ความเป็นมา ของภาคเหนือ
คำ นำ ประเพณีไทยอันดีงามที่สืบทอดต่อกันมา นั้นล้วนแตกต่างกันไปตามความเชื่อ ความผูกผันของผู้คนต่อพุทธศาสนาและ การดำ รงชีวิต วิ ที่ประสานกับฤดูกาลและ ธรรมชาติอย่างชาญฉลาดของชาวบ้าน ในแต่ละท้องถิ่นทั่วแผ่นดินไทย เช่น ภาค เหนือประเพณีบวชลูกแก้วของคนใต้หรือ รื ชาวไทยใหญ่ที่จังหวัด วั แม่ฮ่องสอน ภาค อีสานประเพณีบุญบั้งไฟของชาวจังหวัด วั นครศรีธ รี รรมราช อารยธรรมไทยยังนำ มา ซึ่งการท่องเที่ยว เป็นที่รู้จักและประทับใจ แก่ชาติอื่น นับเป็นมรดกอันล้ำ ค่าที่เราคน ไทยควรอนุรักษ์และสืบสานให้ยิ่งใหญ่ ตลอดไป
สารบัญ คำ นำ 1 สารบัญ 2-3 แผ่นที่ภาคเหนือ 4 ประวัติ วั ติ ศาสตร์ 5 ภาคเหนือ 6 จังหวัด วั ในภาคเหนือ 7 ภูมิศาสตร์ 8 การแบ่งเขตการปกครอง 9 การศึกษา 10 การขนส่ง 11 อุทยานแห่งชาติ เชียงใหม่ 12 ......................เชียงราย 13 .....................ลำ พูน 14 ......................ลำ ปาง 15 ......................พะเยา 16 ......................อุตรดิตถ์ 17 ....................แม่ฮ่องสอน 18 ........................น่าน 19 .........................แพร่ 20 .....................เขื่อน 21 ....................เทือกเขาที่สำ คัญ 22 หน้า
สารบัญ หน้า 7 อาหารพื้นเมืองจังหวัด วั เชียงใหม่ 23-28 3 อาหารพื้นเมืองจังหวัด วั เชียงราย 29-31 5 อาหารพื้นเมืองจังหวัด วั น่าน 32-36 6 อาหารพื้นเมืองจังหวัด วั พะเยา 37-42 อาหารพื้นเมืองจังหวัด วั แพร่ 43-46 อาหารพื้นเมืองจังหวัด วั แม่ฮ่องสอน 47 อาหารพื้นเมืองจังหวัด วั ลำ ปาง 48 อาหารพื้นเมืองจังหวัด วั ลำ พูน 49 อาหารพื้นเมืองจังหวัด วั อุตรดิตถ์ 50
แผ่นที่ภาคเหนือ
ประวัติศาสตร์ บริเริวณพื้นพื้ที่ภาคเหนือนืเดิมดิ เป็น ป็ ที่ตั้ง ตั้ ของ อาณาจักจัรล้าน นา ซึ่ง ซึ่ พญามังมัราย ทรง สถาปนาขึ้น ขึ้ ในปี พ.ศ. 1835 จากการยุบรวมกันของ อาณาจักจัรในช่ว ช่ งยุคก่อน หน้า น้ คือ หิรัหิญรันครเงินยาง เชียชีงแสน และ หริภุริญภุ ชัยชั และสถาปนา เมือมืงหลวง อย่า ย่ งเป็น ป็ ทางการในปี พ.ศ. 1839 ในชื่อชื่นพบุรีศรีรีนรีคร พิงพิค์เชียชีงใหม่
ภาคเหนือ เป็นภูมิภาคที่อยู่ด้านบนสุดของ ไทย มีลักษณะ ภูมิประเทศอันประกอบไปด้วยเทือกเขาสลับซับซ้อน ต่อเนื่องมาจาก ทิวเขาชาน ใน ประเทศพม่า และ ประเทศลาว ภาคเหนือมี ภูมิอากาศแบบทุ่งหญ้า สะวัน วั นา เหมือนกับพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศ การที่มีพื้นที่อยู่เหนือระดับน้ำ ทะเลและมีเส้นละติจูด อยู่ตอนบนทำ ให้สภาพอากาศของภาคเหนือ เปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลอย่างเห็นได้ชัด เช่น มีฤดู หนาวที่หนาวเย็นกว่าว่ภูมิภาคอื่น ๆ ทางด้าน ประวัติ วั ติศาสตร์ของภาคเหนือมีความสัมพันธ์ทาง วัฒ วั นธรรมกับ อาณาจักรล้านนา
จังหวัดในภาคเหนือ ประกอบด้วย 9 จังหวัด จังหวัดเชียงราย จังหวัดเชียงใหม่ จังหวัดน่าน จังหวัดพะเยา จังหวัดแพร่ จังหวัดแม่ฮ่องสอน จังหวัดลำ ปาง จังหวัดลำ พูน จังหวัดอุตรดิตถ์ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.
