ЖМБ 10 СЫНЫП БЖБ

«Химия» пәнінен
Жиынтық бағалауға арналған әдістемелік ұсыныстар

10-сынып
(жаратылыстану-математикалық бағыт)

Нұр-Сұлтан – 2019

Әдістемелік ұсыныстар мұғалімге 10-сынып білім алушының «Химия» пәні бойынша
жиынтық бағалауды жоспарлау, ұйымдастыру және өткізуге көмек құралы ретінде
құрастырылған. Әдістемелік ұсыныстар10-сынып «Химия» пәні бойынша ұзақ мерзімді оқу
бағдарламасы негізінде дайындалған10-сыныпта жиынтық бағалау 1,2,3 және 4-тоқсандарда
өткізіледі.

Бөлім/ ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалаудың тапсырмалары мұғалімге Білім
алушылардың тоқсан бойынша жоспарланған оқу мақсаттарына жету деңгейін анықтауға
мүмкіндік береді.

Әдістемелік ұсыныстарда бөлім / ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалауды өткізуге
арналған бағалау критерийлері мен дескрипторлары бар тапсырмалар ұсынылған. Сондай-ақ,
жинақта білім алушылардың оқу жетістіктерінің мүмкін деңгейлері (рубрикалар)
сипатталған. Дескрипторлары мен балдары бар тапсырмалар ұсыныс түрінде берілген.

Тоқсандық жиынтық бағалауды өткізу үшін спецификация мен балл қою кестесі
ұсынылған. Спецификация стандартталған және оны тоқсандық жиынтық бағалауды
өткізуде басшылыққа алу міндеттелген.

Әдістемелік ұсыныс жалпы орта білім беретін мектеп мұғалімдеріне, мектеп
әкімшілігіне, білім беру бөлімінің әдіскерлеріне, критериалды бағалау бойынша мектеп,
өңірлік үйлестірушілеріне және басқа да мүдделі тұлғаларға арналған.

Әдістемелік ұсыныстарды дайындау барысында ресми интернет-сайттағы қолжетімді
ресурстар (суреттер, фотосуреттер, мәтіндер, аудио және бейнематериалдар) қолданылды.

2

СОДЕРЖАНИЕ
1-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУҒА АРНАЛҒАН ТАПСЫРМАЛАР ...........4

10.1А «Атомның құрылысы» бөлімі бойынша жиынтық бағалау ......................................... 4
10.1B «Элементтер мен олардың қосылыстарының периодты өзгеруі» және
10.1С «Химиялық байланыс» бөлімдері бойынша жиынтық бағалау................................... 8
10.1D «Стехиометрия» бөлімі бойынша жиынтық бағалау.................................................. 15
2-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУҒА АРНАЛҒАН ТАПСЫРМАЛАР .........21
10.2А «Термодинамикаға кіріспе» бөлімі бойынша жиынтық бағалау .............................. 21
10.2B «Кинетика» бөлімі бойынша жиынтық бағалау.......................................................... 28
10.2C «Химиялық тепе-теңдік» бөлімі бойынша жиынтық бағалау .................................. 32
3-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУҒА АРНАЛҒАН ТАПСЫРМАЛАР .........40
10.3A «Тотығу-тотықсыздану реакциялары» және 10.3В «Аналитикалық әдістер»
бөлімдері бойынша жиынтық бағалау .................................................................................... 40
10.3C «17-топ элементтері» және 10.3D «ІІ-топ элементтері»............................................. 46
бөлімдері бойынша жиынтық бағалау .................................................................................... 46
10.3E «Органикалық химияға кіріспе» бөлімі бойынша жиынтық бағалау ....................... 53
4-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУҒА АРНАЛҒАН ТАПСЫРМАЛАР .........59
10.4B «Галогеналкандар» бөлімі бойынша жиынтық бағалау ............................................. 66
10.4C «Спирттер» бөлім бойынша жиынтық бағалау ........................................................... 70

3

1-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУҒА АРНАЛҒАН ТАПСЫРМАЛАР
10.1А «Атомның құрылысы» бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Оқу мақсаты 10.1.2.1 «Нуклидтер» мен «нуклондар» ұғымының
физикалық мәнін түсіндіру

10.1.2.2 Қоспадағы химиялық элементтің табиғи
изотоптарының орташа салыстырмалы атомдық
массаларын есептеу

10.1.3.3 s, p, d, f – орбитальдарының пішіндерін
ажыратады

10.1.3.4 Алғашқы 36 химиялық элементтің электрондық
конфигурациясын жазу

Бағалау критерийі Білім алушы

 «Нуклид» және «нуклон» ұғымдарының мәнін
анықтайды

 Химиялық элементтің табиғи изотоптарының
орташа салыстырмалы атомдық массаларын және
субатомды бөлшектерін есептейді

 s, p, d, f – орбитальдарының пішіндерін суреттеп
көрсетеді

 Алғашқы 36 химиялық элементтің электрондық
конфигурациясын құрады

Ойлау дағдыларының Білу және түсіну
деңгейі Қолдану

Орындалу уақыты 20 минут

1. Ұғымның атауы мен физикалық мәні арасындағы сәйкестікті көрсетіңіз:

Ұғымның атауы Физикалық мәні

А) Нуклон 1) заттың ең кіші бөлінбейтін бөлшегі
B) Нуклид 2) атомдардың түрлері
3) ядроның құрамына кіретін бөлшектер
4) оң зарядталған бөлшек

А______, B_______,

2. (a) Табиғатта магнийдің үш изотопы кездеседі: 24Mg - 79,7%; 25Mg - 9,8% және
26Mg - 10,5%. Магний атомының орташа салыстырмалы атомдық массасын
есептеңіз:

A. 25,204

B. 24,308

C. 26,204

D. 23,305
(b) Төменде берілген кестені толтырыңыз:

протон нейтрон электрон

24Mg2+

4

26Mg

25Mg

3. Орбитальдар (электрондық бұлттар) бір-бірінен өздерінің энергиялары, пішіндері
және кеңістіктегі орналасу бағыттары арқылы ажыратылады. Орбитальдарды ѕ-, p-,
d-, f- әріптерімен белгілейді. Координат өстерін ядро орталығы және орбитальдың
орталық центрі ретінде қабылдай отырып ѕ-, p-, d- орбитальдарының пішінін салып
көрсетіңіз.

____- орбиталь ____- орбиталь ____- орбиталь

4. (a) Ванадий – ауыспалы металл. Ванадий элементінің электрондық
конфигурациясын көрсетіңіз

A) 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d2 4s3

B) 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d3 4s2

C) 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d4 4s1

D) 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d5
(b) Ванадий атомы екі түрлі ион түзеді: V2+ және V3+. Екі ионның электрондық
конфигурациясын жазыңыз.

V2+

________________________________________________________________________
V3+

________________________________________________________________________

5

Бағалау критерийі Тапсырма Дескриптор Балл
№ Білім алушы
«Нуклид» және «нуклон» 1 нуклид терминін түсіндіреді; 1
2 нуклондарға анықтама береді; 1
ұғымдарының мәнін 1
3
анықтайды; 1
1
Химиялық элементтің изотоптардың пайыздық мөлшері 1
орташа 1
табиғи изотоптарының бойынша элементтің 1
массасын 1
орташа салыстырмалы салыстырмалы атомдық

атомдық массаларын және есептейді;

субатомды бөлшектерін протондар санын есептейді;

есептейді; нейтронды есептейді;

электронды есептейді;

s, p, d, f – ѕ-орбитальды салып көрсетеді;

орбитальдарының p - орбитальды салып көрсетеді;
d- орбитальды салып көрсетеді;
пішіндерін суреттеп

көрсетеді;

Алғашқы 36 химиялық 4 элементтің электрондық құрылысын 1

элементтің электрондық жазады;

конфигурациясын жазады; ионның электрондық конфигурациясын 1

жазады.

