BUKU SUNDA KELAS 7 - CALAKAN DIAJAR BASA & BUDAYA SUNDA

Pangajaran

I

Paguneman


A. NU DIMAKSUD PAGUNEMAN

Paguneman asal kecapna tina kecap “Gunem” nu dibéré rarangkén PA + …… +
AN jadina PAGUNEMAN. Paguneman harti basajanna nyaéta Ngobrol,
Ngawangkong jeung gunem catur atawa silih témpas. Ceuk bahasa
deungeunna (Inggris) Dialogue.

Paguneman téh geus jadi bagian hirup urang sapopoé. Dimana waé asal
amprok jeung nu wawuh pasti sok ngobrol komo jeung babaturan geus
heubeul mah.

Paguneman rupa-rupa, aya Paguneman Sapopoé, Paguneman Naskah drama,
Paguneman Diskusi jeung réa-réa deui.

Hal anu kudu diperhatikeun dina paguneman nu dilakukeun ku urang jeung
batur diantarana
1. Basa nu dipaké kudu merenah tur teu nyieun pikanyerieun hate batur
2. Lentong
3. Gaya basa

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 1

4. Artikulasi kudu sing jelas sangkan batur bisa ngarti kana naon nu
diomongkeun ku urang

5. Kudu luyu jeung jejer naon nu keur digunemkeun atawa diobrolkeun
6. Cara nyarita
7. Ulah ngacapruk
8. Rengkuh dina pasemon

B. NGAREGEPKEUN TUR MACA PAGUNEMAN
Conto I Wawanohan (Perkenalan)

Dina hiji mangsa dihiji sakola nu katelah sakolaan nu élit jeung alus keur
diayakeun MOPD (masa oriéntasi sakola peserta didik). Kacaritakeun aya
sababaraha murid anyar nu teu padeukeut jeung teu kenal mimitina, tuluy
kenalan jeung ngobrol silih témpas.

Isabél : Punten, tiasa wawanohan ?

Jason : Muhun tiasa.

Isabél : Name anjeun sahanya ?

Jason : Name abdi Jason Sukoco Suryadiningrat Wiradinata. Ari
anjeun saha ?

Isabél : Wah panjang pisannya namina. Name abdi Michel Isabél
Pangastuti Réina Kuncoro sumitra Jatiningkasih.

Jason : Hahaha éta leuwih panjang tibatan name abdi.

2 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

Isabél : Jason, naon alesanna lebet ka sakola ieu ?

Jason : Alesan abdi lebet ka Sakola ieu ieu nu kahiji sakolaan ieu
téh alus pisan bangunna na, nu kadua saur Mamah abdi
mah mun urang sakola didieu, urang téh bakalan leuwih
diajar disiplin sabab sakola ieu salah sahiji sakola di Kota
Bogor nu kaasup nu paling disiplin.

Isabél : Ohhhh kitu nya, hébat pisan.

Jason : Ari Isabél naha milih asup ka sakola ieu ?

Isabél : Saenyana mah sarua jeung Jason alesana, lian ti éta sakola
ieu téh kaasup sakola nu miboga préstasi nu saé. Makana
jadi salah sahiji sakola nu kaasup sakola Favorit di Kota
Bogor.

Jason : Bél ari anjeun ayeuna kelas VII sabaraha ?

Isabél : Abdi mah kelas VII – E

Jason : Wah sami atuh, abdi gék kelas VII-E

Isabél : Ari wali kelasna VII-E téh sahanya ?
Abdi teu terang euy, sabab Kamari téh teu lebet.

Jason : Wali kelas VII-E téh Pa Yanto, anjeuna guru Mandarin di
sakolaan ieu téh.

Isabél : Oh kitu .. nuhunnya. Yu ah urang lebet ka kelas, sakedap
deui bél.

Jason : Oh enya, hayu atuh bareng. Sugan wéh bisa kenal deui
jeung babaturan anyar nu lain.

Jawab Pananya di handap Ieu !!!
1. Naon jejer nu digunemkeun dina Conto pagunemna nu di luhur?

…………………………………………………………………………………………

2. Saha nu keur gunem catur téh ?

…………………………………………………………………………………………

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 3

3. Naha cenah Jason alesanna asup ka sakola éta ?
…………………………………………………………………………………………

4. Naon cenah alesanna Isabél asup ka sakola éta ?
…………………………………………………………………………………………

5. Katarima di kelas VII baraha éta Isabél jeung Jason téh ?
………………………………………………………………………………………..

6. Saha wali kelas VII-E téh ?
………………………………………………………………………………………..

7. Guru mata pelajaran naon cenah wali kelas VII-E téh ?
………………………………………………………………………………………..

C. NGARANG PAGUNEMAN
PANCÉN MANDIRI
1. Pék ayeuna hidep jieun kelompok nu eusina 4 urang sakelompok
2. Jieun hiji paguneman nu sakira dipikaresep ku hidep
3. Téma atawa jejerna bébas bisa nu aya patalina jeung kahirupan sapopoé
contona Ulin jeung babaturan, Kerkol jeung réa-réa deui
4. Catet dina buku séwang-séwang
5. Lamun bisa jieun dokuméntasi vidéona tina paguneman nu dijieun ku
hidep

4 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

Lembar kerja siswa (Paguneman)
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 5

…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………

6 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

D. PEPERENIAN
Pancakaki (Silsilah)

Urang babar ka dunya téh lain ujug-ujug borojol babar, pasti aya nu
ngababarkeunna. Tangtu nu ngababarkeun téh disebutna Indung. Lian ti
Indung urang ogé miboga Bapa. Indung jeung Bapa urang gék pada-pada
miboga kolot séwang-séwangan nu sok disebut Aki jeung Nini ku urang. Hal
nu kitu disebutna Pancakaki / Silsilah atawa ogé lumrahna disebut Turunan.

