การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการ

ค ำน ำ ในช่วงหลายสิบปีที่ผ่านมา กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรเป็นส่วนส าคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจภาคเกษตร ซึ่งมีบทบาทในการผลิตและจัดการทรัพยากรทางการเกษตรในระดับชุมชน ถึงแม้ว่ากลุ่มแม่บ้านเกษตรกร หลายๆ กลุ่มทั่วประเทศ จะประสบผลส าเร็จในการด าเนินธุรกิจของตนเองอย่างน่าภาคภูมิใจ แต่อย่างไร ก็ตาม หน่วยงานภาครัฐเองก็ยังคงต้องสร้างและสนับสนุนโอกาสในการพัฒนากลุ่มเหล่านี้อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสามารถพัฒนาต่อยอดขยายธุรกิจ และเป็นผู้ประกอบการที่บริหารจัดการธุรกิจ เกษตรได้ในระดับที่มีความยั่งยืน ตลอดจนเป็นแบบอย่างที่ดีให้แก่กลุ่ม/องค์กรเกษตรกรกลุ่มอื่น ๆ ได้ เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" ฉบับนี้ กรมส่งเสริมการเกษตร ได้ถอดบทเรียนจากกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรที่ประสบผลส าเร็จในการพัฒนาตนเองสู่การ เป็นผู้ประกอบเกษตร แล้วน าข้อมูลมาเรียบเรียง วิเคราะห์ สรุปข้อมูลที่เป็นแนวทางการด าเนินงาน ที่นักส่งเสริมการเกษตรสามารถศึกษาและประยุกต์ใช้ในการด าเนินงานได้จริง เพื่อให้ข้อมูลและแนวทาง เบื้องต้นในการส่งเสริมและพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรให้สามารถเริ่มต้นก้าวสู่การเป็นผู้ประกอบการ ทางการเกษตรได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเนื้อหาภายในเอกสารนี้จะประกอบด้วย ส่วนที่ 1 ซึ่งเป็นบทน า ที่กล่าวถึง ยุทธศาสตร์นโยบาย แผนปฏิบัติการที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาสตรี ความหมายและความส าคัญ ของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร และความหมายและคุณลักษณะของผู้ประกอบการเกษตร ส่วนที่ 2 กลุ่มแม่บ้าน เกษตรกรที่ประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการเกษตรเบื้องต้น ซี่งกล่าวถึงกรณีตัวอย่างของกลุ่ม แม่บ้านเกษตรกร 4 กลุ่ม ได้แก่ (1) กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร สภต.ปลายบาง ต าบลปลายบาง อ าเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรี(2) กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรร่องแก้ว ต าเกาะหลัก อ าเมืองประจวบคีรีขันธ์ จังหวัด ประจวบคีรีขันธ์ (3) กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรท่าศาลา ต าบลร าพัน อ าเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรีและ (4) กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านทะเลทรัพย์ ต าทะเลทรัพย์ อ าเภอปะทิว จังหวัดชุมพร ส่วนสุดท้ายคือ ส่วนที่ 3 แนวทางการพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตรเบื้องต้นของกรมส่งเสริมการเกษตร ซึ่งกล่าวถึง ขั้นตอนและกระบวนการพัฒนาสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตร ปัจจัยแห่งความส าเร็จในการ พัฒนาผู้ประกอบการเกษตร และผลส าเร็จที่เกิดขึ้นจากการพัฒนาผู้ประกอบการเกษตร กรมส่งเสริมการเกษตร หวังเป็นอย่างยิ่งว่าเอกสารฉบับนี้จะเป็นแรงบันดาลใจ และแหล่งข้อมูล ที่มีประโยชน์ส าหรับเจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการเกษตรและกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ที่ต้องการเริ่มต้นก้าวสู่การ เป็นผู้ประกอบการเกษตรในระดับเบื้องต้น หากน าแนวทางและข้อมูลที่ได้รับจากเอกสารฉบับนี้ไปใช้ จะส่งผล ให้สามารถเพิ่มรายได้และคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และพัฒนาธุรกิจเกษตรได้อย่างยั่งยืน กรมส่งเสริมการเกษตร กองพัฒนาเกษตรกร สิงหาคม 2566

สำรบัญ หน้ำ ค ำน ำ สำรบัญ ส่วนที่ 1 บทน ำ ตอนที่ 1 ยุทธศาสตร์ นโยบาย แผนปฏิบัติการที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาสตรี 1 ตอนที่ 2 ความหมายและความส าคัญของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร 10 ตอนที่ 3 ความหมาย คุณลักษณะของผู้ประกอบการเกษตร 11 ส่วนที่ 2 กลุ่มแม่บ้ำนเกษตรกรที่ประสบควำมส ำเร็จในกำรเป็นผู้ประกอบกำรเกษตร เบื้องต้น ตอนที่ 1 กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร สภต.ปลายบาง ต าบลปลายบาง อ าเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรี 13 ตอนที่ 2 กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรร่องแก้ว ต าบลเกาะหลัก อ าเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ 19 ตอนที่ 3 กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรท่าศาลา ต าบลร าพัน อ าเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรี 26 ตอนที่ 4 กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านทะเลทรัพย์ ต าบลทะเลทรัพย์ อ าเภอปะทิว จังหวัดชุมพร 32 ส่วนที่ 3 แนวทำงกำรพัฒนำกลุ่มแม่บ้ำนเกษตรกรสู่กำรเป็นผู้ประกอบกำรเกษตร เบื้องต้นของกรมส่งเสริมกำรเกษตร ตอนที่ 1 หลักการและแนวคิดในการพัฒนากลุ่มสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น 40 ตอนที่ 2 ขั้นตอนและกระบวนการพัฒนาสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตรเบื้องต้น 46 ตอนที่ 3 ปัจจัยแห่งความส าเร็จในการพัฒนาผู้ประกอบการเกษตรเบื้องต้น 56 ตอนที่ 4 ผลส าเร็จที่เกิดขึ้นจากการพัฒนาผู้ประกอบการเกษตรเบื้องต้น 57 ภำคผนวก 60 บรรณำนุกรม 61 ที่ปรึกษำและคณะผู้จัดท ำ 63

1 เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" บทน ำ ตอนที่ 1 ยุทธศำสตร์นโยบำย และแผนกำรปฏิบัติงำนที่เกี่ยวข้องในกำรพัฒนำเกษตรกรและองค์กร เกษตรกร 1.1 ยุทธศำสตร์ชำติ (พ.ศ. 2561 - 2580) ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561 - 2580) เป็นยุทธศาสตร์ชาติฉบับแรกของประเทศไทย ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ซึ่งจะต้องน าไปสู่การปฏิบัติเพื่อให้ประเทศไทยบรรลุวิสัยทัศน์ “ประเทศไทยมีความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน เป็นประเทศพัฒนาแล้ว ด้วยการพัฒนาตามหลักปรัชญ า ของเศรษฐกิจพอเพียง” ภายในช่วงเวลาดังกล่าว เพื่อความสุขของคนไทยทุกคน หรือเป็นคติพจน์ประจ าชาติ ว่า “มั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน” เพื่อสนองตอบต่อผลประโยชน์แห่งชาติอันได้แก่ การมีเอกราช อธิปไตย การด ารงอยู่ อย่างมั่นคง และยั่งยืนของสถาบันหลักของชาติและประชาชนจากภัยคุกคามทุกรูปแบบ การอยู่ร่วมกัน ในชาติอย่างสันติสุขเป็นปึกแผ่น มีความมั่นคงทางสังคมท่ามกลางพหุสังคมและการมีเกียรติและศักดิ์ศรี ของความเป็นมนุษย์ ความเจริญเติบโตของชาติ ความเป็นธรรมและความอยู่ดีมีสุขของประชาชน ความยั่งยืน ของฐานทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อม ความมั่นคงทางพลังงานและอาหาร ความสามารถในการรักษา ผลประโยชน์ของชาติภายใต้การเปลี่ยนแปลงของสภาวะแวดล้อมระหว่างประเทศ และการอยู่ร่วมกัน อย่างสันติประสานสอดคล้องกันด้านความมั่นคงในประชาคมอาเซียนและประชาคมโลกอย่างมีเกียรติ และศักดิ์ศรี ความมั่นคง หม ายถึง การมีความมั่นคงปลอดภั ยจ ากภัย และก ารเปลี่ยนแปลง ทั้งภายในประเทศและภายนอกประเทศในทุกระดับ ทั้งระดับประเทศ สังคม ชุมชน ครัวเรือน และปัจเจก บุคคล และมีความมั่นคงในทุกมิติ ทั้งมิติทางการทหาร เศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และการเมือง เช่น ประเทศ มีความมั่นคงในเอกราชและอธิปไตย มีการปกครองระบบประชาธิปไตยที่มีพระมหากษัตริย์ ทรงเป็นประมุข สถาบันชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์มีความเข้มแข็งเป็นศูนย์กลาง และเป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจ ของประชาชน มีระบบการเมืองที่มั่นคงเป็นกลไกที่น าไปสู่การบริหารประเทศ ที่ต่อเนื่องและโปร่งใส ตามหลักธรรมาภิบาล สังคมมีความปรองดองและความสามัคคี สามารถผนึกก าลังเพื่อพัฒนาประเทศ ชุมชน มีความเข้มแข็งครอบครัวมีความอบอุ่น ประชาชนมีความมั่นคงในชีวิต มีงาน และรายได้ที่มั่นคงพอเพียง กับการด ารงชีวิตมีการออมส าหรับวัยเกษียณ ความมั่นคงของอาหาร พลังงาน และน้ า มีที่อยู่อาศัย และความ ปลอดภัยในชีวิตทรัพย์สิน ความมั่งคั่ง หมายถึง ประเทศไทยมีการขยายตัวของเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่อง และมีความยั่งยืน จนเข้าสู่กลุ่มประเทศรายได้สูง ความเหลื่อมล้ าของการพัฒนาลดลง ประชากรมีความอยู่ดีมีสุขได้รับ ผลประโยชน์จากการพัฒนาอย่างเท่าเทียมกันมากขึ้น และมีการพัฒนาอย่างทั่วถึงทุกภาคส่วน มีคุณภาพชีวิต ตามมาตรฐานขององค์การสหประชาชาติ ไม่มีประชาชนที่อยู่ในภาวะความยากจน เศรษฐกิจ ในประเทศ มีความเข้มแข็ง ขณะเดียวกันต้องมีความสามารถในการแข่งขันกับประเทศต่าง ๆ ทั้งในตลาดโลกและตลาด ภายในประเทศเพื่อให้สามารถสร้างรายได้ทั้งจากภายในและภายนอกประเทศ ตลอดจนมีการสร้าง ส่วนที่ 1

2 เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" ฐานเศรษฐกิจและสังคมแห่งอนาคตเพื่อให้สอดรับกับบริบทการพัฒนาที่เปลี่ยนแปลงไปและประเทศไทย มีบทบาทที่ส าคัญในเวทีโลก และมีความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจและการค้าอย่างแน่นเฟ้นกับประเทศในภูมิภาค เอเชีย เป็นจุดส าคัญของการเชื่อมโยงในภูมิภาค ทั้งการคมนาคมขนส่ง การผลิต การค้า การลงทุนและการ ท าธุรกิจ เพื่อให้เป็นพลังในการพัฒนา นอกจากนี้ ยังมีความสมบูรณ์ในทุนที่จะสามารถสร้างการพัฒนา ต่อเนื่องไปได้ได้แก่ ทุนมนุษย์ ทุนทางปัญญา ทุนทางการเงิน ทุนที่เป็นเครื่องมือเครื่องจักรทุนทางสังคม และทุนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ความยั่งยืน หมายถึง การพัฒนาที่สามารถสร้างความเจริญ รายได้และคุณภาพชีวิต ของประชาชนให้เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นการเจริญเติบโตของเศรษฐกิจที่อยู่บนหลักการใช้การรักษา และการฟื้นฟูฐานทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน ไม่ใช้ทรัพยากรธรรมชาติจนเกินพอดีไม่สร้างมลภาวะ ต่อสิ่งแวดล้อมจนเกินความสามารถในการรองรับและเยียวยาของระบบนิเวศ การผลิต และการบริโภค เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม และสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน ทรัพยากรธรรมชาติมีความอุดม สมบูรณ์มากขึ้นและสิ่งแวดล้อมมีคุณภาพดีขึ้น คนมีความรับผิดชอบต่อสังคม มีความเอื้ออาทร เสียสละ เพื่อผลประโยชน์ส่วนรวม รัฐบาลมีนโยบายที่มุ่งประโยชน์ส่วนรวมอย่างยั่งยืน และให้ความส าคัญกับการ มีส่วนร่วมของประชาชน และทุกภาคส่วนในสังคมยึดถือและปฏิบัติตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อการพัฒนาอย่างสมดุล มีเสถียรภาพ และยั่งยืน การพัฒนาประเทศในช่วงระยะเวลาของยุทธศาสตร์ชาติ จะมุ่งเน้นการสร้างสมดุลระหว่าง การพัฒนาความมั่นคง เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม โดยการมีส่วนร่วม ของทุกภาคส่วนในรูปแบบ “ประชารัฐ” โดยประกอบด้วย 6 ยุทธศาสตร์ ได้แก่ ยุทธศาสตร์ชาติด้านความมั่นคง ยุทธศาสตร์ชาติด้านการ สร้างความสามารถในการแข่งขัน ยุทธศาสตร์ชาติด้านการพัฒนาและเสริมสร้างศักยภาพทรัพยากรมนุษย์ ยุทธศาสตร์ชาติด้านการสร้างโอกาสและความเสมอภาคทางสังคม ยุทธศาสตร์ชาติด้านการสร้างการเติบโต บนคุณภาพชีวิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และยุทธศาสตร์ชาติด้านการปรับสมดุลและพัฒนาระบบการบริหาร จัดการภาครัฐ โดยแต่ละยุทธศาสตร์มีเป้าหมายและประเด็นการพัฒนา ดังนี้ 1) ยุทธศาสตร์ชาติด้านความมั่นคง มีเป้าหมายการพัฒนาที่ส าคัญ คือประเทศชาติมั่นคง ประชาชนมีความสุข เน้นการบริหารจัดการสภาวะแวดล้อมของประเทศให้มีความมั่นคง ปลอดภัย เอกราช อธิปไตย และมีความสงบเรียบร้อยในทุกระดับ ตั้งแต่ระดับชาติ สังคม ชุมชน มุ่งเน้น การพัฒนาคน เครื่องมือ เทคโนโลยี และระบบฐานข้อมูลขนาดใหญ่ให้มีความพร้อมสามารถรับมือ กับภัยคุกคามและภัยพิบัติได้ ทุกรูปแบบ และทุกระดับความรุนแรง ควบคู่ไปกับการป้องกันและแก้ไขปัญหาด้านความมั่นคงที่มีอยู่ใน ปัจจุบัน และที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคต ใช้กลไกการแก้ไขปัญหาแบบบูรณาการ ทั้งกับส่วนราชการ ภาคเอกชน ประชาสังคม และองค์กรที่ไม่ใช่รัฐ รวมถึงประเทศเพื่อนบ้านและมิตรประเทศทั่วโลกบนพื้นฐานของหลัก ธรรมาภิบาล เพื่อเอื้ออ านวยประโยชน์ต่อการด าเนินการของยุทธศาสตร์ชาติด้านอื่น ๆ ให้สามารถขับเคลื่อน ไปได้ตามทิศทางและเป้าหมายที่ก าหนด 2) ยุทธศาสตร์ชาติด้านการสร้างความสามารถในการแข่งขัน มีเป้าหมายการพัฒนา ที่มุ่งเน้นการยกระดับศักยภาพของประเทศในหลากหลายมิติ บนพื้นฐานแนวคิด 3 ประการ ได้แก่

3 เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 2.1) “ต่อยอดอดีต” โดยมองกลับไปที่รากเหง้าทางเศรษฐกิจ อัตลักษณ์ วัฒนธรรม ประเพณีวิถีชีวิตและจุดเด่นทางทรัพยากรธรรมชาติที่หลากหลาย รวมทั้งความได้เปรียบ เชิงเปรียบเทียบของประเทศในด้านอื่น ๆ น ามาประยุกต์ผสมผสานกับเทคโนโลยีและนวัตกรรม เพื่อให้สอดรับ กับบริบทของเศรษฐกิจและสังคมโลกสมัยใหม่ 2.2) “ปรับปัจจุบัน” เพื่อปูทางสู่อนาคต ผ่านการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน ของประเทศในมิติต่าง ๆ ทั้งโครงข่ายระบบคมนาคมและขนส่ง โครงสร้างพื้นฐานวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และดิจิทัล และการปรับสภาพแวดล้อมให้เอื้อต่อการพัฒนาอุตสาหกรรมและบริการอนาคต 2.3) “สร้างคุณค่าใหม่ในอนาคต” ด้วยการเพิ่มศักยภาพของผู้ประกอบการ พัฒนาคนรุ่นใหม่ รวมถึงปรับรูปแบบธุรกิจ เพื่อตอบสนองต่อความต้องการของตลาด ผสมผสาน กับยุทธศาสตร์ที่รองรับอนาคตบนพื้นฐานของการต่อยอดอดีตและปัจจุบัน พร้อมทั้งการส่งเสริมและสนับสนุน จากภาครัฐให้ประเทศไทยสามารถสร้างฐานรายได้และการจ้างงานใหม่ ขยายโอกาสทางการค้าและการลงทุน ในเวทีโลกควบคู่ไปกับการยกระดับรายได้และการกินดีอยู่ดี รวมถึงการเพิ่มขึ้นของคนชั้นกลาง และลดความ เหลื่อมล้ าของคนในประเทศได้ในคราวเดียวกัน 3) ยุทธศาสตร์ชาติด้านการพัฒนาและเสริมสร้างศักยภาพทรัพยากรมนุษย์ มีเป้าหมาย การพัฒนาที่ส าคัญเพื่อพัฒนาคนในทุกมิติและในทุกช่วงวัยให้เป็นคนดีเก่งและมีคุณภาพ โดยคนไทย มีความ พร้อมทั้งกาย ใจ สติปัญญา มีพัฒนาการที่ดีรอบด้านและมีสุขภาวะที่ดีในทุกช่วงวัย มีจิตสาธารณะรับผิดชอบ ต่อสังคมและผู้อื่น มัธยัสถ์ อดออม โอบอ้อมอารี มีวินัย รักษาศีลธรรม และเป็นพลเมืองดีของชาติมีหลักคิด ที่ถูกต้อง มีทักษะที่จ าเป็นในศตวรรษที่ 21 มีทักษะสื่อสารภาษาอังกฤษและภาษาที่สามและอนุรักษ์ภาษา ท้องถิ่น มีนิสัยรักการเรียนรู้และการพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต สู่การเป็นคนไทยที่มีทักษะสูง เป็นนวัตกร นักคิด ผู้ประกอบการ เกษตรกรยุคใหม่และอื่น ๆ โดยมีสัมมาชีพตามความถนัดของตนเอง 4) ยุทธศาสตร์ชาติด้านการสร้างโอกาสและความเสมอภาคทางสังคม มีเป้าหมาย การพัฒนาที่ส าคัญที่ให้ความส าคัญกับการดึงเอาพลังของภาคส่วนต่าง ๆ ทั้งภาคเอกชน ประชาสังคม ชุมชน ท้องถิ่น มาร่วมขับเคลื่อน โดยการสนับสนุนการรวมตัวของประชาชนในการร่วมคิด ร่วมท าเพื่อส่วนรวม การกระจายอ านาจและความรับผิดชอบไปสู่กลไกบริหารราชการแผ่นดินในระดับท้องถิ่น การเสริมสร้าง ความเข้มแข็งของชุมชนในการจัดการตนเอง และการเตรียมความพร้อมของประชากรไทย ทั้งในมิติสุขภาพ เศรษฐกิจ สังคม และสภาพแวดล้อมให้เป็นประชากรที่มีคุณภาพ สามารถพึ่งตนเอง และท าประโยชน์ แก่ครอบครัว ชุมชน และสังคมให้นานที่สุด โดยรัฐให้หลักประกันการเข้าถึงบริการและสวัสดิการที่มีคุณภาพ อย่างเป็นธรรมและทั่วถึง 5) ยุทธศาสตร์ชาติด้านการสร้างการเติบโตบนคุณภาพชีวิต ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม มีเป้าหมายการพัฒนาที่ส าคัญเพื่อน าไปสู่การบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนในทุกมิติทั้งด้านสังคม เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม ธรรมาภิบาล และความเป็นหุ้นส่วนความร่วมมือระหว่างกัน ทั้งภายในและภายนอก ประเทศอย่างบูรณาการ ใช้พื้นที่เป็นตัวตั้งในการก าหนดกลยุทธ์และแผนงานและการให้ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ได้เข้ามามีส่วนร่วมในแบบทางตรงให้มากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้โดยเป็นการด าเนินการ บนพื้นฐานการเติบโต

4 เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" ร่วมกัน ไม่ว่าจะเป็นทางเศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และคุณภาพชีวิต โดยให้ความส าคัญกับการสร้างสมดุล ทั้ง 3 ด้าน อันจะน าไปสู่ความยั่งยืนเพื่อคนรุ่นต่อไปอย่างแท้จริง 6) ยุทธศาสตร์ชาติด้านการปรับสมดุลและพัฒนาระบบการบริหารจัดการภาครัฐ มี เป้าห ม า ย ก า รพั ฒ น าที่ ส าคั ญ เพื่ อ ป รับ เป ลี่ ย น ภ าค รั ฐที่ ยึ ด ห ลั ก “ ภ าค รั ฐ ข องป ร ะ ชาช น เพื่อประชาชนและประโยชน์ส่วนรวม” โดยภาครัฐต้องมีขนาดที่เหมาะสมกับบทบาทภารกิจ แยกแยะบทบาท หน่วยงานของรัฐที่ท าหน้าที่ในการก ากับหรือในการให้บริการในระบบเศรษฐกิจที่มีการแข่งขันมีสมรรถนะสูง ยึดหลักธรรมาภิบาล ปรับวัฒนธรรมการท างานให้มุ่งผลสัมฤทธิ์และผลประโยชน์ส่วนรวม มีความทันสมัย และพร้อมที่จะปรับตัวให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงของโลกอยู่ตลอดเวลา โดยเฉพาะอย่างยิ่งการน านวัตกรรม เทคโนโลยีข้อมูลขนาดใหญ่ ระบบการท างานที่เป็นดิจิทัลเข้ามาประยุกต์ใช้อย่างคุ้มค่า และปฏิบัติงานเทียบได้ กับมาตรฐานสากล รวมทั้งมีลักษณะเปิดกว้าง เชื่อมโยงถึงกันและเปิดโอกาส ให้ทุกภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วม เพื่อตอบสนองความต้องการของประชาชนได้อย่างสะดวก รวดเร็ว และโปร่งใส โดยทุกภาคส่วนในสังคม ต้องร่วมกันปลูกฝังค่านิยมความซื่อสัตย์สุจริต ความมัธยัสถ์และสร้างจิตส านึกในการปฏิเสธไม่ยอมรับการ ทุจริตประพฤติมิชอบอย่างสิ้นเชิง นอกจากนั้น กฎหมาย ต้องมีความชัดเจน มีเพียงเท่าที่จ าเป็น มีความ ทันสมัย มีความเป็นสากล มีประสิทธิภาพ และน าไปสู่การลดความเหลื่อมล้ าและเอื้อต่อการพัฒนา โดยกระบวนการยุติธรรมมีการบริหารที่มีประสิทธิภาพ เป็นธรรม ไม่เลือกปฏิบัติและการอ านวยความยุติธรรม ตามหลักนิติธรรม 1.2 แผนพัฒนำเศรษฐกิจและสังคมแห่งชำติฉบับที่ 13 (พ.ศ.2566 – 2570) การพัฒนาประเทศในระยะ 5 ปี ของแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 13 ให้สามารถก้าวข้ามความท้าทาย ที่เป็นอุปสรรคต่อการบรรลุเป้าหมายตามยุทธศาสตร์ชาติ จ าเป็นจะต้องเร่งแก้ไขจุดอ่อนและข้อจ ากัดของ ประเทศที่มีอยู่เดิม รวมทั้งเพิ่มศักยภาพในการรับมือกับความเสี่ยงส าคัญที่มาจากการเปลี่ยนแปลงของบริบท ทั้งจากภายนอกและภายใน ตลอดจนการเสริมสร้างความสามารถในการสร้างสรรค์ประโยชน์จากโอกาส ที่เกิดขึ้นได้อย่างเหมาะสมและทันท่วงทีด้วยเหตุนี้ การก าหนดทิศทางการพัฒนาประเทศในระยะ ของแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 13 จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อพลิกโฉมประเทศไทยสู่ “สังคมก้าวหน้า เศรษฐกิจ สร้างมูลค่าอย่างยั่งยืน” ซึ่งหมายถึงการสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ครอบคลุมตั้งแต่ระดับโครงสร้าง นโยบาย และ กลไกเพื่อมุ่งเสริมสร้างสังคมที่ก้าวทันพลวัตของโลก และเกื้อหนุนให้คนไทยมีโอกาสที่จะพัฒนาตนเองได้อย่าง เต็มศักยภาพ พร้อมกับการยกระดับกิจกรรมการผลิตและการให้บริการให้สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มที่สูงขึ้น โดยอยู่บนพื้นฐานของความยั่งยืนทางสิ่งแวดล้อมเพื่อให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ข้างต้น จึงได้ก าหนดเป้าหมาย หลักของการพัฒนา จ านวน 5 ประการ ประกอบด้วย 1) การปรับโครงสร้างการผลิตสู่เศรษฐกิจฐานนวัตกรรมมุ่งยกระดับขีดความสามารถ ในการแข่งขันของภาคการผลิตและบริการส าคัญ ผ่านการผลักดันส่งเสริมการสร้างมูลค่าเพิ่มโดยใช้นวัตกรรม เทคโนโลยี และความคิดสร้างสรรค์ ที่ตอบโจทย์พัฒนาการของสังคมยุคใหม่และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม พร้อมทั้งให้ความส าคัญกับการเชื่อมโยงเศรษฐกิจท้องถิ่น และผู้ประกอบการรายย่อยกับห่วงโซ่มูลค่า ของภาคการผลิตและบริการเป้าหมาย รวมถึงพัฒนาระบบนิเวศที่ส่งเสริมการค้าการลงทุนและนวัตกรรม

