The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by Oasis Publication, 2023-10-02 04:18:22

Samajik Adhyan 4 New

Samajik Adhyan 4 New

45 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ gfgLafa'x¿ Û xfd|f] b]zsf] Oltxf; lgs} uf}/jk"0f{ 5 . xfd|f] b]znfO{ of] cj:yfdf Nofpg ljleGg JolQmTjx¿sf] of]ubfg /x]sf] 5 . ltg} JolQmTjx¿sf] of]ubfgsf] sb/ ub{} g]kfn ;/sf/n] pxfFx¿nfO{ ;Ddfg:j¿k /fli6«o lje"lt 3f]if0ff u/]sf] 5 . xfn g]kfnn] !& hgf o:tf JolQmTjx¿nfO{ /fli6«o lje"lt 3f]if0ff ul/;s]sf] 5 . ltg}dWo]sf s]xL lje"ltx¿sf] kl/ro pxfFx¿s} d'vaf6 ;'gf}+ x} t . hgs d]/f] gfd hgs xf] . dflg;x¿ dnfO{ ;L/Wjh klg eGg] ub{5g\ . d]/f] hGd q]tfo'udf ePsf] lyof] . d tTsfnLg ldlynf /fHosf] /fhf x'F . of] :yfg xfn hgsk'/df kb{5 . dnfO{ kf}/fl0fs kfq ;Ltfsf lktf eg]/ klg dflg;x¿n] lrG5g\ . d]/f] /fHodf af}l4s JolQmTjx¿, ;Gtx¿, of]uL tyf kl08tx¿sf] ;Ddfg x'GYof] . To;sf/0f ldlynf 1fg / af}l4s s]Gb|sf ¿kdf kl/lrt lyof] . d]/f] zf;gsfndf /fHosf dflg;x¿ v';L, ;'vL / ;'/lIft lyP . snf, ;flxTo, efiff, bz{g, ;+:s[lt tyf dfgj ;Eotfsf] lgs} ljsf; ePsf] lyof] . o;sf ;fy} d}n] Gofolg;fkmsf] klg /fd|f] k|aGw u/]sf] lyPF . ;Ltf d]/f] gfd ;Ltf xf] . dflg;x¿ dnfO{ hfgsL eg]/ klg lrGb5g\ . d kf}/fl0fs sxfgL /fdfo0fsL d'Vo kfq xF' . ldlynfsf /fhf hgssL h]7L 5f]/Lsf ¿kdf d]/f] hGd ePsf] lyof] . sltko dflg;x¿n] dnfO{ /fhf hgsn] v]t hf]Tb} ubf{ e]6]sf] eg]/ klg ljZjf; ub{5g\ . d]/f] ljjfx cof]Wofsf /fhf bz/ysf h]7f kf7 &xfd|f /fli6«o lje"ltx¿


46 cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t ;'k'q /fd;Fu ePsf] xf] . /fd Ps k/fqmdL k'?if lyP . ljz]if u/L lxGb'x¿n] dnfO{ cfbz{ kTgL, cfbz{ cfdf tyf cfbz{ gf/Lsf ¿kdf >4f ub{5g\ . d]/f] cfbz{, ;Rrf rl/q, ;tLTj, dft[:g]x cflbsf sf/0f dflg;x¿ dnfO{ hut\ hggLsf ¿kdf lnG5g\ . d}n] h:tf];'s} sl7g kl/l:yltdf klg ;xgzLntf u'dfOgF . xfd|f] ;Demgf:j¿k hgsk'/df /fdhfgsL dlGb/;d]t agfOPsf] 5 . uf}td a'4 d]/f] gfd l;4fy{ uf}td xf] . d]/f] hGd O= k"= %^# j}zfv z'Snk"l0f{dfsf lbg g]kfnsf] n'lDagLdf ePsf] lyof] . d]/f] hGd:yn xfn ¿kGb]xL lhNnfdf kb{5 . d]/f afa'sf] gfd z'4f]wg / cfdfsf] gfd dfofb]jL xf] . d /fhfsf] 5f]/f] x'F . Ps lbg d}n] b/af/af6 aflx/ lgl:sPsf a]nfdf b'MvL, j[4j[4f, la/fdL tyf d/]sf dflg;x¿ b]v]F . o;n] dnfO{ lrlGtt agfof] . dnfO{ afNosfnb]lv g} b'Mv lsg x'G5 / To;af6 d'lQm s;/L kfpg ;lsG5 eGg]af/]df lrGtf nflu/xGYof] . d ;+;f/sf ;a} dflg;x¿nfO{ b'Mvaf6 d'Qm ug{ rfxfGy]F . oxL p2]Zo lnP/ d}n] cfˆgf] b/af/ / kl/jf/ Tofu]F . 3'Dbf3'Db} d ef/tsf] uofdf k'u]F / ToxfF s7f]/ tk:of u/]F . j}zfv k"l0f{dfsf lbg d}n] 1fg k|fKt u/]F . d}n] ;j{k|yd ef/tsf] ;f/gfydf 1fgsf] k|rf/ u/]F . d}n] ljZjnfO{ ;To, clx+;f / Gofosf] dfu{df lxF8\g k|]l/t u/]F . kmn:j¿k dnfO{ eujfg\ uf}td a'4 / Pl;ofsf tf/f klg elgG5 . dflg;x¿nfO{ d}n] rf]/L gug{, em'6f] gaf]Ng, gzfn' kbfy{ ;]jg gug{ tyf of}g b'/frf/ gug{ eg]sf] 5' . h;n] d]/f] pkb]z dfG5g\, ltgLx¿ cjZo ;'vL /


47 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ v';L x'g] 5g\ . h;n] d]/f jrgnfO{ dfGb}gg\, ltgLx¿ b'MvL x'g] 5g\ . d ljZjdf g} zflGt km}lnof];\ eGg] rfxG5' . To;}sf/0f ljZje/ dnfO{ dflg;x¿ zflGtsf cu|b"tsf ¿kdf lrG5g\ . c/lgsf] d c/lgsf] x'F . dnfO{ anafx' klg elgG5 . d]/f] hGd lj= ;+= !#)) df ePsf] lyof] . d]/f Ps hgf ;fyL d"lt{ agfpFy] . d Tof] x]/]/ a:by]+ . la:tf/} d}n] klg d"lt{ agfpg ;'? u/]F . d}n] agfPsf d"lt{x¿ x]/]/ ;fyLx¿ tfl/km uy{] . To;} ;dodf rLgdf klg d"lt{ agfpg] snfsf/ rflxPsf] hfgsf/L /fhf ceo dNnsxfF cfOk'u]5 . d]/} g]t[Tjdf *) hgfsf] 6f]nL rLg uof}F . ToxfF xfdLn] Kofuf]8f z}nLdf Pp6f r}To lgdf{0f u¥of}F . Tof] lgs} ;'Gb/ lyof] . b]z tyf ljb]zsf kfx'gfx¿n] xfdLn] agfPsf] r}Tosf] tfl/km ug'{eof] . ;+;f/e/ xfd|f] Kofuf]8f z}nLsf] tfl/km eof] . xfdLn] pQm ;dodf u/]sf] of]ubfgsf sf/0f g]kfnL / lrlgofF snfsf w]/} s'/f ldN5g\ . d ^# jif{ afFr]F . c+z'jdf{ d c+z'jdf{ x'F . d}n] lnR5ljsfndf 7s'/L j+zsf] /fhfsf ¿kdf lj= ;+= ^^@ b]lv ^&* ;Dd /fhsfh rnfPF . dnfO{ ;flxTo, snf / jf:t'snfsf] /fd|f] 1fg lyof] . d}n] agfPsf] s}nfzs'6 ejg ;ftf}F ztfAbLdf lgs} k|l;4 lyof] . d}n] afnssf] ;fngfn sf6\g] rng rnfPsf] lyPF . d}n] l;Ssfsf] ;d]t rng rnfPsf] lyPF . d}n] zAbljBf gfdsf] u|Gy;d]t /rgf u/]sf] lyPF . zlQmzfnL ef/t / ltAat;Fu d}n] /fd|f]