1. Titénan urutan Pancakaki di handap ieu ti mimiti nepi ka
Handap

KARUHUN KAIT SIWUR UDEG-UDEG

BUYUT BAO JANGGAWAREN
AKI & NINI INDUNG & BAPA G

ANAK

BAO BUYUT INCU

a. KARUHUN téh nyaéta ………………………………………………………………………………..
b. KAIT SIWUR téh nyéta ……………………………………………………………………………….
c. UDEG-UDEG téh nyaéta …………………………………………………………………………….
d. JANGGAWARENG téh nyaéta …………………………………………………………………….
e. BAO téh nyaéta ………………………………………………………………………………………….
f. BUYUT téh nyaéta ……………………………………………………………………………………..
g. AKI & NINI téh nyaéta ………………………………………………………………………………
h. INDUNG & BAPA téh nyaéta ……………………………………………………………………..

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 7

i. ANAK téh nyaéta ………………………………………………………………………………………
j. INCU téh nyaéta ……………………………………………………………………………………….
k. BUYUT téh nyaéta …………………………………………………………………………………….
l. BAO téh nyaéta ………………………………………………………………………………………...

2. Pancakaki Ka Gigir

1 AKI & NINI 3

UWA 2 BIBI / MAMANG

INDUNG / BAPA

ANAK ANAK ANAK
AL1.O SUAN
LANCEUK/
RAKA

RAI / ADI

m. Uwa téh nyaéta ………………………………………………………………………………..
n. Bibi / Mamang téh nyéta …………………………………………………………………..
o. Alo téh nyaéta ………………………………………………………………………………….
p. Suan téh nyaéta ……………………………………………………………………………….
q. Lanceuk téh nyaéta ………………………………………………………………………….
r. Adi téh nyaéta …………………………………………………………………………………

8 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

PANCÉN MANDIRI

Pék ku hidep ayeuna damel pancakaki keluarga hidep sorangan boh ti
Indung atawa ti Bapa. Dimimitian turunan paling luhur aki jeung nini
hidep atawa disebutna indung jeung bapana ti Indung Bapa hidep.

Conto :

AKI & NINI
Jodry & Gisel

UWA INDUNG BIBI /
Agnes & isacc Angelique MAMANG

Jordan & Nani

Anak Anak Anak
Tasya (Abdi) Coni Liem
Calvin, Edward, Reina (adi)
swaresto, rudi

Anak Anak
Corina, Isabel
Suparman ,
supena , sukirman

BAPA BIBI / BIBI / BIBI /
Brandon MAMANG MAMANG MAMANG

Joni & Jani Stevi & Mursyid Tan Lim & Joko

AKI & NINI
Mateo & Dini

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 9

LATIHAN SOAL

Pilih salah sahiji jawaban nu bener ku cara nyakra (X) dina hurup A,
B, C atawa D

1. Kagiatan nyarita leuwih ti dua jalma disebutna …….

a. Paguneman c. Nyarita

b. Ngadongéng d. Nulis

2. Dihandap ieu arti lian tina Gunem , Iwal …..

a. Ngawangkong c. Nngobrol

b. Silih témpas d. Silih tonjok

3. Di handap ieu nu kudu diperhatikeun dina ngalakukeun Paguneman, Iwal

……

a. Lentong c. Gaya Basa

b. Baju d. Sora

4. Pancakaki nu paling mimiti atawa paling Luhur nyaéta …..

a. Karuhun c. Indung & Bapa

b. Anak d. Bao

5. Indung & Bapa na ti Janggawareng disebutna ……

a. Buyut c. Kait Siwur

b. Udeg-udeg d. Buyut

6. Anak na ti Anak urang disebut ………

a. Incu c. Alo

b. Buyut d. Bao

7. Alo téh nyaéta …….. c. Anakna ti Lanceuk
a. Anakna ti Indung bapa d. Anakna ti Adi
b. Anakna ti Bibi

10 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

8. Suan téh nyaéta ……. c. Anakna ti Uwa
a. Anakna ti Lanceuk d. Anakna ti Adi
b. Anakna ti Bibi

1 Jajang & Vero AKI & NINI 3 Yadi & Yani

2 INDUNG / BAPA

Yitno & Yuli

ANAK ANAK ANAK
Atang, Michel Endul, Maman Naomi, Debora, Alex

9. Yitno jeung Yuli disebutna ….. Ku Naomi

a. Uwa c. Aki

b. Bibi & Mamang d. Nini

10. Atang jeung Michel téh …… Yadi jeung Yani

a. Alo c. Anak

b. Suan d. Incu

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 11

Essay !
1. Paguneman téh hartina …………………………………………………………………………
2. Istilah dina bahasa Inggrisna Paguneman téh disebutna …………………………
3. Janggawareng téh nyaéta ………………………………………………………………………
4. Incu téh nyaéta ……………………………………………………………………………………
5. Udeg-udeg téh nyaéta ……………………………………………………………………………

PEUNTEUN

12 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

Pangajaran

II



Wawaran & iklan layanan masyarakat

A. NU DIMAKSUD WAWARAN

Dina kahirupan sapopoé tangut urang mindeng pisan sok ngadéngé béja atawa
informasi tibatur anu sipatna pengumuman. Hal ieu disebutna WAWARAN.
Wawaran téh nyaéta kagiatan hiji jalma atawa leuwih dina ngabéwarakeun
atawa méré béja hiji informasi ka jalma réa boh sipatna lisan atawa tulisan.

