه به ‪ 345‬نفر از کسانی که دست کم یکبار در انتخابات ریاست‬
‫جمهوری شرکت کرده بودند پیرامون انگیزه و انتظاراتشان از منتخب مورد نظر‬
‫مصاحبه شد‪ .‬بیش از ‪ 3000‬استدلال جمع آوری و پس از عملیات پالایشی به ‪ 609‬گویه‬
‫کاهش یافت‪ .‬استدلال ها در چهار گروه در قالب یک جدول ‪ ،2×2‬بر پایه سطح و نوع‬
‫درگیری دسته بندی شدند‪ .‬نتایج نشان داد الگویی از سوگیری های استدلالی بر پایه سطح‬
‫و نوع درگیری های مبتنی بر نگرش قابل تمایز است‪ :‬سوگیری های نخبگان‪ ،‬متعهدان‪،‬‬
‫نیازگشا‪ ،‬و شخص‪-‬محور؛ که به ترتیب بر محور مطالبات مدنی‪ ،‬فرهنگی‪-‬ایدئولوژیک‪،‬‬
‫اقتصادی‪ -‬معیشتی‪ ،‬و روان شناختی قابل شناسایی است‪.‬‬

‫پژوهشهای داخلی‬

‫حاتمي و امامي (‪ )1392‬پژوهشی با عنوان تاثیر شكاف جنسیتي بر رفتار انتخاباتي زنان در •‬
‫شهر اصفهان انجام دادند‪ .‬این مقاله با استفاده از روش پیمایشي و جمعآوري داده از بین ‪230‬‬
‫نفر زن و مرد‪ ،‬در شرایط رايدهي در شهر اصفهان‪ ،‬نشان داد كه ‪ .1‬الگوي شكاف جنسیتي‬
‫سنتي یا محافظهكارتر بودن زنان نسبت به مردان در این جامعه آماري تفوق داشته است؛ ‪.2‬‬
‫تاثیر این شكاف جنسیتي سنتي در جامعه آماري زنان یكدست نبوده و عواملي مانند تحصیلات و‬
‫سن باعث كاهش یا افزایش میزان محافظهكاري زنان شده است؛ ‪ .3‬با تایید رابطه معنادار میان‬
‫جنسیت و رفتار تبعي زنان مشخص شد عواملي كه باعث كاهش میزان محافظهكاري زنان‬
‫شدهاند میزان رفتار تبعي زنان را نیز كاهش دادهاند‪ .‬درنهایت‪ ،‬مقاله متضمن این ایده كلیدي‬
‫است كه تاثیر عامل جنسیت بر رفتار انتخاباتي زنان را نباید صرفاً تاثیري از پیش تعیین شده‪،‬‬
‫بیولوژیك‪ ،‬و مبتني بر هویتهاي پایدار جنسیتي آنها دانست‪ ،‬بلكه رفتار انتخاباتي زنان رفتاري‬
‫چندلایه است كه تا حدي در متن اجتماع و از طریق عوامل غیرجنسیتي نیز برساخته ميشود‪.‬‬
‫همین برساختهشدن نسبي رفتار سیاسي زنان مشخص ميكند تا چه حد توجه به شیوههاي‬
‫توانمندسازي سیاسي زنان ضروري به نظر ميرسد‪.‬‬

‫پژوهشهای داخلی‬

‫امامی (‪ )1391‬پژوهشی با عنوان تحلیل تأثیر جنسیت بر رفتار انتخاباتی واجدین شرایط •‬
‫رأی در حوزه انتخابیه شهر اصفهان انجام داد‪ .‬برای انجام این پژوهش و آزمون شش‬
‫فرضیه‪ ،‬از روش پیمایش استفاده شد و طی آن ‪ 230‬پرسشنامه به تناسب جمعیت در‬
‫بخش های مختلف شهر توزیع گردید‪ .‬بر اساس نتایج حاصل شده در این تحقیق بین‬
‫متغیرهای محافظه کاری‪،‬گرایش به رفتار تبعی و اهمیت به ویژگی های ظاهری‪ ،‬مذهبی‬
‫کاندیداها و متغیر جنسیت رابطه معنادار وجود دارد به گونه ای که میانگین زنان برای‬
‫این متغیرها بیشتر از مردان است‪ .‬اما میان متغیرهای میزان اهمیت و شرکت در‬
‫انتخابات‪ ،‬میزان آگاهی های سیاسی و انتخاباتی و گرایش به سیاست خارجی مسالمت‬
‫آمیز و متغیر جنسیت رابطه معنادار وجود ندارد و میانگین این متغیرها میان زنان و‬
‫مردان تقریباً یکسان است‪.‬‬