5 เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 2) การพัฒนาคนส าหรับโลกยุคใหม่ มุ่งพัฒนาให้คนไทย มีทักษะ และคุณลักษณะ ที่เหมาะสมกับโลกยุคใหม่ ทั้งทักษะในด้านความรู้ทักษะทางพฤติกรรม และคุณลักษณะ ตามบรรทัดฐานที่ดี ของสังคม และเร่งรัดการเตรียมพร้อมก าลังคนให้มีคุณภาพสอดคล้องกับความต้องการของตลาดแรงงาน และเอื้อต่อการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจไปสู่ภาคการผลิตและบริการเป้าหมาย ที่มีศักยภาพและผลิตภาพสูงขึ้น รวมทั้งให้ความส าคัญกับการสร้างหลักประกันและความคุ้มครองทางสังคมที่สามารถส่งเสริมความมั่นคง ในชีวิต 3) การมุ่งสู่สังคมแห่งโอกาสและความเป็นธรรม มุ่งลดความเหลื่อมล้ าทางเศรษฐกิจ และสังคมทั้งในเชิงรายได้พื้นที่ ความมั่งคั่ง และการแข่งขันของภาคธุรกิจ ด้วยการสนับสนุน ช่วยเหลือกลุ่ม เปราะบางและผู้ด้อยโอกาสให้มีโอกาสในการเลื่อนสถานะทางเศรษฐกิจและสังคม กระจายโอกาส ทางเศรษฐกิจและจัดให้มีบริการสาธารณะที่มีคุณภาพอย่างทั่วถึงและเท่าเทียมในทุกพื้นที่ พร้อมทั้งเพิ่มโอกาส ในการแข่งขันของภาคธุรกิจให้เปิดกว้างและเป็นธรรม 4) การเปลี่ยนผ่านการผลิตและบริโภคไปสู่ความยั่งยืนมุ่งลดการก่อมลพิษ ควบคู่ไปกับ การผลักดันให้เกิดการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างมีประสิทธิภาพ และสอดคล้องกับขีดความสามารถในการ รองรับของระบบนิเวศ ตลอดจนลดปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เพื่อให้ประเทศไทยบรรลุเป้าหมาย ความเป็นกลางทางคาร์บอนภายในปี2593 และบรรลุเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ ภายในปี 2608 5) การเสริมสร้างความสามารถของประเทศในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลง และความเสี่ยงภายใต้บริบทโลกใหม่ มุ่งสร้างความพร้อมในการรับมือและแสวงหาโอกาสจากการเป็นสังคม สูงวัยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ภัยโรคระบาด และภัยคุกคามทางไซเบอร์ พัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และกลไกทางสถาบันที่เอื้อต่อการเปลี่ยนแปลงสู่ดิจิทัล รวมทั้งปรับปรุงโครงสร้างและระบบการบริหารงาน ของภาครัฐให้สามารถตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงของบริบททางเศรษฐกิจ สังคม และเทคโนโลยีได้ อย่างทันเวลามีประสิทธิภาพ และมีธรรมาภิบาล การพัฒนาคนส าหรับโลกยุคใหม่ มุ่งพัฒนาให้คนไทยมีทักษะและคุณลักษณะที่เหมาะสมกับ โลกยุคใหม่ ทั้งทักษะในด้านความรู้ ทักษะทางพฤติกรรม และคุณลักษณะตามบรรทัดฐานที่ดีของสังคม และเร่งรัดการเตรียมพร้อมกาลังคนให้มีคุณภาพสอดคล้องกับความต้องการของตลาดแรงงาน และเอื้อต่อการ ปรับโครงสร้างเศรษฐกิจไปสู่ภาคการผลิตและบริการเป้าหมายที่มีศักยภาพและผลิตภาพสูงขึ้น รวมทั้ง ให้ความส าคัญกับการสร้างหลักประกันและความคุ้มครองทางสังคมที่สามารถส่งเสริมความมั่นคงในชีวิตการ เสริมสร้างความสามารถของประเทศในการรับมือ กับการเปลี่ยนแปลงและความเสี่ยงภายใต้บริบทโลกใหม่ มุ่งสร้างความพร้อมในการรับมือและแสวงหาโอกาสจากการเป็นสังคมสูงวัย การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ภัยโรคระบาด และภัยคุกคามทางไซเบอร์ พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและกลไกทางสถาบันที่เอื้อต่อการ เปลี่ยนแปลงสู่ดิจิทัล รวมทั้งปรับปรุงโครงสร้างและระบบการบริหารงานของภาครัฐให้สามารถตอบสนอง ต่อการเปลี่ยนแปลงของบริบททางเศรษฐกิจ สังคม และเทคโนโลยีได้อย่างทันเวลา มีประสิทธิภาพ และมี ธรรมภิบาล โดยได้ก าหนดในกลยุทธ์ที่ 11 การยกระดับขีดความสามารถของเกษตรกรและสถาบันเกษตรกร

6 เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" กลยุทธ์ย่อยที่ 11.1 พัฒนาต่อยอดองค์ความรู้และทักษะในการบริหารจัดการฟาร์ม ความปลอดภัย และอาชีวอนามัยของเกษตรกรและการดาเนินธุรกิจการเกษตรในยุคดิจิทัล เพื่อยกระดับความสามารถ เกษตรกรไปสู่การเป็นเกษตรกรอัจฉริยะที่มีศักยภาพสูงในการพัฒนากระบวนการผลิตและสร้างมูลค่าเพิ่ม ของสินค้าเกษตรให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่และความต้องการของตลาดได้อย่างต่อเนื่อง และยั่งยืน และกลยุทธ์ย่อยที่ 11.2 ยกระดับความเข้มแข็งและความสามารถในการดาเนินธุรกิจเพิ่มมูลค่าของสหกรณ์ การเกษตร กลุ่มเกษตรกร และวิสาหกิจชุมชน รวมทั้งสนับสนุนบทบาทภาคเอกชนและสถาบันการศึกษา ทั้งระดับอาชีวศึกษาและอุดมศึกษาในพื้นที่ในการเป็นผู้ให้บริการ ผู้ถ่ายทอดเทคโนโลยี และที่ปรึกษาทางธุรกิจ เพื่อเชื่อมโยงข้อมูล องค์ความรู้ และเทคโนโลยีกับการปรับเปลี่ยนและต่อยอดธุรกิจการเกษตรได้อย่าง มีประสิทธิภาพ 1.3 นโยบำยกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์มีแนวทางการพัฒนาเพื่อขับเคลื่อนด้านการเกษตรให้มีความ ยั่งยืนประกอบด้วย 5 ยุทธศาสตร์ดังนี้ 1) ยุทธศาสตร์ตลาดน าการผลิต โดยกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้ด าเนินการ ประสานความร่วมมือกับกระทรวงพาณิชย์กระทรวงอุตสาหกรรม สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยสภา หอการค้าแห่งประเทศไทย Lazada Shopee Alibaba สถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 5 เพื่อเพิ่มช่องทาง การตลาดให้มีความหลากหลาย ทั้งในรูปแบบตลาดออนไลน์และออฟไลน์รวมถึงการจัดกิจกรรมจับคู่ธุรกิจผู้ ซื้อกับผู้ขายเพื่อสร้างเครือข่ายธุรกิจเกษตรทั้งผลผลิต และสินค้าเกษตรแปรรูป เพื่อเป็นผลิตภัณฑ์เกษตรชุน ชนที่เชื่อมโยงกับตลาดชุมชนหรือตลาดเกษตรกร อีกทั้งส่งเสริมระบบเกษตรพันธสัญญา เพื่อสร้างความ ไว้วางใจระหว่างเกษตรกรกับผู้ประกอบการ โดยมีความร่วมมือด้านการตลาดที่ส าคัญ ได้แก่ ความร่วมมือ กับกระทรวงพาณิชย์การสร้างกลไก ความร่วมมือให้เกิดการบูรณาการอย่างเป็นรูปธรรมระหว่างกระทรวง เกษตรและสหกรณ์และกระทรวงพาณิชย์ให้เกิดการขับเคลื่อนภายใต้ยุทธศาสตร์ตลาดน าการผลิต ความร่วมมือกับสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย โดยพัฒนาเกษตรแม่นย าสู่ธุรกิจเกษตรอุตสาหกรรม 2) ยุทธศาสตร์เทคโนโลยีเกษตร 4.0 เพื่อการพัฒนาภาคเกษตรกรรม โดยการ ใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมตลอดโซ่อุปทานและโซ่คุณค่า (Supply-Value Chain) ตั้งแต่การผลิต การแปรรูป จนถึงการตลาด โดยการพัฒนาศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพ การผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) เพื่อเป็น ต้นแบบเกษตรอัจฉริยะให้กับเกษตรกร รวมถึงเป็นกลไกส่งเสริมเกษตรแบบแปลงใหญ่ เพื่อให้เกษตรกร สามารถเข้าถึงเทคโนโลยีการเกษตรผ่านการรวมกลุ่ม การพัฒนาศูนย์เทคโนโลยีเกษตร และนวัตกรรม (Agritech and Innovation Center : AIC) เป็นแหล่งรวบรวมองค์ความรู้ด้านเทคโนโลยีทางการเกษตร สนับสนุนและส่งเสริมเทคโนโลยีเกษตร การประดิษฐ์นวัตกรรม รวมทั้งเครื่องจักรกลเกษตรที่เหมาะสม กับพื้นที่ของแต่ละจังหวัด โดยเชื่อมโยงการท างานกับศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศ พ ก.) เพื่ อ ย ก ร ะดั บ สู่ ก า รท าเกษ ต ร ส มั ยให ม่ เก ษ ตร แ บ บ แ ม่ น ย า (Precision Agriculture) และเกษตรอัจฉริยะและพัฒนาเกษตรกรให้เป็นเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) และส่งเสริมสถาบัน เก ษ ตรก ร วิ ส าห กิ จชุ ม ช น ผู้ ป ร ะ ก อบ ก า รธุ รกิ จเกษ ต ร ให้เป็ น ผู้ให้ บ ริก า รท างก า รเกษ ต ร

7 เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" (Agricultural Service Providers : ASP) เพื่อยกระดับการให้บริการทางการเกษตร และเป็นช่องทาง การเข้าถึงเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตรสมัยใหม่ได้อย่างครบวงจร 3) ยุทธศาสตร์3’S คือ“Safety” ความปลอดภัยของอาหาร“Security” ความมั่นคง มั่งคั่ง ของภาคการเกษตรและอาหาร และ “Sustainability” ความยั่งยืนของภาคการเกษตร ได้แก่ 3.1) Safety เน้นสินค้าเกษตรและอาหารของไทยมีความปลอดภัย เชื่อมั่น ในระบบที่มีมาตรฐาน สามารถตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) มาตรฐานสินค้าเกษตรของไทยเป็นไปตาม มาตรฐานสากล และมั่นใจว่าสินค้าเกษตรและอาหารของไทย ผลิตด้วยความปลอดภัยทั้งระบบเพื่อผู้บริโภค ภายในประเทศและส่งออกไปยังตลาดต่างประเทศ 3.2) Security เน้น 4 ด้าน ได้แก่ (1) Food Security ไทยเป็นผู้ส่งออกสินค้า เกษตรและอาหารที่ส าคัญของโลก สามารถผลิตสินค้าเกษตรและอาหารได้เพียงพอ และสามารถผลิตเลี้ยงคน ทั่วโลกได้โดยมีตัวอย่างสินค้าดาวเด่นของไทย อาทิข้าว มันส าปะหลัง ไก่ สินค้าประมง (2) Health Security ไทยมีมาตรการควบคุม ป้องกันการระบาดโรคที่เข้มงวด (3) Biosecurity ไทยมีระบบควบคุม/ป้องกัน โรคระบาดในสัตว์และพืช รวมทั้งศัตรูพืช การน าแอพพลิเคชั่น e-Smart Plus มาใช้ในการประเมิน ความเสี่ยง ฟาร์มสุกรรูปแบบ Real time ส าหรับโรค African Swine Fever (ASF) และ (4) Farmer Security เน้นการ เสริมสร้างเกษตรกร และองค์กรเกษตรกรให้มีความเข้มแข็ง ส่งเสริมเกษตรพอเพียง และ Smart Farmer Young Smart Farmer เพื่อให้ภาคเกษตรมีความมั่นคง 3.3) Sustainability ระบบการท าเกษตรของไทย เน้นความยั่งยืน เช่น เกษตร ผสมผสานเกษตรอินทรีย์เกษตรธรรมชาติและวนเกษตร การลด ละ เลิก การใช้สารเคมีประชาสัมพันธ์ ให้เกษตรกรรับรู้เกี่ยวกับการใช้สารเคมีอย่างถูกต้อง มีการน าเทคโนโลยีฝนหลวงมาใช้ประโยชน์มีการจัดสิทธิ์ ในการใช้ประโยชน์ที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ให้ความส าคัญกับความยั่งยืนของดิน การบริหารจัดการพื้นที่ เกษตรกรรม (Zoning) เพื่อลดต้นทุนการผลิต และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน และมีการบริหารจัดการ น้ าทั้งระบบ รวมถึงการขับเคลื่อนโดยใช้แนวคิดเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวียน และเศรษฐกิจสีเขียว (Bio Circular - Green Economy: BCG Economy) และ SDGs ที่เกี่ยวข้องกับภาคการเกษตร 4) ยุทธศาสตร์การบริหารเชิงรุกแบบบูรณาการ กับทุกภาคส่วน โดยการบูรณาการ เพื่อพัฒนาฐานข้อมูล Big Data ในการใช้ประโยชน์และเชื่อมโยงแลกเปลี่ยนกับหน่วยงานต่าง ๆ เพื่อการ บริหารและสนับสนุนข้อมูลที่ดีแก่เกษตรกรส าหรับการตัดสินใจที่ถูกต้องและเหมาะสม รวมถึงตรวจสอบ ศักยภาพพื้นที่ โดยบูรณาการจัดท าระบบแผนที่เกษตร เพื่อการบริหารจัดการเชิงรุก (Agri - Map) ส าหรับ เป็นเครื่องมือในการวางแผนบริหารจัดการสินค้าเกษตรที่ส าคัญที่ค านึงถึงความเห มาะสมด้านกายภาพ ด้านเศรษฐกิจส าหรับการเชื่อมโยงข้อมูล และช่วยให้เกษตรกรมีข้อมูลที่ดีโดยมีการรวบรวมข้อมูล และการ ด าเนินงานทุกอย่างที่เกี่ยวข้องกับภาคเกษตรให้ครอบคลุมทุกด้านทั้งสินค้า การตลาด และทรัพยากร และครอบคลุมพื้นที่ทั้ง 77 จังหวัด เพื่อบริหารจัดการสินค้าเกษตรและทรัพยากรทางการเกษตร น าไปใช้ วางแผนการผลิตอย่างเป็นระบบ รวมถึงการรับรู้ความต้องการคุณภาพและปริมาณของตลาดทั้งใน และต่างประเทศ สร้างความร่วมมือกับทุกภาคส่วนในด้านการพัฒนาการเกษตร การน าจุดแข็ง หรือศักยภาพ

8 เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" ของแต่ละภาคส่วนมาร่วมมือกัน เพื่อพัฒนาภาคเกษตรตลอดโซ่อุปทานเช่น ความร่วมมือด้านการตลาดร่วมกับ กระทรวงพาณิชย์สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย สภาหอการค้าแห่งประเทศไทยแพลตฟอร์มตลาด ออนไลน์ต่าง ๆ เพื่อเชื่อมโยงด้านการตลาดให้มีความหลากหลายใช้ในการซื้อขายได้จริง 5) ยุทธศาสตร์เกษตรกรรมยั่งยืนตามแนวศาสตร์พระราชา โดยน้อมน า หลักปรัชญา ของเศรษฐกิจพอเพียงไปสู่การปฏิบัติเพื่อเป็นภูมิคุ้มกันและสร้างความมั่นคงแก่เกษตรกร ได้แก่ โครงการ อันเนื่องมาจากพระราชด าริฯ เกษตรทฤษฎีใหม่ และโครงการหลวงด้วยการถ่ายทอดองค์ความรู้ผ่านกลุ่ม เกษตรกร เครือข่ายเกษตรกร และสถาบันเกษตรกร สามารถน าไปปฏิบัติได้จริงและพึ่งพาตนเองได้ 1.4 แผนปฏิบัติราชการของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ระยะ 5 ปี (พ.ศ.2566 - 2570) แผนปฏิบัติราชการของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ระยะ 5 ปี(พ.ศ.2566 - 2570) วิสัยทัศน์ของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์“เกษตรกรมีคุณภาพชีวิตที่ดี มีรายได้เพิ่มขึ้นไม่น้อยกว่าร้อยละ 10 ต่อปี” มีแนวทางในการด าเนินงานที่เกี่ยวข้องได้แก่ (1) การสร้างความเข้มแข็งของสถาบันเกษตรกรให้เป็น ผู้ประกอบการยุคใหม่ที่ก้าวทัน และใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยี นวัตกรรม และความคิดสร้างสรรค์ ในการ สร้างมูลค่าให้กับสินค้าเกษตรและบริการการขยายช่องทางการตลาด การสร้างตราสินค้าให้เป็นที่ยอมรับ และการใช้ประโยชน์จากทรัพย์สินทางปัญญาในเชิงพาณิชย์ รวมทั้งการปรับตัวสู่ธุรกิจรูปแบบใหม่ ๆ ในการขับเคลื่อนธุรกิจ สนับสนุนความรู้เกี่ยวกับกระบวนการผลิต การพัฒนาผลิตภัณฑ์ ด้วยเทคโนโลยี และนวัตกรรมการส่งเสริมและพัฒนาสถาบันเกษตรกรต้นแบบ เพื่อให้กิจการของสถาบันเกษตรกรมีความ เข้มแข็งและพึ่งพาตนเอง ได้สอนแนะการจัดท าบัญชีการจัดท างบการเงิน การใช้ข้อมูลทางบัญชีในการบริหาร จัดการ ก ากับแนะน า การจัดท าบัญชี และติดตามผลการจัดท าบัญชีเพื่อท ากิจกรรมที่เป็นประโยชน์ และสามารถช่วยเหลือชุมชนและสังคม และ (2) การยกระดับศักยภาพของเกษตรกรรายย่อยให้เป็น ผู้ประกอบการธุรกิจด้วยการเสริมสร้างเศรษฐกิจฐานราก โดยเฉพาะเกษตรกรรายย่อยให้มีความเข้มแข็ง สามารถพึ่งตนเองช่วยเหลือเอื้อเฟื้อซึ่งกันและกัน สนับสนุนให้เกษตรกรเรียนรู้ทางการเกษตรผ่านศูนย์เรียนรู้ การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) พัฒนาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) เพื่อส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพของเกษตรกร และยกระดับเกษตรกรเป็นผู้ประกอบการเกษตรที่มีศักยภาพ 1.5 แผนปฏิบัติราชการกรมส่งเสริมการเกษตร ระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2566 – 2570) แผนปฏิบัติราชการกรมส่งเสริมการเกษตรระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2566 – 2570) สอดคล้องกับ นโยบาย ยุทธศาสตร์ และแผนต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ตั้งแต่ระดับชาติจนถึงระดับกระทรวง เพื่อใช้เป็นกรอบ ทิศทางในการท างานส่งเสริมการเกษตรในระยะ 5 ปี โดยได้ก าหนดวิสัยทัศน์ คือ “เกษตรกรมีความเข้มแข็ง มีคุณภาพชีวิตที่ดี และมีรายได้เพิ่มขึ้น” เป้าหมายในภาพรวมของแผนปฏิบัติราชการกรมส่งเสริมการเกษตร ระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2566 – 2570) ประกอบด้วย 3 เป้าหมาย ได้แก่ (1) เกษตรกรมีคุณภาพชีวิตที่ดีและมีรายได้ เพิ่มขึ้น (2) การผลิตสินค้าเกษตรมีประสิทธิภาพและมีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้น และ (3) เกษตรกร องค์กรเกษตรกร และวิสาหกิจชุมชน มีความเข้มแข็งส าหรับกลยุทธ์ในการด าเนินงานเพื่อบรรลุเป้าหมายและวิสัยทัศน์ดังกล่าว ประกอบด้วย 5 กลยุทธ์ ดังนี้

9 เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 1) กลยุทธ์ที่ 1 การสร้างความมั่นคงในอาชีพแก่เกษตรกร โดยส่งเสริมและพัฒนา อาชีพการเกษตรในพื้นที่ชายแดนภาคใต้ส่งเสริมการท าเกษตรผสมผสาน และส่งเสริมการท าการเกษตร ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง รวมทั้งยกระดับการผลิตและส่งเสริมการตลาดสินค้าเกษตร เพื่อให้เกษตรกรมีอาหารบริโภคและสร้างความมั่นคงทางอาหาร ลดรายจ่ายและสร้างรายได้แก่ครัวเรือน มีความมั่นคงในอาชีพ และสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน 2) กลยุทธ์ที่ 2 การส่งเสริมการผลิตและจัดการสินค้าเกษตรตลอดห่วงโซ่การผลิต โดยส่งเสริมเกษตรอัตลักษณ์พื้นถิ่น เกษตรปลอดภัย เกษตรชีวภาพ เกษตรแปรรูปเกษตรอัจฉริยะ พัฒนา ระบบนิเวศการเกษตร ส่งเสริมการเกษตรในรูปแบบแปลงใหญ่ การผลิต และใช้ประโยชน์จากสมุนไพร การใช้ พืชพันธุ์ดีเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตรส าคัญ พัฒนาวิสาหกิจชุมชนและ Smart Famer ให้เป็น ผู้ประกอบการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงเกษตร ส่งเสริมการผลิตและการจัดการสินค้าเกษตรด้วย BCG Model พัฒนาการเกษตรในพื้นที่เศรษฐกิจพิเศษ พัฒนาแหล่งเรียนรู้ทางการเกษตร ส่งเสริมการใช้เทคโนโลยี นวัตกรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น รวมทั้งส่งเสริมความร่วมมือด้านการเกษตรต่างประเทศ 3) กลยุทธ์ที่ 3 การเสริมสร้างความเข้มแข็งของเกษตรกร องค์กรเกษตรกร และชุมชนเกษตรกร โดยส่งเสริมโครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริ โครงการหลวงและการเกษตร ตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียงส่งเสริมบทบาทเกษตรกรสูงวัยและเตรียมเข้าสู่สังคมสูงอายุของภาคการเกษตร ส่งเสริมอาชีพแก่เกษตรกรที่ได้รับการจัดสรรที่ดินท ากิน พัฒนาเกษตรกรให้เป็น Young Smart Farmer และ Smart Farmer เสริมสร้างความเข้มแข็งขององค์กรเกษตรกร พัฒนาและเตรียมก าลังคนเข้าสู่ภาคการเกษตร สร้างความมั่นคงด้านอาหารและความเข้มแข็งของชุมชน ขยายผลการด าเนินงานส่งเสริมการเกษตรเชิงพื้นที่ และจัดท าแผนพัฒนาการเกษตรของชุมชน ส่งเสริมการประกอบอาชีพการเกษตรที่สอดคล้องกับความต้องการ ของชุมชนสร้างความเข้มแข็งของเครือข่ายในพื้นที่และช่วยเหลือเกษตรกรที่ประสบภัยพิบัติ 4) กลยุทธ์ที่ 4 การส่งเสริมการผลิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม โดยส่งเสริมการ หยุดเผาในพื้นที่การเกษตร ปรับเปลี่ยนวิธีการผลิตจากเดิมสู่การเกษตรปลอดการเผา และเป็นมิตร กับสิ่งแวดล้อม สร้างการมีส่วนร่วมของเกษตรกรและชุมชน และสร้างเครือข่ายปลอดการเผา ส่งเสริมการ ท าเกษตรกรรมยั่งยืนในรูปแบบต่าง ๆ และศึกษารูปแบบและขยายขอบเขตงานส่งเสริมการเกษตรที่สอดคล้อง กับสภาพแวดล้อมของสังคมเมือง 5) กลยุทธ์ที่ 5 การพัฒนาศักยภาพองค์กรและการบริหารจัดการ โดยมุ่งพัฒนา กรมส่งเสริมการเกษตรสู่การเป็น Digital DOAE และพัฒนาระบบฐานข้อมูล ปรับวิธีการท างานเป็นแบบ New Normal และพร้อมรองรับ Next Normal ในอนาคต พัฒนาศักยภาพบุคลากร ให้เป็น Smart Officer และสร้างโอกาส ความก้าวหน้าในสายอาชีพ พัฒนาส านักงานให้เป็น Smart Office พัฒนาองค์กรสู่ระบบ ราชการ 4.0 และปรับโครงสร้างองค์กรให้เหมาะสม ส่งเสริมการวิจัยและพัฒนางานส่งเสริมการเกษตร และสร้างการรับรู้ข้อมูลข่าวสารและประชาสัมพันธ์