Барлығы 11

6

«Атомның құрылыс
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ат

Білім алушының аты-жөні ____________________________________

Бағалау критерийі Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төмен
Орта

«Нуклид» және «Нуклид» және «нуклон» «Нуклид

«нуклон» ұғымдарының ұғымдарының мәнін анықтауда нуклонда

мәнін анықтайды қиналады жібереді

Химиялық элементтің Химиялық элементтің табиғи Изотопта
элементт
табиғи изотоптарының изотоптарының орташа массасын
электрон
орташа салыстырмалы салыстырмалы атомдық

атомдық массаларын массаларын және субатомды

және субатомды бөлшектерін есептеуде қиналады

бөлшектерін есептейді

s, p, d, f – s, p, d, f – орбитальдарының ѕ-орбита
орбитальдарының пішіндерін суреттеп көрсетуге орбиталь
пішіндерін суреттеп қиналады салып кө
көрсетеді

Алғашқы 36 химиялық Алғашқы 36 химиялық элементтің Элемен
элементтің электрондық электрондық конфигурациясын жазған
конфигурациясын құрып жазғанда қиналады конфиг
құрады қателік

7

сы» бөлімі бойынша
та-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрик

________

Жоғары

д» терминін түсіндіргенде/ «Нуклид» және «нуклон»
арға анықтама бергенде қателіктер ұғымдарының мәнін дұрыс
і анықтайды

ардың пайыздық мөлшері бойынша Химиялық элементтің табиғи
тің орташа салыстырмалы атомдық
н есептеуде/протонды/нейтронды/ изотоптарының орташа
нды есептегенде қателіктер жібереді
салыстырмалы атомдық

массаларын және субатомды

бөлшектерін есептейді

альды салып көрсетуде / p - s, p, d, f – орбитальдарының
ьды салып көрсетуде; d- орбитальды пішіндерін дұрыс суреттеп
өрсетуде қателіктер жібереді көрсете алады

нттің электрондық құрылысын Алғашқы 36 химиялық элементтің
электрондық конфигурациясын
нда/ ионның электрондық дұрыс құрады

гурациясын құрып жазғанда

ктер жібереді

7

10.1B «Элементтер мен олардың қосылыстарының периодты өзгеруі» және
10.1С «Химиялық байланыс» бөлімдері бойынша жиынтық бағалау

Оқу мақсаты 10.2.1.1 Химиялық элемент атомдарының физикалық

қасиеттерінің өзгеру заңдылықтарын сипаттау: радиусы,

иондану энергиясы, электронтартқыштық,

электртерістілік және тотығу дәрежесі

10.1.4.7 Ковалентті байланысты қосылыстар үшін «нүктелер

мен айқыштар» диаграммасын құрастыру

10.1.4.8 Иондық байланыстың қарама-қарсы зарядталған

иондардың электростатикалық тартылуы нәтижесінде

түзілетіндігін түсіну

10.1.4.11 Металдық байланыстың табиғатын және оның

металдардың физикалық қасиеттеріне әсерін түсіндіру;

Бағалау критерийі Білім алушы

 Химиялық элемент атомдарының қасиеттерінің өзгеру
заңдылықтарын: радиусы, иондану энергиясы,
электронтартқыштық, электртерістілік және тотығу
дәрежесін сипаттайды

 Ковалентті байланысты қосылыстар үшін «нүктелер мен
айқыштар» диаграммасын құрастырып, байланыстың
түзілу мәнін түсіндіреді

 Иондық байланыстың қарама-қарсы зарядталған
иондардың электростатикалық тартылуы нәтижесінде
түзілетіндігін сипаттайды

 Металдық байланыстың табиғатын және оның
металдардың физикалық қасиеттеріне әсерін түсіндіреді

Ойлау дағдыларының Білу және түсіну

деңгейі Қолдану

Орындалу уақыты 20 минут

Тапсырма

1. (а) Азот молекуласындағы электрондардың таралуының қайсысы дұрыс?
A

B

8

C
D

(b) «Нүктелер мен айшықтар» диаграммасы арқылы оттегі молекуласындағы
химиялық байланыстың түзілуін бейнелеңіз.

2. Натрий мен фтор әрекеттесіп натрий фторидін түзеді.
(а) Түзілген натрий фторидіндегі байланыстың типін анықтаңыз:

_______________________________________________________________________
(b) Реакция нәтижесінде түзілген натрий және фтор ионындағы бөлшектер санын
берілген суреттегі сұрақ белгісінің орнына жазып толықтырыңыз.

9

(с) Реакция нәтижесінде түзілген әрбір ионның электрондық конфигурациясын
көрсетіңіз:
Натрий Na + ________________
Фтор F- ________________
(d) Натрий мен күкірт атомдары арасында иондық байланыстың түзілуін
бейнелеңіз.

Натрий Күкірт (2,8) (2,8,8)
(2,8,1) (2,8,6)

3. Суретте бір химиялық байланыстың түрі ұсынылған.
(а) Химиялық байланыстың түрін анықтаңыз.

__________________________________________

(b) Берілген байланыс түріндегі заттың

кристалдық торының түйіндерінде не

орналасады? _______________________________

(с) Кез келген басқа химиялық байланыспен
ұқсастығы мен айырмашылығын түсіндіріңіз:

Айырмашылығы: ______________________
Ұқсастығы: ___________________________

4. Иондану энергиясының мәндері бар график берілген.
(а) Иондану энергиясының мәні периодтарда солдан оңға қарай қалай өзгеретінін
графикті қолдана отырып көрсетіңіз:
A) Өзгермейді
B) Жоғарылайды
C) Төмендейді
D) Басында жоғарылайды, сосын төмендейді

10

(b) Периодты кесте жайлы келесі тұжырымдардың қайсысы дұрыс?
і. 3 периодтағы элементтердің химиялық қасиеттері ұқсас
ii. 7 период элементтерінің физикалық қасиеттері біртіндеп өзгереді?
iii. 3 периодтағы элементтің орны олардың ең жоғарғы энергетикалық
қабатындағы электрондар санына байланысты
A) тек i және ii
B) тек i және iii
C) тек ii және iii
D) і, ii және iii

______________________________________________________________________
(с) Периодтық кестеде жоғарыдан төмен қарай және солдан оңға қарай атом
радиусы қалай өзгереді? Өз жауабыңызды түсіндіріңіз:
_______________________________________________________________________
_______________________________________________________________________
(d) Периодта химиялық элементтердің электртерістілік мәні қалай өзгереді?
_______________________________________________________________________
_______________________________________________________________________

11

Бағалау критерийі Тапсырма Дескриптор Балл
№ 1
Ковалентті байланысты 1 Білім алушы 1
2
қосылыстар үшін ковалентті байланыстың түзілуінің мәнін 1
3 сипаттайды; 1
«нүктелер мен айқыштар» 4 1
«нүктелер мен айқыштар» диаграммасы 1
диаграммасын Барлығы арқылы ковалентті байланыстың түзілуін 1
бейнелейді; 1
құрастырып, байланыстың 1
1
түзілу мәнін түсіндіреді; 1
1
Иондық байланыстың суреттен иондық байланыстың мәнін 1
сипаттайды;
қарама-қарсы зарядталған 13

иондардың иондардағы бөлшектер санын сурет
бойынша толықтырады;
электростатикалық

тартылуы нәтижесінде катионның электрондық

түзілетіндігін сипаттайды; конфигурациясын жазады;

анионның электрондық

конфигурациясын жазады;

иондық байланыстың түзілуін

бейнелейді;

Металдық байланыстың металдық байланысты ажыратады;

табиғатын және оның металдық кристалл торының ерекшелігін
түсіндіреді;
металдардың физикалық

қасиеттеріне әсерін металдық байланыстың басқа химиялық
байланыстан ерекшелігін көрсетеді;
түсіндіреді;

Химиялық элемент берілген графиктен иондану

атомдарының энергиясының өзгерісін сипаттайды;

қасиеттерінің өзгеру периодтық кесте бойынша атом
радиусының өзгерісін сипаттайды;
заңдылықтарын: радиусы,

иондану энергиясы,

электронтартқыштық, периодтық кесте бойынша

электртерістілік және электртерістілік өзгерісін сипаттайды.

