หน่วยการเรียนรู้เรื่อง พัฒนาการของอาณาจักรอยุธยา

1. วิเคราะหพ์ ัฒนาการของอาณาจกั รอยุธยา และธนบุรีในดา้ นต่างๆ
(ส 4.3 ม.2/1)

2. วิเคราะหป์ ัจจัยที่ส่งผลต่อความมัน่ คงและความเจริญรุ่งเรืองของ
อาณาจกั รอยธุ ยา (ส 4.3 ม.2/2)

3. ระบุภูมิปัญญาและวฒั นธรรมไทยสมยั อยุธยาและธนบุรี และอิทธิพล
ของภูมิปัญญาดงั กลา่ วตอ่ การพฒั นาชาตไิ ทยในยคุ ตอ่ มา (ส 4.3 ม.2/3)

พฒั นาการของ การสถาปนาอาณาจกั รอยุธยา
อาณาจกั รอยธุ ยา
ปัจจยั ความมัน่ คงและความเจริญรุ่งเรือง
ของอาณาจกั รอยธุ ยา
พฒั นาการของอาณาจกั รอยธุ ยา

ภมู ิปัญญาและศิลปวฒั นธรรมสมยั อยุธยา

บทบาทและผลงานของบุคคลสาคญั ใน
สมยั อยธุ ยา

ความเสื่อมของอาณาจกั รอยธุ ยา

ระหว่างพุทธศตวรรษที่ 17-18 อาณาจักร
เขมรโบราณไดข้ ยายอาณาเขตครอบคลุมลุ่มแม่น้า
มูล-ชี และลุ่มแม่น้าเจา้ พระยาตอนล่าง ภายหลัง
เสื่อมอานาจลง แคว้นต่างๆ ในเขตลุ่มแม่น้ า
เจา้ พระยาท้งั ตอนบนและตอนลา่ งจงึ ตง้ั ตวั เป็ นอิสระ

แควน้ สาคญั ในพ้ ืนท่ี ลพบุรีหรือละโว้ แควน้ ท่ีมีอานาจและเจริญมัง่ คัง่
ก่อนสถาปนา ตอ่ เน่ืองยาวนานตง้ั แตก่ ่อนสมยั ทวารวดี

อาณาจกั รอยุธยา อโยธยา เมืองเดิมต้ังอยู่ทางตะวันออกของเกาะ
เมืองอยุธยา สนั นิษฐานว่าคงเป็ นเมืองท่าของแควน้
ลพบรุ มี ากอ่ น

สุพรรณภูมิ เมืองเก่าท่ีเจริญรุ่งเรืองมาต้ังแต่ก่อน
สมัยทวารวดีโดยเฉพาะเมืองอู่ทอง และอาจมี
ความสมั พนั ธท์ างการคา้ กบั จนี รวมท้งั เมืองท่าทางใต้
เช่น เมืองพริบพรี เมืองนครศรธี รรมราช

พระเจา้ อู่ทองทรงสถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็ นเมืองโดยสรา้ งราช
วังข้ ึนที่ตาบลหนองโสน เพราะมีชัยภูมิและมีแม่น้ าเป็ นปราการ
ธรรมชาติ ถึง 3 ดา้ น

แผนท่ีแสดงแม่น้าลพบุรี เจา้ พระยา และป่ าสกั เป็ นแม่น้าที่สาคญั ของกรงุ ศรีอยุธยา

ปัจจยั สาคญั ทท่ี าใหพ้ ระเจา้ อู่ทอง
สถาปนากรุงศรีอยธุ ยาเป็ นอิสระ

ดา้ นการเมือง ดา้ นเศรษฐกิจ

มีกาลังพลมากเพราะเป็ นการ เ พ ร า ะ ที่ ต้ัง อ ยู่ใ ก ล ้ป า ก แ ม่ น้ า
รวมพลังของผูค้ นจากแควน้ ใน มีโอกาสคา้ ขายกบั ต่างประเทศ
ลมุ่ แม่น้าเจา้ พระยาตอนลา่ ง ไดส้ ะดวก