10 เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" ตอนที่2 ควำมหมำยและควำมส ำคัญของกลุ่มแม่บ้ำนเกษตรกร 2.1 ควำมหมำยของกลุ่มแม่บ้ำนเกษตรกร กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร (Farm women group) หมายถึง การรวมกลุ่มของสตรีในภาคเกษตร ตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป รวมตัวกันไปยื่นขอจดทะเบียนที่ส านักงานเกษตรอ าเภอ ภายใต้ชื่อ“กลุ่มแม่บ้าน เกษตรกร” เพื่อเป็นแหล่งรับการสนับสนุน และถ่ายทอดความรู้ด้านการเกษตรและเคหกิจเกษตร ท ากิจกรรม ร่วมกัน เพื่อพัฒนาอาชีพ และยกระดับเศรษฐกิจครัวเรือน 2.2 สัญลักษณ์ของกลุ่มแม่บ้ำนเกษตรกร กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ภายใต้ความรับผิดชอบของกรมส่งเสริมการเกษตร กลุ่มพัฒนาแม่บ้าน เกษตรกรและเคหกิจเกษตร กองพัฒนาเกษตรกรได้ก าหนดสัญลักษณ์กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรไว้ดังรูป ความหมายแสดงแนวคิดในการพัฒนาครอบครัวเกษตรกร แม่บ้านเกษตรกรจะเป็นกุญแจ ส าคัญในการบริหาร และการจัดการทรัพยากรในครอบครัว ได้แก่ แรงงาน ทุน เวลา เงิน และวัสดุอุปกรณ์ ให้เกิดประโยชน์สูงสุด ซึ่งจะท าให้ครอบครัวเป็นสุข มีการกินดีอยู่ดีมีรายได้เพิ่มจากการประกอบอาชีพ และมีคุณภาพชีวิตที่ดี 2.3 วัตถุประสงค์ของกำรจัดตั้งกลุ่มแม่บ้ำนเกษตรกร 1) เพื่อรวมตัวกันด าเนินกิจกรรมสร้างอาชีพ สร้างรายได้ให้ครัวเรือน และพัฒนาคุณภาพชีวิต ครัวเรือนเกษตรกร 2) เพื่อพัฒนาศักยภาพของตนเองและกลุ่ม น าไปสู่การเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร 3) เพื่อสร้างความมั่นคงด้านอาหารในครัวเรือนและชุมชน 4) เพื่อรับความรู้แลกเปลี่ยนเรียนรู้และการเข้าถึงบริการของภาครัฐและเอกชน 5) เพื่อร่วมกันแก้ไขปัญหาด้านสังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อมในชุมชน 2.4 ควำมส ำคัญของกลุ่มแม่บ้ำนเกษตรกร กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร เป็นสถาบันเกษตรกรภายใต้การส่งเสริมของกรมส่งเสริมการเกษตร โดยมอบหมายให้กองพัฒนาเกษตรกรเป็นหน่วยงานรับผิดชอบหลักในการด าเนินงาน มาตั้งแต่ปี2513 โดยส่งเสริมให้สตรีในภาคเกษตรในหมู่บ้าน/ต าบลเดียวกันรวมตัวกันเป็นกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ตามความ สมัครใจ มีการบริหารงาน ในรูปคณะกรรมการ เพื่อร่วมกันพัฒนา ยกระดับความเป็นอยู่ให้ดีขึ้นทั้ง 4 มิติ

11 เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" ได้แก่ ด้านคุณภาพชีวิต ด้านสังคม ด้านเศรษฐกิจ และด้านสิ่งแวดล้อม พัฒนาเป็นผู้ประกอบการเกษตร มีความรู้ด้านการบริหารจัดการ มีการผลิตอย่างเป็นระบบ สามารถเข้าถึงบริการของรัฐ มีความรู้ด้าน เคหกิจเกษตรในการปรับปรุงความเป็นอยู่ของครอบครัวให้ดีขึ้น เพิ่มรายได้ให้ครอบครัว ช่วยกันแก้ไขปัญหา สังคม ตลอดจนการดูแลสิ่งแวดล้อมชุมชนให้เกิดการพัฒนาที่ยั่งยืน 2.5 ประโยชน์ของกลุ่มแม่บ้ำนเกษตรกร 1) ช่วยให้แม่บ้านเกษตรกรได้พัฒนาเต็มศักยภาพ สามารถสร้างสุขให้ครอบครัว ชุมชน และ สังคม 2) มีรายได้ในครัวเรือนเพิ่มขึ้น ลดค่าใช้จ่าย มีการออมเพิ่มขึ้น และสามารถจัดตั้งกองทุน ในกลุ่มของตนเองได้ 3) มีความมั่นคงทางอาชีพ เศรษฐกิจครัวเรือน และมีคุณภาพชีวิตที่ดีตลอดจนสามารถพึ่งพา ตนเองได้ทั้งในระดับครัวเรือนและชุมชน 4) เป็นแหล่งรับการสนับสนุน และถ่ายทอดความรู้ด้านการเกษตรและเคหกิจเกษตร 5) สามารถเข้าถึงองค์ความรู้/แหล่งทุนเพื่อพัฒนาศักยภาพของตนเองและกลุ่มให้เข้มแข็ง และมีประสิทธิภาพ 6) ได้รับความเชื่อถือจากหน่วยงานภาครัฐ และเอกชน ในฐานะองค์กรตัวแทนของแม่บ้าน เกษตรกร ตอนที่3 ควำมหมำย และคุณลักษณะของผู้ประกอบกำรเกษตร ผู้ประกอบการ หมายถึง เจ้าของกิจการ หรือผู้ที่คิดริเริ่มจัดตั้งธุรกิจขึ้นมาเป็นของตนเอง มีการ วางแผนการด าเนินงาน และด าเนินธุรกิจ ทุกด้านด้วยตนเอง โดยมองเห็นโอกาสทางธุรกิจและยอมรับความ เสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นได้ตลอดเวลา เพื่อมุ่งหวังผลก าไรที่เกิดจากผลการด าเนินงานของธุรกิจตนเอง ผู้ประกอบการ มักจะมีEntrepreneurial Mindset หรือแนวคิดของผู้ประกอบการอยู่ภ ายในตัวแล้ว แนวคิดของ ผู้ประกอบการมีLeadership สูง เป็นผู้น าในการตัดสินใจได้อย่างดีเยี่ยม มองภาพรวมธุรกิจได้รอบด้าน มีแผนการรองรับความเสี่ยงที่จะเกิดขึ้นเสมอ มีความกล้าในการสร้างสรรค์นวัตกรรม และมองเห็นโอกาส ในการต่อยอดในการสร้างธุรกิจ เป็นบุคคลที่มีโอกาสและผลประโยชน์ในธุรกิจโดยเป็นผู้มีความรู้และความ เข้าใจในเรื่องการเงิน การจัดการวัตถุดิบและการเผชิญกับความเสี่ยงในการริเริ่มหรือด าเนินธุรกิจ คุณลักษณะพื้นฐานของผู้ประกอบการ ได้แก่ 1) เน้นการใช้นวัตกรรมเป็นการน าเอาแนวความคิดใหม่หรือการน าประโยชน์จาก สิ่งที่มีอยู่แต่เดิมมาใช้ในรูปแบบใหม่ 2) มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ เป็นการคิดประดิษฐ์ค้นสิ่งใหม่ ๆ 3) เน้นการพัฒนาทักษะ ความช านาญ เป็นการมุ่งเน้นประสิทธิภาพของ ผู้ประกอบการ 4) มีศักยภาพเชิงพาณิชย์เพื่อตลาดภายในประเทศและตลาดต่างประเทศ

12 เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" แนวทางในการเป็นผู้ประกอบการจึงควรเริ่มจากการหาข้อมูล ได้แก่ 1) รู้จักตน 2) รู้ข้อมูลของลูกค้า 3) รู้ข้อมูลของคู่แข่งขัน 4) รู้นโยบายส่งเสริมจากภาครัฐบาล 5) วางแผนการเงินในระยะยาว 6) การท าบัญชี 7) การบริการที่มีประสิทธิภาพ 8) ขายสินค้าหรือบริการที่มีคุณภาพ 9) จ้างบุคลากรที่เหมาะสม 10) เลือกท าเลที่ตั้งที่เหมาะสมกับสินค้าหรือบริการ มีลักษณะพฤติกรรม ได้แก่ 1) มีความคิดสร้างสรรค์(Creation) มีการริเริ่มด าเนินธุรกิจใหม่ 2) มีสร้างนวัตกรรม (Innovation) มีการผลิตสินค้าใหม่รวมถึงกระบวนการด าเนิน ธุรกิจการตลาดและการจัดการองค์การ ด้วยกระบวนการใหม่ๆ 3) มีความสามารถในการบริหารความเสี่ยง (Risk Management) ผู้ประกอบการ หรือเจ้าของธุรกิจจะต้องมีความรับผิดชอบต่อความเสี่ยงอันเกิดจากการขาดทุน หรือความล้มเหลวในการ ด าเนินธุรกิจ 4) มีภาวะผู้น าด้านการประกอบการ (Entrepreneurial Leadership) จะอยู่ใน บทบาทของผู้จัดการ ผู้ประกอบการและผู้น าที่จะเป็นผู้น าของการสร้างการเปลี่ยนแปลงต้องสามารถ ใช้ทรัพยากรได้อย่างเหมาะสมและฉลาดเพื่อให้องค์กรด าเนินการไปได้ด้วยดี การสร้างค่านิยม และการสร้าง มูลค่าในธุรกิจเป็นสิ่งส าคัญ โดยเน้นในเรื่องของการสร้างโอกาส การแสวงหาคนที่มีทัศนคติที่คล้ายกัน จะเป็นผู้สร้างและริเริ่มที่จะท าสิ่งต่างๆ ค านึงถึงผลประโยชน์และความเจริญก้าวหน้าขององค์กร ตลอดจนการ น าพาองค์กรไปสู่เป้าหมายหลักที่ก าหนดไว้ภาวะผู้น าด้านการประกอบการจึงเป็นปัจจัยหนึ่งที่มีความจ าเป็นที่ จะท าให้ธุรกิจประสบความส าเร็จ

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 13 กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรที่ประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการเกษตรเบื้องต้น ในส่วนนี้ จะกล่าวถึงตัวอย่างของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรที่ประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการ เกษตรเบื้องต้น ซึ่งเป็นกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรที่สามารถพัฒนาตนเองเข้าสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตร มีธุรกิจ ระบบการบริหารจัดการ และผลประกอบการที่ดี สามารถเป็นแบบอย่างให้แก่กลุ่มเกษตรกรกลุ่มอื่น ๆ ได้ ซึ่งประกอบด้วย 4 ตอน ได้แก่ ตอนที่ 1 กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร สภต.ปลายบาง ต าบลปลายบาง อ าเภอบาง กรวย จังหวัดนนทบุรีตอนที่ 2 กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรร่องแก้ว ต าบลเกาะหลัก อ าเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ตอนที่ 3 กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรท่าศาลา ต าบลร าพัน อ าเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรี และ ตอนที่ 4 กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านทะเลทรัพย์ ต าบลทะเลทรัพย์ อ าเภอปะทิว จังหวัดชุมพร ตอนที่1 กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสภต.ปลายบาง อ าเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรี 1. ลักษณะความส าเร็จของกลุ่มในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร 1.1 ข้อมูลพื้นฐาน กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร สภต.ปลายบาง ตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ 1 ต าบลปลายปาง อ าเภอบางกรวย จังหวัดนนทบุรีจัดตั้งมาแล้ว 24 ปี มีจ านวนสมาชิกของกลุ่มเริ่มต้น 7 คน จนถึงปัจจุบันมีสมาชิก 70 คน อายุเฉลี่ย ของสมาชิกกลุ่มประมาณ 50 ปี โดยสมาชิกที่อายุมากสุด 70 ปีสมาชิกที่อายุน้อยสุด 40 ปีกิจกรรมของ กลุ่ม ประกอบด้วย ผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ได้แก่ ถั่วสมุนไพร 3 รส คือ รสดั้งเดิม รสต้มย า และรสแซ๊บ ผงโรยข้าว ปล า ร้ าบอง อบกรอบ และกล้ วยอบแผ่น นอกจ ากนี้ยังมีธุ รกิจด้ าน OEM (Original Equipment Manufacturer) คือ ผู้รับจ้างผลิตสินค้าให้กับบริษัทที่จะไปขายในแบรนด์ของตัวเอง โดยโรงงานประเภทนี้ จะรับจ้างผลิตสินค้าให้กับแบรนด์ต่าง ๆ ตามแบบที่ลูกค้าก าหนด และติดชื่อแบรนด์ของลูกค้า ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มได้รับมาตรฐาน อย. มผช. OTOP GMP และ HACCP โดยมีช่องทาง การตลาด ที่หลากหลาย ได้แก่ ร้าน 7 - 11 เพจ Facebook HERB Nut และรับจ้างผลิตส่งโรงแรม แชงการีล่า รายได้เฉลี่ยของกลุ่มต่อปี (ยังไม่หักค่าใช้จ่าย) ประมาณ 3,000,000 บาท รายได้เฉลี่ยของสมาชิก ประมาณ 15,000 บาท ต่อเดือนหรือประมาณ 400 - 500 บาท/วัน กลุ่มเริ่มด าเนินกิจกรรมเชิงธุรกิจมาระยะเวลาประมาณ 10 ปี และใช้เวลาในการพัฒนากลุ่ม เป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตรประมาณ 4 ปี ส่วนที่ 2

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 14 ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร สภต.ปลายบาง 1.2 ปัจจัยแห่งความส าเร็จและวิธีการเรียนรู้เพื่อการพัฒนาตนเองสู่การเป็นผู้ประกอบการ เกษตรเบื้องต้น ของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ปัจจัยแห่งความส าเร็จและวิธีการเรียนรู้ส าหรับการพัฒนาตนเองเพื่อเป็นผู้ประกอบการเกษตร เบื้องต้นของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร อาจมีหลายองค์ประกอบที่มีผลต่อความส าเร็จของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ดังนี้ 1) กลุ่มมีการด าเนินงานอย่างต่อเนื่อง ซึ่งมีการเชิญสมาชิกมาประชุมรับรู้การด าเนินงาน ของกลุ่มประจ าทุกปี โดยมีการนัดประชุมสมาชิกกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร แบบเป็นทางการ ณ ที่ท าการกลุ่ม อย่างน้อย 2 ครั้ง/ปีเป็นทางการมาพบปะกัน ส่วนการประชุมแบบไม่เป็นทางการ ทั้งทางไลน์กลุ่มมีการพูดคุย ชี้แจงรายละเอียดเป็นประจ าทุกวัน อย่างสม่ าเสมอ มีการก าหนดวัตถุประสงค์ในการจัดตั้งกลุ่มและชี้แจง สมาชิกตั้งแต่เริ่มแรกโดยการประชุมกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ในการประชุมมีการชี้แจงวัตถุประสงค์ในการจัดตั้ง การบริหารจัดการ กิจกรรมที่จะด าเนินการ ซึ่งการประชุมจะชี้แจงรายละเอียด มีการขอมติกับสมาชิกกลุ่มในการ ด าเนินกิจกรรมต่าง ๆ ก่อนเสมอ กลุ่มมีโครงสร้างการบริหารงานอย่างโปร่งใสสามารถตรวจสอบได้มีการแต่งตั้ง ประธาน รองประธาน เลขานุการ เหรัญญิก ประชาสัมพันธ์ และคณะกรรมการฝ่ายต่าง ๆ ดังนี้ฝ่ายควบคุม ฝ่ายวัตถุดิบ ฝ่ายตลาดและฝ่ายผลิต มีการจัดท าแผนการด าเนินงานของกลุ่ม โดยกรรมการและสมาชิกก าหนด ปัญหาความต้องการ และมีการประชุมสมาชิกกลุ่ม ชี้แจงแผนงาน กิจกรรมที่มีความต้องการจะด าเนินการ เป็นการให้สมาชิกทุกคนมีส่วนร่วมแสดงความคิดเห็น ว่าสามารถด าเนินการได้หรือไม่ และถ้ามติที่ประชุม เห็นชอบว่าจะด าเนินการก็จะด าเนินการต่อไปได้ แต่หากสมาชิกไม่เห็นด้วยก็จะไม่ด าเนินการกิจกรรมนั้น ๆ ทั้งนี้ มีการประเมินผลการด าเนินงานโดยให้สมาชิกมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นและตัดสินใจ สมาชิกลุ่ม ที่เป็นคณะกรรมการแต่ละฝ่ายจะประเมินผลการด าเนินงานในกิจกรรมของตนเอง และน าผลการประเมินมา หารือในที่ประชุมกลุ่มอย่างต่อเนื่อง เพื่อแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็น ปัญหา วิธีการแก้ไขปัญหา และแนวทางการ ป้องกันไม่ให้เกิดปัญหานั้น ๆ ซ้ าขึ้นอีก

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 15 2) ด้านการบริหารทุนและทรัพยากร ซึ่งกลุ่มมีการระดมทุน/จัดหาทุนและทรัพยากร ได้ครอบคลุมตามแผนการด าเนินงานของกลุ่ม การเริ่มต้นก่อตั้งกลุ่มมีการระดมทุนกับสมาชิกกลุ่มแบบรายวัน เพื่อน าไปผลิตผลิตภัณฑ์ เมื่อจ าหน่ายได้ก าไรจึงน าเอาก าไรมาเป็นทุนหมุนเวียนต่อไป เมื่อเริ่มจดทะเบียนกลุ่ม เป็นกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ได้มีการระดมหุ้นกับสมาชิกกลุ่ม หุ้นละ 100 บาท และให้ลงหุ้นได้ไม่เกิน 200 หุ้น/ คน มีการปันผลให้กับสมาชิกกลุ่มทุกปีขึ้นกับรายได้ที่ได้รับ มีเงินทุนหมุนเวียนจากการลงหุ้นและจากรายได้ จากการจ าหน่ายผลิตภัณฑ์กลุ่มยังไม่มีในส่วนของเงินออมแต่กลุ่มมีการจัดท าบัญชีของกลุ่มได้อย่างครบถ้วน และเป็นปัจจุบัน ซึ่งพนักงานบัญชีประจ ากลุ่มจะมีการรายงานให้สมาชิกทราบทุกครั้งในที่ประชุมและสามารถ ตรวจสอบได้ 3) ความพึงพอใจและมีส่วนร่วมของสมาชิก กลุ่มมีการส่งเสริมและสนับสนุนการ ฝึกอบรมให้ความรู้ด้านอาชีพแก่สมาชิก เพื่อใช้ส าหรับประกอบอาชีพและเพื่อการพัฒนาตนเอง โดยให้สมาชิก เข้าร่วมอบรมกับหน่วยงานต่าง ๆ อย่างสม่ าเสมอ เช่น การอบรมเรื่องการผลิตและการตลาด จากกระทรวง อุตสาหกรรม เป็นต้น การด าเนินงานของกลุ่มช่วยให้สมาชิกใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ มีอาชีพและมีรายได้ จากการรวมกลุ่ม อีกทั้ง กลุ่มมีการจัดสวัสดิการต่าง ๆ เช่น กรณีสมาชิกเจ็บป่วย มีการจัดกระเช้าเข้าเยี่ยม กรณีเสียชีวิต มีเงินช่วยเหลือญาติ และส่งเสริมให้ความรู้กับสมาชิก โดยการไปศึกษาดูงาน เป็นต้น เมื่อสมาชิก กลุ่มมีปัญหาในเรื่องใดสามารถปรึกษาหารือกันภายในกลุ่มหรือกับประธานกลุ่มได้ หากมีปัญหาเรื่องการเงิน สามารถเบิกเงินล่วงหน้าจากกลุ่มได้จากการรวมกลุ่มด าเนินกิจการท าให้สมาชิกมีความสุขในการท างาน ได้รับ ประสบการณ์จากการท างาน มีอาชีพและรายได้ที่มั่นคง สามารถท างานในพื้นที่ใกล้บ้าน มีเวลาให้กับ ครอบครัวส่งผลให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น 4) ด้านผลผลิตและการพัฒนาคุณภาพสินค้า ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มมีคุณภาพและได้รับ มาตรฐาน HACCP GMP และได้รับการจัดระดับผลิตภัณฑ์ระดับ 5 ดาว (OTOP 5 ดาว) ซึ่งเป็นสินค้าที่มี คุณภาพมาตรฐาน มีศักยภาพในการส่งออก การพัฒนาคุณภาพสินค้าของกลุ่ม ในอดีตกลุ่มจะผลิตสินค้าตาม ความต้องการของกลุ่มและน าไปจ าหน่าย และประสบปัญหาว่าจ าหน่ายได้บ้างไม่ได้บ้าง จึงได้ท าการสอบถาม ความสนใจ ความต้องการของลูกค้า และสอบถามความคิดเห็นของสมาชิกกลุ่ม หากสมาชิกกลุ่มมีความเห็นตรงกัน จะมีการปรับแผนการผลิตและการพัฒนาคุณภาพสินค้าให้ตรงตามความต้องการของลูกค้า อีกทั้งกลุ่มมีการ จัดท าบรรจุภัณฑ์ในหลากหลายรูปแบบให้ลูกค้าได้เลือกสรรส าหรับมอบเป็นของขวัญของฝากในเทศกาล

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 16 ส าคัญต่าง ๆ เช่น วันปีใหม่ วันสงกรานต์ เป็นต้น โดยกลุ่มมีช่องทางการติดต่อสื่อสารและการประชาสัมพันธ์ สินค้าใหม่ ๆ ให้กับลูกค้าทางเพจ Facebook HERB Nut 5) ด้านการสนับสนุน กลุ่มได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐและเอกชน โดยการเข้า ร่วมอบรมเพิ่มเติมความรู้กับหน่วยงานต่าง ๆ ได้แก่ กรมพัฒนาชุมชน ให้ความรู้ด้านการตลาด โดยจัดหา สถานที่จ าหน่ายผลิตภัณฑ์ให้กับกลุ่ม ส านักงานสาธารณสุขจังหวัด ให้ความรู้เรื่องคุณภาพมาตรฐานของ ผลิตภัณฑ์เพื่อให้ได้รับเครื่องหมาย อย. และกระทรวงอุตสาหกรรม ให้ความรู้ในการผลิตสินค้าและผลิตภัณฑ์ เพื่อให้ได้รับมาตรฐาน มผช. เป็นต้น รวมถึงได้รับการช่วยเหลือและสนับสนุนจากผู้น าชุมชน ในการจัดหา วัตถุดิบสมุนไพร เช่น ใบมะกรูด พริก จากชุมชน เพื่อมาจ าหน่ายให้กับกลุ่ม อีกทั้งเป็นการช่วยสนับสนุนให้ เกษตรกรในชุมชนสามารถจ าหน่ายผลผลิตทางการเกษตรได้อีกทางหนึ่ง 6) ด้านการพัฒนาความรู้และความสามารถของสมาชิก กลุ่มมีการพัฒนาความรู้ของ สมาชิก โดยส่งเสริมให้สมาชิกได้เข้ารับการอบรมความรู้และเชื่อมโยงเครือข่ายความรู้ ด้านการบริหารจัดการ ด้านการผลิต การท าบัญชีรายรับ - รายจ่าย กับหน่วยงานต่าง ๆ และมีการจัดกิจกรรมศึกษาดูงานกลุ่มอื่น ๆ ในการแลกเปลี่ยนและแบ่งปันพื้นที่จ าหน่ายสินค้าร่วมกัน 7) ด้านสาธารณประโยชน์/การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กลุ่มมีการ ด าเนินการด้านสาธารณประโยชน์ มีการท าบุญออกร้านโรงทานในงานบุญประเพณีส าคัญต่าง ๆ และมี กระบวนการผลิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมและเอื้อต่อการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ด้วยการมีถังดักไขมัน มี การบ าบัดน้ าเสียและแยกขยะ เป็นการรับผิดชอบและเป็นประโยชน์ต่อชุมชนและสังคม 2. ลักษณะของผู้น ากลุ่มและสมาชิกกลุ่มที่สนับสนุนการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตรของกลุ่มแม่บ้าน เกษตรกรประสบผลส าเร็จ นางขวัญเรือน อ่อนละห้อย อายุ 57 ปี จบการศึกษาระดับมัธยมศึกษา ปีที่ 3