Wawaran dibagi dua aya Lisan jeung Tulisan. Conto wawaran Lisan nyaéta
emban, atawa pengumuman sedengkeun wawaran tulisan bisa mangrupa
poster, spanduk brosur, plang, pengumuman iklan di Koran, radio, tipi,
Internet jeung réa-réa deui. Iklan gék aya nu sipatna social, aya ogé nu sipatna
komersil.

Wawaran tinulis atawa tulisan kudu nyoko dina babaraha hal sangkan bisa
katepikeun informasina conto dina éjahan jeung tanda baca nu merenah,
saperti hurup gedé, hurup leutik, tanda baca (titik, koma jsb). Wawaran nu
ditepikeun lisan mah sakurang-kurangna kudu nyoko kana tilu perkara :
1. Lafal : nyaéta cara ngungkapkeun nu bener tur jéntré/ jelas. Nepikeun

wawaran ogé kudu bener nalafalkeun atawa ngucapkeunna.

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 13

2. Volomeu, nyaéta halon atawa ngoncrangna nyorakeun kecap atawa kalimah.
Tangtuna dina nepikeun béwara, sora téh kudu écés kadangu ku balaréa
tong saperti diheumheum atawa diharéwosan.

3. Intonasi (lentong) , nyaéta turun naékna lagu/ wirahma nyarita.

B. CONTO BÉWARA/ WAWARAN JEUNG IKLAN

1. Béwara rapat

RAPAT BULANAN OSIS SMPN 4 BOGOR

Ka sakumna ais pangampih/ pengurus OSIS masa bakti 2016/2017, dihaturanan
kempel :

Dinten/ ping : Rebo, 24 Maret 2017

Tabuh : 13.45 – 16.00 WIB

Tempat : Rohangan OSIS SMPN 4 Bogor

Hatur nuhun upami kersa sumping panceg dina waktosna.

Salam Baktos

Pupuhu OSIS

14 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

2. Béwara Pasanggiri

PASANGGIRI KAWIH POP SUDA
TINGKAT SMP/ MTS Sa KOTA BOGOR 2017

Pendaptaran
Dibuka unggal dinten ti ngawitan ping 12 april 2017 – 13 méi 2017, tabuh 08.30-
14.30 di KantorDinas Atikan Kota Bogor.
Sarat-saratPamilon
Sarat-sarat pamilon pasanggiri kawih pop sunda Kota Bogor 2017 :

1. Ngumpulkeun potokopi Kartu Pelajar
2. Pamilon kudu murid Kelas VII jeung VIII
3. Ngawasaan basa Sunda
4. Soanten Halimpu
5. Ngumpulkeun pas poto ukuran 3x4 (1 lembar)
6. Ngeusi pormulir pendaptaran
Waragad
Unggal pamilon kudu mayar waragad pendaptaran anu gedéna Rp. 75.000/ urang

Salam Baktos

Panata Calagara

Jawab Pananya di handap Ieu !!!
1. Naon jejer béwara nu kahiji ?

…………………………………………………………………………………………

2. Dimana diayakeun kagiatanna ?

…………………………………………………………………………………………

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 15

3. Naon nu rék dilakukeun ?
…………………………………………………………………………………………

4. Naon cenah jejer béwara nu kadua ?
…………………………………………………………………………………………

5. Dimana diayakeunna ?
………………………………………………………………………………………..

6. Pikeun saha éta kagiatan diayakeun ?
………………………………………………………………………………………..

7. Iraha diayakeunna ?
………………………………………………………………………………………..

8. Naon harti kecap Waragad ?
………………………………………………………………………………………..

9. Sabaraha waragadna tiap pamilon ?
………………………………………………………………………………………..

10. Naon waé saratna ?
………………………………………………………………………………………..

16 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

PANCÉN MANDIRI

1. Pék ayeuna hidep jieun kelompok nu eusina 3 urang sakelompok
2. Jieun hiji béwara/ wawaran nu sakira dipikaresep ku hidep
3. Téma atawa jejerna bébas bisa nu aya patalina jeung kahirupan sapopoé
4. Catet dina buku séwang-séwang
Lembar kerja siswa (Béwara / Wawaran)
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 17

…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………

18 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 19

C. KALIMAH WAWARAN

1. Josephine labuh
2. Mischa gering
3. Reynaldo jeung Andi jadi juara hiji maén bulu tangkis di Balékota
4. Usro téh anakna mang Michaél nu Kamari jadi juara 1 Olimpiade

Matematika tingkat Kota Bogor 2017

Kalimah Wawaran nya eta kalimah nu eusina mere beja atawa mere nyaho.
Jadi, henteu ngabutuhkeun jawaban atawa ngalakukeun hiji pagawean ka nu
diajak nyarita. Kalimah nu kahiji jeung kadua disebutna kalimah wawaran
basajan, sabab kalimah nu nganinformasikeun sagemblengna jeung teu
nimbulkeun pananya keur batur. Sedengkeun kalimah nu katilu jeung nu
kaopat kaasup kana kalimahwawaran jembar sabab mun kalimahna teu
bérés bakalan nimbulkeun pananya deui.