‫پژوهشهای داخلی‬

‫قجري‪ ،‬آذین و ظفري (‪ )1390‬پژوهشی تحت عنوان عوامل موثر بر الگوي راي دهي •‬
‫مردم شهرستان اردل در انتخابات مجلس شوراي اسلامی انجام دادند‪ .‬حجم نمونه ‪330‬‬
‫نفر برآورد شد و پس از آن پرسشنامه ها توزیع و جمع آوري و پردازش و مورد تحلیل‬
‫واقع شدند‪ .‬داده هاي به دست آمده با استفاده از آماره هاي توصیفي و مدل سازي معادله‬
‫ساختاري مورد تحلیل واقع گردیدند‪ .‬اهم نتایج حاصله از این تحلیل عبارتند از‪ :‬اعتقادات‬
‫مذهبي‪ ،‬تحصیلات‪ ،‬نفوذ سیاسي‪ ،‬موقعیت اجتماعي‪ ،‬سوابق اجرایي و شجاعت کاندیداها‬
‫به عنوان الگوي راي دهي مردم شهرستان اردل شناخته شده است‪ .‬متغیرهاي گروه هاي‬
‫مرجع‪ ،‬تبلیغات‪ ،‬گروه دوستان‪ ،‬جامعه پذیري سیاسي‪ ،‬جماعت مردم‪ ،‬فشار گروهي‪،‬‬
‫خانواده و تعلق طایفه اي بر انتخاب این الگو تاثیر معناداري داشته است‪.‬‬

‫پژوهشهای داخلی‬

‫دارابي (‪ )1388‬پژوهشی تحت عنوان جامعهشناسي انتخابات و رفتار انتخاباتي در •‬
‫جمهوري اسلامي ایران انجام داد‪ .‬وی در نوشتار خود ضمن نقد‪ ،‬ارزیابي و تحلیل‬
‫مفهومي نظریات معطوف به انتخابات و رفتار انتخاباتي در پاسخ به این سوال كه در‬
‫جمهوري اسلامي رفتار انتخاباتي شهروندان با كدامیك از سه دسته الگوي نظري جامعه‬
‫شناسي‪ ،‬اقتصاد سیاسي و روانشناسي سیاسي قابل تبیین است‪ ،‬بر این فرضیه تاكید دارد‬
‫كه رفتار انتخاباتي پدیدهاي زمان پرورده‪ ،‬زمینه پرورده و مكان پرورده است‪ .‬وی معتقد‬
‫است که بدین خاطر نميتوان به فرا نظریهاي جهان شمول دست یافت كه چرایي و‬
‫چگونگي و محتواي راي دهي در همه كشورهاي جهان و حتي همه حوزههاي انتخابیه‬
‫درون یك واحد جغرافیایي را در سپهر آن مورد تحلیل و ارزیابي قرار داد‪.‬‬

‫پژوهشهای داخلی‬

‫باستاني‪ ،‬اعظم آزاده و سلطاني (‪ )1388‬پژوهشي با عنوان شبكه هاي اجتماعي و رفتار راي •‬
‫دهي جوانان در شهر مشهد انجام دادند‪ .‬به اين منظور تعداد ‪ 262‬پرسش نامه به روش پيمايش‬
‫و با استفاده از رويكرد تحليل شبكه در مناطق مختلف اين شهر اجرا گرديد‪ .‬در اين مطالعه‬
‫تجزيه و تحليل داده ها با استفاده از دو فايل‪ ،‬شبكه و پيوند‪ ،‬انجام شده است‪ .‬فايل شبكه‬
‫حاوي اطلاعات مربوط به پاسخگويان است و فايل پيوند که ماتريس اطلاعات اعضاي شبكه‬
‫(‪ 1360‬نفر) مي باشد‪ .‬تجزيه و تحليل نهايي داده ها بر مبناي ادغام دو فايل صورت گرفته‬
‫است‪ .‬نتايج به دست آمده حاکي از آن است که ويژگي کارکردي شبكه بر رفتار راي دهي‬
‫پاسخگويان تاثيرگذار است‪ .‬رفتار راي دهي اعضاي شبكه نيز به عنوان متغير پيش بين رابطه‬
‫معناداري با متغير تابع دارد‪ .‬در نهايت نتايج حاصله از پژوهش‪ ،‬بر نقش شبكه هاي فردي در‬
‫تشريح و تبيين رفتار راي دهي به طور مستقيم صحه مي گذارد‪.‬‬