48 cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t ;DaGw sfod u/]sf] lyPF . ef/t;Fusf] ;DaGw /fd|f] agfpg d}n] cfˆgL alxgLsf] ljjfx ef/tsf ;d|f6\ xif{jw{g;Fu u/fOlbPsf] lyPF . To:t} ltAat;Fu ;'dw'/ ;DaGw sfod /fVgsf nflu cfˆgL 5f]/L e[s'6Lsf] ljjfx ;|ªrª uDkf];Fu u/fOlbPsf lyPF . d}n] u/]sf] ;fdflhs ;'wf/sf sfo{x¿sf] sf/0f d]/f] sfo{sfnnfO{ dflg;x¿ :j0f{o'u eg]/ klg lrG5g\ . /fd zfx d /fd zfx x'F . d uf]/vf /fHosf] rf}yf] /fhf x'F . d]/f lktfsf] gfd k'/Gb/ zfx xf] . d]/f bfO 5q zfx klg /fhf lyP . d}n] lj= ;+= !^^# b]lv !^() ;Dd zf;g u/]F . d}n] cfˆgf] /fHodf dfgf, kfyL, 9s, t/fh' / bfdk};fsf] rng rnfPF . To:t} gubdf !) k|ltzt / lhG;Ldf @% k|ltzteGbf a9L Aofh lng gkfpg] rng klg rnfPF . o;sf ;fy} kfgL, kFw]/f] tyf s'nf] cflb kfn};Fu pkef]u ug{] Joj:yf;d]t ul/lbPF . o;f] ubf{ dflg;x¿n] cGofodf kg'{ k/]g . d]/f] k|zf;lgs sf}zn b]v]/ jl/kl/sf s]xL /fHo uf]/vfdf ldl;g;d]t cfPsf lyP . d}n] u/]sf ;'wf/sf sfd l5d]sL /fHox¿nfO{ k|]/0ff ag]sf] lyof] . d]/f] sfo{sfndf …Gofo gkfP uf]/vf hfg"Ú eGg] pvfg k|Voft lyof] . k[YjLgf/fo0f zfx d]/f] gfd k[YjLgf/fo0f zfx xf] . d]/f] hGd !&&( kf}if @& ut] uf]/vfdf ePsf] lyof] . d]/f afa'sf] gfd g/e"kfn zfx / cfdfsf] gfd sf}zNofjtL xf] . pxfFx¿sf] h]7f] ;'k'qsf ¿kdf d]/f] hGd ePsf] lyof] . d @) jif{s} pd]/df lj= ;+= !&(( df uf]/vf /fHosf] /fhf ePF . dnfO{ g]kfn PsLs/0fsf /fi6«lktf klg elgG5 . 6'²f 6'²fdf ljeflht ;–;fgf /fHox¿ b]v]/ dnfO{ lbSs nfu]sf] lyof] . To;sf/0f ljeflht tL /fHox¿nfO{ ldnfP/ cfw'lgs g]kfnsf] lgdf{0f u/]F .


49 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ afO;L / rf}la;L /fHo eg]/ lrlgg] tL ;;fgf /fHox¿ lhTg dnfO{ sl7g ePg . kmn:j¿k cfhsf] g]kfnsf] emG8} cfwf efu PsLs/0f u/]F . lj= ;+= !*@^ df sf7df8f}F pkTosf / jl/kl/sf ;a} /fHo lht]/ d}n] g]kfnsf] /fhwfgL sf7df8f}Fdf /fv]F . pQm ;dodf g]kfnsf] k"j{sf] ;Ldf xfn ef/tsf] l6:6f gbL;Dd k'u]sf] lyof] . ljzfn g]kfn lgdf{0fsf] d]/f] cleofgdf d]/f efOx¿ / ;]gfklt sfn' kfF8]nufotsf] ;xof]u lyof] . d afpGg jif{ afFr]F . d]/f] d[To'kl5 d}n] k"/f ug{ g;s]sf] PsLs/0fsf] sfd 5f]/fx¿ k|tfkl;+x zfx, axfb'/ zfx, a'xf/L /fh]Gb|nIdL, gflt /0faxfb'/ zfx, ;]gfklt cd/l;+x yfkf, eLd;]g yfkfnufotn] k"/f u/] . d]/f egfOx¿ lbJo pkb]zsf ¿kdf xfn;Dd klg k|rlnt 5g\ . zª\vw/ ;fVjf d]/f] gfd z+ª\vw/ ;fVjf xf] . d Ps dfgjtfjfbL ;]js x'F . d]/f] hGd xfnsf] sf7df8f}F pkTosfdf ePsf] lyof] . d}n] lj= ;+= (#^ df tTsfnLg cj:yfdf C0fdf 8'la/x]sf sf7df8f}F pkTosfsf gful/sx¿sf] C0f ltl/lbPF . oxL v';LofnLdf g]kfn ;+jt\ klg ;~rfngdf NofPF . d}n] Toqf] k};f sxfFaf6 k|fKt u/]F eg]/ tkfO{Fx¿nfO{ nfUg ;Snf . o;af/]df d Pp6f sxfgL ;'gfpF5' . eQmk'/sf /fhf cfgGbb]jsf kfndf Hof]ltifLx¿n] tf]lsPsf] ljz]if ;fOtdf lji0f'dtL vf]nfaf6 lemlsPsf] afn'jf ;'g x'g] egL


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 50 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t hfgsf/L u/fPsf /x]5g\ . ;f]xLcg'¿k /fhfn] el/ofx¿ v6fP5g\ . dnfO{ Tolt 6f9f eQmk'/af6 afn'jf dfq} lng el/ofx¿ cfP eGg] s'/fdf zª\sf nfUof] . d}n] tL el/ofx¿nfO{ 3/df af]nfO{ ld7f ld7f vfg]s'/fx¿ v'jfPF / Ps k6s afn'jf Nofpg nufPF . kmn:j¿k Hof]ltifLn] eg]sf] ;fOtsf] afn'jf el/ofx¿n] d]/f] 3/df NofP . kl5 d}n] afn'jf /fv]sf 7fpFdf k'u]/ x]bf{ Tof] t ;'gsf] y'k|f]df kl/0ft ePsf] /x]5 . o;/L cs:dft\ k|fKt wgnfO{ d}n] dfgj ;]jfdf g} nufpg] lg0f{o u/]sf] x'F . lqmofsnfk s= sIffsf ;fyLx¿ ljleGg ;d"xdf ljeflht x'g'xf];\ . xfdLn] lsg xfd|f lje"ltx¿nfO{ ;Ddfg / ;Demgf ug'{kb{5 eGg]af/]df 5nkmn ug'{xf];\ . lgisif{ sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . v= g]kfnsf !& hgf /fli6«o lje"ltx¿sf] gfd vf]hL u/L n]Vg'xf];\ . u= z+vw/ ;fVjfn] h:t} tkfO{Fn] klg cs:dft w]/} wg k|fKt ug'{eof] eg] s] ug'{x'GYof] < ;f]rljrf/ u/L n]Vg'xf];\ . cEof; tnsf k|Zgsf] pQ/ n]Vg'xf];\ M s= /fhf hgssf] /fHosf] gfd s] lyof] < v= ;LtfnfO{ lsg /fli6«o lje"ltsf ¿kdf lnOG5 < u= l;4fy{ uf}tdn] /fhb/af/ Tofu ug'{ kgf{sf] sf/0f s] lyof] < 3= c/lgsf]n] g]kfnL snfnfO{ ljZj;fd' lrgfpg s;/L ;xof]u u/] < ª= …Gofo gkfP uf]/vf hfg"Ú eg]sf] s] xf] < of] lsg elgPsf] xf]nf < r= k[YjLgf/fo0f zfxsf] hGd slxn] / sxfF ePsf] lyof] < 5= zª\vw/ ;fVjfn] rnfPsf] ;+jt\sf] gfd s] lyof] <


51 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ kl/of]hgf sfo{ kf7df plNnlvtafx]s s'g} Ps hgf /fli6«o lje"ltsf af/]df 5f]6f] hLjgL tof/ kfg'{xf];\ / sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . tnsf a'Fbfx¿ ;d]6\g'xf];\ M s= hGd ldlt / :yfg, v= lzIffbLIff, u= ;dfh / /fHosf nflu k'¥ofPsf] of]ubfg, 3= xfdLn] lng ;Sg] k|]/0ff


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 52 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t PsfO # gful/s r]tgf l;sfO pknlAw ™ JolStut / kfl/jfl/s ;'/Iffsf] cfjZostf tyf dxŒj atfO{ ;'/Iffsf pkfox¿ ckgfpg, ™ cfkm\gf clwsf/k|lt ;hu /xL st{Jo k"/f ug{, ™ cfkm\gf] ;d'bfodf ePsf ;fj{hlgs ;Dkbfx¿ -k|fs[lts / ;f+:s[lts_ sf] klxrfg u/L ltgLx¿sf] plrt pkof]u / ;+/If0fdf ;xefuL x'g, ™ cfkm\gf] ;d'bfodf ePsf ljleGg hflt, wd{, lnª\u, j0f{, ckfª\utf, efiff, If]q / k];fsf dflg;x¿;Fu ;dfg Jojxf/ ug{, ™ :yfgLo :t/sf ;]jf k|bfos lgsfon] k|bfg ug{] ;]jfx¿sf] klxrfg / pkof]u ug{ .