Conto kalimah Wawaran séjénna
a. Kalimah Wawaran Basajan

1. Martin aus
2. Léo saré
3. Justin nginum
4. Michaél lumpat

b. Kalimah Wawaran Jembar
1. Darlin jadi juara kahiji ngalukis di Istana Bogor Kamari
2. Yadi meuli mobil di Cibinong
3. Yanto keur ulin di lapangan
4. Jojo meuli hapé siaomi nu anyar di Botani

LATIHAN !
Jieun kalimah Wawaran Basajan jeung Wawaran Jembar masing-masing 5
kalimah, tuluy tuliskeun dina papan tulis dihareupeun kelas !

a. Kalimah Wawaran Basajan

1. ………………………………………………………………………………………………………

20 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

2. ………………………………………………………………………………………………………
3. ………………………………………………………………………………………………………
4. ………………………………………………………………………………………………………
5. ………………………………………………………………………………………………………
b. Kalimah Wawaran Jembar
1. ………………………………………………………………………………………………………
2. ………………………………………………………………………………………………………
3. ………………………………………………………………………………………………………
4. ………………………………………………………………………………………………………
5. ………………………………………………………………………………………………………

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 21

LATIHAN SOAL

Pilih salah sahiji jawaban nu bener ku cara nyakra (X) dina hurup A,
B, C atawa D

1. Kagiatan méré inpormasi ka jalma réa dina kahirupan sapopoé disebutna

…….

a. Wawaran c. Ngobrol

b. Ngadongéng d. Ngawangkong

2. Sebutan lain tina Wawaran nyaéta …..

a. Béwara c. Ngawangkong

b. ngadongéng d. Nngobrol

3. di handap ieu nu teu kaasup unsur nu kudu diperhatikeun dina wawaran

nyaéta ……

a. Lafal c. Intonasi

b. Volumeu d. Warna Sora

4. Nu teu kaasup kana media wawaran tulisan nyaéta …..

a. Spanduk c. Radio

b. Majalah d. Koran

BÉWARA
Konsér Arina Grandé
Waktos : Senen 17 April 2017 tabuh 20.00 – 23.45 WIB
Tempat : Lapangan Bola Stadion Padjadjaran Bogor

Hayu urang sumping ka acara Konsérna

Waragad : Rp. 150. 000 Pre-Sale

Rp. 175. 000 OTS

Cp : Ujang Sukéndar (WA : 0896 5456 8845)

22 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

5. Naon béwara di luhur téh …… c. Pangajian
a. Konsér d. Upacara
b. Dangdutan

6. Iraha lumangsungna ……… c. 16 April 2017
a. 17 April 2017 d. 17 April 2107
b. 16 April 2107

7. Sabaraha Harga tikétna pre-sale ………

a. Rp. 150. 000 c. Rp. 155. 000

c. Rp. 170. 0000 d. Rp. 105. 000

8. Kalimah wawaran atawa pangbéja nu saderhana teu ngandung pertanyaan

pikeun nu dibéjaan disebut kalimah Wawaran ………

a. Basajan c. Doang

b. Jembar d. Saderhana

9. Sedengkeun kalimah Wawaran nun kudu jelas sangkan teu nimbulkeun

pertanyaan deui ka nu dibéjaan disebut kalimah Wawaran ………

a. Basajan c. Doang

b. Jembar d. Saderhana

ESSAY
1. Wawaran téh nyaéta ………………………………………………………………………………
2. Kalimah wawaran téh nyaeta ……………………………. jeung …………………………
3. Kalimah wawaran nu saderhana disebut kalimah wawaran ………………………
4. Sebutkeun nu kaasup media pikeun wawaran …………………….........................
5. Nu kaasup hal nu kudu dilakukeun dina Wawaran nyaéta …………………........

PEUNTEUN

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 23

Pangajaran

III

Pangalaman pribadi



A. NU DIMAKSUD PANGALAMAN PRIBADI

Jalma hirup didunya téh pasti miboga carita nu béda-béda jeung rupa-rupa. Boh
kolot boh budak pasti ngalaman carita kahirupan nu miboga warna séwang-
séwang. Aya nu caritana sedih, bungah, pikaseurieun malahan nu
pikageuleuheun. Hal-hal nu kieu disebutna pangalaman hirup atawa umumna
mah disebut Pangalaman Pribadi.

B. MACA CONTO CARITA PANGALAMAN PRIBADI

ULIN KA TAMAN SAFARI

Basa malem Minggu kamari kuring sakulawarga rékréasi ka Taman Safari.
Inditna peuting, da ngahaja hayang terang “Safari Malam”, program anyar anu
diayakeun ku Taman Safari Indonésia (TSI)

Resep pisan ka Taman Safari téh ari rékréasina peuting mah. Aturanana ogé rada
ketat. Para pangunjung teu meunang naék kendaraan pribadi, tapi disadiakeun
ku pihak Taman Safari, nyaéta beus husus paranti mawa pangunjung anu
daratang ka dinya.