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 17 2.1 คุณลักษณะของเกษตรกรที่ควรมีหากจะพัฒนาเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร มีความ มุ่งมั่น อดทนสูง ละเอียดรอบคอบ มีความคิดสร้างสรรค์ ช่างสังเกต ใส่ใจลูกค้า ซื่อสัตย์ สุจริต มีความชัดเจน และโปร่งใสในการท าบัญชี กล้าเสี่ยง กล้าลงทุน มีการวิเคราะห์อย่างรอบคอบและรอบด้าน ให้ความส าคัญกับ การพัฒนาสินค้าอย่างต่อเนื่อง 2.2 ทักษะที่เกษตรกรควรมี การพัฒนาตนเองให้เป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ควรมีความ ขยันหมั่นเพียร ศึกษาหาความรู้ด้านธุรกิจ การตลาด และการคิดค้นสูตรใหม่ๆ อย่างสม่ าเสมอ 2.3 ปัจจัยภายในที่คิดว่าท าให้กลุ่มประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร มีความจริงใจให้กัน รักสามัคคี ความมั่นคงของรายได้ที่ท าให้กลุ่มยั่งยืน 2.4 ปัจจัยภายนอกที่ท่านคิดว่าท าให้กลุ่มท่านประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการด้าน การเกษตร กลุ่มมีความจริงใจกับลูกค้า สร้างความเชื่อมั่นและความมั่นใจให้ลูกค้า ส่งผลให้ลูกค้าสั่งซื้อและมี การผลิตอย่างต่อเนื่อง ท าให้สมาชิกกลุ่มมีรายได้ที่มั่นคง 2.5 จากความส าเร็จท่านมีวิธีการในการพัฒนากลุ่มจนกลายเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ความซื่อสัตย์จริงใจต่อลูกค้า วัตถุดิบดี มีคุณภาพ หากพบเห็นอะไรไม่ดีรีบแจ้งลูกค้าทันที 2.6 สิ่งที่ยืนยันว่ากลุ่มประสบความส าเร็จ ความสุขของสมาชิก และการมีรายได้ที่มั่นคง 2.7 ที่ผ่านมาท่านมีปัญหา อุปสรรคและมีวิธีการแก้ไขปัญหาและอุปสรรค จากการที่กลุ่มประสบปัญหา ต่าง ๆ เช่น เกิดภัยน้ าท่วม ส่งผลให้โรงเรือน อุปกรณ์ เครื่องมือ และเครื่องจักรในการะบวนการผลิตเกิดการ ช ารุดเสียหาย และช่วงเกิดการระบาดของเชื้อไวรัสโควิด - 19 ท าให้ต้องหยุดการผลิตสินค้า หลังจากประสบ ปัญหาต่าง ๆ กลุ่มได้มีการประชุมปรึกษาหารือกันว่ากลุ่มควรจะต้องมีแผนส ารองเพื่อรับมือกับปัญหาต่าง ๆ ที่ กลุ่มจะประสบได้ในอนาคต และให้สมาชิกทุกคนใช้เงินอย่างประหยัด เนื่องจากรายได้น้อยแต่รายจ่ายเท่าเดิม 2.8 สิ่งที่ท่านอยากจะถ่ายทอดแนวทางให้กับกลุ่มอื่นให้ประสบความส าเร็จเป็นผู้ประกอบการ ด้านการเกษตร ใช้หลักตลาดน าการผลิต และการมีส่วนร่วมของสมาชิกทุกคน 3. บทบาทของเจ้าหน้าที่ในการพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร เบื้องต้น 3.1 เจ้าหน้าที่นักวิชาการส่งเสริมการเกษตร ส านักงานเกษตรจังหวัดนนทบุรีและส านักงานเกษตร อ าเภอบางกรวย 3.2 ลักษณะการสนับสนุนในการด าเนินงานกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตร เบื้องต้น 1) การด าเนินการติดตามงานของกลุ่มเป็นประจ าทุกปีส่งเสริมสนับสนุนองค์ความรู้ให้กับสมาชิก กลุ่ม และเข้าร่วมประชุมกับกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 18 2) การมีส่วนช่วยเหลือในการจัดตั้งกลุ่มและสนับสนุนสมาชิกอย่างต่อเนื่อง สนับสนุนองค์ ความรู้ตามความต้องการของกลุ่ม และประสานหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องในการช่วยเหลือกลุ่มอย่างต่อเนื่อง เชื่อมโยงเครือข่ายกลุ่มกับหน่วยงานภาครัฐและเอกชน 3) การมีส่วนช่วยในการวางแผนการด าเนินงานของกลุ่มฯ ให้ค าแนะน าตามความต้องการของ กลุ่ม ประสานงานช่วยเหลือกลุ่มเมื่อมีการร้องขอ 4) การมีส่วนร่วมในการประเมิน แก้ไขปัญหา ให้ค าแนะน ากับทางกลุ่มฯ เจ้าหน้าที่มีส่วนช่วย ให้ค าแนะน าในการบริหารจัดการกลุ่มให้มีประสิทธิภาพ มีการแนะน าให้กลุ่มมีการประเมินศักยภาพกลุ่มอย่าง ต่อเนื่อง และให้ความคิดเห็นข้อเสนอแนะในการพัฒนาศัยภาพกลุ่มในด้านต่าง ๆ 5) มีส่วนช่วยในการประสานงานเชื่อมโยงเครือข่าย กับหน่วยงานภาครัฐและเอกชน ในการสนับสนุนการด าเนินงานของกลุ่มฯ อย่างต่อเนื่อง 6) มีส่วนช่วยในด้านการประสาน เชื่อมโยงเครือข่ายกับภาคส่วนต่าง ๆ โดยให้ค าแนะน า และประสานงาน เชื่อมโยงเครือข่ายกับหน่วยงานภาครัฐและเอกชนตามความต้องการของกลุ่ม 7) มีส่วนช่วยให้กลุ่มมีความรู้ด้านการเป็นผู้ประกอบการมากขึ้น จัดอบรมให้ความรู้ด้านการ ผลิต การตลาดและการเป็นผู้ประกอบการให้กับกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร โดยเชิญหน่วยงานต่าง ๆ มาให้ความรู้ 8) มีส่วนช่วยให้กลุ่มมีองค์ความรู้ด้านการเป็นผู้ประกอบการมากขึ้น โดยจัดอบรมให้ความรู้ ด้านการผลิต การตลาดและการเป็นผู้ประกอบการให้กับกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร โดยเชิญหน่วยงานต่าง ๆ มาให้ ความรู้ 9) มีส่วนช่วยให้กลุ่มค านึงถึงสาธารณประโยชน์เพื่อชุมชนและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ให้ความรู้ และค าแนะน าต่อกลุ่มในการด าเนินการด้านสาธารณประโยชน์เพื่อชุมชน และกลุ่มพร้อมช่วยเหลือ สังคมและชุมชนอย่างดี 3.3 ข้อมูลเกี่ยวกับปัจจัยในการสนับสนุนกลุ่มฯ ในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร 1) ในมุมมองของเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตร คุณลักษณะของเกษตรกรที่ควรมี หากต้องการ จะพัฒนาเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร คือ การศึกษาหาความรู้ตลอดเวลา ใช้หลักตลาดน าการผลิต มีความซื่อสัตย์ จริงใจ อดทนและมุ่งมั่น พัฒนาสินค้าและหาช่องทางการตลาดเพิ่มเติมอย่างต่อเนื่องและ สม่ าเสมอ รู้จักปรับตัวตามสถานการณ์ และมีการเชื่อมโยงเครือข่าย 2) ในมุมมองของเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรคิดว่าองค์ความรู้ หรือทักษะที่เกษตรกร ควรมี หากจะพัฒนาตนเองไปเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร คือ ความรู้ด้านมาตรฐานสินค้าเกษตร รู้จัก หน่วยงานที่จะให้ความช่วยเหลือ รู้จักคู่แข่งในสายงานการผลิตเดียวกัน มีความรู้เรื่องการตลาด มีความรู้ด้าน การบริหารจัดการ การท าบัญชี เป็นคนหัวทันสมัย และเปิดใจรับเทคโนโลยีใหม่ ๆ 3) ปัจจัยภายในที่เจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการเกษตรคิดว่าจะท าให้กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร คือ สมาชิกกลุ่มควรมีความสามัคคี ไว้ใจ เชื่อใจ และมีน้ าใจช่วยเหลือซึ่งกันและกัน มีสวัสดิการและผลตอบแทนให้กับสมาชิกกลุ่มอย่างต่อเนื่อง

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 19 4) ปัจจัยภายนอกที่เจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการเกษตรคิดว่าจะท าให้กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร คือ การได้รับความร่วมมือจากภาครัฐและเอกชน ที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ในการประสานงานขอมาตรฐาน หรือรับการสนับสนุน และเพิ่มช่องทางการประชาสัมพันธ์ สินค้าให้เป็นที่รู้จักมากยิ่งขึ้น 5) บทบาทของเจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการเกษตร ในการพัฒนากลุ่มให้เป็นผู้ประกอบการด้าน การเกษตร คือ การส่งเสริมและผลักดันในส่วนที่กลุ่มมีความต้องการ ให้ความช่วยเหลือกลุ่มอย่างต่อเนื่อง แนะน าให้กลุ่มมีการผลิตสินค้าที่มีคุณภาพ พร้อมทั้งช่วยประชาสัมพันธ์สินค้าให้เป็นที่รู้จัก 6) ที่ผ่านมามีปัญหาและอุปสรรค คือ การสื่อสารให้เกิดความเข้าใจระหว่างกลุ่มกับหน่วยงาน บางครั้งสื่อสารเรื่องเดียวกันอาจเข้าใจคลาดเคลื่อนไม่ตรงกัน แก้ไขปัญหาและอุปสรรคด้วยการปรึกษาหารือ กับกลุ่มและพูดคุยท าความเข้าใจกัน 7) สิ่งที่ท่านอยากจะถ่ายทอดแนวทางให้กับเจ้าหน้าที่ท่านอื่น ๆ ในการพัฒนากลุ่มแม่บ้าน เกษตรกรเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร คือ เจ้าหน้าที่นักส่งเสริมการเกษตรควรมีความสม่ าเสมอในการ พบปะ พูดคุยกับกลุ่มด้วยความจริงใจ และให้ค าแนะน าเข้าถึงและเข้าใจกลุ่ม ให้บริการด้วยใจ และเชื่อมโยง เครือข่ายตามความต้องการของกลุ่ม ตอนที่ 2 กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรร่องแก้ว ต าบลเกาะหลัก จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ 1. ลักษณะความส าเร็จของกลุ่มในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร 1.1 ข้อมูลพื้นฐาน กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรร่องแก้ว ตั้งอยู่เลขที่ 46/7 หมู่ 4 ต าบลเกาะหลัก อ าเภอเมืองประจวบ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ จัดตั้งมาแล้ว 30 ปี มีจ านวนสมาชิกของกลุ่มเริ่มต้น 25 คน ปัจจุบันมีสมาชิก 50 คน อายุเฉลี่ยของสมาชิกกลุ่มอยู่ในช่วง 50 – 60 ปี โดยสมาชิกที่อายุมากที่สุด 80 ปี อายุน้อยที่สุด 20 ปี กิจกรรม ของกลุ่ม ประกอบด้วยผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ได้แก่ ขนมปังชีสเชคไส้สับปะรด พายสับปะรด ข้าวเกรียบหอยแมลงภู่ ปลาอบสมุนไพร ปลาจิ้งจั้งอบกรอบปรุงรส กระเป๋าจากกระดาษสมุดโทรศัพท์หมวกเส้นใยพลาสติก ไม้กวาด ก้านมะพร้าว กล้วยเล็บมือนางตากพลังงานแสงอาทิตย์ ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มได้รับมาตรฐาน อย. ฮาลาล มผช. OTOP และ GMP โดยมีช่องทางการ จ าหน่ายสินค้าที่หลากหลาย ได้แก่ ร้านจ าหน่ายสินค้า จ านวน 2 แห่ง คือ ร้านค้าหน้าส านักงานเกษตรจังหวัด ประจวบคีรีขันธ์ และร้านค้าสมาคมกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ณ อเมซอน กรมส่งเสริมการเกษตร จ าหน่ายที่ตลาด นัดวันศุกร์ – วันอาทิตย์ ถนนคนเดินที่จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ในส่วนช่องทางการจ าหน่ายทางออนไลน์กลุ่มมี การจ าหน่ายทางเพจ Facebook ร่องแก้ว, Shoppe, Lazada, และ www.ตลาดเกษตรกรออนไลน์.com รายได้เฉลี่ย ของกลุ่ม ประมาณ 2,000,000 – 3,000,000 บาทต่อปี (ยังไม่หักค่าใช้จ่าย) รายได้เฉลี่ยของสมาชิก ประมาณ 6,000 บาท โดยกลุ่มเริ่มด าเนินกิจกรรมเชิงธุรกิจมาระยะเวลาประมาณ 20 ปี และใช้เวลาในการ พัฒนากลุ่มเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตรประมาณ 10 ปี

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 20 ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรร่องแก้ว 1.2 ปัจจัยแห่งความส าเร็จและวิธีการเรียนรู้เพื่อการพัฒนาตนเองสู่การเป็นผู้ประกอบการ เกษตรเบื้องต้น ของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ปัจจัยแห่งความส าเร็จและวิธีการเรียนรู้ส าหรับการพัฒนาตนเองเพื่อเป็นผู้ประกอบการเกษตร เบื้องต้นของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร อาจมีหลายองค์ประกอบที่มีผลต่อความส าเร็จของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ดังนี้ 1) กลุ่มนี้มีการด าเนินงานอย่างต่อเนื่องและเข้าใจความส าคัญของการเชื่อมโยงกับสมาชิก โดยจัดประชุมรับรู้ความก้าวหน้าการด าเนินงานของกลุ่มทุกปี ซึ่งเป็นโอกาสที่สมาชิกเข้าร่วมพูดคุยทั้งใน รูปแบบเป็นทางการและไม่เป็นทางการ มีการก าหนดวัตถุประสงค์ในการก่อตั้งกลุ่มอย่างชัดเจนตั้งแต่ต้น คือเพื่อรวมตัวกันท ากิจกรรมก่อให้เกิดรายได้ที่ต่อเนื่อง เสริมสร้างให้สมาชิกมีอาชีพเสริม พัฒนาอนุรักษ์ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยยึดหลักเศรษฐกิจพอเพียง โครงสร้างของกลุ่มมีความโปร่งใส และการ บริหารงานเป็นไปอย่างมืออาชีพมีต าแหน่งหน้าที่ที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน ได้แก่ ประธาน รองประธาน เหรัญญิก กรรมการ ประชาสัมพันธ์และสมาชิก โดยกรรมการและสมาชิก มีการก าหนดแผนการด าเนินงาน ร่วมกัน เพื่อสรุปประเด็นปัญหาและความต้องการที่เกิดขึ้นจากการด าเนินงานและจากความต้องการของลูกค้า ซึ่งได้สอบถามข้อคิดเห็นจากลูกค้า จากการไปออกร้านจ าหน่ายสินค้าในสถานที่ต่าง ๆ นอกจากนี้ กลุ่มมีการ จัดท าแผนการด าเนินงานที่ครอบคลุมทั้งระยะสั้นและระยะยาว ซึ่งสมาชิกมีบทบาทส าคัญในการแสดงความ คิดเห็นและการตัดสินใจในทุกขั้นตอนของกระบวนการ รวมถึงการประเมินผลการด าเนินงานและการก าหนด แนวทางในการพัฒนาคุณภาพสินค้าและการด าเนินงานของกลุ่มในอนาคต กล่าวโดยสรุป คือ กลุ่มนี้มีการ จัดการและด าเนินงานอย่างมีระบบ พร้อมรับฟังและปรับปรุงตามความคิดเห็นตามความต้องการของสมาชิก และลูกค้าเพื่อสร้างคุณค่าและสร้างสรรค์ในการพัฒนาทั้งภายในและภายนอกกลุ่มในระยะยาว

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 21 2) ด้านการบริหารทุนและทรัพยากรของกลุ่มมีการวางแผนและด าเนินการอย่างมีระบบ เพื่อให้ทรัพยากรมีเพียงพอในการสนับสนุนกิจกรรมต่าง ๆ ตามแผนการด าเนินงานของกลุ่ม เริ่มแรกกลุ่มได้มี การระดมทุนและจัดหาทุนให้ครอบคลุมตามความต้องการของกลุ่ม การระดมทุนเริ่มต้นด้วยการให้สมาชิกให้ เข้าร่วมหุ้นจ านวน 100 บาทต่อหุ้น เพื่อน ามาใช้เป็นทุนหมุนเวียนภายในกลุ่ม เมื่อกลุ่มมีความมั่นคงทางการ เงินจะได้ไม่ต้องระดมทุนเพิ่มเติม แต่จะมีเงินออมที่สามารถให้สมาชิกกู้ยืมโดยไม่คิดดอกเบี้ย เพื่อสนับสนุน ความต้องการทางการเงินของสมาชิกในกรณีที่จ าเป็น นอกจากนี้ กลุ่มมีการแต่งตั้งเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องกับการ บริหารทรัพยากรทางการเงิน เช่น เจ้าหน้าที่บัญชี เพื่อท าหน้าที่จัดท าบัญชีรายรับรายจ่ายและบัญชีทุนให้ ครบถ้วนและแม่นย า ท าให้สามารถตรวจสอบและทบทวนได้ในทุกปี รายงานผลก็จะถูกจัดท าเพื่อให้สมาชิก รับทราบเกี่ยวกับสถานะการเงินและกิจกรรมที่เกี่ยวข้องของกลุ่มในระยะเวลาปีหนึ่ง ด้วยการบริหารทรัพยากร อย่างมีระบบและการรายงานที่ชัดเจน กลุ่มได้สร้างความน่าเชื่อถือและโอกาสในการพัฒนาและเติบโตในทาง ทรัพยากรทางการเงินอย่างยั่งยืน 3) กลุ่มนี้เน้นความพึงพอใจและการมีส่วนร่วมของสมาชิกอย่างส าคัญ โดยการส่งเสริม การฝึกอบรมเพื่อเสริมสร้างความรู้ด้านอาชีพให้แก่สมาชิก เพื่อพัฒนาทักษะและความสามารถในการประกอบ อาชีพ โดยจะสนับสนุนให้สมาชิกเข้ารับการฝึกอบรมประมาณ 3 - 4 ครั้งต่อคน ซึ่งเป็นการเตรียมความพร้อม ให้สมาชิกสามารถน าความรู้ไปประกอบอาชีพได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้กลุ่มมีการด าเนินกิจกรรมที่ เป็นประโยชน์ต่อสมาชิก โดยการสนับสนุนทักษะอาชีพและการให้เงินกู้ยืมเพื่อใช้เป็นทุนต้นทุนในการเริ่มต้น กิจการ สิ่งเหล่านี้ช่วยเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับสมาชิกในด้านการท างาน และช่วยให้พวกเขามีโอกาส พัฒนาความสามารถและคุณภาพชีวิตของตนเองและครอบครัว ไม่เพียงแค่เป็นการเพิ่มรายได้ แต่ยังเป็นการ เปลี่ยนแปลงและพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างยั่งยืน ที่ส าคัญการสร้างเครือข่ายเพื่อนร่วมอาชีพในกลุ่มนี้นั้น มีการ ช่วยให้สมาชิกสามารถแลกเปลี่ยนประสบการณ์และความรู้ร่วมกัน เพื่อเป็นแหล่งความรู้เกี่ยวกับอาชีพและ เป็นที่ปรึกษาในการแก้ไขปัญหา ทั้งนี้เพื่อสร้างความร่วมมือและเชื่อมโยงกันอย่างมีความสัมพันธ์ที่แข็งแกร่งใน การพัฒนาอนาคตของสมาชิกและกลุ่มทั้งหมด 4) ด้านผลผลิตและการพัฒนาคุณภาพสินค้า เป็นอีกด้านที่กลุ่มมุ่งมั่นในการพัฒนาให้ผลผลิต มีคุณภาพและมาตรฐาน โดยผลิตภัณฑ์ได้รับการรับรองจากหน่วยงานที่น่าเชื่อถือ ได้แก่ ฮาลาล มผช. และ OTOP กลุ่มมีการก าหนดแผนการพัฒนาคุณภาพสินค้าให้ตรงกับความต้องการของตลาด ออกแบบและปรับปรุง บรรจุภัณฑ์ที่มีความสวยงาม ทันสมัย ดึงดูดความสนใจของผู้บริโภค และเพิ่มประสิทธิภาพในการยืดอายุของ ผลิตภัณฑ์ให้ยาวนานขึ้น อีกทั้งช่วยเพิ่มค่ามูลค่าของสินค้าอีกด้วย นอกจากนี้ กลุ่มเน้นการสื่อสารกับผู้บริโภค ในการพัฒนาผลผลิต โดยการใช้ช่องทางการจ าหน่ายออนไลน์ผ่านแพลตฟอร์มต่าง ๆ เช่น Facebook Fan Page "ร่องแก้ว", Shopee, Lazada, www.ตลาดเกษตรกรออนไลน์.com และ TikTok ที่ช่วยให้สามารถ เชื่อมต่อและติดต่อกับผู้บริโภคได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อเพิ่มโอกาสในการจ าหน่ายสินค้าและขยายตลาด สินค้าให้กว้างขึ้นในอนาคต 5) ด้านการสนับสนุน กลุ่มได้รับการสนับสนุนอย่างมีความส าคัญจากหน่วยงานต่าง ๆ ทั้งจาก ภาครัฐและเอกชน เช่น กรมส่งเสริมการเกษตร กรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงสาธารณสุข และสภาเกษตรกร

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 22 กระทรวงพลังงาน กรมประมง กระทรวงมหาดไทย องค์การบริหารส่วนท้องถิ่น เพื่อเสริมสนับสนุนกิจกรรม ของกลุ่มในทุกขั้นตอน นอกจากนี้ ยังได้รับความเอื้อเฟื้อและการสนับสนุนจากผู้น าชุมชน เช่น ผู้ใหญ่บ้าน ก านันและอบต. เพื่อเพิ่มโอกาสในการพัฒนาและสร้างความเข้มแข็งให้กับกลุ่มที่ส าคัญในการยังคงพัฒนา และเติบโตในอนาคต 6) ด้านการพัฒนาความรู้และความสามารถของสมาชิกเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร โดยสมาชิกในกลุ่มมีความรู้ด้านการเป็นผู้ประกอบการมากขึ้น ทั้งจากการเรียนรู้จากประสบการณ์การท างาน ด้วยตนเอง และการเข้าร่วมฝึกอบรมให้ความความรู้จากหน่วยงานภาครัฐและเอกชนที่ให้การสนับสนุน ท าให้ สมาชิกในกลุ่มมีองค์ความรู้ด้านการบริหารจัดการกลุ่ม การวางแผนการผลิต การตลาดทั้งออนไลน์ และออฟไลน์การพัฒนาผลิตภัณฑ์ และมีการเชื่อมโยงเครือข่ายความรู้หรือกิจกรรมกลุ่มกับองค์กรภายนอก 7) ด้านสาธารณประโยชน์/การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นประเด็น ที่กลุ่มให้ความส าคัญ ผ่านการปลูกฝังและสร้างจิตส านึกสาธารณประโยชน์ให้กับชุมชน โดยกระบวนการผลิต ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มถูกออกแบบให้เป็น “มิตรต่อสิ่งแวดล้อม” และการใช้สารชีวภัณฑ์เป็นทางเลือกแทน สารเคมี เพื่อช่วยสร้างความยั่งยืนในชุมชน กลุ่มเป็นต้นแบบในการผลิตที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อม และส่งเสริมการ อนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติมีการเชื่อมโยงกับกิจกรรมในด้านการจัดการขยะที่เป็นแบบธรรมชาติและส่งเสริม โครงการ Eco Brick ในการรีไซเคิล นอกจากนี้ กลุ่มมีการท ากิจกรรมที่มีประโยชน์ต่อชุมชนและสังคม เช่น การเป็นวิทยากรในการน าเสนอความรู้เกี่ยวกับอาชีพ การเป็นศูนย์กลางในการประสานความรู้และการใช้ สถานที่ส าหรับฝึกอบรมและศึกษาดูงาน กลุ่มมีการด าเนินกิจกรรมบ าเพ็ญกุศลในโอกาสต่าง ๆ ทั้งนี้เพื่อสร้าง ความร่วมมือและเสียสละในชุมชน

