ภูมิปัญญาเมนูอาหารจากพืชป่าชายเลน

แกงสม ปลานลิ กบั ยอดออ นสม หลากลม (เถาคนั )
เครอ่ื งปรงุ และส่วนผสม
• ยอดออ่ นและผลอ่อนสม้ หลากลม(เถาคัน)

• ขา่ • ตะไคร้

• หอมแดง • กระเทียม

• พรกิ แหง้ • มะขามเปยี ก

• เกลือ • กะป

• ปลานิล

วธิ ีการท�า

1. นา� ยอดออ่ นและผลส้มหลากลมล้างน้า� ใหส้ ะอาด
2. โขลกพริก กระเทียม ข่า ตะไคร ้ หอมแดง กะป  ใหล้ ะเอียดจนเปšนเครอ่ื งแกงส้ม
3. ลา้ งปลานลิ ตัดหัว ขอดเกลด็ ควกั ไส้ แลว้ หนั่ เปšนชิน้
4. ใส่น้�าเปล่าลงหม้อต้ังไฟให้เดือด ใส่เครื่องแกงส้มลงไป ตามด้วยปลานิล รอให้
เนื้อปลาสุกแล้วใส่ยอดอ่อนและผลอ่อนส้มหลากลม ปรุงรสด้วยน�้ามะขามเปียก เกลือ ชิมรสชาติ
ใหม้ รี สเผ็ดเปรี้ยวนา� เค็ม

ภาพส่วนผสมแกงส้มปลานลิ
กบั ยอดอ่อนสม้ หลากลม (เถาคนั )

ภาพวิธที �าแกงส้มปลานลิ กบั
ยอดอ่อนส้มหลากลม (เถาคัน)

924 ภูมิปญั ญา...
เมนอู าหารจากพชื ป่าชายเลน

นํ้าพริกโจรลูกเถาคนั

lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll

เคร่ืองปรงุ

ลูกเขาคนั พรกิ สด กะป  หอมแดง นา�้ ตาล

วธิ กี ารทา�

น�าลูกเถาคันมาเด็ดออกเปšนลูกๆ ล้างน�้าสะอาดแล้วน�ามาต้ม ค้ันเอาแต่น้�า หั่นพริกสด
เปนš ช้นิ เล็กๆ กะปย่าง นา� เครอ่ื งปรุงท้ังหมดมาผสมรวมกัน แลว้ โรยดว้ ยหอมแดงหัน่ ใช้รบั ประทาน
กบั ผกั ลวก ปลาย่าง ปลานง่ึ อรอ่ ยอยา่ บอกใคร

935ภมู ปิ ญั ญา...

เมนอู าหารจากพืชป่าชายเลน

เครื่องปรงุ แกงสม ลกู เขาคัน

• ลูกเขาคัน 400 กรัม
• ปลากกระบอกไข ่ ½ กโิ ลกรัม
• กะป 2 ชอ้ นโต๊ะ
• น้�าปลา
• น�้าตาล 2-3 ช้อนโตะ๊
2 ช้อนชา

เคร่ืองแกงสม้ 3 แวน่
1 ชอ้ นชา
• ขมิน้ 1 ชอ้ นชา
• เกลอื 5-6 กลีบ
• กะป 15-20 ดอก
• กระเทียม
• พริกแหง้

วิธที �า

1. น�าลกู เขาคันมาลา้ งให้สะอาด และนา� ไปตม้ ในน้�าเดอื ด และบ้ีลกู เขาคนั จนเละ
2. น�าน�้าลูกเขาคันท่ีบี้จนเละและมีน้�าเปร้ียวออก เอามาข้ึนไฟใส่เครื่องแกง จนเดือด
ใสป่ ลากระบอก หา้ มคนน้า� แกงเพราะจะทา� ใหค้ าว
3. ปรุงรสตามชอบด้วยน้�าปลา น้�าตาล กะป ตั้งไฟจนเดือด ตักเสิร์ฟŠพร้อมรับประทาน
กบั ข้าวสวยรอ้ นๆ

946 ภูมปิ ญั ญา...
เมนูอาหารจากพชื ป่าชายเลน

เครอ่ื งปรงุ ลูกเขาคันกวน

• ลกู เขาคัน 2 กิโลกรมั
• น�้าตาล 2 กโิ ลกรัม
• เกลือป่น 2 ชอ้ นชา
• น้�าเปลา่ 1 ลติ ร
• มะนาว 1 ผล