ภาพวาดจาลอง
กรุงศรีอยุธยา

ปัจจยั ดา้ นสภาพ พระปรีชาสามารถของ
ชยั ภมู ิและท่ีตง้ั พระมหากษตั ริย์

องคป์ ระกอบของปัจจยั ความ
รุง่ เรืองอาณาจกั รกรุงศรอี ยธุ ยา

การผสมผสานทางดา้ น
เช้ ือชาตขิ องประชากร

ความอุดมสมบูรณข์ องทรพั ยากรดิน

อาณาจกั รอยุธยาต้งั อยูบ่ ริเวณที่ราบล่มุ แม่น้าเจา้ พระยาตอนล่าง
ซ่ึงเป็ นท่ีราบลุ่มท่ีเกิดจากการทบั ถมของโคลนตะกอนเน้ ือดินจึงมีความ
อุดมสมบูรณเ์ หมาะสมแก่การเพาะปลกู

ชยั ภมู ิท่อี ยใู่ กลท้ ะเล

กรุงศรีอยุธยาต้ังอยู่ในทาเลท่ีเหมาะกับการเป็ นเมืองท่าใน
อาณาจกั รและการคา้ กบั ตา่ งประเทศ เพราะต้งั อยูไ่ ม่ไกลจากปากอ่าว จงึ
ทาใหส้ ามารถตดิ ตอ่ คา้ ขายทางเรอื กบั ตา่ งประเทศไดส้ ะดวก

ประโยชนข์ องทรพั ยน์ ้า

กรุงศรีอยุธยาต้ังอยู่ริมน้าสาคัญ คือ ลพบุรี เจา้ พระยาป่ าสัก
ราษฎรใช้ประโยชน์ในการอุปโภคบริโภคเพาะปลูก รวมท้ังใช้เป็ น
เสน้ ทางตดิ ตอ่ คมนาคม

ภมู ิประเทศที่เอ้ ือประโยชนใ์ นดา้ นยทุ ธศาสตร์

การมีม้าลพบุรี เจา้ พระยาและป่ าสักไหลมาบรรจบกันเป็ น
ประการทางธรรมชาตทิ ี่ยากแก่การบุกโจมตี

การเป็ นนกั บริหารปกครอง การเป็ นนกั รบ

บรมกษัตริยใ์ นแต่ละราชวงศ์ คือ ตวั อย่าง พระมหากษัตริยท์ รงมีความสามารถใน
ของนักรฐั ศาสตร์ พระมหากษัตริยต์ อ้ งรูจ้ กั ฐานะจอมทพั ท้งั การเป็ นผูบ้ ญั ชาการรบ
เลอื กใชว้ ิธีการเพอ่ื คงไวซ้ ่ึงอานาจ และเป็ นนกั รบไพรพ่ ลออกศึก

พระปรชี าสามารถของ
พระมหากษตั ริย์

การเป็ นเอกอคั รศาสนูปถมั ภกและผนู้ าดา้ นศิลปวฒั นธรรม

ทรงศรทั ธาในพระพุทธศาสนาท้งั พระจริยวัตร ส่วนพระองคเ์ พื่อสรา้ งความยุติธรรม
และความศรทั ธาในหมู่ประชาชน และทรงทานุบารุงศิลปวฒั นธรรมในดา้ นตา่ ง ๆ

การที่อาณาจกั รอยุธยาเคยเป็ นดินแดนของอาณาจกั ร
ตา่ งๆ มาก่อน และไดแ้ ผข่ ยายอานาจเหนือดินแดนโดยรอบ มี
การอพยพโยคยา้ ยผูค้ นพลเมืองเขา้ มาเพ่ิมกาพลของอยุธยา
การปะปนดา้ นเช้ ือชาตวิ ฒั นธรรมระหว่างกนั ก็เพิ่มมากข้ ึน