тотығу дәрежесін

сипаттайды;

12

10.1В «Элементтер мен олардың қосылыстарының периодты ө
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата

Білім алушының аты-жөні ____________________________________

Бағалау критерийі Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төмен
Орта

Ковалентті байланысты Ковалентті байланысты Ковалентті
сипаттауда/
қосылыстар үшін қосылыстар үшін «нүктелер диаграммас
түзілуін бей
«нүктелер мен айқыштар» мен айқыштар» диаграммасын

диаграммасын құрастырып, байланыстың

құрастырып, байланыстың түзілу мәнін түсініп

түзілу мәнін түсіндіреді. сипаттауда қиналады.

Иондық байланыстың Иондық байланыстың қарама- Суреттен
қарама-қарсы зарядталған қарсы зарядталған иондардың сипаттауда/
иондардың электростатикалық тартылуы бойынша
электростатикалық нәтижесінде түзілетіндігін электронды
тартылуы нәтижесінде сипаттауда қиналады. жазғанда/ан
түзілетіндігін сипаттайды. конфигурац
түзетін қос
қателіктер ж

Металдық байланыстың Металдық байланыстың Металдық
кристалл т
табиғатын және оның табиғатын және оның қателіктер ж

металдардың физикалық металдардың физикалық

қасиеттеріне әсерін қасиеттеріне әсерін

түсіндіреді. түсіндіруде қиналады.

13

өзгеруі» және 10.1С «Химиялық байланыс» бөлімдері бойынша
а-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика

________

Жоғары

байланыстың түзілуінің мәнін Ковалентті байланысты
/ нүктелер мен айқыштар»
сы арқылы ковалентті байланыстың қосылыстар үшін «нүктелер мен
йнелеуде қателіктер жібереді.
айқыштар» диаграммасын

құрастырып, байланыстың

түзілу мәнін дұрыс түсіндіреді.

иондық байланыстың мәнін Иондық байланыстың қарама-
қарсы зарядталған иондардың
/ иондардағы бөлшектер санын сурет электростатикалық тартылуы
нәтижесінде түзілетіндігін дұрыс
толықтырғанда/ катионның сипаттайды.

ық конфигурациясын

нионның электрондық

циясын жазуда/иондық байланыс

сылыстар қасиеттерін сипаттағанда

жібереді.

байланысты ажыратуда/ металдық Металдық байланыстың
торының ерекшелігін түсіндіргенде табиғатын
жібереді. металдардың және оның
қасиеттеріне
түсіндіреді. физикалық

әсерін дұрыс

3

Химиялық элемент Химиялық элемент Берілген гр
өзгерісін
атомдарының атомдарының қасиеттерінің бойынша
сипаттауда/
қасиеттерінің өзгеру өзгеру заңдылықтарын: сипаттауда

заңдылықтарын: радиусы, радиусы, иондану энергиясы,

иондану энергиясы, электронтартқыштық,

электронтартқыштық, электртерістілік және тотығу

электртерістілік және дәрежесін сипаттауда қиналады.

тотығу дәрежесін

сипаттайды.

14

рафиктен иондану энергиясының Химиялық элемент атомдарының
сипаттауда/периодтық кесте
атом радиусының өзгерісін қасиеттерінің өзгеру

/ электртерістілік өзгерісін заңдылықтарын: радиусы,
қателіктер жібереді.
иондану энергиясы,

электронтартқыштық,

электртерістілік және тотығу

дәрежесін дұрыс сипаттайды.

4

10.1D «Стехиометрия» бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Оқу мақсаты 10.1.1.1 Химияның негізгі стехиометриялық заңдарының
тұжырымдамасын, қолдану аясын атау: зат
массасының сақталу заңы, көлем қатынастар заңы,
Авогадро заңы

10.1.1.2 «Салыстырмалы атомдық масса»,
«салыстырмалы молекулалық масса» және
«молярлық масса» ұғымдарының физикалық мәнін
түсіндіру

10.1.1.3 Зат мөлшері ұғымын және стехиометриялық
заңдарды қолданып есептеулер жүргізу

10.2.2.2 Бастапқы заттардың белгiлi зат мөлшерлері
(массалары, көлемдері, бөлшек сандары) бойынша
реакцияға қатысқан заттардың бiреуi артық
мөлшерде және құрамында белгілі үлесте қоспалары
бар болған жағдайда реакция өнiмдерiнiң зат
мөлшерлерін (массаларын, көлемдерін, бөлшек
сандарын) есептеу

10.2.2.3 Теориялық мүмкіндікпен салыстырғандағы
реакция өнімінің шығымын пайызбен есептеу

Бағалау критерийі Білім алушы

 Стехиометриялық заңдар тұжырымдамасын түсініп,
сипаттайды

 «Салыстырмалы атомдық масса», «салыстырмалы
молекулалық масса» және «молярлық масса»
терминдерінің мәнін түсіндіреді

 Зат мөлшерін және стехиометриялық заңдарды
қолдана отырып есептеулер жүргізеді

 Реакцияға қатысқан заттардың бiреуi артық
мөлшерде және құрамында белгілі үлесте қоспалары
бар болған жағдайда реакция өнiмдерiнiң зат
мөлшерін есептейді

 Теориялық мүмкіндікпен салыстырғандағы реакция
өнімінің шығымына байланысты есептеу жүргізеді

Ойлау дағдыларының Білу және түсіну
деңгейі Қолдану

Орындалу уақыты 20 минут

Тапсырма

1. (а) Стехиометриялық заңның атауы мен заңның тұжырымдамасы арасындағы
сәйкестікті көрсетіңіз:

Стехиометриялық Заңның тұжырымдамасы
заңның атауы

15

A. Зат массасының 1) кез келген газдың бірдей температурада, бірдей
қысымда алынған бірдей көлемінде біркелкі молекула
сақталу заңы саны болады
2) заттардың құрамы алу әдісіне байланыссыз тұрақты
B. Авогадро заңы болады
3) реакцияға дейінгі заттардың массасы реакциядан кейін
C. Құрам тұрақтылық заттардың массасына тең болады
заңы

А______, B_______, С_______,

(b) Авогадро тұрақтысы үшін қай тұжырым дұрыс болып табылатынын көрсетіңіз:
A. өлшемсіз шама
B. сан жағынан 1 мольдегі молекула санына тең
C. сан жағынан 23 г натрий атомының массасына тең
D. сан жағынан 12 г көміртек атомының массасына тең

2.
(a) Төменде берілген кестеден ұғымның атауы мен оның физикалық мәні
арасындағы сәйкестікті көрсетіңіз:

Ұғымның атауы Физикалық мәні

А) Салыстырмалы 1) Сан жағынан заттың 1 молінің массасына тең шама
молекулалық массасы (Mr) 2) Берілген зат молекуласының массасы көміртек
B) Молярлық масса (M) атомы массасының 1/12 бөлігінен неше есе ауыр
С) Салыстырмалы екенін білдіретін шама
атомдық массасы (Аr) 3) Элементтің табиғи изотоптар құрамының орташа
атомдық массасының көміртегі-12 атомының 1/12
массасына қатынасына тең шама
4) Сутек массасының 1,008 бөлігі немесе оттек
массасының 8,0 бөлігі қосылатын осы элементтердің
мөлшерін немесе қосылыстарында орнын басатын
шама

А______, B_______, С_______,
(b) Жоғарыда кестеде берілген ұғымдардың ішінен өлшемсіз шамаларды атаңыз:

__________________________________________________________________________

3.
(a) Моль – бұл ................өлшем бірлігі:

A) молярлық массаның
B) молярлық көлемнің
C) зат мөлшерінің
D) молекулалық массаның

(b) Төменде берілген кестені есептеу жүргізе отырып толтырыңыз:

Заттар Формуласы Mr Массасы Моль
Көміртек монооксиді CO 44 560 г 0,0005
Пропан C3H8
Белгісіз қатты зат белгісіз 0,104 г

16

Метан CH4 6 кг

Натрий карбонаты Na2CO3 106

Белгісіз газ тәрізді зат белгісіз 0,1 г 0,025

4.
(а) Массасы 10 г натрий гидроксиді мен 20 г тұз қышқылы әрекеттесткенде түзілген
тұздың массасын табыңыз.

(b) 24 г мыс пен темір балқымасында мыстың үлесі 53,3 %. Балқыма тұз
қышқылымен әрекеттескенде бөлінген газдың (қ.ж.) көлемін есептеңіз.