‫پژوهشهای خارجی‬

‫نوریس (‪ )2015‬در فراتحلیل پیرامون الگوي پیپا نوریس که یكي از معتبرترین الگوها •‬
‫براي تبیین مشاركت سیاسي و مطالعهي رفتار رايدهي است‪ ،‬ویژگي این الگو را بهدلیل‬
‫جامعیت و فراگیر بودن آن می داند‪ .‬از نظر وی در این الگو از سه دسته نظریات كلان‪،‬‬
‫متوسط و خرد در تبیین مشاركت سیاسي نامبرده ميشود‪ .‬در سطح كلان دو مجموعه از‬
‫عناصر مطرح گردیده است‪ .‬گروه نخست‪ ،‬بر این امر تأكید ميكند كه ساختار دولت و‬
‫فضاي سیاسي در یک جامعه‪ ،‬تعیین كننده نوع و سطح مشاركت شهروندان است‪ .‬در‬
‫سطح میاني‪ ،‬از مفاهیمي تحت عنوان نظریات سازماني یا نظریات عوامل یا كارگزاران‬
‫بسیج یاد ميشود؛ بر این اساس‪ ،‬این اعتقاد وجود دارد كه در تبیین مشاركت سیاسي‬
‫شهروندان باید توجه بیشتري به نقش عوامل بسیج اجتماعي و سیاسي و شبكههاي‬
‫اجتماعي در فعالسازي و بسیج شهروندان مبذول داشت‪.‬‬

‫‪.‬‬

‫پژوهشهای خارجی‬

‫کوینتن (‪ )2013‬پژوهشی با عنوان بررسی تأثیر الگوهای فضایی و مکانی در رفتارهای •‬
‫نیابتی به بررسی نقش جغرافیاي انتخابات پرداخته است‪ .‬از نظر وی جغرافیای انتخابات‬
‫می تواند با بررسي الگوهاي فضایي‪ -‬مكاني این رفتار سیاسي و كشاندن آن بر روي نقشه‬
‫هاي جغرافیایي و تحلیلهاي آماري‪ ،‬دیدگاهي فراگیر و ژرف درباره مشاركت سیاسي از‬
‫طریق انتخابات را فراهم آورد‪.‬‬

‫پژوهشهای خارجی‬

‫جریت‪ ،‬باراجس و بولدن (‪ )2006‬در پژوهش های خود نشان مي دهند متغیر هایي مانند •‬
‫سن‪ ،‬جنسیت‪ ،‬دانش سیاسي‪ ،‬تحصیلات و منزلت اجتماعي‪ -‬اقتصادی که در مطالعات‬
‫متعارف‪ ،‬به طور معمول‪ ،‬رفتار رأی دهندگان را پیش بیني ميکنند‪ ،‬در اصل در محیطي‬
‫که در آن اطلاعات در دسترس افراد است‪ ،‬تأثیر خود را به جا ميگذارند‪.‬‬

‫نتایج پژوهش های سایمون و ویمن (‪ )2003‬رأي دهي را كنشي شبیه به تصمیم به •‬
‫خریدن كالا ميداند؛ انگیزههایي در فرد وجود دارد‪ ،‬این انگیزهها تحت تأثیر تبلیغات‬
‫كاندیداها تغییر ميكنند و وي بر اساس آنها انگیزههاي خود نسبت به ابعاد مختلف جهان‬
‫سیاسي را تعریف ميكند و در نهایت بر پایه تركیب انگیزههایش راي ميدهد‪.‬‬

