ROD 4660 ROD
3 4660 ROD
4 Spis Treści Od Podzamcza do Rzodkiewki 8
5 Co rośnie na działkach? Atlas domów, altan i małej architektury. 154 ROD - rodzinna opowieść działkowa 242
6 DJI_0625_Wrocław..jpg
7
8 Rozdział 1 Od Podzamcza do Rzodkiewki
9
10 DJI_0011_Rybnik_ROD_Energetyk.jpg
11
12 Antena, Dolinka, Eden, Jarzębinka, Malinka, Metalowiec, Energetyk, Poziomka, Storczyk, Zgoda, Las, Wiarus, Pompa, Jedność, Bratek, Czyżyk, Dobry Gospodarz, Grudka, Elektron, Fantazja, Górnik, Kabaczek, Krokus, Lepsze Jutro, Liliputek, Łączność,
13 Marzenie, Nadzieja, Nasza Wiosna, Obrońca, Odpoczynek, Oświata, Paprotka, Partyzant, Pionierów, Plon, Pokój, Polanka, Promyk, Przedświt, Przodownik, Przyjaźń, Pszczółka, Chwaścik, Radość, Raj, Samo Życie, Sielanka, Kopanka, Słonecznik, Spółdzielca, Tęcza, Tysiąclecie, Wisienka, Witaminka, Włókniarz, Wytchnienie, Zdrówko, Zgoda, Zorza, Źródło Zdrowia, Arka, Gwarancja, Jarzynka, Kabanosik, Łączność, Nasz Kąt, Nenufar, Przyszłość, Owoc Naszej Pracy,
14 Romantyk, Jarosz, Rozwój, Czterdziestolatek, Perła, Urzędowy, Meteor, Urodzaj, Błyskawica, Nowe Życie, Belferek, Elektron, Bankowiec, Wisienka, Przyszłość, Przydróżka, Węgielek, Zwycięstwo, Nauczyciel.
15 Wymienione nazwy stanowią jedynie niewielką część nazewnictwa Rodzinnych Ogrodów Działkowych (ROD) w Polsce (wszystkich takich obiektów jest 4660). Najwięcej odnajdujemy Relaksów i Kolejarzy, a najbardziej urzekł mnie Chwaścik., Dla mnie najważniejszy, bo osobisty, jest ROD Kopanka. W tych prawie pięciu tysiącach kompleksów ogrodowych (ROD-ów) jest około miliona zagospodarowanych działek. Przyjmując, że jedna działka przypada na przeciętną 4-osobową rodzinę, oznacza, że ogrody te aktywują około 4 milionów Polaków. Rodzinne Ogrody Działkowe są zjawiskiem mającym w Polsce swoje początki w roku 1897; zostały wówczas założone społeczne ogrody (obecnie ROD Kąpiele Słoneczne) w Grudziądzu przez doktora Jana Jalkowskiego. Większość ROD-ów (wcześniej POD, Pracownicze Ogrody Działkowe) powstało po II wojnie światowej do roku 1989. W okresie III Rzeczypospolitej nowych kompleksów działek pojawiło się już niewiele, ale, co bardzo ważne, nie zaczęły one znikać z krajobrazu naszego kraju, opierając się oczywistym próbom zawładnięcia ich terenami przez podmioty dysponujące brutalną siłą kapitału. ROD- y przetrwały i, dokonały tego, czego nie udało się wielu innym instytucjom i obiektom (zakładom przemysłowym, obiektom wpisanym do rejestrów zabytków czy niektórym obszarom cennym przyrodniczo). Niestety, gdy piszę ten tekst, poprzez planowane zmiany w przepisach dotyczących planów zabudowy, pojawiło się kolejne niebezpieczeństwo potencjalnie groźne dla
16 ROD-ów. Ogrody społeczne to zjawisko nie tylko polskie, ale również europejskie. Wolnemu rynkowi nie oparła się instytucja społecznych ogrodów na Słowacji, funkcjonują one zaskakująco dobrze w Niemczech (gdzie jest ich najwięcej, bo ponad milion), Danii, Szwecji czy Wielkiej Brytanii. Wydawać się może, że ogrody działkowe, które funkcjonują według ogólnopolskiego schematu, wyglądają niemal identycznie w każdym zakątku Polski. ROD-y mają jednak swoją osobowość wynikającą z ich, wielkości (od ROD-u Podzamcze w Wałbrzychu z 2 566 działkami po ROD Rzodkiewka w Warszawie z 12 ogrodami), zróżnicowanego położenia i indywidualność ich użytkowników, manifestującą się niepowtarzalnością ogrodów, którymi się opiekują. Publikacja, w której pokazujemy rezultaty naszej pracy nad projektem 4 660 ROD-ów składa się z trzech rozdziałów. Dwa pierwsze są pokłosiem moich i Franciszka Ammera wyjazdów po Polsce w 2023 roku. Są to dwa cykle fotografii, w których przyglądamy się Rodzinnym Ogrodom Działkowym w sposób odmienny. Pierwszy cykl zrealizowany dronem pokazuje je w ujęciu ogólnym, całościowym, a drugi koncentruje się na pojedynczej działce czy wręcz na jednostkowych na niej obiektach. Natomiast autorem trzeciego rozdziału