ชาวต่างชาติหลายเช้ ือชาติที่เข้ามาต้ังถิ่นฐานใน
ช่ ว ง เ ว ล า ท่ี แ ต ก ต่ า ง กั น เ กิ ด ก า ร ผ ส ม ผ ส า น ลั ก ษ ณ ะ ก า ร
ด า ร ง ชี วิ ต แ ล ะ ก า ร สื บ ท อ ด วั ฒ น ธ ร ร ม จึ ง แ ต ก ต่ า ง กั น ไ ป
ชาวต่างชาติบางส่วนถูกดึงเข้าไปเป็ นส่วนหนึ่งของระบบ
ราชการ

ปั จจัยแห่งความเจริญมัน่ คงของ
กรุงศรีอยุธยาเป็ นรากฐานสาคญั ของการ
ข อ ง ส ถ า ป น า อ า ณ า จัก ร อ ยุ ธ ย า ท่ี มี
เสถียรภาพยาวนานสามารถพฒั นาความ
รุง่ เรืองในทุกๆ ดา้ น ซ่ึงมีพฒั นาการของ
องคป์ ระกอบตา่ งๆ ดงั น้ ี

พฒั นาการของ
อาณาจกั รอยธุ ยา

ดา้ นการเมือง ดา้ นพฒั นาการ
การปกครอง ของสงั คม

ดา้ นเศรษฐกิจ ดา้ นความสมั พนั ธ์
ระหว่างประเทศ

พระมหากษัตริยแ์ ละชนช้นั ปกครองของอาณาจกั รอยุธยาไดว้ าง
รูปแบบของการปกครองและมีการปรับปรุงจัดระเบียบตามความ
เปล่ียนแปลงของสถานการณเ์ ป็ นรากฐานของความเจริญเขม้ แข็งของ
ราชอาณาจกั รสืบเน่ืองถึงปัจจบุ นั ดงั น้ ี

ดา้ นการเมือง การปกครอง
การปกครอง การจดั ระเบียบการปกครอง
กฎหมายและการศาลสมยั อยธุ ยา

กรุ งศรีอยุธยามี การปกครองใน
ระบอบประชาธิปไตยถือว่ากษัตริยเ์ ป็ น
สมมติเทพ ทรงไวซ่ึงพระราชอานาจสูงสุด
เหนือทุกสิ่ง กรุงศรีอยุธยาเป็ นราชธานีถึง
417 ปี มีพระมหากษัตริยป์ กครองท้งั หมด
33 พระองค์ และราชวงศ์ที่ปกครอง
ท้งั หมด 5 ราชวงศ์

ราชวงศ์ ราชวงศ์ ราชวงศ์ ราชวงศ์
อทู่ อง สุพรรณภมู ิ อทู่ อง สุพรรณภมู ิ

พ.ศ.1893 พ.ศ.1913 พ.ศ.1931 พ.ศ.1952 พ.ศ.2112

ราชวงศ์ ราชวงศ์ ราชวงศ์
บา้ นพลหู ลวง ปราสาททอง สุโขทยั

พ.ศ.2310 พ.ศ.2231 พ.ศ.2172 พ.ศ.2112

สมยั อยุธยาพระมหากษัตริยม์ ีพระราชภารกิจท่ีตอ้ งควบคุมดูแล
ด้านการปกครอง แบ่งได้เป็ น 2 ลักษณะ คือ การจัดระเบียบการ
ปกครองส่วนกลาง และการจัดระเบียบการปกครองหัวเมือง มีการ
วางรากฐานและปรบั ปรุงเป็ นระยะ ดงั น้ ี

1. การจดั ระเบียบการปกครองในสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีท่ี 1
(พระเจา้ อ่ทู อง)

2. การปฏิรูปการปกครองในสมยั สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ

3. การปรบั ปรุงเพ่มิ เตมิ ระเบียบราชการ

4. ลกั ษณะการปกครองฝ่ ายศาสนา

การปกครองส่วนกลาง ขนุ เวียง (กรมเมือง) มีหนา้ ท่ีปกครองทอ้ งท่ี
(จตสุ ดมภห์ รอื หลกั ทง้ั สี่) รกั ษาความสงบ ปราบปรามผรู้ า้ ย