ภูมิศาสตร์ ภูมิประเทศของภาคเหนือประกอบไปด้วยเทือกเขา น้อยใหญ่สลับซับซ้อน และมีพื้นที่สำ คัญของประเทศ หลายจุด เช่น พื้นที่ทางด้านตะวัน วั ตกสุดของประเทศที่ อำ เภอแม่สะเรีย รี ง จังหวัด วั แม่ฮ่องสอน พื้นที่ทางด้าน เหนือสุดของประเทศที่อำ ที่อำเภอแม่สาย จังหวัด วั เชียงราย จุดสูงสุดของประเทศที่ด ที่ อยอินทนนท์ จังหวัด วั เชียงใหม่ นอกจากนี้ ภาคเหนือยังเป็นพื้นที่แรกของประเทศที่ แม่น้ำ โขงไหลผ่าน โดยจุดแรกที่แม่น้ำ โขงไหลผ่าน ประเทศไทยอยู่บริเ ริ วณสามเหลี่ยมทองคำ อำ เภอ เชียงแสน จังหวัด วั เชียงราย ภาคเหนือมีพื้นที่รวมทั้งหมด 93,690.85 ตาราง กิโลเมตร คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 0.06 ของพื้นที่บนผิว โลก เขตแดนติดกับประเทศเพื่อนบ้านและภูมิภาคอื่น ๆ ของภาคเหนือ เรีย รี งตามเข็มนาฬิกา ได้แก่ ทิศตะวัน วั ตกและทิศเหนือติดกับประเทศพม่า ทิศเหนือและทิศ ตะวัน วั ออกติดกับประเทศลาว ทิศใต้ติ ต้ ติ ดกับภาคกลาง พื้นที่จังหวัด วั พิษณุโลก และ สุโขทัย ทางด้านตะวัน วั ตก เฉียงใต้มีพื้นที่ติดกับภาคตะวัน วั ตก บริเ ริ วณจังหวัด วั ตาก
การแบ่งเขตการปกครอง จังหวัด วั ในภาคเหนือ กำ หนดโดยคณะกรรมการภูมิศาสตร์แห่งชาติ เมื่อปี พ.ศ. 2521 และประกาศใช้โดยราชบัณฑิตยสถาน[2] เป็นการ แบ่งตามลักษณะทางภูมิศาสตร์ ประเพณี สังคม วัฒ วั นธรรมและ ภาษา เป็นการแบ่งระบบ 6 ภูมิภาค ประกอบไปด้วย 9 จังหวัด วั ตามลักษณะภูมิภาคตามธรรมชาติที่ติ ที่ ตั้งอยู่ในเขตภูเขา นอกจากการแบ่งตามราชบัณฑิตยสถานแล้ว ยังมีหน่วยงานที่เคย จัดแบ่งภูมิภาคของประเทศไทยขึ้นเพื่อกำ หนดแผนบริหริารงานด้าน เศรษฐกิจและสังคม ซึ่งเป็นการแบ่งภูมิภาคอย่างไม่เป็นทางการ ได้แก่ คณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ โดย กำ หนดให้ภาคเหนือมีทั้งหมด 17 จังหวัด วั [2] ประกอบด้วย 9 จังหวัด วั ภาคเหนือข้างต้น กับอีก 8 จังหวัด วั ได้แก่ จังหวัด วั ตาก พิษณุโลก สุโขทัย เพชรบูรณ์ พิจิตร กำ แพงเพชร นครสวรรค์ และ จังหวัด วั อุทัยธานี จังหวัด วั ทั้ง 9 ของภาคเหนือในการแบ่งเช่นนี้อาจเรีย รี กว่าว่ภาคเหนือ ตอนบน ซึ่งส่วนใหญ่เคยเป็นที่ตั้งของอาณาจักรล้านนามาก่อน (สำ หรับจังหวัด วั อุตรดิตถ์แ ถ์ ละจังหวัด วั ตากเคยเป็นบางส่วน) และมี ภาษาถิ่นเป็นคำ เมือง ส่วน 8 จังหวัด วั ที่เหลืออาจเรีย รี กว่าว่ภาคเหนือ ตอนล่าง ซึ่งมีศูนย์กลางอยู่ที่จั ที่จั งหวัด วั พิษณุโลกและจังหวัด วั นครสวรรค์ อันเป็นศูนย์กลางการคมนาคมที่สำ คัญ ปัจจุบันการ แบ่งแบบนี้ไม่นิยมใช้อ้างอิงในเอกสารของทางราชการและบทความ ทางวิชวิาการอื่น ๆ เนื่องจากราชบัณฑิตยสถานได้กำ หนดให้จังหวัด วั เหล่านี้ เป็นจังหวัด วั ในเขตภาคกลาง ยกเว้น ว้ จังหวัด วั ตากอยู่ในภาค ตะวัน วั ตก