Kuring sakulawarga tepi ka ditu téh jam salapan. Saréréa naraék kana beus husus
téa. Teu lila ogé beusna tuluy maju lalaunan, asup ka tempat-tempat satwa nu aya

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 24

di Taman Safari. Karasa sepi pisan. Sora manuk sareng gaang nimbulkeun
suasana serem.
Anu matak resep téh basa asup ka lokasi sato galak. Sieun bari saréréa tegang.
Bisa aya kajadian nanaon. Nymawi barang beus tepi ka kandang maung téh
saréréa jempé, nahan napas bakat ku sieun. Pemandu ti TSI tuluy-tuluyan
nyorotkeun lampu sorot ka unggal tempat. Keur kitu, ari pecenghul téh aya
maung gedé pisan. Lumpat nyampeurkeun ka hareupeun beus. Jep nu dina beus
jempé! Saréréa ngadégdég nahan kasieun. Mangkaning éta maung téh siga nu
galak, da disada ngagaur bari ngaronjangan kana kaca beus.
Untungna teu lila éta maung téh, tuluy asup deui ka leuweung.
Di tempat satwa nu séjén ogé sarua karasa sieun ari peuting kitu mah. Singa ogé
serem pisan katénjona, panon hurung ari kasorot lampu téh. Beruang ogé sarua
deuih matak sieun, da kawas nu liar jeung galak pisan katénjona, ngudagan kana
mobil téh. Sakapeung nangtung bari calangap, kawas nyingsieunan. Lamun aya
panumpang anu kaluar tina mobil, moal salah pasti dijejewét sakaligus.
Resep pisan milu ‘Safari Malam’ di TSI téh. Kuring boga pangalaman anu moal
bisa kapopohokeun.

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 25

PANGALAMAN PRIBADI: PISAH JEUNG BATUR
Dina waktu Abdi SMP, Abdi boga baturan ngarana teh Putra. Putra teh sahabat
abdi anu moal kagantian kahadeana
Ti kelas 7 abdi geus sakelas jeung manehna, ti kelas 7 ge manehna geus
nunjukeun kahadeana padahal eta teh karak ge wauh. nyediakeun imah jeung
urang kerja kelompok, ngajajanan abdi, ngabantuan abdi ngerjakeun tugas jeung
sajabana
Di kelas 9 abdi makin akrab jeung manehna, sanajan baik manehna teh teu
pernah ngarasa riweuheuh, atawa kabeuratan mun abdi mentaan tulung. Malah
abdi pernah ngendong di Imah manehna padahal ngan kanggo ulin hungkul.
Tapi di ahir kelas salapan si Putra kudu ngalanjutkeun SMA di Luar Kota sabab
bapana kudu pindah tempat gawe jadi abdi kudu papisah jeung si Putra, mugi
mugi manehna sukses di kota baru na, sampai jumpa Putra.

26 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

Jawab Pananya di handap Ieu !!!
1. Naon jejer caritaan di luhur nu kahiji ?

…………………………………………………………………………………………
2. Saha nu nyaritakeunna ?

…………………………………………………………………………………………
3. Kumaha cenah caritana ?

…………………………………………………………………………………………
4. Saha waé nu ngalaman carita Pribadi ieu?

…………………………………………………………………………………………
5. Kumaha kacindekan manéh sanggeus maca Pangalaman Pribadi di luhur ?

………………………………………………………………………………………..

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 27

C. NULISKEUN JEUNG NYARITAKEUN PANGALAMAN PRIBADI

Dina bagian “B” tadi urang geus maca tur apal kumaha carita Pangalaman
Pribadi téh mun sakuduna dicaritakeun. Tah ayeuna urang diajar nuliskeun
jeung kumaha cara nyaritakeun Pangalaman Pribadi urang ka jalma lian atawa
mun keur di kelas.

nulis carita pangalaman pribadi saenyanamah tujuanna pikeun méré béja
atawa nepikeun inpormasi naon nu kaalaman ku urang harita. nuliskeun
jeung nyaritakeun pangalaman pribadi naon bédana ? ari nuliskeun mah
urang ngaliwatan tulisan tur bisa ditepikeun dina media-média nu ku urang
dipikahayang sedengkeun nyaritakeun mah urang nepikeun carita ngaliwatan
omongan langsung hareupeun jalma balaréa.

Dihandap ieu aya sawatara nu kudu diperhatikeun dina nyaritakeun
pangalaman pribadi hareupeun jalma réa :
a. Téma atawa topic nu dicaritakeun kudu nu sakirana bisa nyieun batur

tertarik. Hartina dina nyaritakeun pangalaman pribadi kudu nu luar biasa
atawa hal nu béda jeung kaalaman ku batur
b. Nepikeun bubuka kudu sing hadé jeung bener sangkan batur daék
ngaregepkeun
c. Alur carita kudu runtut ulah sapotong-sapotong kudu bener ti mimiti
nepika akhir
d. Ngagunakeun kalimah nu jelas tur sopan, kudu luyu jeung saha nu
disanghareupan
e. Nutupkeun carita kudu hadé sangkan batur gék teu kaduhung
f. Ulah ngabohong

D. NULISKEUN PANGALAMAN PRIBADI

Pancén Mandiri

Jieun carita pangalaman Pribadi hidep nu paling alus sakira karasa tur kaalaman
salila hirup hidep, tuluy caritakeun di hareupeun kelas gentian jeung nu lain !