ขุนวัง (กรมวัง) มีหนา้ ท่ีเกี่ยวกับราชสานัก
และพิจารณาพิพากษาคดีความแก่ราษฎร

ขุนคลัง (กรมคลัง) มีหน้าท่ีควบคุมดูแล
รักษาผลประโยชน์แผ่นดินตลอดรายรับ
รายจา่ ย และเก็บรกั ษาราชทรพั ย์

ขุนนา (กรมนา) มีหนา้ ท่ีดูแลการทาไร่นา
และรกั ษาเสบียงอาหารสาหรบั พระนคร

การปกครอง เมืองราชธานี กรุงศรีอยุธยาเป็ นราชธานี มีพระมหากษตั ริย์
หวั เมือง เป็ นประมุข

เมืองหน้าด่าน เมืองสาหรับป้ องกันราชธานีท้ังสี่ทิศ
พระมหากษตั ริยแ์ ตง่ ตน้ั นายช้นั สูงไปปกครอง

เมืองช้ันใน เมืองอยู่ถัดจากเมืองหน้าด่าน ทรงแต่งต้ัง
ขา้ ราชการไปปกครอง

เมืองพระยามหานคร หรือหัวเมืองช้ันนอก เมืองที่อยู่ออก
ห่างราชธานีท้ังส่ีทิศ มีเจา้ เมืองปกครองกันเอง หรือส่ง
ราชการจากราชธานีไปปกครอง

เมืองประเทศราช เมืองอยู่ชายขอบพระราชอานาจเจา้ นาย
พ้ ืนเมืองปกครองมีสิทธิขาดในเมืองของตน เพียงแต่งส่ง
เครอื่ งพรรณาการ และสง่ ทพั มาช่วยยามสงคราม

แผนภุมิแสดงถึงการปกครองหวั เมืองในสมยั สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจา้ อู่ทอง)

การปกครอง สมุหกลาโหม หัวหนา้ ราชการฝ่ ายทหารมีหนา้ ที่รพใน
สว่ นกลาง ยามสงคราม ส่วนเวลาปกติเตรียมพร้อมรวบรวม
กาลงั คน

สมุหนายก หัวหนา้ ฝ่ ายพลเรือนและควบคุมจตุสดมภ์
โดยมีการเปลี่ยนช่ือไปจากเดิม คือ

กรมเมือง เป็ นออกพระนครบาล หรอื ยมราช
กรมวงั เป็ นออกพระธรรมาธกิ รณ์
กรมคลงั เป็ น ออกพระโกษาธบิ ดี
กรมนา เป็ น ออกพระเกษตราธบิ ดี

การจดั ระเบียบการ
ปกครองหวั เมือง

หัวเมืองช้ันใน ยกเลิกเมือง
หน้าด่าน และให้อยู่ในการ
ควบคมุ ของราชธานี

หัว เมื อ งช้ัน น อก ห รื อเมื องพร ะ ย า ม ห า น คร
พระมหากษัตริย์ทรงส่งราชวงศ์หรือข้าราชการ
ช้นั สูงไปปกครอง มีอานาจในฐานะผแู้ ทนพระองค์

เมืองประเทศราช ใหน้ ายชนชาติน้ันเป็ นผูป้ กครอง ตาม
จารีตประเพณี แตเ่ จา้ เมืองตอ้ งสง่ เครื่องบรรณาการมาให้
และเม่ือมีสงครามตอ้ งสง่ กองทพั มาชว่ ย

แผนภูมิแสดงการจดั ระเบียบการปกครองหวั เมืองในสมยั สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ

กฎหมายของอยุธยาไดร้ บั การจดั การรบแบบ
เป็ นระบบยุติธรรมหลักของไทยที่ยึดถือเป็ น
แบบอยา่ งมาถึงสมยั ธนบุรีและรตั นโกสินทร์