5. (а) Құрамында 4 % қоспасы бар 20 г әктасты қыздыру арқылы 12 г кальций оксиді
алынған. Алынған өнімнің шығымын есептеңіз.

(b) Төменде суретте әктастың тұз қышқылында еру реакциясы берілген. Реакция
нәтижесінде бөлініп шыққан көмірқышқыл газы әк суы арқылы жіберілді. Кальций
гидроксидінің ерітіндісі арқылы көмірқышқыл газын өткізгенде теориямен
салыстырғанда 85 % шығыммен массасы 150 г кальций карбонаты түзілді. Қанша
көлем (қ.ж.) СО2 сіңірілгенін есептеңіз.

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________

________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________

17

Бағалау критерийі Тапсырма Дескриптор Балл
№ 1
Стехиометриялық заңдар 1 Білім алушы 1
тұжырымдамасын түсініп, 1
сипаттайды; 2 стехиометриялық заңның атауы мен 1
заңның тұжырымдамасы арасындағы
3 сәйкестікті көрсетеді; 1
4 1
Авогадро тұрақтысының мәнін 1
5 1
сипаттайды;
Барлығы 1
«Салыстырмалы атомдық ұғымның атауы мен оның физикалық 1
мәні арасындағы сәйкестікті көрсетеді; 10
масса», «салыстырмалы

молекулалық масса» және салыстырмалы (өлшемсіз) болып
табылатын шамаларды көрсетеді;
«молярлық масса»

терминдерінің мәнін

түсіндіреді;

Зат мөлшерін және моль ұғымының мағынасын анықтайды;

стехиометриялық заңдарды зат мөлшерін және стехиометриялық
заңдарды қолданып есептеу жүргізе
қолдана отырып отырып, кестені толтырады;

есептеулер жүргізеді; реакцияға қатысқан заттардың бiреуi
артық мөлшерде болған жағдайға
Реакцияға қатысқан байланысты есептеу жүргізеді;

заттардың бiреуi артық құрамында белгілі үлесте қоспалары бар
болған жағдайда реакция өнiмдерiнiң зат
мөлшерде және құрамында мөлшерлерін есептей алады;

белгілі үлесте қоспалары

бар болған жағдайда

реакция өнiмдерiнiң зат

мөлшерін есептейді;

Теориялық мүмкіндікпен теориялық мүмкіндікпен

салыстырғандағы реакция салыстырғандағы реакция өнімінің

өнімінің шығымына шығымын есептейді;

байланысты есептеу реакция өнімінің шығымына

жүргізеді. байланысты есептеу жүргізеді.

18

10.1D «Стехиометри
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата

Білім алушының аты-жөні ____________________________________

Бағалау критерийі Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төмен
Орта

Стехиометриялық заңдар Стехиометриялық заңдар Стехиометр
тұжырымдамасын түсініп, заңның т
сипаттайды. тұжырымдамасын түсініп, сәйкестікті
тұрақтысын
сипаттауда қиналады. қателіктер ж

«Салыстырмалы атомдық «Салыстырмалы атомдық Ұғымның а
арасындағы
масса», «салыстырмалы масса», «салыстырмалы салыстырма
шамаларды
молекулалық масса» және молекулалық масса» және

«молярлық масса» «молярлық масса»

терминдерінің мәнін терминдерінің мәнін

түсіндіреді. түсіндіргенде қиналады.

Зат мөлшерін және Зат мөлшерін және Моль ұғым
стехиометриялық стехиометриялық заңдарды зат мөлш
заңдарды қолдана отырып қолдана отырып есептеулер заңдарды
есептеулер жүргізеді. жүргізгенде қиналады. отырып, ке
жібереді.

Реакцияға қатысқан Реакцияға қатысқан заттардың Реакцияға
бiреуi артық мөлшерде және артық м
заттардың бiреуi артық құрамында белгілі үлесте байланысты
қоспалары бар болған құрамында
мөлшерде және жағдайда реакция өнiмдерiнiң болған жағ

құрамында белгілі үлесте

қоспалары бар болған

19

ия» бөлімі бойынша
а-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика

________

Жоғары

риялық заңның атауы мен Стехиометриялық заңдар
тұжырымдамасы арасындағы тұжырымдамасын дұрыс
сипаттайды.
көрсеткенде/ Авогадро
ның мәнін сипаттағанда
жібереді.

атауы мен оның физикалық мәні «Салыстырмалы атомдық

ы сәйкестікті көрсеткенде/ масса», «салыстырмалы

алы (өлшемсіз) болып табылатын молекулалық масса» және

ы көрсеткенде қателіктер жібереді. «молярлық масса»

терминдерінің мәнін дұрыс

түсінеді.

мының мағынасын анықтауда/ Зат мөлшерін және
шерін және стехиометриялық стехиометриялық заңдарды
қолдана отырып есептей
қолданып есептеу жүргізе алады.
естені толтырғанда қателіктер

қатысқан заттардың бiреуi Реакцияға қатысқан
мөлшерде болған жағдайға
ы есептеу жүргізгенде/ заттардың бiреуi артық

белгілі үлесте қоспалары бар мөлшерде және құрамында
ғдайда реакция өнiмдерiнiң зат
белгілі үлесте қоспалары

бар болған жағдайда

9

жағдайда реакция зат мөлшерлерін есептеуде мөлшерлер
қиналады.
өнiмдерiнiң зат мөлшерін

есептейді.

Теориялық мүмкіндікпен Теориялық мүмкіндікпен Теориялы
салыстыр
салыстырғандағы реакция салыстырғандағы реакция шығымын
шығымын
өнімінің шығымына өнімінің шығымын есептеуде қателіктер

байланысты есептеу қиналады.

жүргізеді.

20

рін есептеуде қиналады. реакция өнiмдерiнiң зат

мөлшерлерін дұрыс

есептейді.

ық мүмкіндікпен Теориялық мүмкіндікпен
рғандағы реакция өнімінің
н есептеуде/реакция өнімінің салыстырғандағы реакция
на байланысты есептеуде
р жібереді. өнімінің шығымын дұрыс

есептейді.

0

2-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУҒА АРНАЛҒАН ТАПСЫРМАЛАР
10.2А «Термодинамикаға кіріспе» бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Оқу мақсаты 10.3.1.2 Химиялық реакциялар - байланыстардың үзілуі
мен жаңа байланыстардың түзілу процесін
қамтитындығын түсіну

10.3.1.3 Реакцияның энтальпия өзгерісін тәжірибе
жүзінде анықтау және оны анықтамалық деректер
негізінде есептеу

10.3.1.4 Гесс заңының физикалық мәнін түсіндіру және
оны химиялық реакцияның энтальпия өзгерісін
есептеу үшін қолдана алу

10.3.1.6 Гиббстің бос энергия өзгерісін түсіндіру және
анықтамалық деректер бойынша есептеу

10.3.1.7 Термодинамикалық мәндер бойынша
реакцияның өздігінен жүру бағытын болжау

Бағалау критерийі Білім алушы

 Химиялық реакциялар байланыстың үзілу және
түзілуі нәтижесінде жүзеге асатынын сипаттайды
 Стандартты жану мен түзілу энтальпияларын
анықтауда қолданып, анықтамалық деректерді қолдана
отырып есептеу жүргізеді
 Гесс заңын түсіндіріп және оны энтальпия
өзгерісін анықтауда қолданады
 Гиббстің бос энергия өзгерісін сипаттап, оны
реакцияның жүру мүмкіндігін анықтау үшін
пайдаланады
 Экзотермиялық процестердің барлығының, ал
эндотермиялық процестердің кейбіреуінің ғана
спонтанды болу себебін түсіндіреді

Ойлау дағдыларының Білу және түсіну
деңгейі Қолдану

Орындалу уақыты 20 инут

1.

(a) Көп нүктенің орнына қажетті сөздерді қойып, төменде берілген сөйлемді
толықтырыңыз.

Газ күйінде, екі атом арасында байланыс түзілгенде бөлінетін энергия – ..................
деп аталады. Байланыс энергиясының шамасы әрқашан ................ мәнге ие болады,
яғни түзілген жүйеден энергия бөлінетіндігін білдіреді. Байланыс энергиясының
мәні мен таңбасы жөнінен қарама-қарсы шама – .......................... энергиясы деп
аталады.