jest Michał Janusiński. Jego projekt pokazuje społeczność ROD-u Orlik w Tychach. Głównym bohaterem jest jego dziadek Kazimierz i realizowana przez wiele lat fotograficzna, intymna opowieść o nim. Szczególnym elementem tego cyklu są opublikowane zapiski, swojego rodzaju pamiętnik, dziennik ogrodu, który prowadził dziadek autora. Warto się tym zapisanym ręcznym pismem stronom przyjrzeć bliżej i nie traktować ich tylko jako elementu graficznego, wzbogacającego projekt książki. Ten dziennik-pamiętnik, wypełniany niemal dzień po dniu, jest świadectwem czułości i prawdziwego sentymentu do małego skrawka ziemi i jest swoistym manifestem życia. Ostatnia kartka pamiętnika jest rodzajem ostatniego życzenia pana Kazimierza, który przechodząc bardzo ciężki zawał, mógł myśleć, że to jego ostatnie chwile. To krótki spis, bo składający się z pięciu lakonicznych i precyzyjnych próśb, które w całości dotyczą opieki nad ogrodem. Fotografie do swojego cyklu Od Podzamcza do Rzodkiewki wykonałem, wykorzystując dron jako swojego rodzaju „przedłużony statyw” i oczywiście instrument do wykonywania zdjęć lotniczych. Interesuje mnie położenie kompleksów ogrodowych w miastach w kontekście ich sąsiedztwa, którym często jest infrastruktura przemysłowa czy drogowa. Te lokalizacje wynikają głównie z faktu, iż ogrody zakładane były dla pracowników państwowych przedsiębiorstw, które to dysponowały gruntami w takich lokalizacjach. Współcześnie powstawanie tego rodzaju kompleksów ogrodowych wydaje się niemożliwe i to nie tylko w miejskich aglomeracjach, ale także poza nimi. I spowodowane jest to nie tyle brakiem chęci bycia członkiem takiej ogrodowej społeczności, bo jest to nadal pragnieniem wielu Polaków, tylko zupełnie czymś innym, a mianowicie na wolnym rynku, Państwo oddało pole podmiotom mającym finansową przewagę tak wielką nad przeciętnym mieszkańcem naszego kraju, że stało się to po prostu niemożliwe. Podczas kilkunastu podróży po Polsce zrealizowałem przy pomocy drona zdjęcia w większości największych aglomeracji miejskich w naszym kraju. Byłem m.in. w ROD-zie Energetyk w Rybniku, znajdującym się w bezpośrednim sąsiedztwie piątej co do mocy elektrowni w Polsce, w Gliwicach w ROD-zie Nad Kłod-
17 Maciej Rawluk Pomimo, iż uważam, że ROD-y położone w zabudowie miejskiej powinny dokonać korekty w wyglądzie i w funkcjonowaniu (estetyczne i pasujące do otoczenia granice ogrodów oraz wydzielenie z ROD- -ów część publicznych takich jak aleje spacerowe czy tereny udostępnione na ogólnodostępną rekreację) to jestem ich sympatykiem, entuzjastą i apologetą. Są nie tylko niezwykle ważnym elementem życia milionów Polaków, rezerwuarem bioróżnorodności w dużych i małych miastach, ale wraz z formatowaniem miejskiej przestrzeni, opłatami za wszystko za co opłaty można wprowadzić, zanikaniem płatności gotówką czy wszelką kontrolą naszej aktywności poprzez śledzenie urządzeń elektronicznych, którymi się posługujemy, są jedną z ostoi naszej zanikającej wolności.
18
19 Wałbrzych Podzamcze ROD DJI_0311_Wałbrzych_ROD_Podzamcze.jpg
20 DJI_0254_Wałbrzych_ROD_Podzamcze.jpg
21
22 DJI_0314_Wałbrzych_ROD_Podzamcze.jpg
23 DJI_0311_Wałbrzych_ROD_Podzamcze.jpg
24 DJI_0302_Wałbrzych_ROD_Podzamcze.jpg
25
26 Gliwice Nad Kołodnicą
27 ROD DJI_0071_Gliwice_ROD_Nad_Kłodnicą.jpg
28 DJI_0079_Gliwice_ROD_Nad_Kłodnicą.jpg
29
30 DJI_0054_Gliwice_ROD_Nad_Kłodnicą.jpg
31
32
33 Kraków Grzegórzki ROD DJI_0966_Kraków_ROD_Grzegórzki.jpg
34 DJI_0979_Kraków_ROD_Grzegórzki.jpg
35
36 DJI_0936_Kraków_ROD_Grzegórzki.jpg
37 DJI_0949_Kraków_ROD_Grzegórzki.jpg
38 DJI_0943_Kraków_ROD_Grzegórzki.jpg
39
40 Kraków Płaszów DJI_0887_0831_Kraków_ROD_Płaszów.jpg
41 ROD
42
43 ROD DJI_0852_Kraków_ROD_Słoneczny.jpg Kraków Słoneczny
44 DJI_0857_Kraków_ROD_Słoneczny.jpg
45
46 DJI_0851_Kraków_ROD_Słoneczny.jpg
47 DJI_0839_Kraków_ROD_Słoneczny.jpg
48 DJI_0816_Kraków_ROD_Wisła.jpg Kraków Wisła
49 ROD
50