จารีตประเพณี ระเบียบขอ้ บงั คบั ของชุมชน

พระธรรมศาสตร์ หลักในการบัญญัติกฎหมายมาจาก

มอญและขอมทร่ี บั คมั ภรี ม์ นุธรรมศาสตรจ์ ากอินเดีย

พระราชศาสตร์ กฎหมายทพ่ี ระมหากษตั ริยท์ รงออกและ

มีราชวินิจฉยั ใหเ้ หมาะสมกบั ขนบธรรมเนียมประเพณี

สมัยอยุธยามีเศรษฐกิจที่มัน่ คงและมัน่ คัง่ สืบเนื่องจากมีแหล่ง
ทรพั ยากรที่อุดมสมบูรณ์ หลกั ฐานที่แสดงถึงความรุ่งเรืองทางเศรษฐกิจ
คือ ศาสนสถานและศาสนวตั ถุทม่ี ีขนาดใหญโ่ ตงดงาม

ความรุ่งเรืองมงั ่ คงั ่ ของเศรษฐกิจสมยั อยุธยามาจากองคป์ ระกอบ
สาคญั ดงั น้ ี

1. ภาคการผลติ

2. การคา้

3. ภาคการเงินการคลงั

เศรษฐกิจสมัยอยุธยายงั คงอยู่บนพ้ ืนฐานของเศรษฐกิจ
แบบยงั ชีพ และต่อมาเร่ิมมีการผลิตเพ่ือการคา้ แลกเปล่ียน ซึ่ง
แบง่ ออกเป็ นดา้ นตา่ งๆ ดงั น้ ี

ภาคการผลิต

เกษตรกรรม : อาชีพสาคัญคือ หตั ถกรรม : การผลิตเครื่องมือ

ก า ร ป ลู ก ข ้า ว บ ริ เ ว ณ ท่ี ร า บ ลุ่ ม เคร่ืองใชต้ ่างๆ ท้งั สินคา้ อุปโภค
แม่น้าเจา้ พระยา ป่ าสกั และทา่ จนี บรโิ ภค

การคา้ ภายใน

ในพระนครมีท้งั ตลาดบก ตลาดน้ากระจายรอบกรุง
สินคา้ ส่วนมากเป็ นผลิตผลทางการเกษตร อาหารแหง้
อาหารทะเลและของป่ า

การคา้ ภายนอก

กรุงศรีอยุธยามีสินคา้ ที่ชาวต่างชาติตอ้ งการ ทาให้
ชาวตา่ งชาติเขา้ มาคา้ ขายจานวนมาก

การคา้ ของทางราชการ

เป็ นรายไดส้ าคัญของหลวง คือ พระคลงั สินคา้
ผูกขาดการจาหน่ายสินคา้ ตอ้ งหา้ ม เช่น ไมก้ ฤษณา
ไมส้ กั งาชา้ ง

สมัยอยุธยา กรมพระคลังมีหนา้ ท่ีควบคุมบริหารจดั การ
ดา้ นการเงินคลงั ท้งั เรือ่ งรายรบั รายจา่ ย และระบบเงินตรา

รายได้ จงั กอบ ภาษีที่เก็บจากพอ่ คา้ ท่ีนาสินคา้ ทางคมนาคมท้งั
สมยั อยธุ ยา ทางน้าและทางบก

อากร ภาษี ท่ีเก็บจากราษฎรท่ีหามาได้จากการ
ประกอบอาชีพตา่ งๆ

สว่ ย ส่ิงของตลอดจนเงินทองท่ีไพรส่ ว่ ย หรือเลิกสว่ ย
นามาใหแ้ คท่ างราชการแทนการเขา้ เวร

ฤชา เงินค่าธรรมเนียมที่ทางราชการทาการต่างๆ
ใหแ้ ก่ราษฎร

รายจา่ ย - การป้องกนั ประเทศและการทาสงคราม
สมยั อยุธยา - การปูนบาเหน็จขา้ ราชการและเบ้ ียหวดั เงินปี
- การทานุบารุงพระพทุ ธศาสนา
- การเจริญพระราชไมตรกี บั นานาประเทศ