มหาวิทวิยาลัยเชียงใหม่ มหาวิทวิยาลัยแม่ฟ้าหลวง มหาวิทวิยาลัยแม่โจ้ มหาวิทวิยาลัยพะเยา มหาวิทวิยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำ ปาง มหาวิทวิยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา เขตพื้นที่พายัพ เชียงใหม่ เขตพื้นที่เชียงราย เขตพื้นที่ลำ ปาง เขตพื้นที่น่าน มหาวิทวิยาลัยราชภัฏ กลุ่มภาคเหนือ วิทวิยาเขตเชียงใหม่ วิทวิยาเขตเชียงราย วิทวิยาเขตลำ ปาง วิทวิยาเขตอุตรดิตถ์ มหาวิทวิยาลัยนอร์ท-เชียงใหม่ มหาวิทวิยาลัยพายัพ เชียงใหม่ วิทวิยาลัยเชียงราย มหาวิทวิยาลัยเนชั่น ลำ ปาง สถาบันอุดมศึกษาที่สำ คัญ ได้แก่ การศึกษา
ท่าอากาศยานเชียงใหม่ ท่าอากาศยานแม่ฟ้าหลวง เชียงราย ท่าอากาศยานน่านนคร ท่าอากาศยานลำ ปาง ท่าอากาศยานแพร่ ท่าอากาศยานแม่ฮ่องสอน ท่าอากาศยานปาย ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (ลำ ปาง–งาว– พะเยา–เชียงราย–แม่สาย) ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 11 (อุตรดิตถ์– เด่นชัย–ลำ ปาง–ลำ พูน–เชียงใหม่) ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 101 (สุโขทัย– เด่นชัย–แพร่–น่าน–ด่านพรมแดน) ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 103 (งาว– ร้องกวาง) ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 105 (แม่สอด– แม่สะเรีย รี ง) การขนส่งทางอากาศ การขนส่งทางบก การขนส่ง
อุทยานแห่งชาติ อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย ปุ อุทยานแห่งชาติขุนขาน อุทยานแห่งชาติดอยผ้าห่มปก อุทยานแห่งชาติดอยเวีย วี งผา อุทยานแห่งชาติผาแดง อุทยานแห่งชาติแม่ตะไคร้ อุทยานแห่งชาติแม่โถ อุทยานแห่งชาติแม่วาง อุทยานแห่งชาติศรีล รี านนา อุทยานแห่งชาติห้วยน้ำ ดัง อุทยานแห่งชาติออบขาน อุทยานแห่งชาติออบหลวง จังหวัดเชียงใหม่
อุทยานแห่งชาติดอยหลวง อุทยานแห่งชาติขุนแจ อุทยานแห่งชาติลำ น้ำ กก อุทยานแห่งชาติภูชี้ฟ้า อุทยานแห่งชาติถ้ำ หลวงขุนน้ำ นางนอน จังหวัดเชียงราย
อุทยานแห่งชาติแม่ปิง อุทยานแห่งชาติดอยขุนตาล จังหวัด วั ลำ พูน
อุทยานแห่งชาติแจ้ซ้อน อุทยานแห่งชาติดอยจง อุทยานแห่งชาติแม่วะ อุทยานแห่งชาติถ้ำ ผาไท อุทยานแห่งชาติเขลางค์บรรพต จังหวัด วั ลำ ปาง