วธิ ที า�

1. ลูกเขาคนั ล้างใหส้ ะอาด น�ามาต้มในนา้� เดือดจน
สกุ และนา� ไปปั่นจนละเอยี ด
2. นา� มาตง้ั ไฟ ใสน่ า�้ ตาลทราย เกลอื กวนจนเหนยี ว
หนืด ใช้เวลากวนประมาณ 3-4 ชวั่ โมง
3. เมื่อกวนจนเหนียวได้ที่แล้วตักใส่ถาดที่โรยแป้ง
มนั ไวเ้ พอ่ื ไมใ่ หต้ ดิ ภาชนะ ตงั้ ทง้ิ ไวใ้ หเ้ ยน็ นา� มาคลงึ เปนš เสน้
ยาวๆ ตดั ให้ไดข้ นาดพอดีคา� หอ่ ในกระดาษแกว้ เพือ่ ความ
สวยงามและสามารถเก็บไว้รับประทานได้นาน มีรสชาติ
หวานอมเปรีย้ ว

เคล็ดลับ

ควรระวังอย่าให้ลูกเขาคันดิบแตกในขั้นตอนการล้าง เพราะจะท�าให้คันมาก เม่ือต้มแล้ว
มีรสเปรี้ยวและไม่คัน หากชอบเนื้อสัมผัสของขนมที่กรุบกรอบก็สามารถน�ามากวนท้ังเมล็ดได้
โดยไม่ต้องกรองออก เมื่อกวนจนได้ท่ีแล้วบีบน้�ามะนาวใส่ประมาณหนึ่งผล เพื่อให้มีความหนืด
เหนยี วมากยง่ิ ข้ึนและตัวขนมแวววาว

lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll

957ภมู ปิ ญั ญา...

เมนูอาหารจากพชื ป่าชายเลน

เคร่ืองปรงุ แยมลูกเขาคนั

• ลูกเขาคัน 1 กโิ ลกรัม
• น�า้ ตาล 2 กิโลกรมั
• เกลอื 1 ช้อนชา
• นา้� สะอาด 1 ลติ ร
• เจลาตนิ ผง 2-3 ช้อนโต๊ะ
• น�า้ มะนาว 1 ผล

วธิ ที า�

1. นา� ลกู เขาคนั มาลา้ งใหส้ ะอาดแลว้ ตม้ ในนา�้ เดอื ดจน
เป่„อย
2. ใส่น้�าตาลลงไปเคี่ยวในลูกเขาคันท่ีต้มในข้อหน่ึง
และใสผ่ งว้นุ หรอื เจลาตนิ ท่ลี ะลายในนา้� รอ้ นลงไป แล้วเค่ยี วไฟ
ออ่ นๆนาน ประมาณ 2 ชัว่ โมง
3. เม่ือเหนียวได้ที่แล้วใส่น�้ามะนาว ลงไปเล็กน้อย
เพิม่ ความแวววาวของเน้ือแยม

968 ภมู ิปญั ญา...
เมนูอาหารจากพืชป่าชายเลน

สาหร่ายทะเล (seaweed)

ถกู จัดอยูใ่ นกลุ่มพืชชน้ั ตา่� ที่ยังไมม่ รี าก ลา� ต้น และใบที่แทจ้ ริง ไม่มีระบบท่อล�าเลียงอาหาร
จากรากสู่ล�าต้นแบบพืชช้ันสูง เช่น หญ้าทะเล แต่จะใช้วิธีดูดซับน้�าและแร่ธาตุจากน�้าทะเลสู่
เซลล์ต่างๆ โดยตรง สาหร่ายทะเลเปšนพืชที่ไม่มีดอกและผล แต่แพร่กระจายพันธุ์ด้วยการ
สร้างสปอร์และแบ่งตัว ลักษณะของสาหร่ายมีมากมายหลายแบบ ตั้งแต่แบบท่ีเปšนแพลงก์ตอน
ลอยไปลอยมาในน�้า ซง่ึ พวกนีจ้ ะมขี นาดเล็กมองไม่เหน็ ดว้ ยตาเปล่า บางชนิดมเี ซลล์เดียว บางชนดิ
ก็จับตัวกันเปšนกลุ่ม หรือเปšนสาย จนถึงชนิดที่มีขนาดใหญ่เห็นเปšนต้นคล้ายกับพืชช้ันสูง
สาหรา่ ยทุกชนิดมคี วามสามารถในการสรา้ งอาหารโดยการสงั เคราะหแ์ สง ซง่ึ สารสังเคราะห์แสงท่ีอยู่
ในสาหรา่ ยแต่ละชนิดยงั สามารถใช้ในการแบ่งกลุม่ สาหร่ายทะเลได้ ดงั น้ี