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 23 2. ลักษณะของผู้น ากลุ่มและสมาชิกกลุ่มที่สนับสนุนการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตรของกลุ่มแม่บ้าน เกษตรกรประสบผลส าเร็จ นางสุคนธ์ สุขอนุเคราะห์ อายุ63 ปีจบการศึกษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง (การบัญชี) 2.1 คุณลักษณะของเกษตรกรที่ควรมีถ้าต้องการพัฒนาตนเองเป็นผู้ประกอบการด้าน การเกษตร คุณลักษณะที่เกษตรกรที่ควรมีในการพัฒนาตนเองเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ควรเน้นคุณภาพในการด าเนินชีวิต เช่น ความซื่อสัตย์และสุจริต อุตสาหะในการพัฒนาอาชีพ ความสามารถ ในการท างานอย่างรอบคอบ และเสียสละเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพให้กับทั้งชุมชน ควรสละเวลาในการอบรม ประชุม และสัมมนา เพื่อขยายความรู้ใหม่ ๆ และเครือข่ายใหม่ ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการประกอบอาชีพ มีความ ขยันและอดทนในการพัฒนาตนเองเพื่อไปสู่ความส าเร็จ และพร้อมที่จะเสี่ยงต่อการลงทุนเพื่อพัฒนาธุรกิจ ให้เติบโตมากขึ้น 2.2 องค์ความรู้หรือทักษะที่เกษตรกรควรมี หากจะพัฒนาตนเองไปเป็นผู้ประกอบการด้าน การเกษตร ทักษะที่เกษตรกรควรมีเพื่อเติบโตเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ได้แก่การบริหารจัดการ ทุนและทรัพยากร การเข้าใจการตลาดและการสร้างรายได้ ความเชี่ยวชาญในการแปรรูปอาหาร การพัฒนา ผลิตภัณฑ์ เข้าใจมาตรฐานสินค้าและผลิตภัณฑ์ สร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับคู่ค้าและลูกค้า การให้บริการที่ดีและ ความรู้ในการบริหารธุรกิจอย่างมีประสิทธิภาพ 2.3 ปัจจัยภายในที่คิดว่าท าให้กลุ่มประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ปัจจัยภายในที่เป็นเสาหลักในความส าเร็จของกลุ่มเกษตรกรที่เป็นผู้ประกอบการด้าน การเกษตร ได้แก่ ความสัมพันธ์ภายในกลุ่มที่เรียกว่าแบบพี่น้องหรือครอบครัว ที่สร้างความเข้มแข็งและมีความ เสมอภาคการสื่อสารและการพูดคุยที่ช่วยกันแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ในกลุ่ม ความซื่อสัตย์สุจริตต่อสมาชิก และการ ท างานที่โปร่งใสสามารถตรวจสอบได้ เพื่อให้ได้รับความไว้วางใจจากสมาชิก ความเต็มใจในการรับฟังความ คิดเห็นจากสมาชิก นอกจากนี้ยังมีการมอบรางวัลเป็นแรงจูงใจแก่สมาชิกที่ได้ท างานอย่างดี

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 24 2.4 ปัจจัยภายนอกที่ท่านคิดว่าท าให้กลุ่มท่านประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการ ด้าน การเกษตร ปัจจัยภายนอกที่มีบทบาทส าคัญในความส าเร็จของกลุ่มเกษตรกรที่เป็นผู้ประกอบการด้าน การเกษตร เน้นการได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐและเอกชน รวมถึงคนในชุมชน กลุ่มมีโอกาส ในการร่วมงานอีเว้นต่าง ๆ ทั่วประเทศ ส่งผลให้กลุ่มมีความเชื่อมั่นและผลิตภัณฑ์ของกลุ่มเป็นที่รู้จัก อย่างแพร่หลาย 2.5 จากความส าเร็จท่านมีวิธีการในการพัฒนากลุ่มจนกลายเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร วิธีการพัฒนากลุ่มให้เป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ครอบคลุมการคิดค้นและพัฒนาผลิตภัณฑ์ เพื่อตอบสนองความต้องการของผู้บริโภค รักษามาตรฐานและคุณภาพของผลิตภัณฑ์เป็นประจ า นอกจากนี้ ผู้น ากลุ่มเป็นแบบอย่างที่ดีให้กับสมาชิกกลุ่ม ในการต้องพัฒนาความรู้เพิ่มเติมอย่างสม่ าเสมอ 2.6 สิ่งที่ยืนยันว่ากลุ่มประสบความส าเร็จ สิ่งที่ยืนยันถึงความส าเร็จของกลุ่มคือ สมาชิกมีความสุขและภาคภูมิใจในการประกอบอาชีพ มีรายได้อย่างสม่ าเสมอและไม่ต้องท างานนอกบ้าน สามารถมีคุณภาพชีวิตที่ดี และผลิตภัณฑ์ของกลุ่มยังมี ชื่อเสียงเป็นที่ยอมรับอย่างแพร่หลายทั้งในชุมชนและภายนอกชุมชน 2.7 ที่ผ่านมาท่านมีปัญหา อุปสรรคและมีวิธีการแก้ไขปัญหาและอุปสรรค ปัญหาและอุปสรรคในประเด็นใหญ่ ๆ ที่กลุ่มต้องเผชิญ ได้แก่ ปัญหาในการขอรับรอง มาตรฐานผลิตภัณฑ์ อย. ซึ่งในขณะนั้นต้องปรับปรุง เปลี่ยนแปลง และย้ายสถานที่ผลิตครั้งใหญ่ เพื่อให้ผ่าน การรับรองมาตรฐาน อย. ท าให้มีความรู้สึกท้อบ้าง แต่เนื่องจากสมาชิกในกลุ่มมีความสามัคคีกันอย่างเหนียว แน่น ท าให้ฝ่าฟันอุปสรรคต่าง ๆ ได้ ต่อมาอีกวิกฤตครั้งส าคัญ คือ การเผชิญกับวิกฤตการแพร่ระบาดของ Covid 19 ที่ท าให้ไม่สามารถเปิดร้านจ าหน่ายสินค้าได้ ยอดขายตกอย่างมาก สินค้าค้างสต๊อก ไม่มีรายได้เข้า กลุ่ม แต่ยังมีรายจ่ายค่าจ้างสมาชิกอยู่ วิกฤติครั้งนี้เป็นเหตุการณ์ที่ไม่สามารถคาดเดาและไม่ทันตั้งตัว ท าให้ ไม่ได้เตรียมแผนรับมือไว้ อย่างไรก็ตาม ยังได้รับการสนับสนุนเงินทุนจากทั้งหน่วยงานภาครัฐและเอกชน ที่เข้ามาให้การช่วยเหลือ ประกอบกับผู้น าและสมาชิกกลุ่ม ได้ร่วมแรงร่วมใจกันอดทนและฝ่าฟันอุปสรรค และเรียนรู้การท าการตลาดแบบออนไลน์ในการจ าหน่ายสินค้า ท าให้กลุ่มสามารถด าเนินกิจกรรมมาได้จนถึง ปัจจุบัน 2.8 หลังจากได้แก้ไขปัญหาแล้วได้เรียนรู้อะไรบ้าง หลังจากผ่านวิกฤตและปัญหาต่าง ๆ มาแล้ว ท าให้ได้เรียนรู้ว่า กลุ่มจ าเป็นต้องมีแผนรับมือ กับเหตุการณ์ที่เสี่ยงและไม่คาดคิด ตลอดจนการมีช่องทางการตลาดที่หลากหลาย เพื่อให้ธุรกิจของกลุ่ม ด าเนินงานต่อไปได้ และสมาชิกไม่ได้รับความเดือดร้อน 2.9 สิ่งที่อยากจะถ่ายทอดแนวทางให้กับกลุ่มอื่นให้ประสบความส าเร็จเป็นผู้ประกอบการด้าน การเกษตร คือ ผู้น ากลุ่มต้องมีความอดทน เสียสละ เผชิญหน้ากับปัญหาและอุปสรรคต่าง ๆ ยอมรับความ เสี่ยงที่อาจจะเกิดขึ้น โดยค านึงถึงประโยชน์ของสมาชิกเป็นที่ตั้งแล้วจะประสบความส าเร็จได้

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 25 3. ลักษณะของเจ้าหน้าที่ในการสนับสนุนการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตรของกลุ่มแม่บ้าน เกษตรกรที่ประสบผลส าเร็จ 3.1 ข้อมูลพื้นฐานของเจ้าหน้าที่ผู้ให้ข้อมูล เพศหญิง อายุระหว่าง 31 – 40 ปี จบการศึกษา ระดับ ปริญญาโท ปฏิบัติงานที่ส านักงานเกษตรอ าเภอเมือง จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ 3.2 ลักษณะการสนับสนุนในการด าเนินงานกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตร เบื้องต้น การสนับสนุนในการเปลี่ยนแปลงจากเกษตรกรสู่ผู้ประกอบการด้านการเกษตรเบื้องต้น มีการติดตามการด าเนินงานของกลุ่มอย่างต่อเนื่อง โดยส านักงานเกษตรอ าเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ และเจ้าหน้าที่มีบทบาทในการช่วยเหลือด้านต่าง ๆ เช่น การให้ค าปรึกษา การเพิ่มทักษะ การจัดหาเงินทุน และวัสดุอุปกรณ์ ส่งผลให้กลุ่มพัฒนาอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลา 30 ปี อีกทั้งยังมีส่วนร่วมในการวางแผนการ ด าเนินงานของกลุ่มทั้งระยะสั้นและระยะยาว รวมถึงออกแบบแผนโครงการ ค านวณงบประมาณ และประเมินผลการด าเนินงาน การสร้างเครือข่ายในหลากหลายด้าน เช่น ภาครัฐและเอกชน เครือข่าย การตลาด และการจัดหาวัตถุดิบ เครื่องมือ และอุปกรณ์ จากกลุ่มอื่น ๆ ทั่วประเทศ การสนับสนุนให้กลุ่ม มีองค์ความรู้เพื่อการพัฒนาเป็นผู้ประกอบการ และความรู้ทั่วไป เช่น การตลาดออนไลน์ การขอรับรอง มาตรฐาน เช่น GMP การเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์การจัดรายการส่งเสริมการขาย และสนับสนุนให้กลุ่มค านึงถึง สาธารณะประโยชน์เพื่อชุมชน และการผลิตสินค้าที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม และมีจิตอาสาในการช่วยเหลือ ชุมชนและสังคม 3.3 ข้อมูลเกี่ยวกับปัจจัยในการสนับสนุนกลุ่มในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร 1) ในมุมมองของเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตร คุณลักษณะของเกษตรกรที่ควรมีหากต้องการ จะพัฒนาเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ได้แก่ กลุ่มเกษตรกรนั้น ๆ ต้องมีปัจจัยพื้นฐาน เช่น สถานที่ผลิต ความพร้อมของสมาชิกกลุ่ม คุณภาพและมาตรฐานของผลิตภัณฑ์ ช่องทางการตลาดหรือแหล่งจ าหน่ายสินค้า และกลุ่มลูกค้า 2) ในมุมมองของเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรคิดว่าทักษะที่เกษตรกรควรมี หากจะพัฒนา ตนเองไปเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ได้แก่ ทักษะในเรื่องการตลาดทั้งในรูปแบบออนไลน์และออฟไลน์ การพัฒนาผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์ที่ดึงดูดและถูกใจกลุ่มลูกค้าเป้าหมาย รวมถึงการจัดแคมเปญส่งเสริมการ ขายที่แตกต่างกันในแต่ละช่วงเทศกาล 3) ปัจจัยภายในที่เจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการเกษตรคิดว่าจะท าให้กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ได้แก่ ความเชี่ยวชาญในการผลิตและแปรรูป อาหาร การสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ ของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ตลอดจนการด าเนินกิจการแบบเอื้ออาทรกันใน สมาชิกกลุ่มที่ช่วยเหลือซึ่งกันและกันแบบญาติพี่น้อง 4) ปัจจัยภายนอกที่เจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการเกษตรคิดว่าจะท าให้กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ได้แก่ การสนับสนุนองค์ความรู้และทักษะในการ

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 26 ประกอบอาชีพ และเงินทุน จากหน่วยงานทั้งภาครัฐ เอกชน รวมถึงสภาพทางเศรษฐกิจของประเทศ และ นโยบายภาครัฐที่มีส่วนในการส่งเสริมและสนับสนุนกลุ่มเกษตรกร 5) จากความส าเร็จของเจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการเกษตร การพัฒนากลุ่มจนกลายเป็น ผู้ประกอบการด้านการเกษตร เจ้าหน้าที่จะต้องเข้าถึงและเข้าใจลักษณะของกลุ่มทั้งด้านกายภาพ ธรรมชาติ ของกลุ่มและลักษณะนิสัยของสมาชิก เพื่อจะได้ช่วยวิเคราะห์จุดแข็งจุดอ่อนโอกาสและอุปสรรคที่เป็นความ เสี่ยงของกลุ่มในการช่วยกลุ่มวางแผนพัฒนาให้กลุ่มประสบความส าเร็จ 6) ที่ผ่านมาท่านมีปัญหาและอุปสรรคหลาย ๆ ส่วน ยกตัวอย่างเช่น อายุของสมาชิกลุ่มที่เพิ่ม มากขึ้น ซึ่งเป็นอุปสรรคจากสภาพร่างกายภายนอกที่ไม่สามารถท างานได้อย่างเต็มที่เหมือนสมัยยังหนุ่มสาว อีกทั้งกลุ่มเองก็ไม่ค่อยมีสมาชิกที่เป็นคนรุ่นใหม่เข้ามาเรียนรู้และสืบทอดกิจการต่อ การแก้ปัญหาดังกล่าว จึงต้องมีการถอดองค์ความรู้จากสมาชิกสูงอายุ ที่มีความเชี่ยวชาญในทักษะต่าง ๆ และถ่ายทอดให้แก่สมาชิก รุ่นใหม่ๆ ที่ยังคงอยู่ อีกทั้งยังเพิ่มแรงจูงใจในการท างานให้แก่สมาชิกที่ท างานดี ขยัน ตั้งใจ โดยการให้โบนัส/ เงินรางวัล เป็นต้น อีกปัญหา ที่ส าคัญคือการเปลี่ยนเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบงานที่เป็นเจ้าหน้าที่ใหม่ ๆ เด็กรุ่น ใหม่เข้ามาท างานซึ่งบางคนก็ไม่ชอบท างานร่วมกับกลุ่ม หรือเข้ากันไม่ได้ ท าให้ไม่ได้สานต่องานพัฒนากลุ่ม ที่เจ้าหน้าที่คนเดิม ๆ ด าเนินการไว้ได้การแก้ปัญหาเบื้องต้น คือการพูดคุยท าความเข้าใจกับเจ้าหน้าที่ใหม่ ๆ ในเรื่องวิธีการท างานร่วมกับกลุ่มต่าง ๆ ตลอดจนความรู้และทักษะที่จ าเป็นต้องมี และสนับสนุนให้มีเจ้าหน้าที่ รุ่นเก่าๆ ที่มีประสบการณ์ มาเป็นพี่เลี้ยงเพื่อช่วยสอนงานและให้ค าปรึกษาอีกทาง 7) สิ่งที่อยากจะถ่ายทอดแนวทางให้กับเจ้าหน้าที่ท่านอื่น ๆ ในการพัฒนากลุ่มแม่บ้าน เกษตรกรเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ได้แก่ การศึกษาจากคู่มือการด าเนินงานกลุ่มองค์กรเกษตรกร อย่างละเอียด และศึกษาหาความรู้ในเรื่องการพัฒนา/บริหารธุรกิจด้านการเกษตร เรียนรู้จากเจ้าหน้าที่ที่มี ประสบการณ์และเชี่ยวชาญด้านนี้ เพื่อพัฒนาตนเองให้มีความสามารถและเป็นที่ปรึกษาที่ดีให้แก่ กลุ่มเกษตรกรได้ ตอนที่ 3 กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านท่าศาลา 1. ลักษณะความส าเร็จของกลุ่มในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร 1.1 ข้อมูลพื้นฐาน กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านท่าศาลา ตั้งอยู่บ้านท่าศาลา หมู่ 3 ต าบลร าพัน อ าเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรีจัดตั้งมาแล้ว 24 ปี โดยมีจ านวนสมาชิกของกลุ่มเริ่มต้น 18 คน ปัจจุบันมีสมาชิก 28 คน ซึ่งสมาชิกที่อายุมากที่สุด 80 ปี และน้อยสุด 30 ปี กิจกรรมของกลุ่มประกอบด้วย การแปรรูปมังคุด ได้แก่ เครื่องดื่ม สบู่ก้อน สบู่เหลว ยาหม่อง มังคุดกวน การแปรรูปม่อน ได้แก่ เครื่องดื่ม ม่อนกวน และโลชั่นม่อน ผลิตภัณฑ์เครื่องแกง ได้แก่ น้ าพริกแกง ส้ม แกงเผ็ด เครื่องแกงกะทิ เป็นต้น และผลิตภัณฑ์การแปรรูปเกลือจากสาหร่ายเกลียวทอง นอกจากนี้ยังมี กิจกรรมการเปิดพื้นที่รับคณะศึกษาดูงานจากภายนอก

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 27 ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มที่ได้รับการรับรองมาตรฐาน ประกอบด้วย น้ ามังคุด ได้มาตรฐาน อย. GMP OTOP มผช. เป็นต้น และมีช่องทางการตลาด ประกอบด้วย หน้าร้าน ร้านค้ามูลนิธิชัยพัฒนา ศูนย์ศึกษา และพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบนอันเนื่องมาจากพระราชด าริ การขายทางออนไลน์ เช่น LINE Facebook และออกจ าหน่ายตามงานแสดงสินค้าต่าง ๆ รายได้เฉลี่ยของกลุ่ม (ยังไม่หักค่าใช้จ่าย) ประมาณ 300,000 – 400,000 บาท ซึ่งรายได้เฉลี่ยของสมาชิกประมาณ 5,000 บาท/คน กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านท่าศาลา เริ่มด าเนินกิจกรรมเชิงธุรกิจมาแล้ว 17 ปี และใช้เวลา ในการพัฒนากลุ่มเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตรเป็นเวลา 7 ปี 1.2 ปัจจัยแห่งความส าเร็จและวิธีการเรียนรู้เพื่อการพัฒนาตนเองสู่การเป็นผู้ประกอบการ เกษตรเบื้องต้นของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร 1) กลุ่มมีการด าเนินงานอย่างต่อเนื่อง และเพื่อส่งเสริมความโปร่งใสในการบริหารและการ ด าเนินกิจกรรม สมาชิกของกลุ่มถูกเชิญมาร่วมประชุมเพื่อรับรู้ความคืบหน้าในการด าเนินงานของกลุ่มทุกปี โดยการจัดประชุมเป็นประจ า ประมาณ 2 ครั้งต่อปี ซึ่งจะมีการจัดในช่วงเดือนพฤษภาคมและกรกฎาคมของ ทุกปีตั้งแต่แรกเริ่มการก่อตั้งกลุ่มมีการก าหนดวัตถุประสงค์และแจ้งสมาชิกให้ทราบ โดยกลุ่มนี้มีโครงสร้าง และการบริหารงานที่โปร่งใสและสามารถตรวจสอบได้ หน่วยงานของกรมตรวจบัญชีสหกรณ์มีบทบาทในการ ตรวจสอบและประเมินงานของกลุ่มอย่างสม่ าเสมอ การจัดท าแผนการด าเนินงานของกลุ่มนั้นมีความร่วมมือ กันระหว่างกรรมการและสมาชิกในการก าหนดปัญหาและความต้องการ นอกจากนี้ ยังมีการประชุมเพื่อพูดคุย แลกเปลี่ยนความคิดเห็น และเสนอแนะค าแนะน าก่อนที่จะด าเนินการในทุกครั้ง ตลอดจนการประเมินผลการ ด าเนินงานโดยสมาชิกทุกคนมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นและตัดสินใจเพื่อปรับปรุงและพัฒนา กระบวนการด าเนินงานของกลุ่มอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นกระบวนการที่เน้นความร่วมมือและความโปร่งใสเพื่อให้ สมาชิกมีส่วนร่วมในการบริหารและพัฒนากลุ่มให้เติบโตและประสบความส าเร็จอย่างยั่งยืน 2) ด้านการบริหารทุนและทรัพยากร ในกลุ่มนี้มีการระดมทุนและทรัพยากรอย่างมีวิสัยทัศน์ เพื่อสนับสนุนแผนการด าเนินงานของกลุ่ม ในเบื้องต้นกลุ่มได้ด าเนินการระดมทุนจากสมาชิก โดยเริ่มจากการ ระดมหุ้นเฉพาะสมาชิกเท่านั้น ซึ่งแต่ละคนสามารถสมัครหุ้นได้ไม่เกิน 10 หุ้น และระดมทุนจากแหล่งที่มา ภายนอก เช่น ศูนย์ศึกษาและพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบนที่ได้รับการสนับสนุนจากพระราชด าริ องค์การบริหารส่วน จังหวัด เป็นต้น ในการจัดการเรื่องเงินทุนหมุนเวียน กลุ่มได้ด าเนินการอย่างมีระเบียบเรียบร้อยและสามารถ

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 28 ตรวจสอบได้ รายงานการเงินจะต้องน าเสนอให้แก่สมาชิกเพื่อให้ทราบความคืบหน้าและสถานะการเงินของ กลุ่ม แต่ละครั้งที่มีการประชุมกลุ่มจะมีการชี้แจงในเรื่องบัญชีและยังมีการน าหน่วยงานตรวจบัญชีสหกรณ์มา ตรวจสอบเพื่อให้ความโปร่งใสและสร้างความเชื่อมั่นในการบริหารจัดการทรัพยากรของกลุ่มในทุก ๆ ขั้นตอน 3) ความพึงพอใจและมีส่วนร่วมของสมาชิก กลุ่มสร้างความพึงพอใจและมีส่วนร่วม ของสมาชิกโดยให้การฝึกอบรมเพื่อพัฒนาทักษะอาชีพแก่สมาชิกเพื่อให้สามารถน าไปใช้ในอาชีพได้ มีการจัด อบรมการแปรรูปต่าง ๆ เพื่อเพิ่มทักษะให้สมาชิก การด าเนินงานของกลุ่มมีเป้าหมายในการสร้างประโยชน์ ให้แก่สมาชิก เช่น มีกองทุนในการรักษาสุขภาพให้กับสมาชิก สนับสนุนสมาชิกในการจัดหาต้นกล้าพืชที่จ าเป็น ในกระบวนการผลิต เป็นต้น กลุ่มยังช่วยสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นให้แก่สมาชิกและครอบครัว และให้การเพิ่ม ความรู้และทักษะให้กับสมาชิก และสร้างความสุขจากการพบปะซึ่งกันและกัน นอกจากนี้ กลุ่มยังมีส่วนช่วย ให้กับสมาชิกและครอบครัวมีรายได้เพิ่มและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น เพิ่มความมั่นคงให้กับสมาชิกผ่านอาชีพเสริม 4) ด้านผลผลิตและการพัฒนาคุณภาพสินค้า กลุ่มมีผลผลิตคุณภาพมาตรฐาน อ.ย. และ GMP รวมถึงมีแผนการพัฒนาสินค้าให้ตรงกับต้องการของตลาด โดยใช้ SWOT และการวางแผนผลิต ส ารวจตลาดและจัดการจ าหน่าย ท าให้มูลค่าสินค้าเพิ่มขึ้น มีผลิตภัณฑ์หลากหลายและบรรจุภัณฑ์ที่น่าสนใจ นอกจากนี้ยังมีช่องทางการสื่อสารกับผู้บริโภคผ่านโทรศัพท์ เพจ Facebook และช่องทาง LINE เพื่อสนับสนุน การพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ตอบโจทย์ผู้บริโภคอย่างเหมาะสมและมีความน่าสนใจอย่างเต็มที่ 5) ด้านการสนับสนุน กลุ่มได้รับความสนับสนุน การประสานกับภาคส่วนต่าง ๆ ทั้งจาก ภาครัฐหรือภาคเอกชน เช่น มหาวิทยาลัยราชภัฏร าไพพรรณี มหาวิทยาลัยบูรพา ส านักงานอุตสาหกรรม ภาค 9 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล เป็นต้น ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเรื่องที่เกี่ยวกับการพัฒนาผลิตภัณฑ์ การหาผลิตภัณฑ์ใหม่ ๆ รวมถึงการเพิ่มมูลค่าของผลิตภัณฑ์ นอกจากนี้ยังได้รับสนับสนุนจากผู้น าชุมชน อาทิเช่น ได้รับความร่วมมือจากองค์การบริหารส่วนต าบล ผู้ใหญ่บ้าน ในเรื่องเกี่ยวกับสถานที่ การอ านวย ความสะดวก การดูแลความปลอดภัย เป็นต้น 6) ด้านการพัฒนาความรู้และความสามารถของสมาชิกในการเป็นผู้ประกอบการด้าน การเกษตร สมาชิกในกลุ่มมีความรู้ที่เพิ่มขึ้น เช่น ด้านการผลิตและการตรวจสอบคุณภาพสินค้า และความรู้ เกี่ยวกับการเงินและการบัญชี เพื่อการบริหารอย่างมีประสิทธิภาพ สมาชิกมีความรู้ในการจัดการและการ บริหาร ได้แก่ การจัดท าบัญชีครัวเรือน บัญชีต้นทุน และการบริหารจัดการคนภายในกลุ่ม นอกจากนี้ยังมีการ เชื่อมโยงเครือข่ายความรู้ และกิจกรรมกลุ่มกับองค์กรภายนอก เช่น การเชื่อมโยงกับชุมชน มหาวิทยาลัย และ องค์กรการกุศล เพื่อสนับสนุนการจ าหน่ายผลิตภัณฑ์และการพัฒนาผลิตภัณฑ์อย่างเต็มที่ 7) ด้านสาธารณประโยชน์/การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กลุ่มมุ่งหวัง เพื่อผลประโยชน์สูงสุดส าหรับชุมชนและสิ่งแวดล้อม โดยมีการด าเนินกิจกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อสังคม เช่น การปลูกฝังความรับผิดชอบในการดูแลสิ่งแวดล้อม ผ่านการท าโรงทานหรือการเป็นอาสาสมัครในการดูแล สถานที่สาธารณประโยชน์ นอกจากนี้ยังมีการกระท ากิจกรรมผลิตที่เข้ ากันไปกับก ารอนุ รักษ์ ทรัพยากรธรรมชาติ เช่น การน าเศษมังคุดที่เหลือจากการผลิตมาใช้ประโยชน์เป็นผลิตภัณฑ์ใหม่หรือท าเป็นปุ๋ย