อุทยานแห่งชาติดอยภูนาง อุทยานแห่งชาติแม่ปืม อุทยานแห่งชาติภูซาง จังหวัด วั พะเยา
อุทยานแห่งชาติภูสอยดาว อุทยานแห่งชาติลำ น้ำ น่าน อุทยานแห่งชาติต้นสักใหญ่ จังหวัด วั อุตรดิตถ์
อุทยานแห่งชาติน้ำ ตกแม่สุรินริทร์ อุทยานแห่งชาติถ้ำ ปลา-น้ำ ตกผาเสื่อ อุทยานแห่งชาติแม่เงา อุทยานแห่งชาติสาละวินวิ จังหวัด วั แม่ฮ่องสอน
อุทยานแห่งชาติดอยภูคา อุทยานแห่งชาติขุนสถาน อุทยานแห่งชาติศรีน่ รีน่าน อุทยานแห่งชาติขุนน่าน อุทยานแห่งชาติแม่จริม ริ อุทยานแห่งชาตินันทบุรี อุทยานแห่งชาติถ้ำ สะเกิน จังหวัด วั น่าน
อุทยานแห่งชาติเวีย วี งโกศัย อุทยานแห่งชาติแม่ยม อุทยานแห่งชาติดอยผากลอง จังหวัด วั แพร่
เขื่อนของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตฯ ที่สำ คัญ ได้แก่ เขื่อนสิริกิริกิติ์ จังหวัด วั อุตรดิตถ์ เขื่อนแม่งัดสมบูรณ์ชล จังหวัด วั เชียงใหม่ เขื่อนแม่กวงอุดมธารา จังหวัด วั เชียงใหม่ เขื่อนกิ่วลม จังหวัด วั ลำ ปาง เขื่อนกิ่วคอหมา จังหวัด วั ลำ ปาง เขื่อน
ทิวเขาแดนลาว ทิวเขาถนนธงชัย ทิวเขาหลวงพระบาง ทิวเขาผีปันน้ำ ทิวเขาดอยมอนกุจู ทิวเขาดอยอินทนนท์ ทิวเขาขุนตาน ทิวเขาพลึง ทิวเขาดอยภูสอยดาว เทือกเขาที่สำ คัญ
7 อาหารพื้นเมืองจังหวัดเชียงใหม่ 1. ข้าวซอย ถ้าไม่ได้กินเมนูโด่งดังอย่างข้าวซอย ก็คงพูดไม่ได้ เต็มปากว่าว่มาถึงเชียงใหม่ ข้าวซอยถือเป็นอาหาร เมืองเหนือที่หลาย ๆ คนหลงรัก มาเชียงใหม่ทีไรก็ ต้องหาร้านข้าวซอยกินตลอด ด้วยความนุ่มของ เนื้อ ความหนึบของเส้นข้าวซอย และความหวาน มันของน้ำ แกง ทำ ให้ใคร ๆ ก็ต้องหลงรักเมนูนี้ แบบเทใจให้
2. น้ำ เงี้ยว นึกถึงเมนูอาหารเหนือที่เชียงใหม่ก็ห้าม พลาดเมนูน้ำ เงี้ยวอย่างแน่นอน โดย เฉพาะเมนูขนมจีนน้ำ เงี้ยวที่ใครต่อใครได้ ทานก็ตกหลุมรักไปตาม ๆ กัน เพราะใน น้ำ เงี้ยวมีทั้งเนื้อหมูนุ่ม ๆ เลือดไก่ต้มพูน ๆ น้ำ แกงข้น ๆ และที่ขาดไม่ได้ก็คือดอก งิ้ว แค่จานเดียวก็ได้รสสัมผัสถึงกลิ่นไอ อาหารเหนือแท้ ๆ
3. น้ำ พริกริอ่อง น้ำ พริกริอ่องเป็นน้ำ พริกริพื้นบ้านของภาคเหนือ ลักษณะเด่นของน้ำ พริกริอ่อง คือ จะมีสีส้ม ของสีมะเขือเทศและพริกริแห้ง ที่เคี่ยวจนเป็น น้ำ ขลุกขลิก มีน้ำ มันลอยหน้าเล็กน้อย นิยม รับประทานกับผักสดหรือ รื ผักต้มก็ได้ และที่ นิยมรับประทานร่วมกันอีกอย่างหนึ่งคือ แคบหมู ซึ่งจะทำ ให้ได้อรรถรสในการกินเพิ่ม มากขึ้น