53 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ uLtf rf}w/L kf]v/f dxfgu/kflnsf j8f g+= @$ df /x]sf] j;Gt cfwf/e"t ljBfnosf] sIff $ df cWoog ul5{g\ . pgsf afaf eflu/Tg rf}w/L wgu9L pkdxfgu/kflnsf j8f g+= % df /x]sf] P]Zj/L dfWolds ljBfnosf lzIfs x'g'x'G5 . ut xKtf uLtf rf}w/Ln] cfkm\gf afaf eflu/Tg rf}w/LnfO{ Od]ndfkm{t xfd|f] ;'/Iffsf ;DaGwdf hfgsf/L lbg cg'/f]w u/]sL lyOg\ . pgsf afafn] xfd|f] ;'/Iffsf ;DaGwdf Od]ndfkm{t g} hfgsf/L k7fpg'ePsf] lyof] . ljBfyL{ efOalxgLx¿ Û ;a}eGbf klxn] xfd|f] ;'/Iffsf af/]df uLtf nfld5fg]sf afafn] cfkm\gL 5f]/LnfO{ k7fPsf] Od]nsf] cWoog u/f}F x} t . Kof/L 5f]/L ;'dw'/ ;Demgf Û ltdLn] k7fPsf] Od]n ev{/ dfq k|fKt u/]F . va/ k9\bf Hofb} v';L nfUof] . ltdLn] Od]ndfkm{t xfd|f] ;'/Iffsf ;DaGwdf ;f]w]sL /lx5f} . d}n] xfd|f] ;'/Iffsf af/]df ltdLnfO{ w]/} s'/fsf] hfgsf/L u/fpg] k|of; ub{} 5' . k9]/ v';L x'g] 5f} eGg] cfzf 5 . 5f]/L, cfkt\ljkt\af6 hf]lug' jf ;'/lIft /xg'nfO{ ;'/Iff elgG5 . csf{] zAbdf ;dosf] qmd;Fu;u} cfOnfUg] k|fs[lt tyf b}jL k|sf]k, cfunfuL, b'3{6gf, rf]/L, 8s}tL, n'6kf6, xTof, lx+;f h:tf ;d:ofx¿af6 hf]lug'nfO{ ;'/Iff elgG5 . o:tf ;d:of jf cfkt\ljkb\af6 lhpwgsf] arfp ug{] sfo{ g} ;'/Iff xf] . o:tf ;d:of jf cfkt\ljkb\af6 hf]lug ul/g] k"j{tof/LnfO{ ;'/Iffsf kf7 !xfd|f] ;'/Iff


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 54 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t pkfox¿ elgG5 . dflg;x¿lardf cfk;L ljZjf; / d]nldnfksf] efjgfnfO{ ljsl;t ug{, hg;xeflutf j[l4 ug{, /f]u tyf b'3{6gfaf6 ;'/lIft /x]/ c;n hLjg latfpg, c;n JolStTjsf] ljsf; ug{, dflg;sf] lhp / wg;DklQsf] ;'/Iff ug{ ;'/Iffsf] cfjZostf kb{5 . 5f]/L, c¿nfO{ ;'/lIft /fVg ;a}eGbf klxn] cfkm" ;'/lIft /xg cfjZos 5 . o;sf nflu glrg]sf dflg;n] lbPsf] vfg]s'/f vfg' x'Fb}g . glrg]sf dflg;x¿n] st} hfpmF eg]sf v08df pgLx¿;Fu hfg' x'Fb}g . v]n v]Nbf ;fjwfgL ckgfpg'k5{ . df]afOn jf 6\ofa rfh{df /fv]/ rnfpg' x'Fb}g . /flt jf cFWof/fdf 3/af6 PSn} aflx/ lg:sg' x'Fb}g . jghª\un, vf]nf, xfjfx'/L rn]sf] cj:yf cflbdf PSn} an ug'{ x'Fb}g . ;fdflhs ;~hfndf 3/aflx/ uPsf] ;"rgf /fVg' x'Fb}g . xftxltof/ rnfpFbf ;fjwfgL ckgfpg'kb{5 . 3/df tfnfrfaL /fd|f];Fu aGb u/]/ dfq aflx/ hfg'k5{ . e"sDk uPsf a]nf 3/aflx/ lg:s]/ v'nf 7fpFdf pleg'kb{5 . ;8sdf af6f] sf6\bf h]a|f j|ml;ªaf6 dfq sf6\g'kb{5 . nfO6/, ;nfO{, Uof;, l8h]n, k]6«f]n / dl§t]n h:tf cfuf]hGo j:t'x¿sf] ;'/lIft k|of]u ug{'kb{5 . sf]/gf efO/; h:tf efO/; km}lnPsf a]nf ;s];Dd 3/aflx/ lg:sg' x'Fb}g . lgl:sxfNg' k/]sf] v08df ;'/Iffsf pkfox¿ ckgfpg'k5{ . vfgf agfO;s]kl5 cfuf] lgefpg'k5{ . glrg]sf] dflg; 3/df cfpFbf ;f]wk'5 gu/L leq k:g lbg' x'Fb}g . s'g} cfkt\ljkt\ cfOnfu]sf] v08df l56f]eGbf l56f] k|x/L, 5/l5d]sL jf cleefjsnfO{ va/ ug{'kb{5 .


55 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 5f]/L, xfd|f] hLjgsf] ;a}eGbf dxŒjk"0f{ sfo{ eg]s} cfkm" ;'/lIft /xg' / c¿nfO{ klg ;'/lIft /fVgsf nflu sfd ug'{ xf] . ljleGg k|sf/sf ;d:ofx¿af6 ;'/lIft /xg ;s]sf] v08df dfq} xfdL k9\g, n]Vg, 3/kl/jf/ rnfpg, 7'nf] / c;n dflg; aGg ;S5f}F . cfkm\gf] ;'/Iffsf] Vofn /fVg] 5f}F eGb} clxn]nfO{ olt dfq n]Vb5' . ltd|f] afaf eflu/Tg rf}w/L cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ lbg'xf];\ M s= ;'/Iff eg]sf] s] xf] < v= ;'/Iffsf] cfjZostf / dxŒjnfO{ rf/ a'Fbdf n]Vg'xf];\ . u= JolStut / kfl/jfl/s ;'/Iff eg]sf] s] xf] < 3= xfd|f] b}lgs hLjgdf JolStut / kfl/jfl/s ;'/Iffsf] dxŒj lsg x'G5 < pNn]v ug'{xf];\ . ª= c;'/lIft x'g] cj:yfx¿ s]–s] x'g\ < ;"rL agfpg'xf];\ . r= ;'/lIft /xg] pkfox¿ pNn]v ug{'xf];\ . lqmofsnfk s= Ps xKtfsf] ;dodf ljleGGf ;~rf/dfWoddf cfPsf ;'/Iff;Fu ;DalGwt 36gfx¿sf] ljj/0f tof/ kf/L sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . v= JolStut ;'/Iffsf ;DaGwdf gf6s tof/ kf/L sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . u= xfdL lsg ;'/lIft /xg'kb{5 < ;'/Iffsf] cfjZostf tyf dxŒjsf ;DaGwdf ;d"xdf 5nkmn u/L k|fKt lgisif{nfO{ sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . ;fd'bflos sfo{ tkfO{Fsf] ;d'bfodf /x]sf ;'/Iff lgsfosf k|ltlglw;Fu e]6 u/L JolSTfut / kfl/jfl/s ;'/Iffsf nflu ckgfpg] pkfox¿sf af/]df 5nkmn ug'{xf];\ / k|fKt hfgsf/LnfO{ sIffdf k|:t't ug'{xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 56 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t kf7 @xfd|f] clwsf/ / st{Jo zflGt cfwf/e"t ljBfnosf sIff $ df cWoog/t ljBfyL{x¿n] xfd|f] clwsf/ / st{Jo zLif{sdf sljtf /rgf u/] . pgLx¿n] /rgf u/]sf sljtfnfO{ sIffdf jfrg ug{sf nflu lzIfs /fds[i0f 1jfnLn] cg'/f]w ug'{eof] . ljBfyL{x¿n] kfn}kfnf] cfkm"n] /rgf u/]sf sljtf jfrg u/] . ljBfyL{ efOalxgLx¿ Û pQm ljBfnosf ljBfyL{ dWo]sf k|sfz l/dfnn] /rgf u/]sf] sljtf cWoog u/f}F / cfkm"n] klg sljtf /rgf ug{] k|of; u/f}F . xfd|f] clwsf/ / st{Jo k9\g, n]Vg, v]Ng, af]Ng /fd|f] kfpg'k5{ :jR5 vfg kfpg'k5{, /fd|f] nfpg'k5{ . dfof kfpg' clwsf/ xf] dfof kfpg'k5{ . st{JonfO{ lz/df /fVbf xfd|f] km'tL{ cfpF5 . afnaflnsf ;xefuL x'Fbf dHhf cfpg] rsf{] :j/df sf]xL af]Nbf w]/} 8/ nfpg] . xfd|f] ljsf;df xh'/ Wofg lbg'xf]nf ufF;, af;, skf;sf] lhDdf lng'xf]nf . :jf:Yo, kf]if0f, lzIff, v]ns'b xfd|f] clwsf/ dfof, :g]x, zflGt, ;]jf rflxG5 af/Daf/ . afn arfp, afn ljsf;, afn ;+/If0f u/f}F xfd|f] ;fg, xfd|f] OHht, xfdL nflu k/f}F . st{Josf] kfng u5f{}+, clwsf/ vf]H5f}+ v/fa s'/f 5F'b} 5'Ggf}F, /fd|f] s'/f /f]H5f}F .