…………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………

28 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 29

…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………

30 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

PEPERENIAN
a. Pakakas Pikeun Tatanén (Tani)

1. ARIT : pakakas paragi ngala jukut atawa pare, dijieun tina besui
dicampur jeung baja, Gagangna dijieun tina Kai/ Kayu

2. ASAHAN : batu husus ngasah sabangsaning peso, Bedog jeung lain-lain
3. ASEUK : kai buleud panjang, méncos tungtungna, paranti ngaseuk

nyieun logak laleutik melak sisikian sabangsaning jagong Jrrd
4. BEDOG : parabot pranti meulah atawa motong sabangsaning awi atawa

kai jeung barang séjénna. Dijieun tina beusi gagangna dijieun tina kai/
kayu
5. BURUJUL : wuluku teu make lanjam
6. ÉTÉM : sabangsaning peso nu dijieun husus paranti ngala pare
ranggeuy
7. GARPUH : pakakas tukang tani paranti ngancurkeun taneuh
8. GARU : pakakas tukang tani, paragi ngajurkeun taneuh sawah sabada
diwuluku, wangunna siga sisir carang, biasana ditarik ku munding atawa
sapi boh sarakit boh hiji
9. LINGGIS : pakakas paragi nugar nu dijieun tina beusi wangunna
panjang ujungna siga kuku Beulah dua paragi nyabut paku
10. PACUL : parabot paragi malikeun taneuh di sawah, ngagali lobang,
ngamalirkeun cai, ngaduk jeung sajabanna. Dijieun tina kai/ kayu
gagangna mah, alasna dijieun tina beusi atawa baja

PANCEN MANDIRI

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 31

Teangan ku hidep gambar tur artina tina istilah pakakas tatanén di handap ieu.
Meunang néangan na internet, di buku perpustakaan atawa dina majalah tur
Koran. Tuluy témpélkeun gambarna kana kotak nu geus disadiakeun.

Congkrang ……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………

koréd ……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………

Kujang ……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………

Wuluku ……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………

32 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

Lisung ……………………………………………………………
Parang ……………………………………………………………
Gacok ……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………

……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
…………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………

……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 33

Pangajaran

IV

Dongéng


A. NU DIMAKSUD DONGENG

Ditiap wewengkon miboga carita nu unik tur béda. Rupa-rupa carita nu
diciptakeun tur dicaritakeunt’eh ngandung eusi nu bisa jadi keur urang
ngeunteun dina ngajalankeun kahirupan. Tina nu carita Fiksi nepika nu teu
Fiksi atawa lain rékaan. Carita karya sastra nu kaasup rékaan atawa fiksi
salahsahijina Dongéng.

Dongéng téh nyaéta carita nu diréka atawa jieunan nu dikarang dina wangun
basa lancaran kalawan sumebarna secara lisan. Caritana nu ditepikeun dina
dongéng henteu manjing akal (teu asup akal) boh dina watak palaku,
gambaran galur caritana, atwa waktu lumangsungna carita. Kusabab
sumebarna sacara lisan jadi carita dongéng nu sumebar di masarakat teu
dipikanyaho saha saenyana nu ngarang carita dongéng éta mimitina (anonym).

Kusabab dongéng téh kaasup salah sahiji wangun karya sastra, geus barang
tangtu miboga unsur-unsur nu ngawangunna. Di handap ieu aya babaraha
unsur nu ngawangun dongéng :

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 34

1. Jejer (Téma)
Téma nyaéta ide, gagasan atanapi pokok pikiran anu ngajiwaan carita.
Upamana waé dongéng ngeunaan “Sakadang Kuya jeung sakadang Monyét”
didinya ngeunaan “sobat/ babaturan”

2. Latar (setting)
Nyaéta patempatan, mangsa/ waktu atawa suasana lumangsungna carita.
Misalkeun dongéng “si Kabayan Ngala Nangka” latarna di walungan
beurang-beurang

3. Palaku (tokoh)
Nyaéta nu ngalakonan carita dina dongéng bisa Sato, jalma, tutuwuhan,
bangsa jin atawa siluman. Tiap palaku mibanda watek atawa sipat-sipat nu
beda aya nu antagonis (jahat) atawa aya ogé nu mibanda sipat protagonist
(bageur). Dina carita dongéng “sakadang Kuya sakadang Monyét”
kacaritakeun watek sakadang Kuya téh bageur, sabaran.

4. Galur (alur)
nyaéta runtuyan jalan carita dongéng ti mimiti nepika akhir. Galur aya
maju, mundur jeung campuran. Lamun dina carita dongéng mah nu sok
dipake nyaéta galurna mundur.

5. Amanat (pesan)
Nyaéta rupaning hal atawa perkara nu rék ditepikeun ku pangaran hiji
carita ka nu maca atawa kasaha naé nu haying apal kana galur éta carita

RUPA-RUPA DONGÉNG
Dina sumebarna dongéng nepi ka kiwari, dongéng téh dipasing kana
babaraha rupa. Aya lima rupa atawa jenis dongéng téh :

1. Parable
Nyaéta dongéng nu eusi caritana biasana nyaritakeun kahirupan
jalma biasa. Di tatar sunda nu paling kakoncara mah nyaéta dongeng
“Si Kabayan”

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 35

2. Fable
Nyaéta dongéng nu eusi carotana nyaritakeun ngeunaan sasatoan nu
paripolahna kawas jalma. Upamana baé bisa nyarita siga jalma. Conto
dongéngna “ Sakadang Kuya jeung Sakadang Monyét”