4. น้ำ พริก ริ หนุ่ม ถ้าจะซื้อของฝากจากเชียงใหม่ก็คงขาดไม่ ได้กับเมนูน้ำ พริก ริ หนุ่ม หนึ่งในอาหารพื้น บ้านชื่อดังของทางเหนือที่เปรีย รี บเสมือน เป็นตัวแทนของชาวเชียงใหม่ เกิดจาก การนำ เอา "พริก ริ หนุ่ม" มาย่างไฟจนได้ที่ แล้วจึงนำ มาตำ รวมกับเครื่อ รื่ งเคราหลาก ชนิด อาทิ หอมแดง กระเทียม ปลาแห้ง ปลาร้า เกลือ เป็นต้น
5. ไส้อั่ว หนึ่งในอาหารพื้นเมืองและของฝากยอด นิยมทางภาคเหนือของประเทศไทย "อั่ว" หมายถึง กรอก หรือ รื ยัด ปกตินิยมใช้เนื้อ หมู มันหมู นำ มาปรุงรส ด้วยเครื่อ รื่ งเทศ โขลกละเอียด คลุกให้เข้ากัน แล้วกรอกลง ไปในไส้อ่อนของหมูที่เกลาจนบางแล้ว บิด ให้เป็นท่อนพอประมาณ จากนั้นนำ ไปย่าง ให้เกรีย รี ม จะทำ ให้มีกลิ่นหอมชวนรับ ประทานที่สุด
6. แกงฮังเล อาหารขึ้นชื่อของชาวเหนือล้านนา สุดยอด เมนูเด็ด แกงฮังเล หรือ รื แกงฮินเล เป็น อาหารที่มีรสชาติเค็ม-เปรี้ย รี้ ว มีต้นกำ เนิดมา จากประเทศพม่า ชาวไทยภาคเหนือและ แคว้น ว้ สิบสองปันนา ประเทศจีนนิยมรับ ประทานกัน มาเที่ยวภาคเหนือต้องได้กินสัก ครั้ง
7. ลาบหมูคั่ว ลาบเป็นอาหารพื้นบ้านอีกอย่างหนึ่งของ คนเหนือ เป็นอาหารที่นิยมทำ กินกันใน โอกาสพิเศษหรือ รื งานเลี้ยงหรือ รืในเทศกาล ต่าง ๆ ส่วนประกอบหลักของลาบหมู คือ เนื้อหมูสด และหัวใจสำ คัญที่สุดคือ "พริก ริ ลาบ" ที่ส่งกลิ่นหอมจากเครื่อ รื่ งเทศหลาก ชนิด หรือ รื จะเป็นลาบสุกที่เสิรมรสเผ็ดร้อน ได้อย่างถูกลิ้นชาวเหนือ
แกงโฮ๊ะ คำ ว่า ว่ โฮ๊ะ แปลว่า ว่ รวม แกง โฮ๊ะ ก็คือการนำ เอาอาหารหลายๆอย่าง มารวมกัน หรือ รื เวลาที่อาหารเหลือจาก การรับประทานคนเหนือก็จะนำ มาแกง โฮ๊ะหรือ รื คั่วคั่โฮ๊ะนั่นนั่เอง แกงโฮ๊ะจะมี รสชาติเผ็ดร้อน หอมเครื่อ รื่ งแกง รับ ประทานกับข้าวเหนียวหรือ รื ข้าวสวย ก็ได้ 1. 3 อาหารพื้นเมืองจังหวัด เชียงราย
2. ข้าวซอย คือ อาหารพื้นเมืองทางภาค เหนือของประเทศไทย เดิมเรีย รี กว่า ว่ ก๋วยเตี๋ยวฮ่อ เป็น อาหารที่คล้ายเส้นบะหมี่ ในน้ำ ซุปที่ใส่เครื่อ รื่ งแกง รสจัดจ้าน ในตำ รับ ดั้งเดิม ข้าวซอยจะมีส่วนประกอบของเนื้อ หมูหรือ รื เนื้อไก่หรือ รื เนื้อวัว วั มีเครื่อ รื่ งเคียงได้แก่ ผักกาดดอง หอมหัวแดง และมีเครื่อ รื่ งปรุง รส
3. ขนมจีนน้ำ เงี้ยว เป็นอาหารยอดนิยม ของคนล้านนา มานาน ประกอบด้วยเส้น ขนมจีน,เลือดหมู, เนื้อหมู, มะเขือเทศ เป็นหลัก มีทั้งสูตรเชียงราย (ใส่ดอกงิ้ว) สูตรเชียงใหม่ (ใส่เต้าเจี๊ยว) สูตรลำ ปาง (ใส่ถั่วเน่า) สูตรแพร่ (เป็นแบบน้ำ ใส) เป็นต้น