57 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ k9\g n]Vg cufl8 5f}F, 1fgL dfG5] aG5f}F ld7f] af]nL af]N5f}F xfdL /fd|f] /fd|f] eG5f}F . 7'nfnfO{ cfb/ ug{] ;fgfnfO{ dfof cfktdf ;xof]u x'G5 ;w}F bfofFafofF . b]jtf h:tf afafcfdf clg /fd|f u'? b]zsf] gfd /fVg'k5{, k9\5f}F v'? v'? . cg'zfl;t aG5f}F xfdL, xft]dfnf] u/f}F ;sf/fTds ;f]r /fV5f}F, cluclu a9f}F . ;u/dfyf lz/ xfd|f], xfd|f nflu ;fg xfdLn] g} agfpg] xf] xfd|f] klxrfg . lqmofsnfk s= sIffnfO{ b'O{ ;d"xdf ljefhg u/L afnaflnsfsf] clwsf/;Fu ;DalGwt /x]/ tnsf] tflnsfnfO{ cfwf/ dfgL Ps csf{] ;d"xsf] d"Nofª\sg ug'{xf];\ M lj|mofsnfk pQd dWod lgDg ;xeflutf ;lj|motf cg'zf;g g]t[Tj v= afnaflnsf ljBfno uO/x]sf, v]ln/x]sf, vf]k nufO/x]sf, cfdfafa';Fu s'/f ul//x]sf h:tf lrqx¿ agfO{ sIffsf]7fdf 6fF:g'xf];\ . u= tkfO{Fsf] sIffdf /x]sf ljBfyL{x¿sf] ;d"xaf6 AffnSna u7g u/L kbflwsf/Lx¿sf] gfd sIfflzIfsnfO{ l6kfpg'xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 58 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ lbg'xf];\ M s= afn clwsf/ eg]sf] s] xf] < v= clwsf/ / st{Jolar /x]sf] leGgtfnfO{ b'O{ a'Fbfdf n]Vg'xf];\ . u= afnaflnsfn] kfpg] clwsf/x¿dWo] tkfO{Fx¿n] s] s] clwsf/ pkof]u ug'{ePsf] 5 < cfkm"n] k|fKt u/]sf clwsf/x¿nfO{ a'Fbfut ¿kdf n]Vg'xf];\ . 3= afnaflnsfsf] clwsf/cGtu{t kg]{ clwsf/x¿sf] 5f]6s/Ldf JofVof ug'{xf];\ . ª= cfkm\gf] clwsf/k|lt s;/L ;r]t x'g ;lsG5 < Ps cg'R5]bdf n]Vg'xf];\ . ;fd'bflos sfo{ tkfO{Fsf] ;d'bfodf afn clwsf/af6 jl~rt /x]sf afnaflnsfx¿sf] vf]hL u/L pgLx¿sf] clwsf/ k|flKtsf nflu tkfO{Fn] ug{] sfo{sf] ;"rL tof/ kfg'{xf];\ .


59 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ kf7 #afn ;xeflutf afnaflnsfx¿n] cfkm"n] ug{ ;Sg] sfds'/f ;DkGg ug{ c¿;Fu;Fu} xft]dfnf] ug{'nfO{ afn ;xeflutf elgG5 . cfhsf afnaflnsfx¿ ef]lnsf /fi6« lgdf{tf x'g\ . afn ;xeflutfaf6 pgLx¿df sfdk|ltsf] ?lr hfUg'sf ;fy} g]t[Tj / JolStTj ljsf; x'G5 . ;/:jtL cfwf/e"t ljBfnodf cWoog ug]{ ;a} ljBfyL{x¿n] afnSna u7g ug{] ;Gbe{df 5nkmn u/L afnSnasf cWoIf / cGo kbflwsf/Lx¿sf] 5gf]6 u/] . clbtL lu/L afnSnasf] cWoIf algg\ . afnSnasf] u7g nuQ} pgLx¿sf] a}7s a:of] . pSt a}7sdf ljBfnodf /x]sf ljleGg ;bgsf k|d'vx¿nfO{ cfdGqt ul/Psf] lyof] . a}7saf6 afnSnan] ;~rfng ug{] ultljlwsf af/]df lg0f{o eof] . ljBfyL{ efOalxgLx¿ Û pQm ljBfnosf] afnSnan] ug{] ultljlwsf] cWoog u/L 5nkmn u/f}F M s= ljBfnodf km"naf/L lgdf{0f ug{] . v= ljBfnodf v]ns'bsf ;fdu|Lx¿sf] Joj:yfkg ug{ k|wfgfWofks / lzIfsnfO{ cg'/f]w ug{] . u= x/]s dlxgfsf] clGtd z'qmaf/ afn clwsf/;Fu ;DalGwt sfo{qmdx¿ ;~rfng ug{] . 3= a]nf a]nfdf afnlx+;f, afnljjfx, afnzf]if0f h:tf sfo{;Fu ;DalGwt kf]:6/ lgdf{0f u/L ¥ofnL lgsfNg] .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 60 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t ª= x/]s dlxgfsf] klxnf] cfOtaf/ afn leQ]klqsf lgsfNg] . r= afn clwsf/;DaGwL r]tgfd"ns ;fdu|L lgdf{0f u/L ;"rgf kf6Ldf 6fF:g] . 5= ljBfnodf x'g] cltl/St lqmofsnfkx¿df ;xefuL x'g] . h= 3/df x'g] 5nkmndf cfkm"nfO{ klg ;xefuL u/fpg cleefj;Fu cg'/f]w ug{] . em= ljleGg k|sf/sf pT;j tyf dxf]T;jx¿df :jo+;]js ag]/ sfd ug{] . `= 3/sf sfddf cleefjsx¿nfO{ ;xof]u ug{] . o:t} sflnsf cfwf/e"t ljBfnodf cWoog ug{] ljBfyL{x¿sf] e]nfaf6 /]8qm;sf kbflwsf/Lx¿sf] 5gf]6 ePsf] lyof] . ;ljgf vft'g pSt ljBfnodf /]8qm;sf] cWoIf x'g' ePsf] lyof] . /]8qm;n] ljBfnodf ug{] ultljlwsf af/]df ;ljgf vft'gn] o;/L atfpg' eof] M s= afnaflnsf;Fu ;DalGwt /x]/ ljBfnoon] ug{] ;a} lqmofsnfkdf xfdL ;xefuL x'G5f}F . v= /]8qm;sf ;ft l;4fGtx¿ dfgjtf, lgikIftf, t6:ytf, :jfwLgtf, P]lR5s ;]jf, Pstf / ljZj JofkstfnfO{ xfdL cfTd;ft\ u5f{}F . u= ljBfnodf s'g} ljBfyL{nfO{ rf]6k6s nfu]df xfdL ;s]sf] ;xof]u u5f}{ . 3= k|fylds pkrf/sf ;fdu|Lx¿sf] Joj:yfkg ug{ ljBfnosf k|wfgfWofks / lzIfsx¿nfO{ cg'/f]w u5f{}F . ª= ljBfno tyf ljBfnoaflx/ cg'zf;gdf /xG5f}F . r= ljkb\ tyf ;\ªs6 Joj:yfkgdf xfd|f] tkm{af6 ;Sbf] ;xof]u x'G5 .


61 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 5= ljkb\x¿af6 Iflt sd ug{ ljkb\ k"j{tof/L ;DaGwL hgr]tgfd"ns sfo{qmd ;~rfng u5f{}+ . h= xfd|f] ljBfnodf ljkb\ /fxtsf]if :yfkgf u/L /fxt ;fdu|Lsf] Joj:yf, p2f/ tyf /fxt ;fdu|Lsf] k"j{tof/L u5f{}F . em= ljBfnodf /x]sf] vfg]kfgLnfO{ Joj:yfkg ug{ ;xof]u u5f{}F . em= ljBfnoleq km"naf/L lgdf{0f u5f{}F . o:t} afnk|af]wgL cfwf/e"t ljBfnodf sIff $ df cWoog ug{] ljBfyL{x¿n] sIff dlg6/sf] 5gf]6 u/L lgDgfg';f/sf sIff lgodx¿ agfPsf 5g\ M sIffsf lgodx¿ s= ;a};Fu ;dfg Jojxf/ ug{] / ;a}sf s'/f ;'Gg] . v= ;fd"lxs efjgfsf] ljsf; ug{] . u= lbgx'F kfnf] ldnfP/ sIffsf]7fdf ;kmf;'U3/ ug{] . 3= lzIfssf] cg'kl:yltdf klg sIffdf a;]/ cWoog ug{] . ª= zf}rfno hfFbf jf sIffaf6 aflx/ hfFbf Psk6sdf Ps hgf 5fqf / Ps hgf 5fq dfq hfg] . r= ljBfnodf rfprfp, s'/s'/] h:tf tof/L vfg]s'/fx¿ gNofpg] / gvfg] . 5= Pscfk;df ldn]/ a:g] / emu8f gug{] . h= cfkm"n] hfg]sf] s'/f c¿nfO{ l;sfpg] / l;Sg cu|;/ /xg] . em= cfkm"eGbf ;fgfnfO{ dfof / 7'nfnfO{ cfb/ ug{] . `= sIffsf]7fdf s'g} ;d:of b]lvPdf lzIfsnfO{ va/ ug{] .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 62 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t lqmofsnfk s= ljBfnon] cfof]hgf u/]sf cltl/Qm lqmofsnfkdf ;xefuL x'Fbfsf cg'ejnfO{ ;d]6]/ Ps lbgsf] b}lgsL tof/ kfg'{xf];\ . v= tkfO{F afnSnasf] cWoIfdf lgjf{lrt ePsf] v08df tkfO{F s] s:tf sfo{x¿ ;~rfng ug'{x'G5 < cfkm"n] ;~rfng ug{] sfo{x¿sf] ;"rL tof/ kf/L sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . u= cfkt\ljkt\df k/]sf dflg;x¿nfO{ e]6]sf] v08df tkfO{F pgLx¿nfO{ s;/L ;xof]u ug'{x'G5, n]Vg'xf];\ . cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ lbg'xf];\ M s= afn ;xeflutf eg]sf] s] xf] < v= afn ;xeflutfsf] dxŒj n]Vg'xf];\ . u= afnSnasf sfo{x¿ n]Vg'xf];\ . 3= xfdLn] ug{ x'g] / ug{ gx'g] sfo{sf] ;"rL tof/ kfg'{xf];\ . ª= /]8qm;sf sfo{x¿sf] ;"rL tof/ kfg'{xf];\ . ;fd'bflos sfo{ tkfO{F cWoog/t ljBfnodf klg afnSna u7g ePsf] x'g'k5{ . pSt afnSnasf cWoIfnfO{ e]6\g'xf];\ . ljBfnodf afnSnan] s] s:tf sfo{x¿ u/]sf] 5 < ;"rL tof/ kf/L sIffdf k|:t't ug'{xf];\ .