‫پژوهشهای خارجی‬

‫آرتز (‪ )2003‬در یک مطالعه تجربي نشان داد است‪ ،‬افرادی که از مسائل سیاسي آگاهتر •‬
‫هستند و اطلاعات وسیع تری دارند‪ ،‬احسا اثربخشي بیشتری مي کنند و مشارکت بیشتری‬
‫به خرج ميدهند‪ ،‬چنان که هرگاه در معرض رسانه هدای جمعي و بویژه پیامهای‬
‫تلویزیوني قرار ميگیرند‪ ،‬در همه این زمینه ها تقویت مي شوند و در مقابل‪ ،‬افراد‬
‫نامطلع از مسائل سیاسي یا بدبین به سیاست و سیاستمداران‪ ،‬هر چه بیشتر در معرض‬
‫پیدام های سیاسي رسانه ها و بویژه تلویزیون قدرار مي گیرند و روحیه مشارکت گریزی‬
‫آنان تشدید ميشود‪.‬‬

‫پژوهشهای خارجی‬

‫كوتلر و بركویتز (‪ )2001‬در پژوهش خود با نام «دین و رفتار انتخاباتي در انگلستان» •‬
‫نشان داده اند افرادي كه رفتار مذهبي شدیدتر و یا بیشتري از خود بروز مي دهند به‬
‫حزب لیبرال دموكرات رأي میدهند تا احزاب محافظـه كار و در مقابل‪ ،‬افرادي كه از‬
‫اعتقادات مذهبي قويتري برخوردارند از احزاب محافظه كار حمایت ميكنند تا لیبرال‬
‫دموكرات‪.‬‬

‫الن بک (‪ )1982‬در پژوهشی به بررسی تأثیر عوامل مختلف بر مشارکت سیاسی •‬
‫نوجوانان آمریکایی پرداختند‪ .‬نتایج پژوهش مذکور حاکی از آن بود که پایگاه اقتصادی‪-‬‬
‫اجتماعی‪ ،‬مشارکت سیاسی والدین‪ ،‬مشارکت و فعالیت فرد در محیط های آموزشی و‬
‫‪ .‬گرایشات مدنی اولیاء دانش آموزان تأثیر زیادی در مشارکت سیاسی داشته است‬

‫روش پژوهش‬

‫فصل سوم‬

‫روش انجام تحقیق‬

‫این بررسی از حیث اجرا از نوع پژوهش های توصیفی‪ -‬همبسستگی (از نوع پیش بینی) •‬
‫میباشد و به لحاظ هدف نیز از جمله طرح های بنیادی است‪.‬‬

‫تحقیق همبستگی که خود زیر مجموعه تحقیقات توصیفی (غیر آزمایشی) است با این •‬
‫هدف انجام میشود که رابطه میان متغیرها را نشان دهد‪.‬‬

‫در مطالعات همبستگي دو متغیري‪ ،‬هدف بررسي رابطه دو به دو متغیرهاي موجود در •‬
‫تحقیق است‪.‬‬

‫در تحلیل رگرسیون هدف پیش بیني تغییرات یك یا چند متغیر وابسته (ملاك) با توجه به •‬
‫تغییرات متغیرهاي مستقل (پیش بین) است (دلاور‪.)1396 ،‬‬

‫جامعه‪،‬نمونه و روش نمونه گیری‬

‫‪1‬جامعه آماری‪• :‬‬
‫جامعه مورد مطالعه پژوهش حاضر عبارتست از کلیه افراد بالای ‪ 20‬سال شهر تهران که به •‬

‫سن قانونی رأی دادن رسیده بودند و حداقل یک بار در انتخابات شرکت کرده بودند‪.‬‬
‫حجم نمونه و روش نمونه گیری •‬
‫حجم نمونه‪ :‬حجم گروه مورد مطالعه شامل ‪ 400‬نفر بود‪• .‬‬
‫روش نمونهگیری‪ :‬روش انتخاب اعضای نمونه نیز با استفاده از روش خوشه ای چند مرحله ای •‬

‫بود‪ .‬به این صورت که ابتدا از بین مناطق شهری تهران‪ 4 ،‬منطقه به تصادف انتخاب و از هر‬
‫منطقه دو محله به تصادف انتخاب و نمونه گیری در میان افراد آن محلات و با مراجعه به درب‬
‫منازل یا مساجد و سایر مراکز تجمع افراد آن محله انجام گرفت‪.‬‬