เงินตรา เงินดว้ ง ประทบั ตราตา่ งๆ ซ่ึงผลิตจากทองคาและ
เงินและมีราคาต่างๆ ตามค่าของเงินตรง คือ ชัง่
ตาลึง บาท สองสลึง สลึง เฟ้ ื อง สองไฟและไพ มี
เงินตราในระดบั ตา่ สด คือ เบ้ ีย

กรุงศรีอยุธาเป็ นสงั คมเกษตรกรรมท่ียึดมัน่ ในครอบครวั ผูค้ นมี
นิสยั ในการนับญาติ ยดึ ถือระบบอาวุโส และปรชั ญาในพระพทุ ธศาสนาก็
มีอิทธิพลต่อการดารงชีวิตท้ังส่วนบุคคลและส่วนรวมเป็ นรากฐาน
ขนบธรรมเนียมความเจรญิ ตา่ งๆ ในสมยั อยุธยา ดงั น้ ี

ดา้ นพฒั นาการของสงั คม

โครงสรา้ งชนช้นั ในสงั คม วิถีชีวิตในสมยั อยธุ ยา
- ชนช้นั ปกครอง - ที่อยอู่ าศยั
- ชนช้นั ผถู้ กู ปกครอง - การแตง่ กาย
- อาหารการกิน

ชนช้นั พระมหากษตั ริย์
ปกครอง
รับแนวคิดสมมติเทพจากเขมรโบราณมาเสริมสร้าง
เสถียรภาพของสถาบันกษัตริย์ กษัตริยเ์ ป็ นเจา้ ชีวิตคือ
เจา้ อยหู่ วั เป็ นเจา้ แผน่ ดนิ คือ พระเจา้ แผน่ ดิน

ราชวงศ์

เจา้ นายในราชสกุลมีศกั ิ์ลดหลนั ่ ตามหลกั การสบื ราชสกุล

ขนุ นาง

ผูร้ บั นโยบายจากพระมหากษัตริยม์ าดาเนินการบริหาร
ราชการตาแหน่งหนา้ ท่ตี า่ ง ๆ ฐานะขุนนางจะอยใู่ นระดบั ใด
ข้ ึนอยู่กับหลักเกณฑ์สาคัญ คือ ศักดินา ยศบรรดาศักดิ์
ตาแหน่ง และราชทินนาม

ประกอบไปดว้ ย

1. ไพร่
2. ทาส

ไพร่ : ประชาชนท่ีเป็ นไทท้งั ชายและหญิง เป็ นแรงงาน

ของบา้ นเมือง ไพรแ่ บง่ เป็ น 2 ประเภท คือ
1. ไพรห่ ลวง
2. ไพรส่ มกาลงั พล

ไพร่ที่เป็ นสมบัติของกษัตริย์ แต่มอบใหอ้ ยู่

ไพรห่ ลวง ภายใตก้ ารปกครองของเจา้ นายหรือขุนนาง

สาหรับไพร่หลวงที่ผลิตหรือจัดหาสิ่งของให้
ทางการเรียก ไพรส่ ว่ ย

ไพร่

ไพรส่ มกาลงั พล ไพรท่ ี่มีมูลนายเจา้ สงั กดั ของตนโดยเฉพาะ

ไพร่ อาจเปลี่ยนสถานภาพของตนใหส้ ูงข้ ึนไดโ้ ดยเป็ นขุนนาง
หรอื บวชเป็ นภิกษุ และอาจมีฐานะตา่ ลงเป็ นทาส

เป็ นผฐู้ านะตา่ สุดในสงั คมเป็ นทรพั ยส์ ินท่ีมีชีวิต
ของนายเงิน แต่ทาสมีโอกาสหลุดเป็ นไทไดด้ ว้ ยเหตุ
หลายประการ เชน่