63 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ kf7 $xfd|f k|fs[lts ;Dkbfx¿ JolQm, ;d"x jf ;Dk|bfosf] lghL :jfldTjdf g/x]sf t/ b]zsf ;a} gful/ssf] ;femf :jfldTjdf /x]sf k|s[ltn] lgMz'Ns ¿kdf lbPsf ;DklQnfO{ k|fs[lts ;Dkbf elgG5 . o:tf ;Dkbfx¿ dflg;sf] >dlagf k|s[ltn] j/bfg:j¿k lbPsf x'G5g\ . k|fs[lts ;DkbfcGtu{t e"ld, hn;|f]t, jg, vlgh cflb kb{5g\ . afn ljsf; cfwf/e"t ljBfnosf] sIff $ df cWoog ug{] ljBfyL{x¿nfO{ ;d"xdf ljefhg u/L xfd|f k|fs[lts ;DkbfcGtu{t kg{] e"ld, hn;|f]t, jg / vlghsf af/]df 5nkmn u/fOPsf] lyof] . 5nkmnkl5 klxnf] ;d"xaf6 lblksf kl/of/n] e"ld, bf];|f] ;d"xaf6 Pln;f clwsf/Ln] hn;|f]t, t];|f] ;d"xaf6 /fhg yfkfdu/n] jg / rf}yf] ;d"xaf6 k|s[lt zdf{n] vlghsf af/]df cfkm\gf ljrf/ o;/L JolSt ug'{eof] M lblksf kl/of/ M e"ld u'?ju{ / d]/f ;xkf7L ;fyLx¿ Û xfd|f k|fs[lts ;DkbfcGtu{t xfd|f] ;d"xnfO{ k/]sf] e"ldsf af/]df d ;d"xsf] k|ltlglwTj u/L af]Nb} 5' . ;fyLx¿, k[YjLsf] ;tx / ;txeGbf l;wf tn k[YjLsf] s]Gb|;Ddsf] efunfO{ e"ld elgG5 . e"ld k|fs[lts ;Dkbf xf] . xfdL oxL e"lddf /x]sf 5f}F . g]kfnsf] s'n If]qkmnsf] !* k|ltzt e"ld v]tLkftLsf nflu of]Uo 5 . xfdLn] vfg] cGg e"lddf pTkfbg x'G5 . g]kfndf w/ftnLo :j¿k, xfjfkfgL / l;FrfOsf sf/0fn] ubf{ ;a} 7fpFdf ;dfg lsl;dn] cGg pTkfbg ug{ ;lsFb}g . lxdfnL If]qdf cfn', kmfk/, hf} pTkfbg x'G5 . kxf8df kmnkm"n / ds}sf] pTkfbg /fd|f] x'G5 . t/fO{df wfg, ux'F, tf]/L, pv', ;'tL{ tyf bfnsf]


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 64 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t pTkfbg /fd|f] x'G5 . w]/} cGg pTkfbg x'g] ePsfn] t/fO{nfO{ g]kfnsf] cGgsf] e08f/ elgG5 . Pln;f clwsf/L] M hn;|f]t u'?ju{ / d]/f ;xkf7L ;fyLx¿ Û xfd|f k|fs[lts ;DkbfcGtu{t xfd|f] ;d"xnfO{ k/]sf] hn;|f]tsf af/]df d ;d"xsf] k|ltlglwTj u/L af]Nb} 5' . ;fyLx¿ Û g]kfndf /x]sf k|fs[lts ;Dkbfx¿dWo] hn;|f]t dxŒjk"0f{ k|fs[lts ;|f]t xf] . hn;Dkbfsf b[li6sf]0fn] g]kfn a|flhnkl5 ljZjsf] bf];|f] / Pl;ofdf klxnf] /fi6« dflgG5 . g]kfndf ^ xhf/eGbf a9L gbLgfnf /x]sf 5g\ . g]kfnsf] hn;|f]tnfO{ cfly{s ljsf;sf] d]?b08 dflgG5 . gbLgfnf, tfn, l;d;f/ If]q / e"–w/ftnLo kfgLsf ;|f]tx¿ cflbn] g]kfnnfO{ hn;|f]tdf wgL agfPsf 5g\ . g]kfndf /x]sf tfn, kf]v/L, vf]nfgfndf df5fkfng tyf gbLx¿df ¥ofkm\l6ª / af]l6ª u/]/ klg cfly{s ljsf; ug{ ;lsG5 . /fhg yfkfdu/ M jg u'?ju{ / d]/f ;xkf7L ;fyLx¿ Û xfd|f k|fs[lts ;DkbfcGtu{t xfd|f] ;d"xnfO{ k/]sf] jgsf af/]df d ;d"xsf] k|ltlglwTj u/L af]Nb} 5' . ;fyLx¿ Û w]/} ?v tyf af]6la?jfx¿


65 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ pd|]/ afSnf] ePsf] If]qnfO{ jg elgG5 . g]kfndf sl/a #(=^ k|ltzt hldg jgIf]qn] 9fs]sf] 5 . jgn] kof{j/0fLo ;Gt'ngnfO{ sfod /fV5 . pmhf{sf] ;|f]tsf ¿kdf jgnfO{ k|of]u ug{ ;lsG5 . agaf6 sRrf kbfy{ lgsfnL cf}Bf]lus ljsf; ug{ ;lsG5 . jgaf6 kfgLsf ;|f]tx¿sf] ;+/If0f x'G5 . jgaf6 lgdf{0f ;fdu|L pknAw x'G5 . kz'kfng ug{, jGohGt'sf] ;+/If0f ug{, ko{6sLo Joj;fo ;~rfng ug{, klx/f] / e"–Ifo h:tf k|fs[lts k|sf]ksf] lgoGq0f ug{ ;lsG5 . To;}u/L jgaf6 h8La'6L pTkfbg ug{, 3fF;bfp/f / sf7 k|fKt ug{, jftfj/0f ;Gt'ng sfod /fVg, kmnkm"n, sGbd"n, Rofp cflb k|fKt ug{ ;lsG5 . k|s[lt zdf{, vlghM u'?ju{ / d]/f ;xkf7L ;fyLx¿ Û xfd|f k|fs[lts ;DkbfcGtu{t xfd|f] ;d"xnfO{ k/]sf] vlghsf af/]df d ;d"xsf] k|ltlglwTj u/L af]Nb} 5' . ;fyLx¿ Û hldgaf6 lgsfNg ;lsg] ;a} lsl;dsf k|fs[lts kbfy{x¿nfO{ vlgh elgG5 . o;cGtu{t tfdf, sf]Onf, Uof;, l;;f, kmnfd, dfa{n, u]?, ;'g, rfFbL, ;f]8f cflb kb{5g\ . vlgh k|fs[lt ;DkbfdWo]sf] dxŒjk"0f{ ;Dkbf xf] . g]kfn vlgh ;Dkbfsf] b[li6sf]0faf6 Hofb} ;DkGg b]z dflgG5 . ljBdfg ul/aL / cfly{s cefjn] ubf{ b]zdf ePsf vlgh ;Dkbfsf] plrt pkof]u ug{ ;lsPsf] 5}g . o;sf nflu ;/sf/L tj/af6 :ki6 gLltlgdf{0f u/L sfof{Gjogtkm{ nfUg'kb{5 . oftfoftsf] plrt Joj:yf / bIf hgzlQmsf] Joj:yf dfq ug{ ;s] klg vlgh ;Dkbfsf] pTvgg / k|of]u u/L b]znfO{ cfly{s ¿kdf alnof] agfpg ;lsG5 . k|fs[lts ;Dkbfsf] ;+/If0f ug{] pkfox¿ s= kmf]x/d}nf hyfefaL gkmfNg] . v= v'nf 7fpFdf lb;flk;fa gug{] .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 66 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t u= vfgLsf] Ifdtfcg';f/ dfq vlgh kbfy{ lgsfNg] . 3= hyfefaL jghª\un kmF8fgL gug{] . ª= hLjhgfj/sf] rf]/Ll;sf/L lgoGq0f ug{] . r= df6fdf cTolws /f;folgs dnsf] k|of]u gug{] . 5= vfnL /x]sf] hldgdf j[If/f]k0f ug{] . h= gbL tyf vf]nfdf 9n–gn gld;fpg] . em= wf/f, s'jf, kFw]/f ;w}F ;kmf /fVg] . `= 3/ tyf snsf/vfgfsf] kmf]xf]/d}nfsf] plrt Joj:yfkg u/L jfo'd08n k|b"if0f x'g /f]Sg] . 6= jghª\undf 89]nf] nfUg glbg] . lqmofsnfk s= tkfO{Fsf] ;d'bfodf ePsf ;fj{hlgs ;Dkbfx¿sf] ;"rL agfO{ sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . v= ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIffdf If]q e|d0f;d]t ug'{k5{ . o;} ;Gbe{df cfkm\gf] glhs} /x]sf ;fj{hlgs ;Dkbfx¿sf] cjnf]sg e|d0f ug'{xf];\ / cfkm"n] b]v]sf s'/fx¿sf] l6kf]6 u/L sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . u= tkfO{Fsf] :yfgLo ;d'bfodf /x]sf wfld{s tyf ;f+:s[lts ;Dkbfx¿sf d'Vo d'Vo ljz]iftf / pQm ;Dkbfx¿sf] ;+/If0fdf tkfO{Fsf] e"ldsfnfO{ a'Fbfut ¿kdf k|:t't ug'{xf];\ . 3= tkfO{Fsf] ;d'bfodf /x]sf ;fj{hlgs ;Dkbfx¿sf] lrq tyf kf]:6/x¿ ;ª\sng u/L sIffdf k|bz{g ug'{xf];\ .