สาหร่ายสีเขียว (green algae) กลุม่ Cholorophyceae เชน่ Caulerpa peltata
สาหร่ายสีน�้าตาล (brown algae) กล่มุ Phaeophyceae เช่น Dictyota cilialata
สาหร่ายสแี ดง (red algae) กลมุ่ Rhodophyceae เช่น Halymenia dutyillei

สาหรา‹ ยสเี ขยี ว สาหรา‹ ยสนี าํ้ ตาล สาหร‹ายสีแดง

จากการศกึ ษาท่ัวโลกพบสาหรา่ ยทะเลประมาณ 12,000 ชนดิ เปนš สาหร่ายสเี ขียว

4,000 ชนิด สาหร่ายสีแดง 6,000 ชนดิ และสาหร่ายสีน�้าตาล 2,000 ชนิด

ในขณะท่ีประเทศไทยพบสาหร่ายทะเลประมาณ 350 ชนิด เปšนสาหร่ายสีเขียว 100 ชนิด

สาหรา่ ยสีแดง 180 ชนิด และสาหรา่ ยสีนา้� ตาล 70 ชนดิ

นอกจากท�าหน้าท่ีดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์จากน้�าทะเลเพ่ือใช้ในการสังเคราะห์แสงแล้ว

สาหรา่ ยทะเลยังมีประโยชน์หลายอย่างกบั สตั ว์น้�าในทะเล และมนษุ ย ์ โดยเฉพาะการใช้เปšนอาหาร

สตั ว์น�้าในทะเลกนิ สาหร่ายเปšนอาหาร ใชเ้ ปนš ท่ีหลบภัย ที่อยอู่ าศยั แหลง่ อนบุ าลสัตวน์ า�้

มนุษย์เองก็ใช้สาหร่ายเปšนอาหารเช่นเดียวกัน โดยมีทั้งใช้บริโภคโดยตรง และน�ามา

แปรรูปเปšนผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น ใช้ในการท�าวุ้น เปšนส่วนประกอบในเคร่ืองส�าอาง และเวชภัณฑ์

ยาหลายชนิด เน่ืองจากสาหร่ายมีแร่ธาตุที่มีความจ�าเปšนต่อมนุษย์อยู่หลายชนิด เช่น แคลเซียม

คลอรนี โครเมียม โคบอลต์ ทองแดง (คอปเปอร์) ไอโอดนี เหล็ก แมกนเี ซยี ม ซีลเี นี่ยม โซเดี่ยม

ซัลเฟอร์ วานาเดียม และสังกะสี เปšนต้น อีกท้ังสาหร่ายยังมีศักยภาพในการช่วยลดภาวะโลกร้อน

โดยการช่วยดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ท่ีอยู่ในน้�า ด้วยการน�าคาร์บอนไดออกไซด์มาเปลี่ยนรูปเปšน

หนิ ปนู และสะสมไว้ตามลา� ต้นและใบ 979ภมู ปิ ญั ญา...

เมนอู าหารจากพืชปา่ ชายเลน

ตัวอย่างของสาหร่ายทะเลทม่ี ปี ระโยชน์
สาหรา่ ยพวงองนุ่ (Caulerpa racemosa) ใชล้ วกกินเปนš เครอ่ื งเคียงนา้� พริก

สาหร่ายผมนาง (Gracilaria tenuistipitata) นิยมน�าไปท�า ย�าสาหรา่ ยผมนาง

สาหร่ายขอ้ (Gracilaria salicomia) นา� ไปท�า ยา� สาหรา่ ยขอ้

สาหรา่ ยสแี ดง (Gelidella accerasa) ใช้ในการสกดั วนุ้

สาหร่ายสีแดง (Asparagopsis sp.) มีความ

สามารถในการต้านอนุมูลอิสระ ถูกน�าไปสกัดและเปšน
ส่วนผสมในเครื่องส�าอาง และอาหารเสริม

สาหร่ายใบมะกรดู (Halimeda macroloba)

มีศกั ยภาพช่วยลดโลกร้อน
นี้เปšนเพียงตัวอย่างหน่ึงของประโยชน์จากสาหร่าย
ทะเลเทา่ นนั้ แตส่ าหรา่ ยทะเลอกี หลายชนดิ ทม่ี ปี ระโยชน ์ หรอื
หลายชนิดอาจยงั ไม่มกี ารคน้ พบประโยชนท์ ีซ่ ่อนเรน้ อยู่ ซง่ึ ต้องอาศัยการศกึ ษาวิจัยต่อไปในอนาคต

สาหรา‹ ยพวงองุน‹ สาหร‹ายผมนาง สาหรา‹ ยขอŒ

สาหรา‹ ยสีแดง สาหร‹ายสแี ดง
(Gelidella accerasa) (Asparagopsis sp.)