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 29 ใช้ในการเกษตร ตลอดจนมีกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการอ านวยความสะดวกและแหล่งความรู้สู่คนในชุมชน เพื่อเสริมสร้างคุณภาพชีวิตและอนาคตที่ยั่งยืนให้กับชุมชนและสังคม 2. ลักษณะของผู้น ากลุ่มและสมาชิกกลุ่มที่สนับสนุนการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรประสบผลส าเร็จ นางอรชร เพิ่มพวก อายุ56 ปีจบการศึกษาระดับ มัธยมศึกษาปีที่ 6 2.1 คุณลักษณะของเกษตรกรที่ควรมีหากจะพัฒนาเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ได้แก่ การมีทรัพยากรที่เพียงพอ มีความพร้อมในการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ มีองค์ความรู้พื้นฐานในการเป็น ผู้ประกอบการมีความรับผิดชอบ และกล้าตัดสินใจ เป็นต้น 2.2 ทักษะที่เกษตรกรควรมี หากจะพัฒนาตนเองไปเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ได้แก่ มีองค์ความรู้ด้านธุรกิจ ด้านการแปรรูป ด้านเทคโนโลยี และองค์ความรู้สมัยใหม่ให้ทันต่อสถานการณ์ปัจจุบัน เป็นต้น 2.3 ปัจจัยภายในที่คิดว่าท าให้กลุ่มประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ได้แก่ มีผู้น าที่เข้มแข็ง สมาชิกมีความเข้มแข็ง มีอาชีพและความพร้อมที่มั่นคง เป็นต้น 2.4 ปัจจัยภายนอกที่ท่านคิดว่าท าให้กลุ่มประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการด้าน การเกษตร ได้แก่ การได้รับความสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน ผู้น าชุมชน เป็นต้น 2.5 จากความส าเร็จท่านมีวิธีการในการพัฒนากลุ่มจนกลายเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ได้แก่ การสร้างกลุ่ม และสมาชิกให้เข้มแข็ง สร้างผลิตภัณฑ์ให้โดดเด่นทันสมัย และเรียนรู้และพัฒนาตนเองอยู่ ตลอดเวลา 2.6 สิ่งที่ยืนยันว่ากลุ่มประสบความส าเร็จ ได้แก่ การมีผลิตภัณฑ์ได้มาตรฐาน ได้รับรางวัลการเป็น ผู้ประกอบการ และรางวัลการประกวดของผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ที่ส าคัญคือกลุ่มมีความเข้มแข็ง สมาชิกมีรายได้ เสริมอย่างสม่ าเสมอ

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 30 2.7 ที่ผ่านมามีปัญหา อุปสรรคและมีวิธีการแก้ไขปัญหาและอุปสรรคเหล่านั้น โดยมีปัญหาเรื่อง ช่องทางด้านตลาดยังน้อย ไม่สามารถรองรับผลิตภัณฑ์ที่มีได้วิธีการแก้ปัญหาของกลุ่ม คือการเพิ่มช่องทาง การตลาดให้มากขึ้น รวมถึงการออกไปจัดแสดงสินค้า และจ าหน่ายสินค้าตามงานต่าง ๆ เพื่อประชาสัมพันธ์ ให้สินค้าเป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลายมากขึ้น 2.8 หลังจากได้แก้ไขปัญหาแล้วได้เรียนรู้ถึงการแสวงหาช่องทางตลาดเพื่อขยายช่องทางการ จ าหน่ายของผลิตภัณฑ์ 2.9 สิ่งที่ท่านอยากจะถ่ายทอดแนวทางให้กับกลุ่มอื่นให้ประสบความส าเร็จเป็นผู้ประกอบการด้าน การเกษตร กล่าวคือ การน าความรู้ของกลุ่ม รวมถึงวิธีการไปปรับใช้โดยใช้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง และน าไปขยายผลให้กลุ่มอื่น ๆ ต่อไป 3. ลักษณะของเจ้าหน้าที่ในการสนับสนุนการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตรของกลุ่มแม่บ้าน เกษตรกรที่ประสบผลส าเร็จ 3.1 ข้อมูลพื้นฐาน เป็นเจ้าหน้าที่ที่รับผิดชอบงานในระดับอ าเภอ และจังหวัดส่วนใหญ่เป็น เพศหญิง อายุเฉลี่ยอยู่ในระหว่าง 31-40 ปี ระดับการศึกษาอยู่ในเกณฑ์ระดับปริญญาตรี 3.2 ลักษณะการสนับสนุนในการด าเนินงานกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการ เกษตรเบื้องต้น ดังนี้ 1) ติดตามงานประจ า: มีการวางแผนเยี่ยมกลุ่มและลงพื้นที่เป็นประจ า เพื่อติดตามการ ด าเนินงานของกลุ่ม โดยวางแผนเยี่ยมชมในช่วงเวลาที่ก าหนดเพื่อให้ความสนใจและสนับสนุนกิจกรรม 2) สนับสนุนกลุ่มและสมาชิก: มีการสนับสนุนกิจกรรมต่าง ๆ ในการจัดตั้งกลุ่มและ อ านวยความสะดวกในด้านงานธุรการ และการจัดตั้งกลุ่ม 3) วางแผนการด าเนินงาน: ช่วยกลุ่มวางแผนการด าเนินงาน เช่น การวางแผนด าเนินการ และให้องค์ความรู้ในการด าเนินงาน 4) ประเมินและให้ค าแนะน า: ช่วยในการประเมินและให้ค าแนะน าในเรื่องการจัดท าบัญชี แก้ไขปัญหา และประสานงานหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องเพื่อช่วยอ านวยความสะดวกในเรื่องต่าง ๆ 5) สนับสนุนทางการเงิน: ช่วยกลุ่มในการจัดท าข้อเสนอโครงการของหน่วยงานภายใน จังหวัด เพื่อขอรับงบประมาณสนับสนุนกลุ่ม 6) เชื่อมโยงเครือข่าย: ช่วยเชื่อมโยงกลุ่มกับองค์กรภายนอก เช่น สถาบันการศึกษา องค์กรการกุศล เพื่อเพิ่มความรู้และสร้างเครือข่าย 7) พัฒนาความรู้และทักษะ: ช่วยให้สมาชิกพัฒนาความรู้ด้านการเป็นผู้ประกอบการ ผ่าน การอบรม สัมมนา และพัฒนาผลิตภัณฑ์ 8) สร้างจิตส านึกสาธารณประโยชน์: ร่วมกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับสาธารณประโยชน์ เช่น การท าโครงการจิตอาสา และอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 31 3.3 ข้อมูลเกี่ยวกับปัจจัยในการสนับสนุนกลุ่มฯในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร 1) ในมุมมองของเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตร คุณลักษณะของเกษตรกรที่ควรมีถ้าหาก ต้องการจะพัฒนาเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ประกอบด้วย การมีความพร้อมในด้านทุน ความรู้ ความมั่นคงด้านอาชีพ ต้องมีภาวะผู้น า มีจิตอาสา และต้องมีความมุ่งมั่น ในการที่จะบรรลุเป้าหมายในการ ประกอบธุรกิจ 2) ในมุมมองของเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรคิดว่าทักษะที่เกษตรกรควรมี หากจะพัฒนา ตนเองไปเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร เช่น องค์ความรู้ด้านตลาด องค์ความรู้ด้านบริหารการจัดการ และองค์ความรู้ด้านการสื่อสารเทคโนโลยีเป็นต้น 3) ปัจจัยภายในที่เจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการเกษตรคิดว่าสามารถส่งเสริมให้กลุ่มแม่บ้าน เกษตรกรประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร คือ กลุ่มต้องมีการด าเนินงาน อย่างต่อเนื่อง และประสานความร่วมมือกับหน่วยงานภาครัฐและเอกชนเพื่อขอรับการสนับสนุนการด าเนินงาน ของกลุ่มอย่างสม่ าเสมอ 4) ปัจจัยภายนอกที่เจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการเกษตรคิดว่าจะท าให้กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร คือ การติดต่อเชื่อมโยงกับเครือข่ายภายนอก และภาคส่วนต่าง ๆ อย่างสม่ าเสมอ รวมทั้งส่งเสริมการท ากิจกรรมร่วมกันทั้งภายในและภายนอกชุมชน 5) เจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการเกษตรมีวิธีการในการพัฒนากลุ่มจนกลายเป็นผู้ประกอบการ ด้านการเกษตร โดยการจัดท าแผนการด าเนินงานให้ชัดเจนในแต่ละปีประสานความร่วมมือกับภาคส่วนต่าง ๆ ในการพัฒนากลุ่ม และส่งเสริมการสร้างความเข้มแข็งเกษตรกรคนในกลุ่มและเผยแพร่ไปยังกับกลุ่มอื่น ๆ ในชุมชน 6) ที่ผ่านมามีปัญหาและอุปสรรคและแก้ไขปัญหานั้น โดย 6.1) การขาดทายาทในการสืบทอดการด าเนินการของกลุ่ม แก้ไขปัญหาโดยสรรหา คนใหม่ภายในชุมชน และถ่ายทอดความรู้ให้สืบทอดกิจการต่อไป 6.2) ขาดบุคคลเป้าหมายในการด าเนินกิจกรรม แก้ไขปัญหาโดยการตัวแทนส ารอง หากเกิดกรณีบุคคลเป้าหมายไม่สามารถด าเนินกิจกรรมได้ 6.3) การเปลี่ยนบุคลากรที่รับผิดชอบงาน ท าให้ขาดช่วงต่อในการรับผิดชอบ แก้ไข ปัญหาโดยการมีการน าเจ้าหน้าที่ใหม่ลงพื้นที่ต่อเนื่องเพื่อสร้างความคุ้นเคยในพื้นที่ 7) สิ่งที่อยากจะถ่ายทอดแนวทางให้กับเจ้าหน้าที่ท่านอื่น ๆ ในการพัฒนากลุ่มแม่บ้าน เกษตรกรเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ได้แก่ 7.1) แนวทางในการหาช่องทางการจ าหน่ายสินค้า หรือตลาดรองรับสินค้าของกลุ่ม 7.2) แนวทางเพิ่มองค์ความรู้เพิ่มเติม เพื่อน าไปส่งเสริมเกษตรกร เป็นต้น

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 32 ตอนที่ 4 กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านทะเลทรัพย์ ต าบลทะเลทรัพย์ อ าเภอปะทิว จังหวัดชุมพร 1. ลักษณะความส าเร็จของกลุ่มในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร 1.1 ข้อมูลพื้นฐาน กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านทะเลทรัพย์ ตั้งอยู่ เลขที่ 8/3 หมู่ที่ 4 ต าบลทะเลทรัพย์ อ าเภอ ปะทิว จังหวัดชุมพร รหัสไปรษณีย์ 86160 กลุ่มจัดตั้งในปี 2547 ปัจจุบัน 19 ปี จ านวนสมาชิกของกลุ่ม เริ่มต้น จ านวน 12 คน ปัจจุบันมีสมาชิก 43 คน อายุของสมาชิก มากสุด 77 ปี และน้อยสุด 35 ปี กิจกรรมของกลุ่ม เป็นการแปรรูปผลผลิตทางการเกษตร เช่น กล้วยเล็บมือนาง (กล้วย เล็บมือนางอบเนย/กล้วยเล็บมือนางอบ/กล้วยเล็บมือนางเคลือบช็อคโกแลต) ทุเรียน (ทุเรียนทอด/ทุเรียนกวน) และผลไม้รวม ผลิตภัณฑ์และมาตรฐานที่ได้รับของกลุ่ม ประกอบด้วย อย./มผช./OTOP 5 ดาว มีช่องทางการตลาด ประกอบด้วย ออกบูธตามงานต่าง ๆ 40% ตลาดออนไลน์ 35% วางจ าหน่ายหน้าร้าน 25% รายได้เฉลี่ยของกลุ่มต่อปี (ยังไม่หักค่าใช้จ่าย) ประมาณ 3.6 ล้านบาท รายได้เฉลี่ย ของสมาชิกต่อเดือนประมาณ 3,000 บาท กลุ่มเริ่มด าเนินกิจกรรมเชิงธุรกิจมาแล้ว ประมาณ 11 ปี และใช้เวลาในการพัฒนากลุ่ม เป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตรเป็นเวลา 5 ปี

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 33 ผลิตภัณฑ์กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านทะเลทรัพย์ 1.2 ปัจจัยแห่งความส าเร็จและวิธีการเรียนรู้เพื่อการพัฒนาตนเองสู่การเป็นผู้ประกอบการ เกษตรเบื้องต้นของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ประกอบด้วย 1) กลุ่มมีการด าเนินงานอย่างต่อเนื่อง มีการเชิญสมาชิกมาประชุมรับรู้การด าเนินงานของ กลุ่มประจ าทุกปี โดยท าการประชุมสามัญใหญ่ ปีละ 1 ครั้ง และประชุมกลุ่มย่อย 3 ถึง 4 เดือนครั้ง พร้อมกับ มีการประชุมสัญจรจังหวัด 3 เดือนต่อครั้ง โดยทางกลุ่มมีการก าหนดวัตถุประสงค์ในการจัดตั้งกลุ่มและชี้แจง สมาชิกตั้งแต่เริ่มแรก ผ่านการแจกเอกสารชี้แจงวัตถุประสงค์ในการจัดตั้งกลุ่มและชี้แจงสมาชิก กลุ่มมีโครงสร้างและการบริหารงานอย่างโปร่งใสสามารถตรวจสอบได้ โดยจัดท าโครงสร้างการบริหารกลุ่มที่มี ต าแหน่งและบทบาทชัดเจน มีการท าบัญชีรายรับ รายจ่าย สามารถตรวจสอบได้ มีการจัดท าแผนการ ด าเนินงานของกลุ่มโดยกรรมการและสมาชิกก าหนดปัญหาความต้องการ ซึ่งคณะกรรมการและสมาชิกร่วมกัน เสนอความคิดเห็นและความต้องการให้รับทราบและหาทางร่วมกัน มีการก าหนดแนวทางการด าเนินงาน ในแต่ละปี เป็นไตรมาส เพื่อให้สมาชิกได้รับทราบข้อมูลและสามารถร่วมปฏิบัติไปได้ในทิศทางเดียวกัน ท าให้ กลุ่มมีเป้าหมายการด าเนินงานที่ชัดเจน สามารถพัฒนาไปด้วยกันได้อย่างเข้มแข็งและมั่นคง มีการจัดท าแผน เพื่อพัฒนากลุ่ม โดยผ่านการด าเนินกิจกรรมต่าง ๆ เช่น กิจกรรมท าปุ๋ยหมักจากเปลือกกล้วยและเศษกล้วยที่ เหลือจากกระบวนการผลิต การส่งเสริมการท าบัญชีครัวเรือน การออมเงินของสมาชิกกลุ่ม การใช้เทคโนโลยี นวัตกรรม เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ การจัดการมาตรฐานของแปลงในส่วนของการขอการรับรองมาตรฐาน

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 34 GAP รายแปลงของสมาชิก เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีแผนในการพัฒนาผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์ให้ตรงตาม ความต้องการขงผู้บริโภค และแผนในการจ าหน่ายผ่านช่องทางต่าง ๆ ทั้งในและต่างประเทศด้วย ส่วนส าคัญ อีกประการคือกลุ่มยังมีการประกันราคารับซื้อผลผลิตของสมาชิกสูงกว่าราคาตลาด และมีการประเมินผลการ ด าเนินงาน โดยสมาชิกมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นและตัดสินใจ ซึ่งในทุกกระบวนการกลุ่มได้จัดท า เอกสารหลักฐานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องในการด าเนินงานของกลุ่ม เช่น เอกสารรายงานการประชุม การท าบัญชี รับ-จ่าย บัญชีเงินทุนหมุนเวียน การรวมหุ้นของสมาชิก การแบ่งปันหุ้น ซึ่งมีการจัดท าให้เป็นปัจจุบันอย่าง สม่ าเสมอ 2) ด้านการบริหารทุนและทรัพยากร กลุ่มมีการระดมทุน/จัดหาทุนและทรัพยากร ได้ครอบคลุมตามแผนการด าเนินงานของกลุ่ม โดยกลุ่มได้มีการลงทุนอย่างต่อเนื่อง มีการแบ่งสัดส่วนที่ได้ จากผลก าไร ร้อยละ 8 พร้อมทั้งมีสวัสดิการให้กับสมาชิก กลุ่มมีเงินทุนหมุนเวียนของกลุ่ม ร้อยละ 80 นอกจากนี้ยังมีเงินออมของกลุ่ม 300,000 บาท รวมทั้งมีให้กู้ยืมโดยไม่คิดดอกเบี้ยในเวลา 3 เดือน ที่ส าคัญ คือมีการจัดท าบัญชีได้ครบถ้วนเป็นปัจจุบัน โดยมีการตรวจสอบและรายงานให้สมาชิกรับทราบ ปีละ 1 ครั้ง มีการชี้แจงให้คณะกรรมการได้ทราบพร้อมไปแจ้งต่อสมาชิกกลุ่ม มีการจัดสรรผลก าไรจากการด าเนินกิจกรรม ของกลุ่มให้กับสมาชิก โดยมีการปันหุ้นให้กับสมาชิกทุกปี ซึ่งสมาชิกต้องมีการถือหุ้นกองทุนในกลุ่มอย่างน้อย 5 หุ้น (หุ้นละ 100 บาท) และได้รับเงินปันผล 10-12 เปอร์เซ็นต์จากก าไรที่ได้ 3) ความพึงพอใจและมีส่วนร่วมของสมาชิก โดย กลุ่มมีการส่งเสริมการฝึกอบรมให้ความรู้ ด้านอาชีพแก่สมาชิกเพื่อไปใช้ประกอบอาชีพได้ มีการเพิ่มองค์ความรู้ด้านการแปรรูปให้กับสมาชิกกลุ่ม เช่น การท าน้ าพริกทุเรียน มะละกอแช่อิ่ม เป็นต้น โดยได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานต่าง ๆ อย่างเป็นประจ า การด าเนินงานของกลุ่มสามารถช่วยสร้างประโยชน์ให้แก่สมาชิก โดยกลุ่มเป็นที่รับซื้อผลผลิต ของสมาชิกที่ให้ราคาดีกว่าท้องตลาด กลุ่มมีส่วนช่วยเหลือให้สมาชิกและครอบครัวมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น นอกจากนี้ยังได้จัดทุนการศึกษาให้กับบุตรของสมาชิกเป็นประจ าทุกปี มีส่วนช่วยในการเพิ่มรายได้ และคุณภาพชีวิตของสมาชิกให้ดีขึ้น กลุ่มมีส่วนช่วยในการรองรับผลผลิตของสมาชิกท าให้มีรายได้ที่มั่นคง สมาชิกมีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นจากการจ าหน่ายผลผลิตให้กับกลุ่ม ส่งผลให้สมาชิกมีรายได้ที่มั่นคง สามารถเลี้ยงดู ครอบครัวได้ ส่งเสริมการลดรายจ่ายที่ไม่จ าเป็น เนื่องจากมีการจัดท าบัญชีครัวเรือน ส่งผลให้เกิดความเข้มแข็ง และสามัคคีในชุมชน ร่วมมือกันแก้ปัญหาและร่วมกันพัฒนาอาชีพของคนในชุมชน 4) ด้านผลผลิตและการพัฒนาคุณภาพสินค้า โดยกลุ่มมีผลผลิตที่มีคุณภาพ มีมาตรฐาน อย./มผช. /OTOP 5 ดาว สินค้าของกลุ่มมีมาตรฐานรับรองในทุกผลิตภัณฑ์ และมีแผนการพัฒนาคุณภาพ สินค้าให้ตรงต่อตามความต้องการของตลาด ซึ่งกลุ่มมองว่าการพัฒนาสินค้าให้ตรงตามความต้องการของตลาด มีความส าคัญสูงประมาณ 75% ในส่วนที่เหลือคือขึ้นอยู่กับความเหมาะสมของทรัพยากรและผลผลิตในพื้นที่ ที่มีอยู่ตัวก าหนดตลาด ส าหรับการเพิ่มมูลค่าของสินค้า ทางกลุ่มมองว่าขึ้นอยู่กับสถานการณ์ในอนาคต ใน 1-2 ปีว่าจะเป็นแบบไหน ถ้าปรับเปลี่ยนแล้วจะคุ้มทุนหรือไม่ นอกจากนี้ยังมีช่องการสื่อสารกับผู้บริโภค ในการพัฒนาผลผลิต ผ่านทางช่องทางออนไลน์ เช่น Line FACEBOOK เพื่อเป็นช่องทางการประชาสัมพันธ์ ผลิตภัณฑ์ให้แพร่หลาย