67 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ lbg'xf];\ M s= s:tf ;DkbfnfO{ ;fj{hlgs ;Dkbf elgG5 < v= tkfO{Fsf] ;d'bfodf ePsf ;Dkbfx¿sf] ;"rL agfO{ pSt ;Dkbfx¿sf] cj:yf pNn]v ug'{xf];\ . u= tkfO{Fsf] ;d'bfodf /x]sf ;f+:s[lts dxŒjsf uLt, gfr / afhfsf] cj:yfsf af/]df Ps cg'R5]b n]Vg'xf];\ . 3= jg;Dkbfsf] pkof]lutf pNn]v ug{'xf];\ . ª= vlgh ;Dkbfaf6 x'g] kmfObfx¿ n]Vg'xf];\ . r= k|fs[lts ;Dkbfsf] pkof]u ubf{ Wofg lbg'kg{] s'/fx¿sf] ;"rL tof/ kfg'{xf];\ . 5= :yfgLo uLt, gfr / afhfsf] dxŒjnfO{ a'Fbfut ¿kdf n]Vg'xf];\ . ;fd'bflos sfo{ tkfO{Fsf] ;d'bfodf /x]sf s'g} wfld{s tyf ;f+:s[lts ;Dkbfsf] cWoog u/L tnsf pkzLif{sdf cfwfl/t Ps cg'R5]b tof/ kfg'{xf];\ M s= Wffld{s tyf ;f+:s[lts ;Dkbfsf] gfd v= wfld{s tyf ;f+:s[lts ;Dkbf /x]sf] :yfg u= wfld{s tyf ;f+:s[lts ;Dkbfsf] dxŒj 3= wfld{s tyf ;f+:s[lts ;Dkbfdf /x]sf ;d:of ª= wfld{s tyf ;f+:s[lts ;Dkbfdf /x]sf ;d:ofx¿ ;dfwfgsf pkfox¿


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 68 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t kf7 %xfd|f wfld{s / ;f+:s[lts ;Dkbfx¿ lktfk'vf{ jf k/Dk/fb]lv rlncfPsf /xg;xg, rfnrng, ljrf/, cfr/0f, ;Eotf, 1fg h:tf s'/fx¿sf] ;fd"lxs of]unfO{ ;+:s[lt elgG5 . of] dfgjLo Jojxf/ ;DkGg ug{] dfWod xf] . x/]s b]zdf ljleGg ;Dk|bfo /x]sf x'G5g\ . o;/L /x]sf ;Dk|bfon] xfd|f] /Lltl/jfh, d"NodfGotf, k|rng, ;+:s[lt / wfld{s dfGotfcg';f/sf wfld{s ultljlwx¿ ;~rfng ub{5g\ . g]kfn ax'wfld{s b]z xf] . oxfF ljleGg k|sf/sf ;f+:s[lts ;Dkbfx¿ /x]sf 5g\ . xfd|f] b]zdf lxGb', af}4, O:nfd, ls/fFt, h}g, l;v, O;fO{, af]g, k|s[lt, axfOnufotsf wd{ dfGg] ;Dk|bfo /x]sf 5g\ . oxf“ ljleGg wdf{jnDaLx¿sf lardf ulx/f] Pstf /x]sf] 5 . xfd|f] ;dfhdf oL wd{cg';f/sf ljleGg ;+:sf/ k|rlnt 5g\ . wd{cg';f/sf ljleGg dlGb/, u'Daf, dl:hb, rr{x¿ xfd|f ;f+:s[lts ;Dkbf x'g\ . o;sf cltl/St ljleGg k|sf/sf P]ltxfl;s b/af/, uLt, gfr, afhf;d]t xfd|f ;f+:s[lts ;Dkbfx¿ x'g\ . logLx¿sf] /Iff ug'{ xfdL ;a}sf] st{Jo xf] . xfd|f] b]zdf /x]sf ;f+:s[lts ;Dkbfx¿nfO{ tn k|:t't ul/Psf] 5 M lhNnf wfld{s :yn lhNnf wfld{s :yn cf]vn9'ª\uf rDkfb]jL a}t8L huGgfy dlGb/, d}nf]nL b]jL ;f]n'v'Da' :ofª\af]r] u'Daf bfr'{nf tkf]jg, dlNnsfh'{g


69 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ lhNnf wfld{s :yn lhNnf wfld{s :yn wg'iff /fdhfgsL dlGb/ eQmk'/ Goftkf]n, tn]h' ejfgL, bQfq]o dxf]Q/L hn]Zj/ dxfb]j sf7df8f}F kz'kltgfy, :joDe", hfd] dl:hb ;nf{xL /fHjf lzjfno nlntk'/ s[i0f dlGb/, af}4 ljxf/, P;D;g rr{ l;Gw'nL s'z]Zj/ dxfb]j sflnsf]6 lqk'/f;'Gb/L b]jL /fd]5fk s]jn]Zj/ /f}tx6 lzjhL dlGb/, dl:hb bf]nvf eLd]Zj/ DofUbL un]Zj/ dxfb]j dsjfgk'/ eLd;]g, e'6gb]jL kj{t u'Kt]Zj/ / df]bLj]gL af/f u9LdfO{, sª\sfnL b]jL afun'ª sflnsf dlGb/ k;f{ dfO{:yfg, cnVof d7 u'NdL /];'ª\uf, ch'{g, ?b|j]gL dlGb/ emfkf ;tf;L wfd, ch'{gwf/f kfNkf Clifs]zj Onfd af}4gfy, dfO{:yfg, nf?Daf gjnk/f;L lqj]0fL, jfNdLls cf>d kfFry/ l;+xb]jL, u'Kt]Zj/ dxfb]j ¿kGb]xL dfofb]jL, af}4 u'Dafx¿ tfKn]h'ª kfyLe/f eujtL slknj:t' tf}n]Zj/ dxfb]j, ltnf}/fsf]6 df]/ª lj/f6sfnL c3f{vfFrL eujtL, ;'kf b]p/fnL ;'g;/L a'9f;'Aaf, a/fxIf]q Ko"7fg :ju{åf/L wgs'6f l5Gtfª b]jL, dfuf{:yfg /f]Nkf afh'a/fx t]x|y'd l;+xaflxgL ?s'd sflnsfb]jL ;+v'jf;ef l;4sfnL, dgsfdgf ;Nofg v}/fjfª eujtL ef]hk'/ l;+xsfnL, r08L:yfg bfª rf}3]/f kL7 l;/xf ;nx]z dlGb/ afFs] afu]Zj/L dlGb/ ;Kt/L l5Ggd:tf eujtL alb{of ltdsf]l9of pbok'/ rf}b08Lb]jL ;'v]{t b]ptLah}, sfFs|]ljxf/


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 70 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t lhNnf wfld{s :yn lhNnf wfld{s :yn vf]6fª xn];L dxfb]j b}n]v kfFrtLy{, Hjfnfb]jL tgx'F 9f]/a/fx, b]j3f6 hfh/sf]6 k}+sd:6f dlGb/ :ofª\hf cfndb]jL, ux|f}+sfnL 8f]Nkf lqk'/f;'Gb/L sf:sL ljGWojfl;gL, tfnjf/fxL, u'Kt sflnsf, zflGt :t"k h'Dnf rGbggfy, e}/jgfy dgfª 5]s u'Daf d'u' sflnsf, dflnsf u9L d':tfª d'lQmgfy x'Dnf af8kfn], xfNhLaf}4 u'Daf lrtjg ;f]d]Zj/sfnL afh'/f a9Ldflnsf eujtL l;Gw'kfNrf]s nfs]{Wofª aemfª hfnkfb]jL, ;'df{b]jL, 9F8f/ d:6f sfe|]knf~rf]s knf~rf]s eujtL, gdf]a'4 c5fd j/bfb]jL, j}Bgfy dlGb/ g'jfsf]6 e}/jL dlGb/ 8f]6L z}n]Zj/L dlGb/ /;'jf uf];fO{s'08 s}nfnL lzjhL dlGb/, a]8f afaf wflbª u'Kt]Zj/ dxfb]j, gLns07 s~rgk'/ l;l4afaf, Hjfnfb]jL, a|x\db]j uf]/vf uf]/vgfy, dgsfdgf 88]Nw'/f pu|tf/f b]jL nDh'ª sflnsf, Ozfg]Zj/ g]kfnsf ljleGg b/af/x¿, u9L u9L÷b/af/ lhNnf u9L÷b/af/ lhNnf k'/flbTou9L dxf]Q/L lhtu9L ¿kGb]xL /fgLdxn kfNkf krkGg‰ofn] b/af/ eStk'/ rGb|ef]uu9L ;Kt/L wdkfnu9L df]/ª xt'jfu9L ef]hk'/ sf]tlsNnfu9L b}n]v lzju9L slknj:t' sflndu9L c5fd lr;fkfgLu9L dsjfgk'/ l;d|f]gu9 af/f l;Gw'nLu9L l;Gw'nL rf}b08Lu9L pbok'/