21

(b) Бромэтанда C-Br арасында байланыс үзілуі гомолиттік үзілу деп аталады және
келесі теңдеумен сипатталады: CH3Br → CH3• + Br•
Түзілетін екі бөлшек …
A) атомдар
B) бос радикалдар
C) молекулалар
D) иондар

(c) Суретті зерделеңіз. Суретте берілген процесті қалай атауға болады?

A) гетеролиттік үзілу
B) гомолиттік үзілу
C) тізбектің айырылуы
D) тізбектің өсуі

2. (a) Кестедегі ақпаратты қараңыз.

Қосылыс С6Н6 (сұйық) СО2 (г) Н2О (сұйық)
∆Hтүзθ/ кДж моль-1 +49 -394 -286

С6Н6 (с) + 7 1 О2 (г) → 6 СО2 (г) + 3 Н2О(с)
2

Бензолдың жану реакциясы үшін стандартты энтальпияның өзгерісі кДж моль-1 мәнін

қай тұжырым көрсетеді:

1) 6 * ( -394) + 3 * (-286) – (49)
2) 12 * (-394) + 6 * (-286) – 2* (49)
3) 12 * (394) + 6 * (-286) – 2 *(-49)

(b) H2(г) +O2(г) → 2H2O(г) реакциясы үшін энтальпияның өзгерісін ∆Hθ = -572 кДж
ескере отырып, дұрыс тұжырымды анықтаңыз.
A) Стандартты жану энтальпиясының өзгерісі Н2 (г) үшін - 286 кДж моль-1
B) Стандартты жану энтальпиясының өзгерісі Н2 (г) үшін + 286 кДж моль-1
C) Стандартты түзілу энтальпиясының өзгерісі H2O(г) үшін - 572 кДж моль-1
D) Стандартты түзілу энтальпиясының өзгерісі H2O(г) үшін + 572 кДж моль-1

3. (а) Ұсынылған схемадан Гесс заңын түсіндіріңіз.

22

_____________________________________________________________________________

(b) Сутек асқын тотығы біртіндеп суға және оттегіге ыдырайды. Реакцияның өзгеріс
энтальпиясын стандартты түзілу энтальпиялары арқылы анықтауға болады.

Гесс циклын қолданып айырылу реакциясының өзгеріс энтальпиясын есептеңіз.

2H2O2 (сұй) → 2H2O(сұй) + O2 (г)

(c) Кальций карбиді CaC2 кальций оксидін CaO және көміртек C көзі саналатын
коксты күйдіру арқылы алынатын маңызды өнеркәсіптік өнім болып саналады.

ΔH пен көрсеткіштерді қолдана отырып, Гесс заңы бойынша теңдеулер құрыңыз.

Стандартты энтальпия өзгерісі
CaO(қ)+3C(қ)→CaC2(қ)+CO(г) ΔHx =?

Ca(қ)+12O2(г)→CaO(қ) ΔH1= −635.1 кДж/моль

C(қ)+12O2(г)→CO(г) ΔH2= −110.5 кДж/моль

Ca(қ)+2C(қ)→CaC2(қ) ΔH3 = −59.8 кДж/моль

Берілген реакцияның энтальпия өзгерісін ΔHx есептеңіз.

_____________________________________________________________________________

4. (a) Төменде кестеде берілген тұжырымдардың «шын» немесе «жалған» екенін
көрсетіңіз. Егер тұжырым дұрыс болса, () егер бұрыс болған жағдайда () белгісін
қойыңыз.

№ Тұжырым Шын ()/
Жалған ()

1 Гиббс энергиясының өзгерісі процестің өздігінен жүру- жүрмеу
мүмкіндігін анықтайды

2 Өздігінен жүретін процестер үшін Гиббс энергиясының мәні теріс
болады

3 ΔH∘ − жүйедегі стандартты энтропияның өзгерісі
4 ΔS∘ − жүйедегі стандартты энтальпияның өзгерісі
5 ΔG∘ − жүйедегі бос энергияның стандартты (Гиббс) өзгерісі

6 Егер жүйе мен қоршаған ортадағы жалпы энтропия өзгерісі оң болса,
химиялық және физикалық процестер спонтанды жүреді

(b) 25°C-та су буының конденсациялануындағы бос энергия өзгерісін есептеп,
мәтінді аяқтаңыз. Барлық көрсеткіштерді ең жақын бүтін санмен және кДж/моль
арқылы көрсетіңіз.

23

Н2О (г) → Н2О (с)
кДж
ΔH 0 = - 44 моль

Қосылыс S0298 (К мДжоль)
70
Н2О (с)
189
Н2О (г)

ΔG∘ =ΔH 0−TΔS0 кДж * ( К* ( - )) кДж
ΔG0 = моль моль
кДж
ΔG0 = кДж – кДж
моль моль = моль

Су буының конденсациясы кезінде ретсіз қозғалыс ................. Процесс спонтанды болып
табылады.

5. (a) Энтальпия мен энтропия өзгерісі мен реакцияның жүру жағдайына байланысты
тұжырымдарды сәйкестендіріңіз.

Энтальпия мен Реакция энтропиясына байланысты тұжырым

энтропия өзгерісі 1 Реакция кез келген температурада спонтанды бола
бермейді. Кері реакция спонтанды болады.
A ΔH° < 0, ΔS°<0

B ΔH° < 0, ΔS°>0 2 Реакция кез келген температурада спонтанды. Кері
C ΔH°> 0, ΔS°>0 3 реакция спонтанды емес.

D ΔH°>0, ΔS°<0 4 Реакция төмен температурада спонтанды болады.
Жоғары температурада кері реакция спонтанды болуы
мүмкін.

Реакция жоғары температурада спонтанды болуы
мүмкін. Төмен температурада кері реакция спонтанды
түрде өтеді.

A B CD

(b) Бос энергия өзгерісі ΔG∘ нөлге тең болса, тура немесе кері реакциялар
жүрмейді. Жүйе динамикалық тепе-теңдікте болады.

Төменде берілген кестені толтырыңыз. Егер тура және теріс реакциялар жүрсе ,
егер тура және теріс реакциялар жүрмейтін жағдайда  белгісін қойыңыз.

Бос энергия өзгерісі ΔG∘ Тура реакция Кері реакция
ΔG∘ <0 ................... ................
ΔG∘ >0 .................. ..................
ΔG∘ =0 ...................... ..................

24

Бағалау критерийі Тапсырма Дескриптор Балл
№ 1
Химиялық реакциялар 1 Білім алушы
байланыстың үзілу және 1
түзілуі нәтижесінде жүзеге 2 химиялық реакциялардағы байланыс 1
асатынын сипаттайды; 1
3 бойынша берілген сөйлемді
1
4 толықтырады; 1
1
байланыстың үзілу типін анықтайды; 1
1
гетеролитті және гомолитті үзілу
реакциясын ажыратады; 1

Стандартты жану мен жану реакциясы үшін кестедегі

түзілу энтальпияларын мәліметті қолдана отырып,

анықтауда қолданып, стандартты энтальпияның өзгерісін

анықтамалық деректерді есептейді;

қолдана отырып есептеу берілген реакция үшін энтальпияның
өзгерісін есептейді;
жүргізеді;

Гесс заңын түсіндіріп және Гесс заңын дұрыс сипаттайды;
оны энтальпия өзгерісін
анықтауда қолданады; Гесс заңын қолдана отырып есептеу
жүргізеді;

берілген реакциядан энтальпия
өзгерісін ΔHx есептейді;

Гиббстің бос энергия Гиббстің бос энергия өзгерісі жайлы
тұжырымдардың шын/жалған екенін
өзгерісін сипаттап, оны ажыратады;

реакцияның жүру

мүмкіндігін анықтау үшін бос энергия өзгерісін есептейді;

пайдаланады;

Экзотермиялық 5 энтальпия мен энтропия өзгерісін 1

процестердің барлығының, реакцияның жүру жағдайына

ал эндотермиялық байланысты тұжырымдармен

процестердің кейбіреуінің сәйкестендіреді;

ғана спонтанды болу бос энергия өзгерісін тура және кері 1

себебін түсіндіреді; реакциялар үшін көрсетеді.