19080 ภูมิปญั ญา...
เมนูอาหารจากพชื ปา่ ชายเลน

เมนอู าหารจากสาหร่ายทะเล (สาหร่ายสาย หรือ ลาโต๊ด)

นา้ํ พริกลาโตด

เคร่ืองปรงุ 25 เม็ด
2 ชอ้ นโตะ๊
• พริกข้หี นูสวน 1 ถ้วย
• กะปเ ผา ½ ชอ้ นชา
• มะพรา้ วคว่ั ต�าละเอยี ด 1 ถ้วย
• เกลอื 2 ชอ้ นโต๊ะ
• กะทิ 5 หัว
• นา้� มะขามเปยี ก 1 จาน
• หอมซอย
• สาหร่ายสายสด

วิธที า�

ต�าพริกข้ีหนูสวน กะปเผา เกลือให้ละเอียดตักใส่ถ้วย ใส่น้�ามะขามเปียก กะทิ
มะพร้าวคั่วต�าละเอียด หอมซอย คนให้เข้ากัน ชิมรสตามใจชอบ รับประทานกับสาหร่ายสด
และท่ีลมื ไมไ่ ด้ตอ้ งมีปลาทูหรือปลาหางแขง็ ยา่ งคกู่ บั น�้าพรกิ สาหร่ายสด กินเวลาเท่ียงอร่อยยง่ิ นกั

91901ภมู ปิ ญั ญา...

เมนอู าหารจากพชื ปา่ ชายเลน

แสมขาว

Avicennia alba BL.

ชอื่ พอ้ ง : A. marina (Forsk.) Vierh. Var. alba (Blume) Bakh.
วงศ์ : ACANTHACEAE
ชอ่ื อ่ืน : พพี เี ล(ตรงั ) ; แหม, แหมเล (ใต)้

เปšนไม้ยืนต้นขนาดกลาง-ใหญ่ สูง 8-20 เมตร ไม่มีพูพอน ล�าต้นแตกกิ่งระดับต�่า
เรือนยอดค่อนข้างกลม แผ่กว้าง หนาทึบ กิ่งห้อยลง เปลือกเรียบ สีเทา ถึงด�า มักจะมีสีสนิม
เกิดจากพวกเช้ือราติดตามกิ่งและผิวของล�าต้น มีรากหายใจรูปคล้ายดินสอยาว 15-30 ซม.
เหนอื ผิวดิน หนาแนน่ บริเวณโคนตน้

ใบ เปšนใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามสลับต้ังฉาก แผ่นใบรูปใบหอกแกมรี หรือรูปใบหอก

แกมขอบขนาน ขนาด 2-5 x 5-16 ซม. ปลายใบแหลม ถึงเรียวแหลม ฐานใบแหลมผิวใบ
ด้านบนสีเขียวเข้มเปšนมัน ด้านท้องใบมีขนยาวนุ่ม สีเทาอ่อน หรือสีเทาเงิน ถึงสีออกขาว แผ่นใบ
เมือ่ แหง้ จะเปนš สดี �า กา้ นใบยาว 1-2 ซม.

ดอก ออกเปšนช่อที่ปลายก่ิง หรือ ง่ามใบใกล้ปลายก่ิง เปšนช่อเชิงลด ยาว 3-8 ซม.

มขี นยาวนมุ่ สนี �า้ ตาลเหลืองหม่นปกคลุม ดอกมีขนาดเล็ก ดอกย่อยไม่มกี า้ นดอก เส้นผา่ ศนู ย์กลาง
0.4-0.6 ซม. กลีบเลี้ยง 5 กลีบ กลีบดอก 4 กลีบ ยาว 0.2 - 0.3 ซม. โคนกลีบติดกัน
สีเหลอื งส้ม เกสรเพศผู้ 4 อัน ออกดอกระหวา่ งเดอื นมกราคม – เมษายน

ผล รูปคล้ายพริก หรือ รูปไข่ เบี้ยว แบน ขนาด 1.5-2 x 2.5-4 ซม. ปลายผลมี

จะงอย เปลือกอ่อนนุ่ม สีเหลืองอมเขียว มีขนยาวนุ่ม สีเขียวอ่อน ผลแก่เปลือกจะแตกด้านข้าง
ตามยาวผล และมว้ นเปนš หลอดกลม แตล่ ะผลม ี 1 เมล็ด
เปšนไม้เบิกน�าที่ขึ้นได้ดีในพื้นที่ดินเลนอ่อนท่ีระบายน�้าดี ส่วนมากจะอยู่ในป่าเลนด้านนอกสุด
ส่วนท่ตี ดิ กับทะเล เปšนไม้ท่ชี ว่ ยให้มกี ารตกตะกอน ทา� ให้เกดิ แผ่นดนิ งอก
ใช้ประโยชนด์ า้ นสมุนไพรเชน่ เดียวกบั แสมด�า

1002 ภมู ิปญั ญา...
เมนอู าหารจากพืชปา่ ชายเลน

เมนูอาหารจากแสมขาว

สว่ นผสม ขนมเม็ดแสม

• เมด็ แสมขาว Avicennia alba Bl.