71 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ j;Gtk'/ b/af/ sf7df8f}F uf]/vf b/af/ uf]/vf kf6g b/af/ nlntk'/ xg'dfg9f]sf b/af/ sf7df8f}F ;fttn] b/af/ g'jfsf]6 b'u'gfu9L l;Gw'kfNrf]s cd/u9L 88]nw'/f xfd|f nf]suLtx¿ nf]s uLtx¿ k|rng b]p;Le}nf] ltxf/df b]p;Le}nf] v]nL ufpg] uLt kfnd uLt k"jL{ g]kfndf lnDa" hfltn] ufpg] uLt xf]nL uLt t/fO{ If]qdf xf]nL kj{df ufpg] uLt lth uLt g]kfnel/ lth kj{df ljz]if u/L dlxnfn] ufpg] uLt c;f/] uLt c;f/df wfg /f]kfOF ubf{ ufpg] uLt b]p8f uLt s0ff{nL k|b]z / ;'b"/klZrd k|b]zsf] kxf8L If]qdf ufOg] uLt dfn>L b;}F kj{df ahfOg] w'g ehg 6'Ssf k"hfcfhf ubf{ ufOg] uLt tfdfª ;]nf] jfUdtL k|b]zdf tfdfª hfltn] ufpg] uLt k'a{]nL uLt k"jL{ g]kfndf d]nf kj{ / 3fF; bfp/f ubf{ ufOg] uLt xfSkf/] uLt k"jL{ kxf8L If]qdf ufOg] uLt xfd|f kGr} afhfx¿ qm=;+= afhfsf] gfd kl/ro != ;xgfO{ kGr}afhfx¿dWo]sf] Ps dflgg] of] afhf Psftkm{ ;'s]sf] / csf{]tkm{ km's]sf] lkQnaf6 ag]sf] afhf xf] . o;nfO{ km's]/ cf}Fnfsf ;xfotfn] ahfOG5 . ljjfx, j|taGw, hfqf, pT;j tyf ljho ¥ofnLx¿df o;sf] k|of]u ul/G5 . @= ‰ofnL ‰ofnLnfO{ csf{] zAbdf ‰ofD6f jf em'df{ klg elgG5 . of] sfF;sf] wft'af6 ag]sf] x'G5 . yfn cfsf/sf] x'g] of] afhfnfO{ b'O{ xftn] Pscfk;df 7f]s]/ ahfOG5 .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 72 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t #= 6\ofDsf] kGr}afhfsf] ;d"xdf kg{] of] afhf gu/f h:t} t/ gu/feGbf ;fgf] x'G5 . o;nfO{ b'O{ cf]6f uhfn] 7f]s]/ ahfOG5 . of] tfdf / 5fnfn] agfOPsf] x'G5 . $= g/l;ª\uf tfdfsf] wft'af6 ag]sf] 3'dfp/f] cw{ uf]nfsf/ afhfnfO{ g/l;ª\uf elgG5 . o;nfO{ d'vn] km's]/ hf]8n] ahfOG5 . %= bdfxf bdfxfnfO{ csf{] zAbdf gu/f klg eGg] ul/G5 . of] tfdfsf] wft'df 5fnfn] df]/]/ agfOPsf] x'G5 . o;nfO{ Pp6f 5f]6f] / df]6f] n6\7Ln] 7f]s]/ ahfOG5 . ;f+:s[lts ;Dkbfsf] pkof]u / ;+/If0f xfd|f ;f+:s[lts ;Dkbfx¿ xfd|f cd"No lglw x'g\ . o:tf ;Dkbfx¿sf] ;+/If0f ug'{ xfdL ;a}sf] st{Jo xf] . xfd|f ;f+:s[lts ;Dkbfx¿sf] ;+/If0f ug{ ;do– ;dodf ;f+:s[lts ;Dkbf;DaGwL k|ltof]lutfx¿ ;~rfng u/L pTs[i6 x'g]nfO{ k'/:sf/sf] Joj:yf ldnfpg'kb{5 . ;Dkbfx¿sf] /fli6«o tyf cGt/f{li6«o :t/df k|rf/–k|;f/ ug{'kb{5 . ljjfx, j|taGw, wfld{s pT;j, d]nf, kj{, hfqf, dxf]T;j h:tf sfo{qmdx¿df nf]safhf g} ahfpg'k5{ . ljBfno tyf ljZjljBfno txsf] kf7\oqmddf ;f+:s[lts ;Dkbf;DaGwL kf7 ;dfj]z u/L k7g–kf7g u/fpg] jftfj/0f tof/ ug'{k5{ . d]nf, kj{, hfqf, pT;j, ljjfx, j|taGw cflb sfo{df nf]suLt, nf]safhf / nf]sg[Tosf] k|of]u ug{'k5{ . nf]safhfsf] lgdf{0f ug{ / ahfpg hfGg]nfO{ k|f]T;fxg u/L c¿nfO{ tflnd lbg'k5{ . lqmofsnfk s= sIffdf nf]suLt k|ltof]lutf cfof]hgf u/L ljho x'g]nfO{ k'/:sf/ k|bfg ug'{xf];\ . v= tkfO{Fsf] ;d'bfodf k|rlnt s'g} Ps g[Tosf] gfd n]vL pQm g[Tosf] dxŒjsf af/]df 5nkmn u/L sIffdf k|:t't ug'{xf];\ .


73 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ u= tkfO{Fsf] ;d'bfodf k|rlnt s'g} rf/ wfld{s :ynsf] gfd / pQm wfld{s :ynsf] dxŒjnfO{ a'Fbfut ¿kdf n]vL sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ n]Vg'xf];\ M s= s:tf ;DkbfnfO{ ;f+:s[lts ;Dkbf elgG5 < v= g]kfndf /x]sf s'g} rf/ wfld{s :ynsf] gfd n]Vg'xf];\ . u= nf]suLt eg]sf] s] xf] < 3= tkfO{Fsf] ;d'bfodf k|rlnt s'g} Pp6f nf]suLtsf] gd'gf tof/ kfg{'xf];\ . ª= s:tf afhfnfO{ kGr} afhf elgG5 < r= ;f+:s[lts ;Dkbfsf] pkof]u ;DaGwdf Ps cg'R5]b n]Vg'xf];\ . kl/of]hgf sfo{ tkfO{Fsf] ;d'bfodf klg s'g} ;f+:s[lts ;Dkbfx¿ xf]nfg\ . pQm ;f+:s[lts ;Dkbfsf] e|d0f u/L ;Dkbfsf] cj:yf / To;sf] ljsf; / ;+/If0fsf nflu j8f sfof{nosf] e"ldsf pNn]v u/L j8fcWoIfnfO{ kq n]Vg'xf];\ / cfkm"n] n]v]sf] kq sIffdf k|:t't ug'{xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 74 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t kf7 ^ ;dfg Jojxf/ km/s km/s efiff xfd|f], km/s km/s e]if ;a};Fu ;dfg Jojxf/, ubf{ x'G5 a]; . sf]xL wgL sf]xL ul/a, sf]xL 7'nf ;fgf ldnLh'nL a:5f}F xfdL, ;dfg ;a} hgf . ax'n hflt, ax'n wd{, xfd|f klxrfg ;dfg Jojxf/ u5f}{F xfdL, xfd|f] g} 5 ;fg . dlxnf k'?if Ps /ysf, b'O{ kfª\u|f h:tf ;dfg Jojxf/ u5f}{F xfdL, ;w}F ;Fu} a:bf . ckfª\unfO{ ;xof]u u5f}{F, k];f y/L y/L ldnLh'nL a:5f}F xfdL, ;dfg Jojxf/ u/L . s;}nfO{ lje]b ug{] 3ft, 3[0ff ug{] /fd|f] afgL x'Fb} xf]Og, To;} cfFvf tg{] . ;dfg Jojxf/ u5f}F{ xfdL, ;w}F ldnL a:5f}F Pstf xf] xfd|f] ;fg, o;d} sDd/ s:5f}F . ;'vb'Mv h] kbf{ lg, xft]dfnf] u5f{}F ;dfg Jojxf/ u5f}F{ xfdL, ;w}F nflu k5f}{F . k"hf ysfnL wgu9Ldf a:g'x'G5 . pxfFsf] ;d'bfodf g]kfnL, d}lynL, ef]hk'/L, tfdfª, yf¿, u'?ª, du/nufotsf efiff af]Ng] dflg;x¿sf] a;f]af; 5 . km/s km/s efiff af]Ng] dflg;x¿sf] a;f]af; /x] klg ToxfFsf dflg;x¿ Pscsf{sf] efiffnfO{ ;dfg Jojxf/ u5{g\ . pxfFsf] ;d'bfodf h'g;'s} efiff af]Ng / n]Vg :jtGqtf 5 . g]kfnsf] ;+ljwfgn] klg ;a} efiffnfO{ dft[efiff tyf /fli6«o efiffsf ¿kdf dfGotf k|bfg u/]sf] 5 .