3. Legénda
Ngaran lain tina dongéng ieu nyaéta dongéng sasakala. Nyaéta
dongéng nu eusi caritana nyaritakeun asal-muasal kajadian hiji
tempat, barang, sasatoan atawa tutuwuhan. Conto dongéngna nyaéta
“dongéng Situ Bagendit”

4. Sage
Nyaéta dongéng nu eusi caritana nyaritakeun ngeunaan alur sajarah
jalma atawa kajadian nu ngandung unsur sajarah. Contona dongéng
“Prabu Siliwang”

5. Mite (Mitos)
Nyaéta dongéng nu eusi caritana nyaritakeun ngeunaan hiji
kapercayaan masarakat hiji tempat kana hal-hal nu dianggap goib
atawa mistis. Contona dongéng “Nyi Roro Kidul”

B. MACA DONGÉNG

Kacarioskeun mangsa baheula. Pulau Jawa masih mangrupa leuweung
jeung jarang kasorang ku manusa. Aya hiji karajaan namina Medang Kamulan
anu diparentah ku hiji raja namina Prabu Dewata Cengkar anu buringhas
36 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

sarta resep neda jalmi. Saban dinten sang raja ngamangsa saurang jalmi anu
dibawa ku Patih Jugul Anom. Kaayaan ieu ngakibatkeun rahayat di nagari
Medang Kamulan estuning hirup dina kasieun.

Nu antukna seueur anu ngungsi ka karajaan sanes pikeun nyalametkeun
diri ti Prabu Dewata Cengkar.
Di hiji lembur Medang kacarioskeun aya saurang nonoman namina Aji Saka
anu sakti, purah tutulung ka sakur jalmi kasusahan. Hiji dinten,Aji Saka junun
nulungan saurang aki-aki anu nuju dianiaya ku dua begal. Eta aki-aki akhirna
ditulungan terus dijadikeun bapak angkat ku Aji Saka. Sihoreng eta aki-aki teh
salah saurang pengungsi ti Medang Kamulan.
“Janten aki teh ngahaja ngungsi ti Karajaan Medang Kamulan?” tumaros Aji
Saka ka eta aki-aki.
“Sumuhun, Ujang.... Margi Karajaan Medang Kamulang ayeuna diparentah ku
hiji raksasa anu buas tur kaemamanna ngamangsa manusa. Ku sabab eta,
unggal dinten ponggawa karajaan bakal masrahkeun saurang rakyat, utamina
anu geus kolot siga aki pikeun jadi mangsa Prabu....,” saur eta aki-aki
nyarioskeun kaayaan di nagarana.

Ngadangu carios ngeunaan kebuasan Prabu Dewata Cengkar, Aji Saka
ngagaduhan niat kangge nulungan rahayat Medang Kamulan. Harita keneh Aji
saka indit ka Medang Kamulang.

Nepi ka Medang Kamulang, Aji Saka nyanghareupan sagala rintangan
jeung halangan ti ponggawa Prabu Dewata Cengkar anu mangrupa-rupa
siluman jeung jurig nyiri wuri nu aya di sakuriling bungking leuweung anu
kalangkungan. Nepi ka tarung salami tujuh tujuh wengi jeung jurig siluman
leuweung anu diliwatanna, kulantaran Aji Saka nampik pikeun dijadikeun
budak ku jurig leuweung.

Aji saka anu sakti mandra guna akhirna bisa ngelehkkeun sakabeh jurig
leuweung nepi ka eta jurig diusir jauh ti eta leuweung. Saentos tarung, Aji Saka
neraskeun lalampahanana pikeun nepangan Prabu Dewata Cengkar di
istanana.

Aji Saka nepi di Karajaan Medang Kamulan anu sepi. Di karaton, Prabu
Dewata Cengkar nuju ngamuk kumargi Patih Jugul Anom henteu nyandak
korban pikeun kadaharan Sang Prabu.
Ningali kitu, aju Saka anu pinuh ku wawaneng, langsung nyamhareupan San
Prabu.
“Sampurasun Sang Prabu,” saur Aji Saka bari nyembah ka Sang Parbu.

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 37

“Rampes.......Haha.....saha andika? Rupana anu kasep ngalempereng koneng
matak lapar ieu tikoro aing.....Hahaha...,” Prabu Dewata Cengkar ningali Aji
Saka anu keur ngamuk ngadadak eureun. Tikorona ngadadak lapar ningali Aji
Saka di hareupeunna.
“Ampun Sang Prabu, sumangga abdi pasrah sumerah diri bade
dikumahakeun.....,” saur Aji Saka.
“Bener andika geus siap jadi kadaharan kula, heh manusa?” Prabu Dewata
Cengkar bari niat rek newak awak Aji Saka.
Aji Saka nyingcet, bari pok, “Sabar, Sang Prabu! Abdi kersa janten mangsa
Sang Prabu tapi nuhunkeun syarat!”
“Hahaha..... Sayarat naon wae anu dipikahayang ku andika bakal dikabulkeun
ku kaula.... hahaha...,” saur Prabu Dewata Cengkar anu tos teu kiat nahan
lapar ningali Aji Saka.