Барлығы 12

25

10.2A «Термодинамикаға
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ат

Білім алушының аты-жөні ____________________________________

Бағалау критерийі

Төмен

Химиялық реакциялар Химиялық реакциялар Хим
байл
байланыстың үзілу және байланыстың үзілу және үзілу
және
түзілуі нәтижесінде түзілуі нәтижесінде жүзеге ажы

жүзеге асатынын асатынын сипаттауда

сипаттайды. қиналады.

Стандартты жану мен Стандартты жану мен түзілу Жану
қолда
түзілу энтальпияларын энтальпияларын анықтауда энтал
үшін
анықтауда қолданып, қолданып, анықтамалық қател

анықтамалық деректерді деректерді қолдана отырып

қолдана отырып есептеу есептеуде қиналады.

жүргізеді.

Гесс заңын түсіндіріп Гесс заңын түсіндіріп және оны Гесс
және оны энтальпия энтальпия өзгерісін анықтауда заңы
өзгерісін анықтауда қолдануда қиналады. беріл
қолданады. өзгер
жібе

Гиббстің бос энергия Гиббстің бос энергия өзгерісін Гиб
сипаттап, оны реакцияның тұжы
өзгерісін сипаттап, оны жүру мүмкіндігін анықтау үшін ажы
пайдалануда қиналады. есеп
реакцияның жүру

мүмкіндігін анықтау үшін

пайдаланады.

26

а кіріспе» бөлімі бойынша
та-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрик

________

Оқу жетістіктерінің деңгейі

Орта Жоғары

миялық реакциялардағы Химиялық реакциялар

ланысты сипаттауда/байланыстың байланыстың үзілу және

у типін анықтауда/ гетеролитті түзілуі нәтижесінде жүзеге

е гомолитті үзілу реакциясын асатынын дұрыс сипаттайды.

ыратуда қателіктер жібереді.

у реакциясы үшін кестедегі мәліметті Стандартты жану мен түзілу

ана отырып, стандартты энтальпияларын анықтауда

льпияның өзгерісін /берілген реакция қолданып, анықтамалық

энтальпияның өзгерісін есептеуде деректерді қолдана отырып

ліктер жібереді. дұрыс есептейді.

с заңын дұрыс сипаттауда/ Гесс Гесс заңын түсіндіріп және
ын қолдана отырып есептегенде/ оны энтальпия өзгерісін
лген реакциядан энтальпия анықтауда дұрыс қолданады.
рісін ΔHx есептеуде қателіктер
ереді. Гиббстің бос энергия өзгерісін
сипаттап, оны реакцияның
ббстің бос энергия өзгерісі жайлы жүру мүмкіндігін анықтау
ырымдардың шын/жалған екенін үшін дұрыс пайдаланады.
ыратуда / бос энергия өзгерісін
птеуде қиналады.

6

Экзотермиялық Экзотермиялық процестердің Энта
реак
процестердің барлығының, ал эндотермиялық байл
сәйк
барлығының, ал процестердің кейбіреуінің тура
көрс
эндотермиялық спонтанды болу себебін

процестердің кейбіреуінің түсіндіруде қиналады.

спонтанды болу себебін

түсіндіреді.

27

альпия мен энтропия өзгерісін Экзотермиялық процестердің

кцияның жүру жағдайына барлығының, ал эндотермиялық

ланысты тұжырымдармен процестердің кейбіреуінің

кестендіруде/ бос энергия өзгерісін спонтанды болу себебін дұрыс

а және кері реакциялар үшін түсіндіреді.

сетуде қателіктер жібереді.

7

10.2B «Кинетика» бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Оқу мақсаты 10.3.2.2 Қарапайым реакциялардың орташа жылдамдығына
есептеулер жүргізу

10.3.2.4 Әрекеттесуші массалар заңы бойынша есептеулер
жүргізу

10.3.2.8 Вант-Гофф ережесі бойынша есептеулер жүргізе алу
10.3.2.12 Гомогенді және гетерогенді катализді ажырату

Бағалау критерийі Білім алушы

 Қарапайым химиялық реакцияның орташа жылдамдығын
есептейді

 Әрекеттесуші массалар заңы бойынша есептеулер
жүргізеді

 Вант-Гофф ережесі бойынша есептеулер жүргізеді

 Гомогенді және гетерогенді катализді ажыратады

Ойлау дағдыларының Білу және түсіну

деңгейі Қолдану

Орындалу уақыты 20 минут
Тапсырма

1. (а) 10 секунд ішінде А затының концентрациясы 3,10 моль/л-ден 3,05 моль/л-ге
өзгерді. А заты бойынша реакция жылдамдығының орташа мәнін есептеңіз.

(b) Егер 74 және 124 сек аралығындағы N2 концентрациясы 0,07 және 0,02 моль/л
болатындығы белгілі болса, N2 және O2 арасында NO түзе жүретін реакцияның
орташа жылдамдығын есептеп табыңыз.

2. (а) Әрекеттесуші массалар заңының мәнін мына реакциялар үшін жазыңыз:

i. 2NO(г) + Cl2(г) ↔ 2NOCl(г)
ii. СаСО3 (қ) ↔ СаО(қ) + СО 2 (г)

____________________________________________________________________
____________________________________________________________________

(b) 2NO(г) + О2(г) = 2NO(г) реакциясы бойынша реакциялық ыдыстың көлемін үш
есе кеміткенде, реакция жылдамдығы қалай өзгереді.

________________________________________________________________________

3. (а) Реакцияның температуралық коэффициенті γ=2. Химиялық реакцияның

жылдамдығы қалай өзгереді, егер температураны 35°С-тан 65°С-қа дейін арттырса?

A) 8 есе артады

B) 8 есе кемиді

C) Өзгермейді

D) 6 есе артады

E) 6 есе кемиді моль
л
(b) 10°С температурада қандай да бір реакцияның жылдамдығы 1 с құрайды.

Егер температуралық коээффициент 2 тең болса, осы реакцияның жылдамдығы

мен уақыты арасындағы сәйкестікті көрсетіңіз.

28

1. 20°С A) 31482126ммммммооооллллллоллолллььлььььсссссс
2. 30°С B)
3. 40°С C)
4. 50°С D)
Е)
F)

4. (а) Төменде берілген сөйлемде көпнүктенің орнына тиісті терминді жазып сөйлемді

толықтырыңыз.

Катализатормен әрекеттесуші заттар біртекті жүйе құрап, бір фазада болса
......................... катализ, ал әр түрлі фазада болса ........................... катализ деп атайды.
Катализатор қатынасуында химиялық реакциялар жылдамдығының өзгеруін
..................... деп атайды. Реакцияның жылдамдығын өзгертіп, бірақ реакцияның соңында
сапалы және сандық түрде өзгеріссіз тұратын заттарды .............................. деп атайды.

(b) Гомогенді катализге берілген жауапты белгілеңіз:
A. SO2 + ½ O2 V→2O5 SO3
B. 2H2O2 →FeCl3 2H2O + O2
C. N2 + 3H2 →Fe 2NH3
D. 2H2O2 M→nO2 2H2O + O2

29

Бағалау критерийі Тапсырма Дескриптор Балл
№ орташа 1
Қарапайым химиялық 1 Білім алушы

реакцияның орташа 2 реакция жылдамдығының
мәнін есептейді;
3
жылдамдығын есептейді; реакцияның орташа жылдамдығын
4 есептейді;
1
Әрекеттесуші массалар әрекеттесуші массалар заңының 1
заңы бойынша есептеулер мәнін реакциялар үшін жазады; 1
жүргізеді;
әрекеттесуші массалар заңына 1
байланысты реакция жылдамдығын 1
өрнектеп жазады; 1
1
Вант-Гофф ережесі Вант-Гофф ережесін есептеуде
бойынша есептеулер қолданады;
жүргізеді;
реакцияның жылдамдығы мен уақыты
арасындағы сәйкестікті көрсетеді;

Гомогенді және гомогенді және гетерогенді катализ
гетерогенді катализді ұғымын түсіндіреді;
ажыратады;
берілген реакциялардан гомогенді
катализді ажыратады.