1. ไก่ทอดมะแขว่นว่ กลิ่นหอม ๆ แตะจมูก ความกรุบกรอบของหนังไก่ และ สัมผัสนุ่ม ๆ ของเนื้อปีก กินกับข้าวเหนียวร้อน ๆ บอกเลยว่าว่ ฟินสุด ๆ ส่วนความพิเศษของไก่ทอดมะแขว่นว่ที่ทำ ให้แตกต่างจากไก่ทอด ทั่วไป ก็คือ ความเผ็ดร้อนของ "มะแขว่นว่ " เครื่อ รื่ งเทศเด็ดของชาว ล้านนา ที่มีลักษณะคล้ายพริกริไทยดำ คนเหนือนิยมนำ มาทำ ปรุง อาหารเพื่อชูรสและดับกลิ่นคาว นอกจากนี้ยังมีสรรพคุณทางยา ช่วยบำ รุงโลหิต ขับลมในลำ ไส้ ถอนพิษฟกบวม โดยลักษณะทาง พฤกษศาสตร์ของมะแขว่นว่เป็นไม้ยืนต้น ความสูงประมาณ 5-10 เมตร มีหนามตามลำ ต้นและกิ่งก้าน ใบประกอบแบบขนนกเรีย รี ง สลับกัน ปลาบใบเรีย รี วแหลม ฐานใบไม่เสมอกัน ออกดอกเป็นช่อ ดอกมีขนาดเล็กสีขาว มีผลทรงกลมผิวแห้ง ผิวขรุขระ เมื่อแก่ผลจะ แตกเห็นเมล็ดสีดำ เป็นส่วนที่นำ มาปรุงอาหารนั่นเอง 5 อาหารพื้นเมือง จังหวัด น่าน
2. แกงส้มเมือง อีกหนึ่งอาหารพื้นเมืองน่าน ที่ไปแล้ว ควรได้ลองกินสักครั้ง ซึ่งเมนูนี้แตกต่างจาก แกงส้มภาคกลางคือ แกงส้มเมือง ใช้ขมิ้นทำ ให้ น้ำ แกงออกสีเหลือง พร้อมด้วยผักพื้นเมือง อาทิ ผักบุ้งเมือง ผักกูด และมะเขือเทศ พร้อมด้วย ปลาคัง เพราะเป็นปลาก้างน้อย แต่เนื้อเยอะ กินคู่กับข้าวสวยร้อน ๆ อร่อยเป็นที่สุด
3. แกงสะนัด ไม่ต้องแปลกใจหากรู้สึกไม่ค่อยคุ้นหูกับชื่อเมนูนี้สัก เท่าไรนัก เพราะเป็นอาหารถิ่นโบราณที่หากินยาก ในปัจจุบัน มีเฉพาะที่ "คุ้มเจ้าเมฆวดี ณ น่าน" อยู่ที่ชุมชนในเวีย วี ง อำ เภอเมืองน่าน สืบทอดโดย เจ้าชุติมา ณ น่าน ทายาทรุ่นที่ 4 ของเจ้าเมืองน่านองค์ที่ 64 (องค์สุดท้าย) โดยเมนูนี้เป็น อาหารที่ทำ กินในคุ้มตั้งแต่อดีต สมัยนั้นข้าหลวงรับใช้จะเข้า มาได้ก็ต่อเมื่อเจ้านายเรีย รี กหาหรือ รื เสิร์ฟขันโตก โดยสำ รับของ คุ้มเจ้าหลวงจะมีการส่งผัก-เสบียง เพื่อให้คนในแต่ละคุ้มไป ทำ อาหาร และเกิดอาหารชื่อแปลกอย่าง แกงสะนัด ที่มีความ หมายว่าว่ ใส่หนัก ๆ หรือ รืใส่เยอะ ๆ เน้นผักพื้นเมืองหรือ รื ผักที่ เหลือจากการประกอบอาหารมาต้มรวมกัน เช่น มะเขือเปราะ ถั่วฝักยาว ฯลฯ แล้วเพิ่มรสด้วยเครื่อ รื่ งปรุงท้องถิ่น เช่น หอม เจียว กะปิ น้ำ ปลาร้าต้มสุก และใบส้มป่อย
4. แกงอะยิอะเยาะ แกงที่มีชื่อจากภาษาพื้นเมือง คนน่านเข้าใจกันดี เพราะคำ ว่าว่อะยิอะเยาะ เป็นภาษาถิ่น มีความหมายว่าว่ อย่างละนิดอย่างละหน่อย ดังนั้น แกงผักอะยิอะเยาะ จึง หมายถึง แกงที่ใส่ผักอย่างละนิดละหน่อย หากอยากจะ ลองชิมละก็ แนะนำ ให้แวะไปที่ ชุมชนดอนมูล ตำ บลดู่ใต้ อำ เภอเมือง ซึ่งนอกจากจะเปิดโอกาสให้ได้ลิ้มรสความ อร่อยแล้ว ยังสามารถเรีย รี นรู้วิธีวิธี ทำ ร่วมกับคนในชุมชนได้ อีกด้วย โดยอาหารส่วนใหญ่เป็นผักตามฤดู เช่น ฟักทอง, ผักหวาน, บวบ, เห็ด และเห็ดฟาง ฯลฯ นำ มา ดัดแปลงเป็นเมนูท้องถิ่น ชูรสด้วยเครื่อ รื่ งแกงจาก หอมแดง กระเทียม พริกริชี้ฟ้าเขียว กะปิ เกลือ ที่นำ มา โขลกรวมกัน พร้อมกับเพิ่มกลิ่นด้วยปลาแห้ง