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 35 5) ด้านการสนับสนุน โดย กลุ่มได้รับความสนับสนุนปัจจัยการผลิต การพัฒนาความรู้ ที่จ าเป็นต่าง ๆ จากหน่วยงานภาครัฐ เช่น การแปรรูป การพัฒนาผลิตภัณฑ์ การตลาด เป็นต้น ท าให้ มีกิจกรรมเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในการแปรรูปกล้วยเล็บมือนาง ซึ่งสามารถช่วยเหลือเกษตรกรให้มีแหล่งจ าหน่าย และราคาที่มั่นคง นอกจากนี้ ยังได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐหรือภาคเอกชนในด้านตลาด การประชาสัมพันธ์การออกงานแสดงสินค้าต่าง ๆ ตลอดจนช่องทางการจ าหน่ายสินค้า เช่น ส านักงานเกษตร จังหวัด ส านักงานพัฒนาชุมชนจังหวัด หอการค้า อีกทั้งยังได้รับสนับสนุนจากผู้น าชุมชน ก านัน และผู้ใหญ่บ้าน ในการน าผลิตภัณฑ์ของกลุ่มมาใช้ในการต้อนรับแขกผู้ใหญ่ 6) ด้านการพัฒนาความรู้และความสามารถของสมาชิกเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร สมาชิกในกลุ่มมีความรู้เพิ่มขึ้นในการเป็นผู้ประกอบการ ผ่านผู้น ากลุ่มที่มีประสบการณ์ในการเป็น ผู้ประกอบการ และมีความรู้ที่เฉพาะด้านที่รับผิดชอบ นอกจากนี้สมาชิกยังมีองค์ความรู้ในการบริหารจัดการ และการจัดท าบัญชีรายรับรายจ่าย ผ่านการถ่ายทอดความรู้จากสมาชิกที่เป็นครูบัญชีอาสา และมีการเชื่อมโยง เครือข่ายความรู้กับองค์กรภายนอก รวมถึงการเชื่อมโยงการตลาดกับกลุ่มเครือข่ายในจังหวัด 7) ด้านสาธารณประโยชน์และการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กลุ่มมุ่งเน้นการสร้างจิตส านึกสาธารณประโยชน์เพื่อชุมชน โดยการปลูกผักสวนครัวและแบ่งปันกับเพื่อนบ้าน และชุมชนมีกิจกรรมการผลิตที่เน้นด้านการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติ โดยผลิตภัณฑ์ของกลุ่ม มีคุณค่าและสามารถน ามาใช้ประโยชน์ในทุกส่วน สมาชิกในกลุ่มร่วมโครงการบริหารจัดการแปลงกล้วย และทุเรียน โดยเน้นการปรับปรุงดินและการตัดแต่งกิ่ง/หน่อ เพื่อลดการใช้สารเคมีและเพิ่มคุณภาพการผลิต รวมถึงการพัฒนาแปลงเพาะปลูกมาตรฐาน GAP ที่ผ่านการรับรองไปแล้ว และถ้ายังไม่ได้รับรองก็มีแผน ที่ จะเข้าร่วมในอนาคต นอกจากนี้กลุ่มยังมีการสนับสนุนการปลูกผักสวนครัวรั้วกินได้ ให้สมาชิกและครอบครัว ได้รับผักที่ปลอดภัย ประหยัดรายจ่ายในครัวเรือน และน าส่วนที่เหลือจากผลผลิตมาใช้ปรับปรุงดิน ป้องกัน ก าจัดโรคและแมลงศัตรูพืช ที่ส าคัญคือ กลุ่มยังให้ความส าคัญกับการ่วมกิจกรรมอื่น ๆ ที่เน้นสาธารณประโยชน์ และสังคม เช่น การใช้เงินทุนของกลุ่มเพื่อร่วมกิจกรรมสาธิต และสนับสนุนในการจัดท าดอกไม้จันทน์ เพื่อน้อม ถวายอาลัยในพระราชพิธีถวายเพลิงพระบรมศพพระบาทสมเด็จ พระปรมินทร มหาภูมิพลอดุลยเดช รวมถึงการเข้าร่วมกิจกรรมเพื่อสนับสนุนการจัดงานผักผลไม้ของดีทะเลทรัพย์ในต าบลทะเลทรัพย์ อ าเภอปะ ทิว จังหวัดชุมพร และท ากิจกรรมสาธิต และแบ่งปันความรู้เกี่ยวกับการแปรรูปผลผลิตทางการเกษตรให้แก่ นักเรียนในโรงเรียนชุมชนบ้านทะเลทรัพย์เป็นต้น

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 36 2. ลักษณะของผู้น ากลุ่มและสมาชิกกลุ่มที่สนับสนุนการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรประสบผลส าเร็จ นางจันตนา นามกร อายุ58 ปี จบการศึกษาระดับมัธยมศึกษาปีที่ 6 2.1 คุณลักษณะของเกษตรกรที่ควรมีหากจะพัฒนาเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ควรมี อายุ 35 ปีขึ้นไป มีประสบการณ์ มีความซื่อสัตย์ สุจริต และมุ่งมั่น ตั้งใจ มีจุดหมาย ที่ชัดเจน และมีความ เสียสละ 2.2 ทักษะที่เกษตรกรควรมี หากจะพัฒนาตนเองไปเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ได้แก่ ทักษะด้านการผลิต ตั้งแต่การปลูก เก็บเกี่ยว แปรรูป ตลอดห่วงโซ่อุปทาน ทักษะในด้านการบริหารการตลาด คิดเป็น ขายเป็น ทั้งในระบบออนไลน์/ออฟไลน์ มีทักษะด้านการประชาสัมพันธ์และด้านเทคโนโลยีการผลิตที่ เหมาะสม 2.3 ปัจจัยภายในที่คิดว่าท าให้กลุ่มประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการด้าน การเกษตร ได้แก่ มีกิจกรรมของกลุ่มที่ตอบโจทย์ต่อความต้องการของผู้บริโภค มีสมาชิกกลุ่มที่ศักยภาพ ความ ตั้งใจ และมีส่วนร่วม ที่ส าคัญคือต้องมีการสร้างทายาทสืบทอดกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง 2.4 ปัจจัยภายนอกที่ท่านคิดว่าท าให้กลุ่มท่านประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการ ด้านการเกษตร ได้แก่ การสร้างเครือข่าย ชุมชน การตลาด สภาพเศรษฐกิจ สังคม การก าหนดนโยบายของ ภาครัฐ ความรู้ด้านเทคโนโลยีและภัยธรรมชาติ 2.5 จากความส าเร็จ กลุ่มมีวิธีการในการพัฒนากลุ่มจนกลายเป็นผู้ประกอบการด้าน การเกษตร คือ ต้องรู้จักตัวเอง (วิเคราะห์ตัวเอง) ควรมีทายาทต่อยอดกิจกรรมของกลุ่ม รวมทั้งการส่งเสริม ความรู้ การบริหารจัดการ สร้างทีมงาน มีการวางแผนด้านการตลาด มีการสรุป ติดตามประเมินผลอย่าง สม่ าเสมอ 2.6 สิ่งที่ยืนยันว่ากลุ่มประสบความส าเร็จ คือ ผลิตภัณฑ์ เป็นที่รู้จักของตลาดและผู้บริโภค มีมาตรฐานรองรับมีแบรนด์สินค้าที่จ าได้ บรรจุภัณฑ์มีมาตรฐาน มียอดจ าหน่ายที่สม่ าเสมอและมีตลาดรองรับ

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 37 2.7 ที่ผ่านมามีปัญหาอุปสรรคและมีวิธีการแก้ไขปัญหา คือ ปัญหาและอุปสรรคในประเด็นใหญ่ ๆ ที่กลุ่มต้องเผชิญ ได้แก่ ปัญหาขาดแคลนวัตถุดิบ เนื่องจากภัยธรรมชาติ มีการแก้ไขโดย จะต้องสร้างและ เชื่อมโยงเครือข่ายวัตถุดิบ ทั้งในและนอกพื้นที่ มีผลิตภัณฑ์อื่น ๆ มารองรับทดแทนที่ขาดแคลน นอกจากนี้ยังมี ปัญหาเรื่องการจัดการกลุ่ม ซึ่งแก้ไขโดย มีการประชุม พูดคุย เสนอความคิดเห็น และวางคนให้เหมาะสม 2.8 หลังจากได้แก้ไขปัญหาแล้วได้เรียนรู้ได้เรียนรู้ว่าต้องมีการวางแผนที่ดีและต้องมีการ แลกเปลี่ยนเรียนรู้ประสบการณ์ในการเพื่อพัฒนากลุ่มให้ดีขึ้น 2.9 สิ่งที่อยากจะถ่ายทอดแนวทางให้กับกลุ่มอื่นให้ประสบความส าเร็จเป็นผู้ประกอบการ ด้านการเกษตร คือการบริหารจัดการกลุ่ม ต้องมองว่าสิ่งใดที่กลุ่มสามารถท าเองได้ ให้ท าก่อน เมื่อกลุ่ม เข้มแข็ง มีสภาพคล่องอาจมีการปรับแผนการจัดการให้ดีขึ้นต่อไป 3. ลักษณะความส าเร็จของเจ้าหน้าที่ในการสนับสนุนการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตรของ กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร 3.1 ข้อมูลพื้นฐานของผู้ให้ข้อมูล เป็นเพศหญิง อายุ 38 ปี ระดับการศึกษาปริญญาโท ปฏิบัติงาน ส านักงานเกษตรจังหวัดชุมพร 3.2 ลักษณะการสนับสนุนในการด าเนินงานกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตร เบื้องต้น 1) การด าเนินการติดตามงานของกลุ่มประจ าทุกปี ติดต่อกับทางประธานกลุ่มเป็นระยะผ่าน ทางโทรศัพท์ และ LINE มีการลงพื้นที่เป็นประจ า 3-4 เดือน/ครั้ง 2) การมีส่วนช่วยเหลือในการจัดตั้งกลุ่มและสนับสนุนสมาชิกอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากเป็น กลุ่มจัดตั้งเดิม จะเป็นการสนับสนุนด้านความรู้ งบประมาณและโครงการต่าง ๆ ให้แก่กลุ่ม 3) การมีส่วนช่วยในการวางแผนการด าเนินงานของกลุ่มฯ ในส่วนบทบาทของเจ้าหน้าที่ระดับ จังหวัด จะเป็นฝ่ายสนับสนุน ผ่านทางเจ้าหน้าที่ระดับอ าเภอ ตามความต้องการของกลุ่ม เช่น ช่องทาง การตลาด ในการน าผลิตภัณฑ์มาออกจ าหน่าย ทั้งแบบออฟไลน์และออนไลน์ รวมทั้งประสานหน่วยงานภาคี ทั้งภาครัฐ และภาคเอกชน 4) การมีส่วนร่วมในการตรวจสอบ ให้ค าแนะน ากับทางกลุ่มฯ เจ้าหน้าที่ระดับจังหวัด เป็น การสนับสนุนองค์ความรู้และแหล่งงบประมาณ ร่วมกับเจ้าหน้าที่ระดับอ าเภอ รวมทั้งการให้ค าแนะน ากับกลุ่ม เป็นประจ าสม่ าเสมอ 5) มีการประเมินผลการด าเนินงานของกลุ่ม และให้ความคิดเห็นกับทางกลุ่ม มีการร่วม ด าเนินงานให้ความคิดเห็นและประเมินผลการด าเนินงานของกลุ่ม ร่วมกับเจ้าหน้าที่ระดับอ าเภอ 6) มีส่วนช่วยในการสนับสนุนการด าเนินงานของกลุ่ม ฯ อย่างต่อเนื่อง มีการสนับสนุนปัจจัย การผลิต เช่น เมล็ดพันธุ์พืชต่าง ๆ ให้กับทางกลุ่ม เพื่อส่งเสริมการด าเนินกิจกรรมของกลุ่มอย่างต่อเนื่อง 7) มีส่วนช่วยในด้านการประสานกับภาคส่วนต่าง ๆ ทั้งภาครัฐ และภาคเอกชน ในด้านการ สนับสนุนองค์ความรู้ แหล่งเงินทุน และช่องทางการตลาด ผ่านกลไกลการขับเคลื่อนงานพัฒนากลุ่มแม่บ้าน เกษตรกรทั้งในระดับอ าเภอ และระดับจังหวัด

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 38 8) มีส่วนช่วยให้กลุ่มมีความรู้ด้านการเป็นผู้ประกอบการมากขึ้น มีการด าเนินการจัดท าเวที ระดับจังหวัด เน้นการท าธุรกิจ BMC การตลาดออนไลน์ เพื่อเพิ่มช่องทางการจ าหน่ายของกลุ่ม 9) มีส่วนช่วยให้กลุ่มมีองค์ความรู้ด้านการบริหารจัดการ มีการสนับสนุนในการประสานงาน หาบุคลากรที่มีความรู้ ความเชี่ยวชาญด้านการตลาดมาถ่ายทอดความรู้ด้านการบริหารจัดการของกลุ่ม 10) มีส่วนช่วยเชื่อมโยงเครือข่ายความรู้หรือกิจกรรมกลุ่มกับองค์กรภายนอก มีการ ด าเนินการจัดประชุมเครือข่ายกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสัญจรภายในจังหวัด เพื่อเป็นการเชื่อมโยงเครือข่ายการ ด าเนินงาน 11) มีส่วนช่วยให้กลุ่มมีจิตส านึกสาธารณประโยชน์เพื่อชุมชน และเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม มีการร่วมกิจกรรมสาธารณประโยชน์เพื่อชุมชนร่วมกับกลุ่มในเทศกาลส าคัญต่าง ๆ ของจังหวัด อ าเภอ และชุมชน 3.3 ข้อมูลเกี่ยวกับปัจจัยในการสนับสนุนกลุ่มในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร 1) ในมุมมองของเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรคุณลักษณะของเกษตรกรที่ควรมีหากจะพัฒนา เป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร คือ มีความรับผิดชอบ ตรงต่อเวลา พร้อมเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ มีความเสียสละ และมีเวลาในการด าเนินกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง 2) ในมุมมองของเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรคิดว่าองค์ความรู้หรือทักษะที่เกษตรกรควรมี หากจะพัฒนาตนเองไปเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร ได้แก่ ทักษะด้านการตลาด การพัฒนาผลิตภัณฑ์ บรรจุภัณฑ์ และเทคโนโลยี 3) ปัจจัยภายในที่เจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการเกษตรคิดว่าจะท าให้กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร จะต้องมีการด าเนินกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง พัฒนา ผลิตภัณฑ์ตามค าแนะน าของผู้บริโภคและสมาชิกกลุ่ม รับฟังความคิดเห็นสมาชิก เสียสละเวลาในการร่วม กิจกรรมกลุ่ม 4) ปัจจัยภายนอกที่เจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการเกษตรคิดว่าจะท าให้กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ประสบความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร คือ ความต้องการด้านการบริโภคอย่างต่อเนื่อง หากสินค้า มีเอกลักษณ์และคุณภาพดีสมราคา จะส่งผลให้เกษตรกรสามารถสร้างความยั่งยืนให้กับกลุ่มได้ 5) เจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการเกษตรมีวิธีการในการพัฒนากลุ่มจนกลายเป็นผู้ประกอบการ ด้านการเกษตร คือ การสร้างความเข้าใจในการบริหารจัดการกลุ่ม และส่งเสริมให้เห็นความส าคัญในการ ด าเนินกิจกรรมกลุ่ม มีการด าเนินกิจกรรมร่วมกันและมีการปันผลผลิต 6) ที่ผ่านมามีปัญหา อุปสรรค คือ สมาชิกกลุ่มเกษตรกรมีอายุมากขึ้น และไม่มีความสามารถ ในการด าเนินกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีได้เท่าที่ควร อีกทั้งยังไม่มีเกษตรกรรุ่นใหม่ ๆ เข้ามามีส่วนร่วม ในการสืบทอดกิจกรรมของกลุ่มต่อ ซึ่งพยายามแก้ไขปัญหาโดยการชักชวนสมาชิกคนรุ่นใหม่เข้ามาลองฝึกงาน ในกลุ่มและให้ค่าตอบแทนเป็นแรงจูงใจ รวมทั้งการสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับเกษตรกรรุ่นใหม่พื้นที่ อีกปัญหาที่ส าคัญคือ ราคาต้นทุนการผลิตสินค้าที่สูงขึ้น ซึ่งกลุ่มได้ขอรับการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐ ในเรื่องแหล่งเงินทุนดอกเบี้ยต่ าและเครื่องมือเครื่องจักรที่จ าเป็นต่อการผลิตสินค้า

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 39 7) สิ่งที่ท่านอยากจะถ่ายทอดแนวทางให้กับเจ้าหน้าที่ท่านอื่น ๆ ในการพัฒนากลุ่มแม่บ้าน เกษตรกรเป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร พยายามน ากิจกรรมของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรผนวกรวมกับ กิจกรรมอื่น ๆ เพื่อให้กลุ่มสามารถด าเนินการได้อย่างคุ้มค่า และคุ้มเวลาในการด าเนินการ

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 40 แนวทางการพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น ของกรมส่งเสริมการเกษตร กรมส่งเสริมการเกษตร มีภารกิจเกี่ยวกับการส่งเสริมและพัฒนาเกษตรกร องค์กรเกษตรกร และวิสาหกิจ ชุมชนให้มีความเข้มแข็งสามารถพึ่งพาตนเองได้ และให้ความส าคัญในการส่งเสริมและพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ให้เป็น Smart Group พร้อมทั้งยกระดับสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตรมาอย่างต่อเนื่อง การพัฒนา สู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตรนั้น มีหลักการและแนวคิดหลายประการที่ช่วยให้กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสามารถ สร้างธุรกิจของตนเองและก้าวสู่บทบาทของผู้ประกอบการด้านการเกษตรได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ กรมส่งเสริม การเกษตรจึงได้รวบรวมเนื้อหาวิชาการ ประสบการณ์การด าเนินงาน และองค์ความรู้จากกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ที่ประสบผลส าเร็จในการก้าวเข้าสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตร ประกอบด้วย หลักการและแนวคิดในการพัฒนา ขั้นตอนและกระบวนการพัฒนา เครื่องมือและสื่อที่ใช้ในการพัฒนา ปัจจัยแห่งความส าเร็จ และผลส าเร็จที่เกิดขึ้น โดยมีรายละเอียด ดังนี้ ตอนที่ 1 หลักการและแนวคิดในการพัฒนากลุ่มสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตร การพัฒนาเป็นผู้ประกอบการเกษตร ให้ความส าคัญกับการพัฒนาทักษะและความรู้ ด้านการบริหารจัดการธุรกิจเกษตร การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้าเกษตร การเชื่อมโยงเครือข่ายเพื่อแสวงหาโอกาสในการแข่งขันเชิงธุรกิจ การเข้าถึงแหล่งทุน และการใส่ใจต่อ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อให้กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสามารถด าเนินกิจการและบริหารจัดการธุรกิจ ได้อย่างประสบผลส าเร็จและมีประสิทธิภาพมากขึ้น ซึ่งหลักการและแนวคิดในการพัฒนาเป็นผู้ประกอบการเกษตร อย่างยั่งยืน ประกอบด้วย หลัก 5 ประการที่ส าคัญ ดังนี้ 1. ผู้น าและสมาชิกกลุ่ม 1.1 การเป็นผู้น าที่ดี: ผู้ประกอบการเกษตรควรเป็นตัวอย่างที่ดีให้แก่ทีมงาน และผู้ร่วมงาน การมีทักษะความเป็นผู้น า เช่น มีความกล้าตัดสินใจ มีความเสียสละ และมีความคิดสร้างสรรค์ เป็นต้น คุณสมบัติ เหล่านี้เป็นสิ่งส าคัญต่อการเติบโตเป็นผู้ประกอบการเกษตรที่ดี 1.2 การมีวิสัยทัศน์และเป้าหมายชัดเจน: ผู้ประกอบการเกษตรควรมีวิสัยทัศน์ที่ชัดเจน เกี่ยวกับธุรกิจและเป้าหมายที่ต้องการให้ธุรกิจเติบโต จะเป็นแรงผลักดันในการพัฒนาตนเองและทีมงาน 1.3 การเรียนรู้และพัฒนาทักษะ: การเป็นผู้ประกอบการคือการเรียนรู้ตลอดเวลา เพื่อปรับตัวกับสภาวะการเปลี่ยนแปลงในตลาด การท าความเข้าใจและการพัฒนาทักษะที่เกี่ยวข้องกับการจัดการ ธุรกิจ เช่น การวางแผนธุรกิจ ยุทธศาสตร์การตลาด การบริหารจัดการทรัพยากรมนุษย์ เป็นต้น นอกจากนี้ การเรียนรู้ไม่เพียงแค่ความรู้ทางธุรกิจและทักษะที่เกี่ยวข้อง แต่ยังเป็นการพัฒนาทักษะส่วนบุคคล เช่น การจัดการ ส่วนที่ 3

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 41 เวลา การสื่อสาร การแก้ไขปัญหา ความยืดหยุ่น ความคงทน และความกล้าหาญ เป็นต้น ซึ่งเป็นสิ่งส าคัญในการ พัฒนาตนเองเป็นผู้ประกอบการเกษตรที่มีศักยภาพ 1.4 การบริหารจัดการทรัพยากรมนุษย์: การสร้างทีมงานที่มีความสามารถ ผลงานดี และมีความพร้อมในการท างานร่วมกันเป็นสิ่งส าคัญ เช่น การเลือกบุคคลที่เหมาะสม การสร้างสภาพแวดล้อม ที่สนับสนุนการท างาน การบริหารจัดการทรัพยากรมนุษย์ การสร้างวัฒนธรรมองค์กรที่สร้างสรรค์และสนับสนุน การท างาน การบริหารสมรรถนะ และการพัฒนาบุคคลากร เป็นต้น สิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งส าคัญในการพัฒนาเป็น ผู้ประกอบการ และสามารถด าเนินธุรกิจได้อย่างมีประสิทธิภาพ 1.5 การเรียนรู้จากความส าเร็จและความล้มเหลว: การพัฒนาตนเองเป็นผู้ประกอบการเกษตร เกิดขึ้นจากการเรียนรู้จากประสบการณ์ที่ส าเร็จและไม่ส าเร็จ การวิเคราะห์และปรับปรุงจากความส าเร็จ และความล้มเหลวเป็นส่วนส าคัญในการสร้างธุรกิจให้เติบโต 1.6 เพิ่มทักษะในการสื่อสาร: การเพิ่มทักษะในการสื่อสารเป็นสิ่งส าคัญส าหรับการพัฒนา ความสามารถทางธุรกิจ ผู้ประกอบการเกษตรจะสามารถอธิบายวิสัยทัศน์ของตน สร้างความเชื่อมโยง และส่งเสริม ความร่วมมือด้วยการสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ สามารถน าเสนอสินค้าและบริการของตนเองได้อย่างประสบ ผลส าเร็จ สร้างพันธมิตรทางธุรกิจที่ดี เพื่อเปิดโอกาสให้ความส าเร็จทางธุรกิจ 1.7 ค้นหาพี่เลี้ยงที่มีประสบการณ์: ในการบริหารธุรกิจนั้น การมีพี่เลี้ยงหรือที่ปรึกษา มืออาชีพที่มีความรู้ความสามารถ และมีประสบการณ์ทางธุรกิจมาก่อน คอยให้ค าแนะน าที่ดีอย่างรอบคอบ จะช่วยให้ผู้ประกอบการเกษตรสามารถจัดการกับปัญหา อุปสรรค และตัดสินใจได้อย่างดีที่สุดในสถานการณ์นั้น ๆ 1.8 ยอมรับการเปลี่ยนแปลง: ผู้ประกอบการควรมีความยืดหยุ่นในการท างานในสภาวะ ที่เปลี่ยนแปลงไปเสมอ ความยืดหยุ่นช่วยให้ผู้ประกอบการเกษตรรับมือกับการเปลี่ยนแปลงแทนที่จะต่อต้าน ทั้งนี้ การปรับตัวและการมีแผนส ารองจะช่วยให้ผู้ประกอบการเกษตรรับมือกับสภาวะที่เปลี่ยนแปลงได้โดยที่ธุรกิจ ยังยืนหยัดอยู่ได้ 1.9 ยอมรับความล้มเหลว: ผู้ประกอบการเกษตรควรเปิดใจยอมรับต่อความล้มเหลวที่ เกิดขึ้น จ าไว้ว่าความล้มเหลวคือประสบการณ์ที่มีคุณค่าและเป็นส่วนหนึ่งของการเดินทางสู่การเป็นผู้ประกอบการ เกษตรที่แข็งแกร่ง จงใช้ความล้มเหลวเป็นแรงผลักดันเพื่อสร้างโอกาสในการเรียนรู้ที่ดีส่งผลให้สามารถพัฒนา ทักษะการเป็นผู้ประกอบการเกษตรได้มากยิ่งขึ้น 2. การบริหารจัดการธุรกิจ การบริหารจัดการธุรกิจเพื่อเป็นผู้ประกอบการเกษตรเป็นกระบวนการที่มีขั้นตอนหลาย ขั้นตอน โดยมุ่งหวังที่จะพัฒนาทักษะและความรู้ในการน าธุรกิจไปสู่การประสบความส าเร็จ และเจริญเติบโตมากขึ้น ประกอบด้วย