Барлығы 8

30

10.2В «Кинетика»
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата

Білім алушының аты-жөні ____________________________________

Бағалау критерийі Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төмен
Орт

Қарапайым химиялық Қарапайым химиялық Реак
реакцияның орташа мәні
реакцияның орташа жылдамдығын жыл
қиналады; есептеуде жібе
жылдамдығын есептейді.

Әрекеттесуші массалар Әрекеттесуші массалар заңы Әреке
заңы бойынша есептеулер бойынша есептеулер жүргізуде реакц
жүргізеді. қиналады. масса
жылд
қател

Вант-Гофф ережесі Вант-Гофф ережесі бойынша Вант
бойынша есептеулер есептеулер жүргізуде қиналады. қолд
жүргізеді.
жыл
арас
қате

Гомогенді және Гомогенді және гетерогенді Го
гетерогенді катализді катализді ажыратуда қиналады. кат
ажыратады. бер
кат
кат

31

» бөлімі бойынша
а-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика

________

та Жоғары

кция жылдамдығының орташа Қарапайым химиялық
ін/ реакцияның орташа
лдамдығын есептеуде қателіктер реакцияның орташа
ереді;
жылдамдығын дұрыс есептейді;

еттесуші массалар заңының мәнін Әрекеттесуші массалар заңы
циялар үшін жазуда/ әрекеттесуші бойынша есептеулерді дұрыс
алар заңына байланысты реакция жүргізеді.
дамдығын өрнектеп жазуда
ліктер жібереді.

т-Гофф ережесін есептеуде Вант-Гофф ережесі бойынша
есептеулерді дұрыс жүргізеді.
дануда/ реакцияның

лдамдығы мен уақыты

сындағы сәйкестікті көрсетуде

еліктер жібереді.

омогенді және гетерогенді Гомогенді және гетерогенді
тализ ұғымын түсіндіруде/ катализді дұрыс ажыратады.
рілген реакциялардан гомогенді
тализді ажыратуда қателіктер
тализді ажыратады жібереді.

1

10.2C «Химиялық тепе-теңдік» бөлімі бойынша жиынтық бағалау

Оқу мақсаты 10.3.3.2 Химиялық тепе-теңдікке температура,
концентрация және қысым өзгерісінің әсерін
болжау

10.3.3.4 Әр түрлі факторлардың тепе-теңдіктің
ығысуына әсерін тәжірибе жүзінде зерттеу

10.3.3.5 Берілген реакция үшін тепе-теңдік
константасын жазу

10.3.3.7 Тепе-теңдік константасына қатысты есептерді
шығару

10.3.3.8 Габер процесі мысалында химиялық
өнеркәсіптегі өнімнің шығымын арттыруда
химиялық тепе-теңдіктің ығысу ролін және күкірт
оксиді мен азот оксидінің тотығу процесін
түсіндіру

Бағалау критерийі Білім алушы

 Химиялық тепе-теңдікке әсер ететін факторлар
(температура, қысым, концентрация) өзгерісінің
әсерін болжайды

 Химиялық тепе-теңдіктің ығысуына әртүрлі
факторлар әсерін анықтайды

 Кез-келген реакция үшін тепе-теңдік
константасының өрнегін құрады

 Қолайлы реакция теңдеуін қолдана отырып, тепе-
теңдік константасына байланысты есептеуді
жүргізеді

 Аммиакты өндірісте өндіру мысалында өнімнің
шығымын арттыруда химиялық тепе-теңдіктің
ығысу рөлін түсіндіреді

Ойлау дағдыларының Білу және түсіну
деңгейі Қолдану

Орындалу уақыты 25 минут

32

1. (а) Берілген реакцияда
2SO2 + O2 ⇌ 2SO3 + Q

тепе-теңдікті қандай жолмен бастапқы заттар жағына ығыстыруға болады?
A) қысымды төмендету
B) қысымды арттыру
C) температураны төмендету
D) катализатор қолдану

(b) Келесі жүйеде химиялық тепе-теңдік қай жаққа қарай ығысады?
4НСl(г) +O2(г) 2H2O(г) +2Cl2(г), ΔНх.р. < 0, егер:

i. қысымды жоғарылатса:
________________________________________________________________

ii. көлемді жоғарылатса:
________________________________________________________________

iii. температураны темендетсе:
________________________________________________________________

iv. бастапқы заттардың концентрациясын жоғарылатса:
________________________________________________________________

2. (а) Реагенттердің біреуінің концентрациясын арттырса, қандай өзгеріс болатынын
сипаттаңыз. Түстің өзгерісін көп нүктенің орнына жазыңыз.

(b) Суретті зерделіңіз. Тәжірибе жүзінде байқалатын өзгерісті сипаттаңыз.
Тәжірибеде бір реагенттің концентрациясын арттырса не байқалады?
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
(с) Реагенттің біреуін алып тастаса, қандай өзгеріс болады?
________________________________________________________________________

33

________________________________________________________________________

Химиялық өзгерістер Kc және Kp мәндеріндегі
өзгерістер

(d) Тәжірибеде бір реагенттің концентрациясын азайтатын болсақ не байқалады?
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
3. (а) Төменде берілген реакция теңдеуіне тепе-теңдік константасының өрнегін
құрыңыз.

(b)

34

гетерогендік реакциядағы 1 Kc және Kp мәндері азаяды
A қысымның жоғарылауы

B гомогендік реакциядағы Kc және Kp мәндері
2 өзгермейді
қысымның жоғарылауы

эндотермиялық реакциядағы 3 Kc және Kp мәндері артады
C температураның жоғарылауы

экзотермиялық

D реакциядағы температураның

жоғарылауы

E реагенттер
концентрациясының артуы

J өнімдер концентрациясының
артуы

(с) Төменде берілген кестеде химиялық өзгерістер мен Kc және Kp мәндеріндегі

өзгерістерді сәйкестендіріңіз:

Сәйкестікті кестеде көрсетіңіз:
ABCDE J

4. (а) Сутегі мен йодтың бастапқы концентрациялары 0,02 моль/л және йодсутектің
(HJ) тепе-теңдік концентрациясы 0,03 моль/л екендігін ескере сутегі мен йодтың
тепе-теңдік константасын есептеңіз.
________________________________________________________________________

(b) Қайтымды реакция теңдеуі: А + В → 2С. Барлық заттар 1 мольден
араластырылған. Тепе- теңдік орнағаннан кейін 1,5 моль С заты анықталды. Тепе-
теңдік константасын табыңыз.
________________________________________________________________________

5. Өндірісте аммиакты тікелей азот пен сутектің әрекеттесу нәтижесінде, Габер процесі
арқылы алады.

(а) Төменде Габер процесі арқылы азот пен сутектен аммиакты алу реакцияның
теңдеуі берілген. Берілген реакцияға байланысты аммиактың шығымын қалай
арттыруға болады?

N2 (г) + 3H2 (г) 2NH3 (г) + Q

A) катализатор қосу
B) температураны төмендету
C) қысымды арттыру
D) температураны арттыру

(b) Өндірісте аммиактың шығымын арттыру үшін химиялық тепе-теңдіктің ығысу
рөлін түсіндіріңіз: ________________________________________________________

________________________________________________________________________

(с) Өндірісте аммиакты синтездеу үшін қолданылатын шикізат көздерін атаңыз:
________________________________________________________________________

(d) Аммиак синтезі барысында химиялық тепе-теңдік әрекеттесуші заттардың келесі

35

концентрациялары кезінде орнатылады: [N2]=2,5 моль/л, [H2]=1,8 моль/л,
[NH3]=3,6 моль/л. Осы реакцияның тепе-теңдік константасын есептеңіз. Азоттың
(N2) және сутектің (H2) бастапқы концентрацияларын есептеңіз.