5. ไข่งามงอน อาหารประจำ คุ้ม "โฮงเจ้าฟองคำ " ที่ปัจจุบันกลายเป็นอาหารพื้นเมืองห้าม พลาดของจังหวัด วั น่าน ชื่อของเมนูมาจาก หน้าตาที่สวยงามของไข่หลังการปรุง เรีย รี บร้อยแล้ว แต่ทว่า ว่ ขั้นตอนการทำ ใช้ เวลานานบวกกับความพิถีพิถัน ทำ ให้ลูก หลานที่มาทำ หน้าหงิกงอน
6 อาหารพื้นเมือง จังหวัดพะเยา 1.แก๋งเห็ดห้า เห็ดห้าหรือ รื เห็นตับเต่า เป็นเห็ดที่นิยมรับ ประทานกันในภาคเหนือและภาคตะวัน วั ออก เฉียงเหนือ มักจะพบในช่วงต้นฤดูฝนใต้ต้น มะกอกน้ำ ต้นขนุน ต้นหว้า ว้ ต้นส้ม ต้น มะม่วง ซึ่งนิยมนำ มาทำ แกงหรือ รื ย่างกินเป็น อาหาร
2. ยำ ฮก “ยำ ฮก” (ยำ รก) เมนูอาหารพื้น บ้านเมืองเหนือที่ทำ ให้หลายๆ คน น้ำ ลายสอและอยากที่จะลิ้มลอง รสชาติอันแสนโอชะ
3. คั่วถั่วเน่า ถั่วเน่าเป็นอาหารพื้นเมืองของชาวเหนือ มีทั้งที่ เป็นแบบแผ่นเรีย รี กกันว่า ว่ ถั่วเน่าแผ่นและแบบห่อ ใบตองแล้วนำ ไปนึ่งบางพื้นที่เรีย รี นถั่วเน่าชนิดนี้ว่า ว่ ถั่วเน่าเมอะ ถั่วเน่าเป็นภูมปัญญาในการถนอม อาหารของคนโบราณที่สืบทอดกันมารุ่นต่อรุ่น จนถึงปัจจุบันสามารถนำ มาประกอบอาหารได้ หลากหลายประเภทและที่สำ คัญมีคุณค่าทาง โภชนาการมากมาย
4. ลาบหมู ถ้าพูดถึงอาหารเหนือหลายคนจะนึกถึง ลาบ ลาบถือว่า ว่ เป็นวัฒ วั นธรรมการกิน และเป็นอาหารชั้นเลิศของชาวเหนือ พ่อ อุ้ยเคยเล่าให้ฟังว่า ว่ “สมัยก่อนลาบจะได้ กินเฉพาะในงานวัน วั สำ คัญที่พิเศษเท่านั้น ในงานจะมีการล้มวัว วั ล้มควาย หรือ รื หมู เพื่อนำ มาทำ ลาบแบ่งปันสู่กัน
5. แก๋งผักหม แกงผักหม (แกงผักโขม) ผักหม(ผักโขม)ผัก พื้นบ้านขึ้นอยู่ทั่วไปตามแหล่งธรรมชาติเช่น ป่าละเมาะ ริม ริ ทาง ชายป่าที่รกร้าง ในบริเ ริ วณ สวนผัก สวนผลไม้ ไร่นาของชาวบ้าน ผักหมมี คุณค่าทางด้านสารอาหารมากมายมีโปรตีนสูง และที่สำ คัญสามารถนำ มาปรุงอาหารได้หลาก หลาย
6.ไข่ป่าม ไข่ป่าม อาหารพื้นบ้านภาคเหนือตี่ดู แสนธรรมดาแต่ขอบอกว่า ว่ แสนจะอร่อย ไข่ ป่ามเป็นอาหารพื้นบ้านภาคเหนือทำ จากไข่ ไก่ปรุงรสนำ มาใส่กระทงใบตองแล้วนำ ไป ปิ้งไฟ ขอบอกเลยว่า ว่ รสชาติแสนอร่อยมี กลิ่นหอมของใบตองนิดๆ เพิมความอร่อย ให้กับเมนูไข่