Aji Saka muka sorban anu dipakena, terus saurna,”Syaratna sim kuring
nuhunkeun imbalan tanah karajaan salega ieu sorban....Sang Prabu.”
“Tanah karajaan salega eta sorban anu sagede kutil eta? Teu Masalah..... Ku
kula pasti dikabulkeun...!” Prabu Dewata Cengkar nyakakak seuri nepi dunya
asagempa bumi.
“Ampun Sang Prabu, pami kitu samemeh sim kuring ninggalkeun ieu dunya
janten mangsa Sang Prabu.... Sim Kuring nuhunkeun Sang Prabu nedunan
syarat sim kuring kangge ngukur tanah salega ieu sorban. Pami tos diukur tur
diwatesan.... Sumangga sim kuring nyanggakeun sadaya-daya ka Sang Prabu!”
ucap Aji Saka deui.
“Haha......hayu ayeuna keneh ku kaula diukurkeun....,” Sang Prabu bari
nyandak sorban Aji Saka pikeun ngukur tanah karajaan.

Barang bray sorban dibuka diamparkeun kangge ngukur tanah karajaan.
Eta sorban terus manjangan teu eureun-eureun nepi ka panjangna eta sorban
ngaleuwihan tanah Karajaan Medang Kamulang. Prabu Dewata Cengkar
kontan ngamuk kulantaran ngukur tanahna teu nepi-nepi. Sabot Prabu
Dewata Cengkar ngamuk, ujug-ujug aya angin gede pohara.

Nepi ka akhirna eta sorban Aji Saka meulit awak sang Prabu, nepi ka
sakujur awak Sang Prabuk kabeulit eta sorban. Eta sorban estuning meulit ti
luhur sirah sang Prabu nepi ka meulit kadua leungeun jeung tungtung handap
sukuna. Antukna Sang Prabu teu bisa kukumaha.

38 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

“Auwwww......,” teu lila Sang Prabu gegerung lantaran tikosewad ka sagara laut
kidul anu ombakna umpal-umpalan. Gejebur.......awak Sang Prabu diteleg
ombak gede tilelep ka laut kidul anu jero pisan, tur teu katulungan deui.

Kajadian ieu, estuning disambut bagja ku kabeh rahayat Medang
Kamulang. Lantaran sadaya rahayat bebas tina mangsa Sang Prabu. Aji Saka,
dinobatkeun ku rahayat pikeun mingpin karajaan. Diangkat jadi Raja Medang
Kamulang. Ti saprak harita Karajaan Medang Kamulang hirup kalayan aman
tur sejahtera.

Kacaritakeun jaman baheula aya oray naga geus lila ngalamun hayang
nyaba ka kahiyangan. Unggal isuk eta oray teh osok dangdan mapantes maneh.
Tapi keukeuh teu ngarasa ginding lantaran teu boga perhiasan, mangkaning
arek ngadeheus ka dewa.

Sanggeus mikir manehna inget ka sobatna sakadang titinggi, maksudna
arek nginjeum tanduk ka sakadang jago haritamah jago teh aya tandukan
menta di anteur ka titinggi. Sanggeus aprok dicaritakeun sakabeh
pamasalahan naga ka jago. Maksudnamah nginjeum tanduk ka jago, engke
dianteurkeuna deui ku sakadang titinggi cak sakadang naga.

Hayam jago teu nembalan lantaran apal jahat jeung licikna naga. Lila-
lila naga ngarayu, jago oge merekeun tandukna ka sakadang naga. Cak naga ka
jago “engke tandukna dibalikeun deui dianteurkeun ku titinggi samemeh

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 39

balebat, lamun balebat can balik wae bisi kaula poho ngawangkong jeung dewa,
anjeun mere tanda weh kongkorongok sing tarik.”

Geus kitumah jung weh naga jenug titinggi the arindit. Isukna samemeh
balebat hayam jago kongkorongok satakerna. Sakali dua kali titinggi teu
datang wae, terus jago teh kongkorongok sababaraha kali deui, tapi tetep
titinggi teu dating keneh bae. Nepi ka brayna berang titinggi teu datang-
datang.

“Keun sugan cenah peuting engke” pok hayam teh. Tapi weleh ditunggu nepi
kasubuh titinggi teu dating keneh wae. Pohara ambekna hayam jago nepi ka
nyancam lamun titinggi dating arek di pacok nepikeun ka paehna.
Ti harita hayam jago teh tiap-tiap subuh kongkorongok sarta mun papanggih
jeung titinggi sok langsung dipacok nepi ka paehna, males pati dumeh kungsi
ngabobodo.
Jawab Pananya di handap Ieu !!!
1. Naon jejer caritaan di luhur nu kahiji ?

…………………………………………………………………………………………

2. Saha tokoh dina dongéng éta ?

…………………………………………………………………………………………

3. Kumaha cenah caritana ?

…………………………………………………………………………………………

4. Kumaha galur caritana?

…………………………………………………………………………………………

5. Dimana setting tempat carita dongéng di luhur ?

…………………………………………………………………………………………

40 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

6. Amanat naon nu ditepikeun dina dongéng di Luhur ?
…………………………………………………………………………………………

7. Kumaha watek tokoh nu kagambakeun dina dongéng di luhur ?
…………………………………………………………………………………………

8. Kumaha kacindekan manéh sanggeus maca dongéng di luhur ?
………………………………………………………………………………………..

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 41

PANCÉN MANDIRI
Ayeuna téangan ku hidep conto dongéng nu sakirana dipikaresep ku hidep,
tuluy tuliskeun dina lembar di handap ieu lamun bérés tuluy bacakeun di
haruep kelas gentian jeung babaturan nu séjén.

…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………

42 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA

…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………

CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA 43

…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………

44 CALAKAN DIAJAR BAHASA JEUNG BUDAYA SUNDA