• น�้าตาล • กะทิ

• เกลอื • มะพรา้ วขูด

• แปง้ ขา้ วเจ้า • แปง้ มนั

วธิ กี ารท�า

1. น�าลูกแสมมาล้างแกะเปลอื กที่หมุ้ เม็ดแสมออก
2. น�าเม็ดแสมมาแช่ในน�้าขี้เถ้าหนึ่งคืน แล้วน�ามาต้มจนน้�าใส หรือจนเม็ดแสมหายขม
พักไว้ให้เยน็
3. น�าเม็ดแสมมาตา� ใหล้ ะเอยี ด พักไวก้ ่อน
4. ขูดมะพรา้ วทึนทกึ ให้เปนš เสน้ ๆ
5. ผสมเม็ดแสมท่ีต�าละเอียดกับ น้�ากะทิ แป้งข้าวเจ้า แป้งมัน น้�าตาล เกลือ ให้เข้ากัน
ชมิ รสชาตใิ ห้หวานมนั ใสม่ ะพร้าวขูดบางส่วนลงไปผสม (เหลอื มะพร้าวขูดอีกสว่ นไวโ้ รยหน้า)
6. เย็บใบตองเปšนกระทงสา� หรบั ใส่ขนม
7. น�าส่วนผสมมาหยอดลงในกระทงใบตอง แลว้ นา�
ไปนงึ่ 20 นาที พอขนมใกลจ้ ะสุกก็โรยหนา้ ดว้ ยมะพรา้ วขูด

ภาพส่วนผสมขนมเมด็ แสม

ภาพวธิ ีการทา� ขนมเมด็ แสม

1013ภมู ิปญั ญา...

เมนูอาหารจากพชื ป่าชายเลน

ขนมลูกแสม
เครอื่ งปรุง
1 กก.
• เนื้อลูกแสมขาวที่ตม้ และบดละเอยี ด 2 ขดี
• แป้งข้าวเหนยี ว 2 ขีด
• แป้งขา้ วจา้ ว 4 ขดี
• น้า� ตาล 3 ขดี
• มะพรา้ วขดู ผสมเกลือคร่ึงช้อนชา 2 ขดี
• นา้� มันพืช

วธิ ที �า

1. คดั เลือกลูกแสมกึ่งแก่กึ่งออ่ น นา� มาแกะเปลอื กและเอาเกสรออก
2. น�าไปต้มใหส้ กุ และรินน�า้ ทง้ิ 3 ครงั้
3. น�ามาผสมตามอัตราสว่ น ดงั นี้

• เน้ือลูกแสมท่ีบดละเอียด 1 กก.
• แปง้ ขา้ วเหนียว 2 ขดี , แปง้ ขา้ วจ้าว 2 ขีด
• นา�้ ตาล 4 ขดี , นา้� มนั พืช 2 ขดี
• มะพรา้ วขดู 3 ขีด ผสมเกลอื ครงึ่ ชอ้ นชา
4. น�าส่วนผสมที่ไดม้ าห่อ และนา� ไปน่งิ ประมาณ 20 นาท ี จะไดข้ นมลกู แสมทม่ี คี วามหอม
และหวานอรอ่ ย

lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll

1024 ภมู ปิ ัญญา...
เมนูอาหารจากพืชปา่ ชายเลน

ขนมลกู ชบุ เม็ดแสม

ส่วนผสม

• เมด็ แสมขาว Avicennia alba Bl.
• น้�าตาลทราย
• เกลอื
• ไข่เปดš
• กะทิ

วธิ ีการทา�

1. น�าเมด็ แสมขาวมาล้างและแกะเปลือกห้มุ เมด็ ออก
2. แชใ่ นนา้� ขเ้ี ถา้ หน่ึงคนื
3. นา� เมด็ แสมมาต้มจนนา�้ เปลย่ี นจากสีน้�าตาลเปšนน�้าใสๆ หรือจนเมด็ แสมหายขม
4. นา� เมด็ แสมมาตา� จนละเอยี ด
5. ตั้งกระทะ ใช้ไฟปานกลาง เติมน้�ากะทิ ใส่เม็ดแสมท่ีต�าละเอียดแล้ว ลงไป เติมน�้าตาล
เกลือ ชิมรสชาติหวานมัน (ต้องการเพิ่มรสชาติสามารถเติมมันต้มต�าละเอียดด้วยก็ได้) เสร็จแล้ว
พกั ไว้หน่งึ คนื
6. นา� สว่ นผสมมาปนœั เปนš เมด็ เลก็ ๆ (คลา้ ยขนมเมด็ ขนนุ )
7. ตอกไข่เปšดใช้แต่ไข่แดง แล้วกรองด้วยผ้าขาวบาง
เพ่อื ใหเ้ นอ้ื ไขแ่ ดงละเอยี ดยิง่ ขึน้
8. ต้งั กระทะเค่ียวนา้� ตาลใหเ้ ดอื ด
9. น�าเม็ดขนมท่ีปัœนไว้ ชุบไข่แดง แล้วหยอดลงใน
น้�าเชื่อมรอให้เม็ดแสมลอยข้ึนมา ใช้กระชอนช้อนข้ึนมาพักไว้
ใหเ้ ยน็ เพือ่ ใหไ้ ขแ่ ดงเกาะกับตัวเมด็ ขนมย่งิ ขึ้น

ภาพสว่ นผสมขนมเม็ดแสม

ภาพวิธีการทา� ขนมเม็ดแสม 1035ภมู ปิ ญั ญา...

เมนูอาหารจากพชื ป่าชายเลน

เหงอื กปลาหมอดอกมว่ ง

ช่อื วิทยาศาสตร์ : Acanthus ilicifolius L.
ช่ือวงศ์ : ACANTHACEAE
ลกั ษณะทางพฤกษศาสตร์ :

เปšนไม้พื้นล่างของป่าชายเลน เปšนไม้พุ่มล�าต้นเล้ือย หรือไม้ล้มลุกขนาดเล็ก สูง 0.50 -
2 เมตร รากพบทั้งรากค�้าจุน และรากหายใจซึ่งเกิดจากล�าต้นที่เอนนอน ล�าต้น ไม่มีเน้ือไม้
ล�าต้นแข็งต้ังตรง กลวงตามแนวจุดศูนย์กลาง มีหนามอ่อนๆ ตามข้อ แต่เมื่ออายุมากมักจะ
เอนนอน ล�าต้นแก่จะแตกก่ิงออกไป สีเหลืองอ่อนถึงเหลืองเข้ม ใบ เปšนใบเด่ียวขนาดใหญ ่
ออกเรียงตรงข้ามสลับตั้งฉาก มักมีหนามท่ีโคนก้านใบ 1 คู่ ใบเกลี้ยง ก้านใบยาว 1 -
1.5 เซนติเมตร แผ่นใบรูปหอก ขนาด 3 - 6.5 x 7 - 18 เซนติเมตร เรียวสอบลงมา
ทางฐานใบ ขอบใบเรียบ ปลายใบกลม หรือเปšนติ่งหนามหรือขอบใบเว้าหยักเปšนลูกคล่ืน
มีหนามแหลมที่ปลายหยัก หนามแหลมน้ีมักเกิดที่ปลายเส้นใบหลัก และมีหนามขนาดเล็กกว่า
แทรก ปลายใบเปšนสามเหล่ียมกว้างมีหนามที่ปลายใบ ใบสีเขียวอ่อนถึงเข้ม ดอกออกเปšนช่อ
ต้งั ตรงทีป่ ลายกิ่งแบบชอ่ เชงิ ลด ยาว 10 - 15 เซนติเมตร ดอกยอ่ ยไม่มีกา้ นดอก ออกรอบแกน
ประมาณ 20 คู่ ใบประดับล่างสุดของแต่ละดอกยาวประมาณ 0.5 เซนติเมตร ร่วงหลุดเร็ว
ใบประดับย่อยสีเขียวด้านข้าง 2 ใบ รองรับดอกมีความยาวประมาณ 0.7 เซนติเมตร เด่นชัด
และติดคงทน วงกลีบเลี้ยงมี 4 กลีบ สีเขียวอ่อนถึงสีน้�าตาลอมเขียว แยกเปšนกลีบล่าง และ
กลีบบน กลีบบนใหญ่กว่ากลีบล่าง วงกลีบดอกสมมาตรด้านข้าง ดอกบานเส้นผ่านศูนย์กลาง
3.5 - 4 เซนตเิ มตร กลีบในด้านบนสน้ั มาก ความยาวเท่ากบั กลีบเลี้ยงประมาณ 1 - 1.5 เซนติเมตร
กลีบล่างใหญ่แผ่กวา้ งและโค้งลง ปลายกลบี เวา้ เปนš 3 พตู ืน้ ๆ ยาว 2 - 2.5 เซนติเมตร เกสรเพศผู้
มี 4 อัน สีชมพู ดอกสีฟ้าหรือฟ้าอมม่วง หรือ สีน้�าเงินอ่อนหรือม่วงอ่อน มีสีเหลืองตรงกลาง
กลีบดอก เกสรเพศเมีย รังไข่เหนือ วงกลีบ ตอนบนเปšนจะงอย ภายในมี 2 ห้อง มีเม็ดไข่มาก
ก้านเกสรยาวพ้นระดับกลีบดอก ผล เปšนฝักมีสีเขียวเข้มเปšนมัน ขนาด 0.5 - 0.7 x 1.5 -
2.0 เซนติเมตร ที่ปลายมียอดเกสรเพศเมียแห้งติดอยู่ เม่ือแก่เปลี่ยนเปšนสีน้�าตาล ภายในมีเมล็ด
4 เมลด็