อาหารพื้นเมืิอง จังหวัดแพร่ อาหารพื้นบ้าน อาหารเมืองแพร่ สามารถแยกได้ดังนี้ แกง (ไม่ใส่กะทิ) และใช้ผักท้องถิ่นประกอบ ได้แก่ แกงผักเสี้ยว (ชงโค) แกงปี๋ (หัวปลี) จอผักกาด แกงแค แกงสะแล แกงขนุน แกง อ่อม ฯลฯ ยำ ส่วนมากใช้ผักและใส่เนื้อไก่บ้าง เช่น ยำ ชิ้นไก่ ยำ ผักเฮือก ยำ หน่อ ไม้ ยำ ผักกาดดอง ฯลฯ น้ำ พริกริ ได้แก่ น้ำ พริกริหนุ่ม น้ำ พริกริแดง น้ำ พริกริอ่อง น้ำ พริกริข่า น้ำ พริกริฮ้าน้ำ พริกริน้ำ ปู๋ ฯลฯ ลาบ ได้แก่ ลาบจิ้นหมู ลาบจิ้นเนื้อ ลาบไก่ หลู้ ฯลฯ ส้า ได้แก่ ส้าใบม่วง ส้ามะเขือแจ้ ส้ามะแตง ฯลฯ ต๋ำ ได้แก่ ต๋ำ แมงมัน ต๋ำ ไข่มดแดง ต๋ำ มะหนุน (ขนุน) ต๋ำ จี้กุ่ง ฯลฯ โสะ ใช้เครื่อรื่งเหมือนส้มตำ แต่ใช้ผลไม้อื่นแทนมะละกอ อั๊ก คือ การเอาปลาคลุกเครื่อรื่งปรุงแล้วห่อด้วยใบตอง ตั้งไว้บว้น กระทะใส่น้ำ เล็กน้อย เพื่อให้ปลาสุก แต่ให้น้ำ แห้ง จึงได้กลิ่นหอมใน การเผาปลาบนกระทะ นอกจากใช้ปลาแล้ว อาจใช้ ไก่ เห็ด ก็ได้ แอ๊บ คือการนำ เครื่อรื่งปรุงมาหมักกับเนื้อหมู หรือรืปลา แล้วห่อด้วย ใบตอง นำ ไปนึ่งให้สุกอาหารเมืองแพร่ นอกจากเหมือนอาหารในล้าน นาทั่วไปแล้ว อาหารเมืองแพร่ยังมีเครื่อรื่งปรุงอาหารที่เป็นเอกลักษณ์ ของตนเอง เช่น ลานแพร่ต้องใส่มะแขว่นว่ (พืชสมุนไพรชนิดหนึ่ง) นากจากลาบแล้วมะแขว่นว่ยังใส่ในอาหารอื่น ๆ เช่น แกงอ่อม แกงแค ต๋ำ ต่อ ต๋ำ มดส้ม ห่อนึ่ง ฯลฯ จนมีคำ กล่าวว่าว่ “ลาบสูตรห้า ถ้าแกง อ่อมสูตรเจ็ด” หมายถึง เครื่อรื่งปรุงลาบ ประกอบด้วย พริกริแห้งเผา เกลือ หมอแดง กระเทียมเผา ข่า มะแขว่นว่แต่ถ้าเป็นแกงอ่อม เพิ่ม อีก 2 อย่างคือ ปลาร้า กับผิดมะกรูด
น้ำ พริก ริ หนุ่ม
ลาบจิ้นหมู
แกงขนุน
อาหารพื้นเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน แกงฮังเล ข่างปอง แคบหมู ถั่วเน่าแผ่น ส่วยทะมิน อาละหว่า ว่
อาหารพื้นเมือง จังหวัดลำ ปาง ลาบลำ ปาง เป็นอาหารพื้นเมืองของภาคเหนือที่นิยมกินกัน มากที่สุดหรือ รื ถือว่าว่เป็นอาหารถิ่นของคนลำ ปางเลย ซึ่ง ลำ ปางก็นิยมรับประทานกัน คือ มีนำ เนื้อหมู วัว วั ที่ดิบมา ลาบแล้วใส่เครื่อ รื่ งปรุงรสที่มีรสเผ็ดจัด โดยลาบในภาคเหนือ นั้นส่วนใหญ่จะเป็นลาบดิบ และมีผักต่างๆ ได้แก่ แตงกวา กระถิ่น ฯลฯ รับประทานควบคู่ไปด้วย อาหารชนิดนี้ส่วน ใหญ่คนในภาคเหนือจะทำ รับประทานกันในเมื่อมีงานใหญ่ๆ เช่น งานแต่งงาน ขึ้นบ้านใหม่ ฯลฯ เพราะจะนำ มาเลี้ยงแขก ที่มาในงาน ส่วนความแตกต่างระหว่าว่งลาบลำ ปางกับลาบ เชียงใหม่คือ ลาบลำ ปางจะใส่มะแขว๋นว๋แต่ลาบเชียงใหม่จะ ไม่ใส่มะแขว๋นว๋