‫ابزارهای پژوهش‬

‫در این بررسی از روش کتابخانه برای جمع آوری پیشینه پژوهشی و تحقیقاتی استفاده •‬
‫شد‪ .‬داده های پژوهش نیز با استفاده از توزیع پرسشنامه در میان اعضای نمونه به دست‬
‫آمد‪ .‬پرسشنامه پژوهش عبارتست از‪:‬‬

‫پرسشنامه خوشبینی‪ -‬بدبینی •‬
‫پرسشنامه بهزیستی اجتماعی کیز (نسخه کوتاه) •‬
‫‪SCL:‬پرسشنامه سلامت روان ‪• -25‬‬
‫پرسشنامه همرنگی اجتماعی •‬
‫)‪GSE‬پرسشنامه خودکارآمدی روانی شرر و مادوکس ( •‬
‫پرسشنامه رفتارهای رأی دهی •‬

‫پرسشنامه‬
‫خوشبینی‪-‬بدبینی‬

‫برای ارزیابی خوشبینی پاسخدهندگان‪ ،‬پرسشنامهی جهتگیری خوشبینانه یا بدبینانه به •‬
‫) که توسط شیر و کارور (‪ )1985‬طراحیشده است مورد استفاده قرار ‪LOT‬زندگی (‬
‫گرفت‪.‬‬

‫تعداد سوالات‪• 8:‬‬
‫پاسخ‪ 4:‬گزینه ای از بسیار موافقم تا بسیار مخالفم •‬
‫در نسخه اولیه ‪ 85/0‬بوده است‪ .‬در ایران کجباف‪ ،‬عریضی و ‪LOT‬پایایی مقیاس •‬

‫خدابخشی (‪ ،)1384‬پایایی کل پرسشنامه از طریق آلفا کرونباخ ‪ 74/0‬و پایایی مقیاس با‬
‫روش باز آزمایی با فاصله ‪ 28‬روز ‪ 87/0‬گزارش کردند‪ .‬در پژوهش حاضر نیز آلفای‬
‫کرونباخ ‪ 66/0‬بدست آمده است که پایایی قابل قبولی برای این پرسشنامه می باشد‪.‬‬

‫پرسشنامه بهزیستی اجتماعی کیز‬
‫فرم کوتاه‬

‫این پرسشنامه که توسط کیز در سال ‪ 1998‬تدوین شده است •‬
‫تعداد سوال‪• 15:‬‬
‫نمره گذاری‪:‬لیکرت ‪ 5‬درجه ای (‪ =1‬کاملاً مخالفم‪ =2 ،‬مخالفم‪ =3 ،‬نظری ندارم‪ =4 ،‬موافقم‪ =5 ،‬کاملاً موافقم) •‬

‫و گویه های ‪ 13 ،10 ،9 ،7 ،2‬و ‪ 15‬به صورت منفی نمره گذاری می شوند‪.‬‬
‫اعتبار این پرسشنامه به روش همسانی درونی (آلفای کرونباخ) ‪ 78/0‬گزارش شده است (کیز‪ .)1998 ،‬ا •‬
‫ین پرسشنامه در کشور ما توسط باباپور و همکاران (‪ )1389‬مورد هنجاریابی قرار گرفت‪ .‬این پژوهشگران •‬

‫میزان همسانی درونی این پرسشنامه را در نمونه ایرانی ‪ 78/0‬گزارش کردند‪.‬‬
‫علاوه بر این‪ ،‬فرم کوتاه پرسشنامه بهزیستی اجتماعی در داخل کشور توسط صفاری نیا‪ ،‬تدریس‪ ،‬محتشمی و •‬

‫حسن زاده (‪ )1393‬هنجاریابی شد‪ .‬در پژوهش صفاری نیا و همکاران (‪ )1393‬برای بررسی اعتبار مقیاس از‬
‫روش بازآزمایی استفاده شد و جهت بررسی روایی مقیاس از روش تحلیل عاملی تاییدی استفاده شد‪ .‬ضریب‬
‫همبستگی پیرسون میان نتایج دو بار اجرای پرسشنامه حاکی از اعتبار بالای پرسشنامه بود و نتایج تحلیل عاملی‬
‫تاییدی نشان دهنده برازش خوب مدل تک عاملی به شکل اولیه بیان شده توسط کیز (‪ )1998‬بود‪.‬‬
‫پایایی پرسشنامه بهزیستی اجتماعی در این پژوهش با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ ‪ 60/0‬به دست آمد‪• .‬‬
‫‪• Keyes‬‬