1046 ภูมปิ ญั ญา...
เมนูอาหารจากพืชปา่ ชายเลน

การใช้ประโยชน์และสรรพคุณ

ล�าต้นสดต�าให้ละเอียดฟอกฝีหรือแผลเรื้อรัง หรือน�ามาต้มเอาน�้าอาบแก้เปšนผดและผื่นคัน
ต�าผสมน�้ารักษาวัณโรค ซูบผอม ทาแก้โรคเหน็บชา ใบสดน�ามาต้มกิน เปšนยาแก้ไข้หัวลม
เบาหวาน ขับน�้าเหลืองเสีย พิษฝี แก้ฝีทรวง แก้โรคผิวหนังผื่นคัน แก้ประดง และแก้ฝีท้ัง
ภายนอกและภายใน เมล็ด ใช้ต้มรวมกับเมล็ดมะเฟ„อง เปลือกอบเชย และน�้าตาลกรวด เปšน
ยาแก้ไอ ขบั เลอื ด หรือน�าเมลด็ คว่ั ให้เกรยี ม ปน่ ละเอียด ชงกินกบั น�้าเปนš ยาแก้ฝ ี และขับโลหติ ระดู
ราก แก้หดื แก้ไอ ขบั เสมหะ หรอื รากสดต้มเอาน�า้ ดม่ื แก้โรคงูสวัด ตน้ และรากตา� กับขงิ ค้นั น้�าด่มื
แก้ไข้จับสั่น (ไข้หนาวส่ัน) ใช้หยอดตารักษาตาเจ็บตาแดง ต�ากับขมิ้นอ้อย พอกแก้พิษงู ทาแก้
ฟกชา้� บวม ตา� ผสมพรกิ ไทย น้า� ผึง้ ปœนั เปšนลกู กลอน เปนš ยาอายวุ ัฒนะ

1057ภูมิปญั ญา...

เมนอู าหารจากพืชป่าชายเลน

เมนอู าหารจากต้นเหงือกปลาหมอ

ยํากรุบกรอบดอกเหงอื กปลาหมอ
ส่วนผสม
• ดอกเหงือกปลาหมอ 2 ถ้วย
ถ้วย
• แป้งทอดกรอบผสมน�้าพอขน้ 1 ถ้วย

• น�้ามนั ส�าหรบั ทอด 2

ส่วนผสมนา้� ย�า 2 หัว
5 กลีบ
• หอมแดง 5 เมด็
• กระเทียม 2 ช้อนโตะ๊
• พรกิ ขี้หนูต�า 2 ชอ้ นโต๊ะ
• น้า� มะนาว 1 ช้อนโต๊ะ
• น้�าปลา 1 ชอ้ นโตะ๊
• น้า� ตาลปบี ½ ถ้วยตวง
• มะมว่ งหนั่
• กุง้ แหง้ เน้ือ

วิธีทา�

1. ผสมเครือ่ งปรุงน�า้ ยา� ทง้ั หมดเข้าดว้ ยกนั ชิมรสตามชอบ พักไว้
2. น�าดอกเหงือกปลาหมอไปชุปแป้งแล้วน�าไปทอดจนกรอบ ตักขึ้นใส่จาน ราดด้วยน้�าย�า
เสริ ์ฟทนั ที