36

Бағалау критерийі Тапсырма Дескриптор Балл
№ 1
Химиялық тепе-теңдікке 1 Білім алушы тепе- 1
1
әсер ететін факторлар 2 берілген реакция теңдеуінен 1
теңдіктің ығысуын көрсетеді; 1
3 1
(температура, қысым, жүйеден химиялық тепе-теңдіктің 1
4 сыртқы әсерден ығысу бағытын 1
концентрация) өзгерісінің көрсетеді; 1
5 1
әсерін болжайды;
1
Химиялық тепе-теңдіктің сурет бойынша реагенттердің біреуінің
ығысуына әртүрлі концентрациясын арттырса, қандай
факторлар әсерін өзгеріс болатынын сипаттайды;
анықтайды
сурет бойынша реагенттердің біреуінің
концентрациясын азайтса, қандай өзгеріс
болатынын сипаттайды;

Кез-келген реакция үшін берілген реакция теңдеуіне тепе-теңдік
тепе-теңдік константасының өрнегін құрады;
константасының өрнегін
құрады; берілген реакция теңдеуіне тепе-теңдік
константасының өрнегін жазады;

кесте бойынша химиялық өзгерістер мен
Kc және Kp мәндеріндегі өзгерістерді
сәйкестендіреді;

Қолайлы реакция теңдеуін тепе-теңдік константасына қатысты
есептеуді жүргізеді;
қолдана отырып, тепе-

теңдік константасына тепе-теңдік константасына байланысты

байланысты есептеуді есепті шығарғанда формуланы

жүргізеді; қолданады;

Аммиакты өндірісте берілген реакцияға байланысты
аммиактың шығымын қалай арттыру
өндіру мысалында өнімнің шараларын көрсетеді;

шығымын арттыруда

химиялық тепе-теңдіктің аммиак өндірісіндегі өнімнің шығымын
арттыруда химиялық тепе-теңдіктің
ығысу рөлін түсіндіреді; ығысу рөлін түсіндіреді;

аммиакты синтездеу үшін қолданылатын 1
шикізат көздерін атайды; 1
13
аммиак өндірісіндегі реакцияның тепе-
теңдік константасын есептейді.

Барлығы

37

10.2.C «Химиялық тепе-
жиынтық бағалаудың нәтижесіне қатысты ата

Білім алушының аты-жөні ____________________________________

Бағалау критерийі Оқу жетістіктерінің деңгейі
Төмен
Орт

Химиялық тепе-теңдікке Химиялық тепе-теңдікке әсер ететін Хим
әсер ететін факторлар факторлар (температура, қысым, фак
(температура, қысым, концентрация) өзгерісінің әсерін кон
концентрация) өзгерісінің болжауда қиналады. бол
әсерін болжайды. теңд
бағы
жіб

Химиялық тепе-теңдіктің Химиялық тепе-теңдіктің ығысуына Сур
әртүрлі факторлар әсерін тәжірибе кон
ығысуына әртүрлі жүзінде зерттеуде қиналады. қан
қате
факторлар әсерін

анықтайды

Кез-келген реакция үшін Берілген реакция үшін тепе-теңдік Бер
тепе-теңдік константасының өрнегін құруда кон
константасының өрнегін қиналады. бер
құрады. кон
кест
жән
сәйк

38

-теңдік» бөлімі бойынша
а-аналарға ақпарат ұсынуға арналған рубрика

________

та Жоғары

миялық тепе-теңдікке әсер ететін Химиялық тепе-теңдікке әсер
кторлар (температура, қысым,
нцентрация) өзгерісінің әсерін ететін факторлар (температура,
лжағанда/ жүйеден химиялық тепе-
діктің сыртқы әсерден ығысу қысым, концентрация)
ытын көрсеткенде қателіктер
береді. өзгерісінің әсерін дұрыс

болжайды.

рет бойынша реагенттердің біреуінің Химиялық тепе-теңдіктің
нцентрациясын арттырса/ азайтса,
ндай өзгеріс болатынын сипаттауда ығысуына әртүрлі факторлар
еліктер жібереді.
әсерін тәжірибе жүзінде

зерттейді.

рілген реакция теңдеуіне тепе-теңдік Кез – келген реакция үшін
нстантасының өрнегін құрған кезде/ тепе-теңдік константасының
рілген реакция теңдеуіне тепе-теңдік өрнегін дұрыс құрады.
нстантасының өрнегін жазғанда/
теден химиялық өзгерістер мен Kc
не Kp мәндеріндегі өзгерістерді
кестендіргенде қателіктер жібереді.

8

Қолайлы реакция Қолайлы реакция теңдеуін қолдана Теп
есеп
теңдеуін қолдана отырып, отырып, тепе-теңдік кон
қате
тепе-теңдік константасына байланысты
Бер
константасына есептеуді жүргізуде қиналады. амм
шар
байланысты есептеуді шығ
теңд
жүргізеді. қол
атағ
Аммиакты өндірісте Аммиакты өндірісте өндіру кон
мысалында өнімнің шығымын жіб
өндіру мысалында арттыруда химиялық тепе-
теңдіктің ығысу рөлін түсіндіруде
өнімнің шығымын қиналады.

арттыруда химиялық

тепе-теңдіктің ығысу

рөлін түсіндіреді.

39

пе-теңдік константасына қатысты Қолайлы реакция теңдеуін
птеуді жүргізгенде/ тепе-теңдік қолдана отырып, тепе-теңдік
нстантасына қатысты есептеуде константасына байланысты
еліктер жібереді. есептеуді дұрыс жүргізе алады.

рілген реакцияға байланысты Аммиакты өндірісте өндіру
миактың шығымын қалай арттыру мысалында өнімнің шығымын
раларын көрсеткенде/ өнімнің арттыруда химиялық тепе-
ғымын арттыруда химиялық тепе- теңдіктің ығысу рөлін дұрыс
діктің ығысу рөлін түсіндіруде/ түсіндіреді.
лданылатын шикізат көздерін
ғанда/ реакцияның тепе-теңдік
нстантасын есептеуде қателіктер
береді.

9

3-ТОҚСАН БОЙЫНША ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУҒА АРНАЛҒАН ТАПСЫРМАЛАР

10.3A «Тотығу-тотықсыздану реакциялары» және 10.3В «Аналитикалық
әдістер» бөлімдері бойынша жиынтық бағалау

Оқу мақсаты 10.2.3.4 Сулы ерітіндідегі химиялық реакциялардың
жүру мүмкіндігін болжау үшін стандартты
электродтық потенциалдар кестесін қолдану

10.2.3.8 Электролиз процесінің мәнін сипаттау
10.2.3.9 Электродтардағы электролиз өнімдерін

болжау үшін эмпирикалық ережелерді қолдану
10.1.4.16 Қағаз хроматографиясы әдісімен заттарды

бөлу принципін сипаттау және бөлінетін
компоненттің сіңіру коэффициентін есептеу

Бағалау критерийі Білім алушы

 Электродты потенциал қатарын (металдардың
электрохимиялық кернеу қатары) қолдана
отырып, сулы ерітіндідегі химиялық
реакциялардың жүру мүмкіндігін болжайды

 Электролиз процесінің маңызын сипаттайды

 Қарапайым ерітінді және балқыма электролизі
барысында жүретін электродты реакциялардың
теңдеулерін жазады

 Қағаз хроматографиясы көмегімен қоспалардың
құрам бірліктерін сипаттайды және бөлінетін
компоненттің сіңіру коэффициентін есептейді

Ойлау дағдыларының Білу және түсіну
деңгейі Қолдану

Орындалу уақыты 20 минут

Тапсырма

1. (а) Электрохимиялық ұяшық екі жартылай ұяшықтың көмегімен жасалады,
төменде жартылай реакция теңдеуі берілген.

Mn2+ (ер) + 2е- → Mn(қ) Eθ = -1.19V

Pb2+ (ер) + 2е- → Pb(қ) Eθ = -0.13V

Электрохимиялық ұяшық үшін дұрыс тұжырымды анықтаңыз.

A) Mn тотығады Eθ = 1.06 V.
B) Pb тотығады Eθ = 1.06 V.
C) Mn тотықсызданады Eθ = 1.32 V.
D) Pb тотықсызданады Eθ = -1.06 V.

(b) Егер электродты потенциалдарының мәні (φ0Zn/Zn2+ = -0,76 B ; φ0Cu/Cu2+ =
+0,34 B) тең болса

(-) Zn/ZnS04 //CuS04 /Сu (+)

гальваникалық элементте қандай реакция жүреді?

40