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 42 2.1 การสร้างและบริหารธุรกิจ: การพัฒนาธุรกิจต้องมีการวางแผนที่ดีและการด าเนินการ อย่างมีเหตุผล เช่น การก าหนดเป้าหมายทางธุรกิจ การจัดท าแผนธุรกิจ การจัดการงบประมาณและการเงิน การบริหารคลังความรู้และการนวัตกรรม เพื่อให้ธุรกิจเติบโตได้อย่างยั่งยืน 2.2 การพัฒนาแผนธุรกิจ: การวางแผนและพัฒนาแผนธุรกิจ เป็นสิ่งส าคัญในการน าธุรกิจ ไปสู่ทิศทางที่ถูกต้อง การวางแผนธุรกิจนั้นรวมถึงการก าหนดวัตถุประสงค์ที่ชัดเจน ก าหนดกลยุทธ์ทางการตลาด วางแผนด้านการเงิน และก าหนดแผนการด าเนินงานที่ชัดเจนและสามารถด าเนินการได้ 2.3 พัฒนาความยืดหยุ่น: การพัฒนาความยืดหยุ่นเป็นสิ่งส าคัญเนื่องจากการประกอบธุรกิจ อาจเป็นเรื่องยาก การเรียนรู้จากความล้มเหลวเป็นการเรียนรู้จากความผิดพลาด และคงทัศนคติเชิงบวก ถึงแม้ว่า จะเผชิญกับความยากล าบากก็ยังคงมีทัศนคติที่ดี 2.4 การตลาดและการขาย: การเรียนรู้เกี่ยวกับกลไก/กลยุทธ์ทางการตลาด การส่งเสริมการขาย การบริหารจัดการระบบโลจิสติกส์ การสร้างความน่าสนใจของสินค้าและบริการ เทคนิคการสร้างความต้องการ และการสร้างความลึกซึ้งในตลาด ล้วนเป็นสิ่งส าคัญต่อการพัฒนาเป็นผู้ประกอบการเกษตร ส่งผลให้ผู้ประกอบการ เกษตรสามารถเพิ่มยอดขายและเสริมสร้างภาพลักษณ์ของธุรกิจให้มีความแข็งแกร่งมากยิ่งขึ้น 2.5 การรักษาคุณภาพ มาตรฐาน และน าเสนอคุณค่าของผลิตภัณฑ์หรือบริการ: การประกอบ ธุรกิจจะมั่นคงยั่งยืนได้นั้น คุณภาพและมาตรฐานของสินค้าและบริการเป็นสิ่งส าคัญยิ่ง ผู้ประกอบการเกษตร จึงจ าเป็นต้องรักษาคุณภาพและมาตรฐานของสินค้าให้คงที่อย่างเคร่งครัด เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ลูกค้า นอกจากนี้ผู้ประกอบการเกษตรต้องมีความเข้าใจถึงคุณค่าของสินค้าและบริการของตนเอง ตลอดจน ให้ความส าคัญกับบริการหลังการขาย สามารถสร้างความประทับใจให้กับลูกค้า และสร้างช่องทางการติดต่อ กับตลาดได้อย่างต่อเนื่อง 2.6 การบริหารจัดการด้านการเงิน: การท าความเข้าใจและการจัดการด้านการเงิน เป็นสิ่งส าคัญในการพัฒนาเป็นผู้ประกอบการเกษตร โดยการวางแผนงบประมาณ การบริหารค่าใช้จ่าย การจัดหาและการเข้าถึงแหล่งทุน เป็นตัวแทนของความเสี่ยงและรางวัลในการท าธุรกิจ ซึ่งการท าความเข้าใจใน การจัดการงบประมาณ การคาดการณ์ และการจัดสรรทรัพยากรสามารถเตรียมพร้อมได้ เพื่อความส าเร็จในการ ประกอบและการเจริญเติบโต 2.7 การสร้างความน่าเชื่อถือและมารยาทที่ดี: ความน่าเชื่อถือและมารยาทที่ดีเป็นปัจจัย ส าคัญในการสร้างความส าเร็จในการเป็นผู้ประกอบการเกษตร การปฏิบัติตามหลักจรรยาบรรณและค่านิยม ทางธุรกิจ การสร้างความไว้วางใจให้กับลูกค้า พันธมิตรธุรกิจ และคนในองค์กร เป็นสิ่งส าคัญในการพัฒนา เป็นผู้ประกอบการที่มีชื่อเสียง

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 43 2.8 การน าเสนอและการสื่อสาร: การสื่อสารอย่างชัดเจนและการน าเสนอข้อมูลในรูปแบบ ที่เข้าใจง่าย สามารถช่วยให้ผู้ประกอบการเกษตรน าเสนอสินค้าและบริการ ตลอดจนคุณค่าทางธุรกิจของตนเองต่อ ผู้บริโภคได้อย่างมีประสิทธิภาพ 2.9 สร้างความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรม: การสั่งสมทักษะในการคิดแบบสร้างสรรค์ และการแก้ไขปัญหาโดยใช้นวัตกรรม เป็นสิ่งส าคัญที่ผู้ประกอบการเกษตรพึงมี ซึ่งการต่อยอดทางความคิด การเปิดรับเทคโนโลยีและค้นหาสิ่งใหม่ ๆ อยู่ตลอดเวลาจะช่วยส่งเสริมให้สามารถแก้ไขปัญหาเชิงนวัตกรรม ได้อย่างมีประสิทธิภาพ 3. ลูกค้าหรือกลุ่มเป้าหมาย การบริหารจัดการลูกค้าหรือกลุ่มเป้าหมายเป็นส่วนส าคัญในการเป็นผู้ประกอบการ เนื่องจาก ลูกค้าเป็นทรัพยากรที่มีความส าคัญที่สุดในการประกอบธุรกิจ การให้บริการหลังการขายที่ดีแก่ลูกค้าจะช่วยสร้าง ความจงรักภักดีและความภาคภูมิใจให้แก่สินค้าและบริการของตัวผู้ประกอบการ ซึ่งเป็นปัจจัยที่มีผลต่อ ความส าเร็จของธุรกิจ โดยมีขั้นตอนและแนวทางในการบริหารจัดการลูกค้าในฐานะผู้ประกอบการ ได้แก่ 3.1 การศึกษาและเข้าใจลูกค้า: ให้ท าการศึกษาและวิเคราะห์กลุ่มเป้าหมายและลูกค้า อย่างละเอียด ทราบความต้องการ ความพึงพอใจ และปัญหาที่ลูกค้าเผชิญ เพื่อให้สามารถปรับแผนการท าธุรกิจ ให้ตรงกับความต้องการของลูกค้า 3.2 การสร้างความสัมพันธ์: การสร้างความเชื่อมั่นและความเข้าใจระหว่างผู้ประกอบการ และลูกค้าเป็นสิ่งส าคัญ เพื่อให้ลูกค้ารู้สึกว่าพวกเขาได้รับการดูแล เอาใจใส่ และให้ความสนใจ นอกจากนี้ยังสร้าง พื้นฐานส าคัญส าหรับการสร้างฐานลูกค้าที่มีค่าในระยะยาว 3.3 การสร้างผลิตภัณฑ์และบริการที่มีคุณค่า: พัฒนาผลิตภัณฑ์หรือบริการที่ตอบสนอง ต่อความต้องการและปัญหาของลูกค้า ควรค านึงถึงคุณภาพ ประสิทธิภาพ และการพัฒนาผลิตภัณฑ์เพื่อให้ลูกค้า รู้สึกว่าพวกเขาได้รับค่าตอบแทนที่สูงจากการใช้ผลิตภัณฑ์หรือบริการ 3.4 การติดต่อสื่อสาร: สื่อสารเป็นสิ่งส าคัญในการสร้างความเข้าใจระหว่างตัวผู้ประกอบการ เกษตรและลูกค้า ผู้ประกอบการเกษตรควรพัฒนารูปแบบและช่องทางการสื่อสารให้มีความเหมาะสม กับกลุ่มเป้าหมายแต่ละประเภท เช่น การใช้ภาษาที่เข้าใจง่าย การใช้ช่องทางสื่อสารมากกว่า 2 ช่องทางขึ้นไป และ ช่วงเวลาในการสื่อสาร เป็นต้น 3.5 การติดตามและดูแลลูกค้า: ผู้ประกอบการไม่เพียงแค่ขายสินค้าและบริการเท่านั้น จ าเป็นต้องมีการติดตามลูกค้ารวมถึงการให้บริการหลังการขาย เพื่อสอบถามความพึงพอใจ รับฟังความคิดเห็น/ ข้อเสนอแนะ เพื่อช่วยให้สามารถด าเนินการแก้ไขหรือปรับปรุงสินค้าและบริการให้ตรงกับกับความต้องการ ของลูกค้าได้ดียิ่งขึ้น

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 44 3.6 การสร้างความน่าเชื่อถือ: ความน่าเชื่อถือเป็นสิ่งส าคัญในการสร้างความเชื่อมั่น และความพอใจให้กับลูกค้า ควรปฏิบัติตามสัญญาและซื่อสัตย์ในการปฏิบัติตามนโยบายและข้อก าหนด ที่ผู้ประกอบการตั้งไว้ การบริหารจัดการลูกค้าเป็นกระบวนการที่ต้องปรับปรุงอยู่เสมอ เนื่องจากความต้องการ และพฤติกรรมของลูกค้าอาจเปลี่ยนแปลงไปตามเวลา ดังนั้นความใส่ใจและการพัฒนาความสามารถในการจัดการ ลูกค้าจะช่วยให้การด าเนินธุรกิจเป็นที่ยอมรับและมีความส าเร็จในระยะยาว 4. คุณค่าของธุรกิจที่มีต่อสังคมและชุมชน ผู้ประกอบการเกษตรควรสร้างคุณค่าให้แก่ธุรกิจตนเอง เพื่อให้เกิดความยั่งยืนและเป็นมิตร ต่อสิ่งแวดล้อม ชุมชน และสังคม ปัจจุบันการด าเนินธุรกิจในบางกิจกรรมอาจส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและ ชุมชน ดังนั้นผู้ประกอบเกษตรควรให้ความส าคัญกับการรักษาสิ่งแวดล้อม ซึ่งช่วยสร้างความเชื่อมั่นและสร้างความ เป็นเอกลักษณ์ที่ดีให้กับธุรกิจของตนเองด้วย แนวทางที่สามารถน ามาปรับใช้เพื่อสร้างธุรกิจที่ยั่งยืนและเป็นมิตรต่อ สิ่งแวดล้อมและชุมชน ได้แก่ 4.1 การวางแผนธุรกิจที่ยั่งยืน: ต้องมีการวางแผนที่ระบุวัตถุประสงค์และเป้าหมาย ที่เกี่ยวข้องกับความยั่งยืน เช่น เป้าหมายทางธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก การใช้พลังงาน ทดแทน หรือการลดการใช้พลังงานและทรัพยากรธรรมชาติในกระบวนการผลิต 4.2 การรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม: ธุรกิจควรพยายามลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม โดยการ ลดการใช้พลังงานที่ไม่จ าเป็น ลดการสร้างขยะ และการใช้วัสดุที่มีคุณค่าและทรัพยากรน้อยลง การพิจารณา ใช้เทคโนโลยีที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เช่น การใช้พลังงานทดแทนหรือเทคโนโลยีสะอาดในกระบวนการการผลิต 4.3 การสร้างความต่อเนื่องในธุรกิจ: ความยั่งยืนไม่เพียงแค่เรื่องของสิ่งแวดล้อม แต่ยัง เกี่ยวข้องกับเรื่องของการจัดการทรัพยากรบุคคลและความสามารถในการรับมือกับภาวะเศรษฐกิจที่เปลี่ยนแปลง ธุรกิจควรสร้างแผนธุรกิจที่สามารถปรับตัวได้ในสถานการณ์ ที่เปลี่ยนแปลง เช่น การพัฒนานวัตกรรมใหม่ การลงทุนในการพัฒนาทรัพยากรบุคคล เป็นต้น 4.4 การสร้างความเข้าใจและความร่วมมือกับชุมชน: ธุรกิจควรมีการมีส่วนร่วมในชุมชน ที่เข้าถึง โดยการสนับสนุนกิจกรรมและโครงการที่มีประโยชน์ต่อชุมชน เช่น การสนับสนุนโครงการการศึกษา การสนับสนุนกิจกรรมสังคม หรือการพิจารณาและใช้ธรรมชาติและทรัพยากรท้องถิ่นในกระบวนการธุรกิจ 4.5 การสร้างความโปร่งใสและการรับผิดชอบต่อผลกระทบ: ธุรกิจควรมีการรายงาน และเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับการกระท าที่มีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและชุมชน และต้องรับผิดชอบต่อผลกระทบ เหล่านั้น โดยพร้อมที่จะปรับปรุงและด าเนินการแก้ไขทุกข้อผิดพลาดที่เกิดขึ้น

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 45 ดังนั้น การประกอบธุรกิจที่ยั่งยืนและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและชุมชน ไม่เพียงแค่เป็น การด าเนินธุรกิจที่มุ่งหวังผลก าไรเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับการสร้างความเชื่อมั่นให้กับลูกค้า พนักงาน และชุมชน ในระยะยาว ทั้งนี้จะช่วยสร้างการยอมรับและสร้างมูลค่าอย่างยั่งยืนให้กับธุรกิจได้มากยิ่งขึ้น 5. การสนับสนุนจากหน่วยงานภายนอกและภาคีเครือข่ายภาครัฐและเอกชน การสนับสนุนจากหน่วยงานภายนอกและเครือข่ายทางธุรกิจเป็นองค์ประกอบส าคัญ ที่สามารถช่วยให้ผู้ประกอบการใหม่หรือผู้ที่ต้องการเติบโตในธุรกิจมีโอกาสประสบความส าเร็จได้มากขึ้น โดยประกอบด้วย 5.1 มหาวิทยาลัยและสถาบันการศึกษา: กลุ่มเกษตรกรที่อยู่ในช่วงริเริ่มธุรกิจหรือก าลัง ศึกษาด้านธุรกิจ มหาวิทยาลัยและสถาบันการศึกษาสามารถให้ค าปรึกษา คอร์สเรียน เชื่อมโยงกับเครือข่ายธุรกิจ และทรัพยากรการเรียนรู้อื่น ๆ ที่จะช่วยพัฒนาทักษะและความรู้ในการจัดการธุรกิจ 5.2 องค์กรสนับสนุนธุรกิจ: มีหลายองค์กรที่มุ่งเน้นการสนับสนุนธุรกิจขนาดเล็กและกลาง อาทิเช่น หน่วยงานรัฐบาลที่จัดสรรงบประมาณสนับสนุนธุรกิจ สมาคมธุรกิจ และองค์กรเครือข่ายธุรกิจ เครือข่าย เหล่านี้อาจมีกิจกรรมสัมมนา อบรม และการแชร์ประสบการณ์ที่เป็นประโยชน์ 5.3 ธนาคารและหน่วยงานการเงิน: ถ้าต้องการเงินทุน หรือเงินทุนเพิ่มเพื่อเริ่มต้นหรือขยาย ธุรกิจ ธนาคารและหน่วยงานการเงินอาจมีโครงการสินเชื่อหรือการสนับสนุนการเงินที่เหมาะสมส าหรับกลุ่ม เกษตรกร 5.4 เครือข่ายผู้ประกอบการ: การเข้าร่วมเครือข่ายธุรกิจหรือองค์กรที่มุ่งเน้นการเชื่อมโยง ผู้ประกอบการในวงการเดียวกันสามารถช่วยให้เกษตรกรมีโอกาสเรียนรู้จากประสบการณ์ของผู้อื่น และสร้าง ความรู้สึกเชื่อมั่นในการเป็นส่วนหนึ่งของชุมชนธุรกิจ 5.5 สถาบันการวิจัยและนวัตกรรม: หากกลุ่มเกษตรกรก าลังพัฒนาผลิตภัณฑ์หรือบริการ ใหม่ การท างานร่วมกับสถาบันการวิจัยและนวัตกรรมอาจช่วยให้มีแนวคิดใหม่ ๆ และทรัพยากรทางเทคโนโลยี ที่สามารถใช้ในการพัฒนาต่อยอดได้ 5.6 ความร่วมมือกับผู้ให้บริการอื่น: การเชื่อมโยงกับผู้ให้บริการอื่นในธุรกิจเดียวกัน หรือในธุรกิจที่เกี่ยวข้องสามารถสร้างโอกาสในการแลกเปลี่ยนความรู้ ทรัพยากร หรือการพัฒนาสินค้าร่วมกัน 5.7 การสนับสนุนจากหน่วยงานภายนอกและเครือข่ายทางธุรกิจ: เป็นการเติบโตที่มี ประสิทธิภาพและช่วยให้เกษตรกรมีโอกาสเรียนรู้จากความรู้และประสบการณ์ของผู้อื่น ความร่วมมือและการ แบ่งปันข้อมูลสามารถเสริมสร้างธุรกิจให้เป็นไปในทิศทางที่ถูกต้องและยั่งยืนขึ้นไปอีกด้วย 5.8 การเชื่อมโยงเครือข่าย: การสร้างและเชื่อมโยงเครือข่ายที่แข็งแกร่ง เป็นหนึ่งในทักษะ ส าคัญส าหรับผู้ประกอบการ โดยการเข้าร่วมงานสัมมนาเพื่อรับข้อมูลที่มีประโยชน์ ผ่านการสร้างเครือข่าย

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 46 สามารถแบ่งปันความคิด ขอความช่วยเหลือ และพัฒนาความเชื่อมโยง ที่ส าคัญที่อาจน าไปสู่ความร่วมมือ และโอกาสทางธุรกิจ ตอนที่ 2 ขั้นตอนและกระบวนการพัฒนาสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตร การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตร ให้ประสบผลส าเร็จนั้น เจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการเกษตรและกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร มีบทบาทที่ส าคัญที่จะต้องร่วมแรงร่วมใจกัน ดังนั้น รายละเอียดในส่วนนี้จึงแบ่งออกเป็นขั้นตอนและกระบวนการด าเนินงานของเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตร และบทบาทของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรกับการพัฒนาตนเองสู่การเป็นผู้ประกอบการ ดังนี้ 1. ขั้นตอนและกระบวนการด าเนินงานของเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตร ขั้นตอนและกระบวนการด าเนินงานของเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรในการส่งเสริม และสนับสนุนการพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการ มีเป้าหมายเพื่อให้กลุ่มสามารถเติบโต และประสบความส าเร็จในธุรกิจได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน ดังนี้ 1.1 การท าความเข้าใจและวิเคราะห์สภาพกลุ่ม: เจ้าหน้าที่ที่จะเข้าไปด าเนินงานส่งเสริม และพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเกษตร จะต้องเรียนรู้และท าความเข้าใจลักษณะและ ธรรมชาติของกลุ่มทั้งในด้านภูมิหลังของกลุ่ม ลักษณะของผู้น าและสมาชิกกลุ่ม การบริหารจัดการกลุ่มในปัจจุบัน ลั กษณะท างธุ รกิ จและวิ เคร าะห์ สภ าพก า รท าธุ รกิ จของกลุ่ ม รวมถึงปั ญห าและโอก าสที่ เกิ ดขึ้ น การวิเคราะห์นี้จะช่วยให้เจ้าหน้าที่เข้าใจความต้องการและประเด็นที่ส าคัญของกลุ่ม เพื่อให้สามารถวางแผนและ ด าเนินการได้ตรงกับความเป็นจริง โดยเจ้าหน้าที่อาจจะใช้วิธีการชวนคุยอย่างไม่เป็นทางการ หรือการด าเนินการ อย่างเป็นระบบโดยใช้เครื่องมือ ดังนี้ 1) สัมภาษณ์กลุ่ม: การสัมภาษณ์สมาชิกในกลุ่มเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพในการเข้าใจ สภาพแวดล้อมและความต้องการของกลุ่ม เจ้าหน้าที่สามารถถามค าถามเพื่อรับข้อมูลเกี่ยวกับธุรกิจ ปัญหา โอกาส และความคาดหวังของสมาชิก 2) การวิเคราะห์ SWOT: การวิเคราะห์ SWOT เป็นกระบวนการที่ช่วยให้เข้าใจ ความแข็งแกร่ง (Strengths) ความอ่อนแอ (Weaknesses) โอกาส (Opportunities) และความเสี่ยง (Threats) ของกลุ่มหรือธุรกิจ การวิเคราะห์ SWOT ช่วยในการให้มุมมองภาพรวมเกี่ยวกับสถานการณ์ที่กลุ่มหรือธุรกิจ ต้องเผชิญ ช่วยเตรียมความพร้อม และวางแผนเพื่อใช้โอกาสและรับมือกับข้อเสี่ยงในอนาคต ทั้งนี้ เจ้าหน้าที่ ต้องประชุมร่วมกับกลุ่มเพื่อช่วยกันวิเคราะห์ ตามขั้นตอนในการวิเคราะห์ SWOT ประกอบด้วย 2.1) รวบรวมข้อมูล: รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับความแข็งแกร่ง ความอ่อนแอ โอกาส และความเสี่ยงของกลุ่มหรือธุรกิจ ข้อมูลเหล่านี้มาจากการสัมภาษณ์สมาชิก การส ารวจตลาด การวิเคราะห์การเงิน และแหล่งข้อมูลอื่น ๆ

เอกสารค าแนะน าเรื่อง "การพัฒนากลุ่มแม่บ้านเกษตรกรสู่การเป็นผู้ประกอบการเบื้องต้น" 47 2.2) ระบุความแข็งแกร่ง (Strengths): โดยการระบุและสรุปคุณสมบัติที่ท าให้กลุ่ม หรือธุรกิจมีความแข็งแกร่ง เช่น ทรัพยากรมนุษย์ที่มีความเชี่ยวชาญ และผลิตภัณฑ์หรือบริการที่เป็นที่นิยม แบรนด์สินค้าที่รู้จักในตลาดอย่างแพร่หลาย เป็นต้น 2.3) ระบุความอ่อนแอ (Weaknesses): โดยระบุและสรุปคุณสมบัติที่ท าให้กลุ่ม หรือธุรกิจมีความอ่อนแอ เช่น ขาดทรัพยากรทางการเงิน ทรัพยากรมนุษย์ที่ขาดความเชี่ยวชาญ และข้อจ ากัด ในกระบวนการผลิต เป็นต้น 2.4) ระบุโอกาส (Opportunities): ระบุและสรุปโอกาสที่อาจเกิดขึ้นส าหรับกลุ่ม หรือธุรกิจ เช่น การขยายตลาดในตลาดใหม่ แนวโน้มทางเทคโนโลยีที่สามารถน ามาใช้ในธุรกิจ และการเปลี่ยนแปลง ในกฎหมายที่สร้างโอกาสใหม่ เป็นต้น 2.5) ระบุความเสี่ยง (Threats): ระบุและสรุปความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นส าหรับกลุ่ม หรือธุรกิจ เช่น การแข่งขันจากคู่แข่งในตลาด การเปลี่ยนแปลงในสภาพการเมือง และสภาวะเศรษฐกิจที่ไม่แน่นอน เป็นต้น 2.6) วิเคราะห์และจัดท าแผนกลยุทธ์: เป็นการน าข้อมูลที่ได้จากการวิเคราะห์ SWOT ม า วิ เ ค ร า ะ ห์ใ น มุ ม ม อง ร ว ม แ ล ะ น า ม า พิ จ า ร ณ า เ พื่ อ ว าง แ ผ น ก ล ยุ ท ธ์ ก า รพั ฒ น า โ ด ย ก า รใ ช้ ความแข็งแกร่งในการใช้โอกาสและรองรับความเสี่ยง รวมถึงการพยายามแก้ไขความอ่อนแอ 2.7) การจัดท าแผนการแก้ไข (Action Plan):จากการวิเคราะห์ SWOT และการวางแผนกล ยุทธ์ จัดท าแผนการด าเนินงานเพื่อใช้ในการพัฒนา รวมถึงการก าหนดวัตถุประสงค์กิจกรรมและการวัดผล 1.2 การวางแผนพัฒนากลุ่มและตั้งเป้าหมายร่วมกัน: หลังจากเจ้าหน้าที่ได้ร่วมกับสมาชิก กลุ่มวิเคราะห์SWOT เรียบร้อยแล้ว ให้น าข้อมูลดังกล่าวมาจัดท าแผนกลยุทธ์เพื่อพัฒนากลุ่ม โดยเน้นให้ผู้น ากลุ่ม และสมาชิกเข้ามามีส่วนร่วม และเจ้าหน้าที่จะต้องช่วยกลุ่มในการวางแผนธุรกิจที่เหมาะสมส าหรับการพัฒนาสู่การ เป็นผู้ประกอบการ การก าหนดเป้าหมายระยะสั้นและระยะยาว และรวมถึงการพิจารณาคู่แข่งและการตลาด เพื่อก าหนดเส้นทางและแนวทางการเติบโต โดยมีวิธีการ ดังนี้ 1) วางแผนร่วมกัน (Collaborative Planning): เจ้าหน้าที่ร่วมกับกลุ่มเพื่อจัดประชุม ให้สมาชิกในกลุ่มร่วมกันวางแผน ก าหนดเป้าหมายร่วมที่ต้องการท าในอนาคต ซึ่งเป็นการให้สมาชิกทุกคน มีส่วนร่วมและเข้าใจในแนวทางของกลุ่ม ส าหรับเครื่องมือที่นิยมน ามาใช้ในการวางแผน นอกจาก SWOT Analysis ที่กล่าวมาแล้วข้างต้นแล้ว ยังมีเครื่องมืออื่น ๆ ที่น่าสนใจ ได้แก่ 1.1) Business Model Canvas (BMC) เป็นเครื่องมือที่ใช้ในการวางแผนและวิเคราะห์ โมเดลธุรกิจขององค์กรหรือธุรกิจใหม่ โดยจะช่วยในการแสดงภาพรวมขององค์กรหรือธุรกิจในด้านต่าง ๆ และช่วยให้เกิดความเข้าใจในโครงสร้างของธุรกิจ การใช้ Business Model Canvas มีขั้นตอนคือ ระบุข้อมูลโดย รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับธุรกิจที่จะวางแผน และจัดเตรียมข้อมูลที่จ าเป็นในการแต่งเติมในแต่ละส่วน