1068 ภูมิปัญญา...
เมนอู าหารจากพชื ป่าชายเลน

ขา วเกรียบเหงือกปลาหมอ
เครอ่ื งปรงุ
500 กรมั
• ใบเหงอื กปลาหมอ 500 กรมั
• แป้งมนั
• เกลอื 1 ชอ้ นชา
• กระเทยี ม 6 กลบี
• พรกิ ไทย 1 ช้อนชา

วธิ ีท�า

1. นา� ใบเหงอื กปลาหมอมาปน่ั กบั นา้� สะอาด และนา�
มาต้มจนสกุ
2. น�าแป้งมันใส่น้�าใบเหงือกปลาหมอสุกที่ต้มและ
ยังรอ้ น ใสเ่ ครอ่ื งปรุงจนครบ นวดจนเขา้ กัน นา�้ ใสล่ งไปแค่
คร่ึงส่วนก่อน แล้วคอ่ ยๆเพ่มิ เตมิ สว่ นทเี่ หลอื ทีละนอ้ ย จน
นวดไดท้ ่ีก็หยุดเติมได ้
3. นวดได้ท่ีแล้วก็คลึงเปšนแท่งยาวๆ ขนาดพอ
ประมาณ แล้วเรียงใส่ภาชนะส�าหรับนึ่งใช้ผ้าขาวบางรอง
หรือใช้ผักที่มีใบใหญ่ๆ เช่นผักกาดขาวหรือกะหล�่าปลีรองก็ได้ น่ึงน้�าเดือดไฟแรงจนแป้งสุกใสใช้ได ้
นง่ึ สกุ แล้วพักให้เย็นจนแขง็ ตัว ของเอาพาสตกิ ห่อแล้วแช่ต้เู ยน็ ค้างไวค้ ืนหนึ่งก็ใช้ได ้ แปง้ จะแข็งได้ท่ี
และหัน่ เปนš แผ่นบางๆ ได้งา่ ย
4. เอาข้าวเกรียบมาเรียงใส่ถาดหรือจานตากแดดให้แห้งสนิท ไม่มีแดดก็ตากลมก็ได้ น�ามา
ทอดรบั ประทานเปนš ของกินเล่น อรอ่ ยและมกี ล่นิ หอม

lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll

1079ภมู ิปญั ญา...

เมนูอาหารจากพชื ป่าชายเลน

เหงือกปลาหมอดอกมว งชุบแปง ทอด
เครอื่ งปรุง
• ดอกเหงือกปลาหมอดอกมว่ งที่เร่มิ บาน 1 ถว้ ย

• แปง้ ทอดกรอบ 1 ถ้วย

• น�้าเปล่า ½ ถ้วย

• น�้ามนั พืช 2 ถ้วย

เครื่องปรุงนา�้ จม้ิ 10 เมด็
5 เม็ด
• พริกแหง้ 2 ช้อนโต๊ะ
• พริกขหี้ นูสด ½ ถ้วย
• น�้าตาลปบี 2 ถ้วย
• นา�้ มะขามเปยี ก 2 กลีบ
• น้�าเปลา่
• กระเทยี ม
• เกลือ

วธิ ีทา�

โขลกพรกิ แหง้ พรกิ ขี้หนูสด น้า� ตาลปบี เกลอื กระเทยี มเขา้ ดว้ ยกัน ตักใสห่ ม้อ เติมน�า้ เปล่า
น้�ามะขามเปียก คนใหเ้ ขา้ กันยกข้ึนตงั้ ไฟอ่อนๆ เค่ียวไปเรื่อยๆ ชิมรสตามชอบ ยกลงตักใสถ่ ้วย
ผสมแป้งทอดกรอบและแป้งข้าวจ้าวกับน�้าปูนใสคนให้เข้ากัน เทน�้ามันใส่กระทะตั้งไฟ
พอน้�ามันร้อน น�าดอกเหงือกปลาหมอลงชุบในแป้งท่ีผสมเสร็จลงทอดในน�้ามันที่ร้อนปานกลาง
ทอดไปเรอ่ื ยๆ จนมสี ีเหลอื งทอง รับประทานกับนา้� จมิ้ สตู รเด็ดไดอ้ รอ่ ยแบบรสชาตแิ ปลกดี

lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
lllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll

10180 ภูมปิ ญั ญา...
เมนอู าหารจากพืชปา่ ชายเลน

109

110

บรรณานุกรม

111

หนวยงานเจา ของ

ที่ปร�กษา
คณะผูจัดทำ

พมิ พคร้งั ที่ 4
จำนวนพิมพ
สงวนลิขสิทธ์�
อางองิ
เร�่อง/ภาพ
112