 นายเงินอนุญาตใหบ้ วช
 นายเงินเอาเป็ นภรรยา
 นาเงินมาไถต่ วั
 มีหลกั ฐานฟ้องรอ้ งว่านายเงินเป็ นกบฏ

มี 7 ประเภท ตามวิธที ีไ่ ดม้ า
 ทาสสนิ ไถ่
 ลกู ทาส
 ทาสทา่ นให้
 ทาสทไี่ ดม้ าขา้ งฝ่ ายเชลย
 ทาสอนั ไดม้ าดว้ ยทุพภิกขภยั
 ทาสไดม้ าดว้ ยการช่วยคนตอ้ งโทษ
 ทาสเชลย

เป็ นบุคคลที่สืบทอดพระพุทธศาสนา ซึ่งไดร้ บั การยกย่องและ
ศรทั ธาจากบุคคลทุกชนช้นั

สั ง ค ม ไ ท ย ส มั ย อ ยุ ธ ย า มี ศุ น ย ์ก ล า ง อ ยู่ ท่ี วั ด แ ล ะ
พระพุทธศาสนา ซ่ึงประชาชนทุกชนช้ันลว้ นมีศรทั ธาใน
พระพทุ ธศาสนา

ที่อยูอ่ าศยั : บา้ นเรอื นช้นั เดยี วใตถ้ ุนสูง
 ชาวบา้ นทวั ่ ไป เรอื นจะเป็ นกระทอ่ มไมไ้ ผ่
 ขนุ นางคหบดี เรอื นจะสรา้ งจากไม้

การแต่งกาย : ประกอบดว้ ย
ผา้ 2 ผืน ลักษณะการแต่งกายของ
ชาวบา้ นและขุนนางคหบดี คนช้นั สูง
จะแตกต่างกันในส่วนของชนิดของ
ผา้ ท่ีใชน้ ุ่งห่ม

อาหารการกิน : อาหารหลกั คืออาหารพ้ ืนบา้ น มี
การบริโภคสตั วข์ นาดเล็กในบางโอกาสไม่นิยมบริโภค
เน้ ือสตั วใ์ หญ่

นโยบายความสมั พนั ธข์ องอยุธยาตอ่ รฐั โดยรอบจาแนกได้
3 ลกั ษณะ คือ

1. การขยายอิทธิพลออกไปครอบครองรฐั อื่นๆ

2. การแขง่ ขนั อิทธิพลกบั รฐั ทีม่ ีอานาจทดั เทยี มกนั

3. การติดตอ่ กบั รฐั อื่นทีอ่ ยหู่ ่างไกล

การดาเนินนโยบายดา้ นความสมั พนั ธร์ ะหว่างประเทศใน
สมัยอยุธยาสามารถจัดแบ่งขอบเขตตามสถานท่ีต้ังไดเ้ ป็ น 3
กลมุ่ คือ

ความสัมพันธ์กับกลุ่มแคว้นบนภาคพ้ ืนเอเชีย
ตะวนั ออกเฉียงใต้

สมั พนั ธภ์ าพกบั แควน้ ในเอเชีย

ความพนั ธก์ นั ประเทศตะวนั ตก

ความสมั พนั ธข์ องอยุธยากับดินแดนส่วนน้ ีจะเนน้ ดา้ น
การขยายอานาจเพ่ือสรา้ งเสรียรภาพของอาณาจกั รและเผย
แผพ่ ระบรมเดชานุภาพ 2 รูปแบบ คือ

การขยายอิทธิพลครอบครองเหนือแควน้ อื่น

การแขง่ ขนั อิทธพิ ลกบั แควน้ ที่มีความแข็งแกรง่

เม่ืออาณาจกั รอยุธยามีอานาจ

เข็มแข็งก็จะขยายอานาจบทบาท

ใ ห ้ดิ น แ ด น โ ด ย ร อ บ ย อ ม รั บ ใ น

ฐานะเจา้ ประเทศราช ดงั น้ ี

 ความสมั พนั ธก์ บั สุโขทยั

 ความสมั พนั ธก์ บั ลา้ นนา

 ความสมั พนั ธก์ บั ลา้ นชา้ ง  พระเจดีย์สองรัก อาเภอด่านช้าง
 ความสมั พนั ธก์ บั อายุ จงั หวดั เลย สรา้ งข้ึนเพื่อเป็ นสญั ลกั ษณ์
ถึงสัมพันธไมตรี ระหว่างอาณาจักร
อยธุ ยากบั ลา้ นชา้ ง