‫پرسشنامه‬
‫سلامت روان‬

‫(نجاریان و داوودی‪ ،)1380 ،‬استفاده شد‪SCL .‬مقیاس سلامت روان ‪• -25‬‬

‫تعداد سوال‪• 25:‬‬

‫مقیاس لیکرت پنج گزینه ای (به شدت‪ ،‬زیاد ‪،‬تا حدی‪ ،‬کمی و هیچ ) •‬

‫•‬ ‫اساس مقیاس‬ ‫مقیاس توسط نجاریان و داوودی‪ 1380 ،‬بر‬ ‫‪R‬این‬ ‫‪-90‬‬ ‫‪-SCL‬‬ ‫شده‬ ‫یابی‬ ‫اعتبار‬ ‫و‬ ‫ساخت‬
‫کلی میباشد‪.‬‬ ‫است و دارای نه خرده مقیاس و یک مقیاس‬

‫ابعاد این پرسشنامه عبارتند از‪ :‬بعد شکایت جسمانی‪ ،‬بعد وسواس جبری‪ ،‬بعد افسردگی‪ ،‬حساسیت بین •‬
‫فردی‪ ،‬اضطراب‪ ،‬پرخاشگری‪ ،‬بعد پارانویئد‪ ،‬بعد روانپریشی‪ ،‬فوبی‪.‬‬

‫•‬ ‫‪SC9L8‬بپ‪%‬دایسا‪L‬ی‪C‬تی‪S‬آم‪55‬د‪--.22‬‬ ‫بررسی گردید‪ .‬همسانی درونی‬ ‫محاسبه همسانی درونی و ضرایب بازآزمایی‬ ‫طریق‬ ‫از‬
‫م ًونث ‪ %97‬و در نمونه مذکر‬ ‫کل نمونه‪ ،% 97،‬در نمونه ‪ ،%97‬در نمونه‬ ‫‪ ،‬در‬

‫ضرایب اعتبار به شیوه بازآزمایی در کل نمونه ‪ ،%87‬در نمونه م ًؤنث ‪ %77‬و در نمونه مذکر ‪• %79‬‬
‫بدست آمد (نجاریان و داوودی‪.)1380،‬‬

‫پایایی این ابزار در این تحقیق به روش آلفای کرونباخ ‪ 73/0‬بدست آمد‪• .‬‬

‫پرسشنامه‬ ‫آزمون همرنگی یا همنوایی ل‪ 72 -‬توسط لطفی (‪ )1372‬ساخته شده است‪• .‬‬
‫همرنگی اجتماعی‬ ‫تعداد سوال ‪• 55‬‬
‫مقیاس لیکرت ‪ 4‬درجه ای (کاملاً موافقم ‪ ،3‬موافقم ‪ ،2‬تقریباً موافقم ‪ 1‬و مخالم ‪• .)0‬‬
‫در تحقیق لطفی (‪ )1373‬روایي صوری و محتوایی این ابزار توسط اساتید مورد تایید •‬

‫قرار گرفته و پایایي آن با روش آلفای کرانباخ مناسب گزارش شد‪.‬‬
‫در پژوهش شمسایي‪ ،‬کریمی‪ ،‬جدیدی و نیکخواه (‪ )1388‬نیز اعتبار پرسشنامه به روش •‬

‫آلفاي كرونباخ ‪ 91/0‬به دست آمد‪.‬‬
‫خط برش این پرسشنامه ‪ ، 43/87‬به این معنا كه نمره كمتر از آن نشان دهنده عدم •‬

‫همنوایي و نمره هاي بیشتر از آن نشانه همنوایي كامل است‪ .‬این خط برش در پرسشنامه با‬
‫استفاده از خطاي معیار اندازه گیري و فاصله اطمینان محاسبه شده است‪ .‬به این نحو كه‬
‫حد بالاي فاصله اطمینان به عنوان نقطه برش در نظر گرفته مي شود (لطفي‪.)1391 ،‬‬
‫در پژوهش حاضر ضریب آلفاي كرونباخ براي همرنگی اجتماعی ‪ 63/0‬به دست آمد‪• .‬‬