อาณาจกั รอยุธยาและรฐั คู่แข่งตอ้ งการขยาย
บทบาทครอบครองพ้ ืนท่ีส่วนที่เป็ นรฐั กันกระทบ
จนเกิดความขดั แยง้ กนั รุนแรงข้ ึน ดงั น้ ี

 ความสมั พนั ธก์ บั เขมร
 ความสมั พนั ธก์ บั พม่า

 ภาพจิตรกรรมท่ีผนังพระอุโบสถวดั สุวรรณ
ดารารามจงั หวดั พระนครศรีอยุธยา แสดงถึงการ
ประกาศอิสรภาพของพระนเรศวร ที่เมืองแครง

ภาพจิตรกรรมฝาผนงั ท่ี พระอุโบสถ
วัด สุ ว ร ร ณ ด า ร า ร า ม จัง ห วัด
พระนครศรีอยุธยาแสดงถึงการทา
ยุทธหถั ีระหว่างสมเด็จพระนเรศวร
มหาราชกบั พระมหาอุปราชา 

อาณาจกั รอยุธยาเป็ นศูนยก์ ลางการคา้ สาคัญระหว่าง
ภูมิภาคมาแต่อดีต อยุธยามีราชธานีเป็ นเมืองท่าท่ีเป็ นชุม
ทางการค้า จึงดาเนินนโยบายติดต่อค้าขายกับดินแดน
ห่างไกลที่สาคญั คือ

 ความสมั พนั ธก์ บั จนี
 ความสมั พนั ธก์ บั ญป่ี ่ ุน
 ความสมั พนั ธก์ บั รฐั มุสลิม
 ความสมั พนั ธก์ บั ชวา
ความสมั พนั ธก์ บั ลงั กา

ภาพจิตรกรรมฝาผนงั รปู แขกที่วดั เกาะแกว้
สุทธารามจงั หวดั เพชรบรุ ี 

 ภาพจิตรกรรมกองทหาร
อาสาของญี่ป่ นุ

ปัจจยั ส่งเสริมใหช้ าติตะวันตก การตดิ ตอ่ คา้ ขาย
เขา้ มาตดิ ตอ่ กบั อยุธยา การเจรญิ สมั พนั ธไมตรี
การเผยแผ่ศาสนา
ความสมั พนั ธก์ บั
ประเทศตะวนั ตก ผลประโยชนท์ างการคา้

ปั จจัยที่อยุธยาติดต่อกับชา ติ
ตะวนั ตก

ผลประโยชนท์ างการเมือง
เพื่อหามิตรถว่ งดลุ อานาจ

การติดต่อกับชาติตะวันตกในสมัยอยุธยามีท้ังการติดต่อ
ระหว่างรฐั ต่อรฐั รฐั กับเอกชน ท่ีสาคัญคือ บริษัทอินเดียตะวันออก
ของฮอลนั ดา องั กฤษ และฝรงั ่ เศส ซึ่งมีรฐั บาลถือครองหุน้ ส่วนฝ่ าย
ไทยจะมีหน่วยงานสงั กัดกรมพระคลงั สินคา้ คือ กรมพระคลงั สินคา้
และกรมทา่ คอยดูแล

 ความสมั พนั ธก์ บั โปรตเุ กส
 ความสมั พนั ธก์ บั สเปน
 ความสมั พนั ธก์ บั ฮอลนั ดา
 ความสมั พนั ธก์ บั องั กฤษ
 ความสมั พนั ธก์ บั ฝรงั ่ เศส