‫)‪GSE‬پرسشنامه خودکارآمدی روانی شرر و مادوکس (‬

‫این پرسشنامه توسط شرر و مادوكس (‪ )1982‬ساخته شده‪• .‬‬
‫تعداد سوال‪• 7:‬‬

‫این مقیاس سه جنبه از رفتار شامل ‪ -1‬میل به آغاز گری رفتار ‪ -2‬میل به گسترش تلاش برای کامل کردن تکلیف ‪ -3‬مقاومت در رویارویی با‬
‫موانع را اندازه گیری می کند‪.‬‬
‫نمرهگذاري آن بر اساس طیف لیکرت بوده‪ ،‬گزینههاي آن شامل كاملاً موافقم‪ ،‬موافقم‪ ،‬نه موافق و نه مخالف‪ ،‬مخالفم و كاملاً مخالفم میباشد‪.‬‬

‫شرر و مادوكس (‪ ،)1982‬میزان آلفاي كرونباخ این مقیاس را ‪ 86/0‬گزارش کردند‪• .‬‬
‫ضریب اعتبار این مقیاس با استفاده از روش دو نیمه كردن آزمون گاتمن برابر با ‪ 76/0‬و با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ ‪• 79/0‬‬

‫گزارش شده است‪.‬‬
‫در ایران علی نیا ضریب پایایی این آزمون را ‪ 74/0‬گزارش کردهاند (علی نیا‪• .)1382 ،‬‬
‫روایی و پایایی پرسشنامه در پژوهش براتی بختیاری (‪ )1376‬به میزان ‪ %79‬و همچنین در پژوهش گنجی ارجنگ و فراهانی (‪• )1388‬‬

‫به روش الفای کرونباخ ضریب پایایی ‪ %81‬است‪ .‬لذا این مقیاس از نظر آماری قابل توجیه می باشد‪.‬‬
‫در پژوهش حاضر ضریب آلفاي كرونباخ براي خودكارآمدي عمومي ‪ 78/0‬به دست آمد‪• .‬‬

‫پرسشنامه‬
‫رفتار رای دهی‬

‫این پرسشنامه توسط شهرام نیا‪ ،‬میلانی و کرمی راد (‪ )1394‬طراحی و ساخته شد‪• .‬‬
‫تعداد سوالات‪:‬نسخه اولیه پرسشنامه ‪ 10‬سوال بود که در پژوهش حاضر نیز پژوهشگر پس از •‬

‫بررسی نظر اساتید تعداد سوالات را به ‪ 15‬مورد افزایش داد‪.‬‬
‫این سوالات در طیف لیکرت ‪ 5‬تایی (خیلی زیاد=‪ ،5‬زیاد=‪ ،4‬تا حدودی=‪ ،3‬کم=‪ 2‬و خیلی •‬

‫کم=‪ )1‬نمره گذاری می شود‪.‬‬
‫البته سوالات ‪ 5 ،4‬و ‪ 15‬به صورت معکوس نمره گذاری می شوند (خیلی زیاد=‪ ،1‬زیاد=‪ ،2‬تا •‬

‫حدودی=‪ ،3‬کم=‪ 4‬و خیلی کم=‪.)5‬‬
‫روایی سازه و محتوایی این پرسشنامه توسط متخصصین حوزه رفتاررأی دهی در پژوهش •‬

‫شهرام نیا و همکاران (‪ )1394‬مورد بررسی و تأیید قرار گرفته و پایایی آن با استفاده از روش‬
‫آلفای کرونباخ در دو بار آزمایش در نمونه های ‪ 420‬نفره و ‪ 385‬نفره به ترتیب ‪ 63/0‬و‬
‫‪ 62/0‬محاسبه شده است‪.‬‬
‫در پژوهش حاضر نیز پایایی با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ برای پرسشنامه مذکور ‪• 81/0‬‬
‫به دست آمد که حاکی از پایایی مطلوب این مقیاس در پژوهش حاضر می باشد‪.‬‬