75 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ k|sfz 1jfnL kf]v/fdf cWoog ug'{x'G5 . pxfFsf] ljBfnodf lxGb', af}4, O:nfd, O;fO{, ls/fFt wdf{jnDaLsf ljBfyL{x¿ cWoog u5{g\ . ljBfnodf km/s km/s wd{ dfGg] ljBfyL{x¿ /x] klg pgLx¿ Pscfk;df ;dfg Jojxf/ u5{g\ . pgLx¿ wfld{s ;lxi0f'tf sfod u/L ldn]/ cWoog u5{g\ . pgLx¿ Pp6fnfO{ b'Mv kbf{ csf{n] ;xof]u u5{g\ . /fdaxfb'/ ljZjsdf{ sfe|]knf~rf]ssf :yfgLo afl;Gbf x'g'x'G5 . pxfFsf] ;d'bfodf km/s km/s hfltsf dflg;x¿sf] a;f]af; 5 . pgLx¿sf cf–cfkm\g} k|sf/sf ;+:s[lt 5g\ . pgLx¿sf leGgfleGg} njfOvjfO, /xg;xg, rf8kj{, hfqfd]nf tyf k/Dk/fx¿ 5g\ . ;a}vfn] ;+:s[ltdf Psn] csf]{;Fu ;dfg Jojxf/ ug{] / Ps– csf{sf ;df/f]xx¿df ;xeflutf hgfpg] k|rng 5 . /ljgf b+ufn k|ultzLn cfwf/e"t ljBfnosf] sIff rf/df cWoog ug'{x'G5 . pxfFsf] sIffdf zf/Ll/s ¿kdf czSt, dfgl;s ¿kdf ljlIfKt / Go"g b[li6 ePsf ;fyLx¿ klg x'g'xG5 . /ljgf ckfËtf ePsf ;fyLx¿nfO{ sIffdf ljz]if cj;/ lbg'x'G5 . Go"g b[li6 ePsf ;fyLx¿nfO{ zf}rfnodf hfg'kbf{ pxfF g} 8f]¥ofpg'x'G5 . zf/Ll/s ¿kdf czSt ;fyLx¿nfO{ 9f]sfsf] glhs}sf] a]Grdf a:g lbg], zf}rfno / wf/fdf ;xof]u ug{] ug{'x'G5 . pxfFx¿sf] ldqtf b]v]/ c¿ ;fyLx¿;d]t bª\u 5g\ . lglndf pk|]tL wgs'6f lhNnfdf al:5g\ . pgL klg sIff rf/s} ljBfyL{ x'g\ . ;fg} a]nfdf /fd|f] pkrf/ cefjsf] sf/0f pgsf] Pp6f v'§fn] sfd ub}{g . t;y{ pgL a};fvLsf] ;xf/fn] lx+88'n ul5{g\ . zf/Ll/s ckfËtfsf] afah'b klg pgsf] k9fO{ /fd|f] 5 . sIffdf pgnfO{ ;a} lzIfsx¿n] cf}lw dfof


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 76 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t ug{'x'G5 . ;fyLx¿n] klg pgL;Fu c;n Jojxf/ u5{g\ . v]ns'b nufotsf cltl/Qm lqmofsnfkx¿df klg pgsf] ;lqmo ;xeflutf /xG5 . pgnfO{ zf/ Ll/s ?kdf kg]{ cˆ7\of/fx¿df ;a}n] d2t ug]{ u/]sf 5g\ . o;f] x'Fbf pgnfO{ cem} /fd|f] aGg] / ug]{ s'/fdf xf};nf ldn]sf] 5 . xl/ /f]Ssf ;'v]{tsf afl;Gbf x'g\ . pgsf] kl/jf/ cfly{s ?kdf sdhf]/ 5 . pgsf] a'jf x'g'x'Gg . cfdf c?sf] 3/df sfd ;3fpg] ug{'x'G5 . ToxL sfdaf6 pgLx¿sf] 5fs 6g]{ u/]sf] 5 . kl/jf/sf] sdhf]/ cfly{s cj:yfsf] k|ToIf c;/ xl/nfO{ k/]sf] 5 . kf]if0f, z}lIfs ;fdu|L, ;/;kmfO nufotsf s'/fx¿ ldnfpg pgnfO{ d'l:sn kb{5 . o; k6s ljBfno / :yfgLo ;+3;+:yfx¿sf] kxndf pgnfO{ lzIff / :jf:Yosf] nflu kof{Kt k'Ug] u/Lsf] 5fqj[lQ k|fKt ePsf] 5 . o;n] pgdf ;sf/fTds kl/jt{gx¿ b]lvPsf 5g\ . ljBfyL{ efOalxgLx¿ Û tkfO{+x¿n] dflysf 36gfnfO{ Ps k6s dgg ug'{xf];\ / cfkm"n] klg ;a};Fu ;dfg Jojxf/ u/L ldn]/ a:g] k|of; ug'{xf];\ . lqmofsnfk s= ;fdflhs Pstf sfoddf ;dfg Jojxf/sf] dxŒj emNsg] lrq tyf kf]:6/x¿ lgdf{0f u/L sIffdf k|bz{g ug'{xf];\ .


77 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ v= sIffdf ;a} ;fyLx¿;Fu ;dfg Jojxf/ ubf{ x'g] kmfObfx¿nfO{ a'Fbfut ¿kdf n]vL sIffsf]7fdf k|bz{g ug'{xf];\ . cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ lbg'xf];\ M s= ;dfg Jojxf/ eg]sf] s] xf] < v= ;dfg Jojxf/ ubf{ x'g] kmfObfnfO{ a'Fbfut ¿kdf n]Vg'xf];\ . u= s:tf] Jojxf/nfO{ c;dfg Jojxf/ elgG5 < 3= ckfª\utf ePsf JolStnfO{ xfdLn] s:tf] Jojxf/ ug'{k5{ < ª= ;dfg Jojxf/ gubf{ x'g] a]kmfObfx¿sf] ;"rL agfpg'xf];\ . ;fd'bflos sfo{ tkfO{Fsf] ;d'bfodf /x]sf hfthfltx¿sf] Jojxf/ cjnf]sg u/L pQm Jojxf/af6 x'g] kmfObf / a]kmfObfx¿sf] lardf km/s kQf nufpg'xf];\ / sIffdf k|:t't ug'{xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 78 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t kf7 & ;]jf k|bfos lgsfox¿ ljBfyL{ efOalxgLx¿ Û dflg; u'0f:t/Lo hLjg latfpg rfxG5 . u'0f:t/Lo hLjgsf nflu p;nfO{ ljleGg k|sf/sf ;]jf / ;'ljwfx¿sf] cfjZostf kb{5 . dflg;sf cfjZostfx¿sf] kl/k"lt{ JolSt PSn}af6 ;Dej x'Fb}g . xfdL la/fdL kbf{ :jf:Yo ;+:yf / c:ktfn hfG5f}F . lzIff cfh{g ug{ ljBfno hfG5f}F . hGd, d[To', a;fOF;/fO h:tf JolStut 36gf btf{ ug{, 3/hUufsf] lt/f] ltg{ cfˆgf] j8f sfof{nodf hfG5f}F . em}–emu8f k/]df jf rf]/L8s}tL of s'6lk6 k/]df xfdL k|x/L sfof{nodf va/ ub{5f}F . cfkm";Fu ePsf] gub ;'/lIft /fVg jf C0f lng xfdL a}+s jf cGo ljQLo ;+:yfdf hfG5f}F . dfly pNn]v ul/Psf lgsfoaf6 xfdLnfO{ ;]jf / ;xof]u k|fKt x'G5 . o;/L ;]jf / ;xof]u k|bfg ul/g] ;ª\3 ;+:yfx¿nfO{ g} ;]jf k|bfos lgsfo elgG5 . xfdLnfO{ ;]jf k|bfg ug{] s]xL lgsfox¿sf af/]df 5nkmn u/f}F M != c:ktfn jf :jf:Yo ;+:yf xfdL ladf/L kbf{ pkrf/ ug{ c:ktfn jf :jf:Yo ;+:yfdf hfG5f}F . c:ktfn jf :jf:Yo ;+:yfdf 8fS6/, g;{ / cGo :jf:YosdL{ x'G5g\ . o:tf ;+:yfx¿ :yfgLo lgsfox¿df ;d]t /x]sf x'G5g\ . :yfgLo lgsfodf /x]sf :jf:Yo ;+:yfnfO{ cfwf/e"t :jf:Yo s]Gb| elgG5 . cfwfe"t :jf:Yo s]Gb|af6 xfdLnfO{ cfwf/e"t :jf:Yo ;]jf k|fKt x'G5 . oxfF la/fdL dflg;x¿nfO{ hfFRg], cf}ifwL lbg], ;;fgf afnaflnsfx¿nfO{ vf]k nufpg], ue{jtL dlxnfnfO{ ;'Ts]/L u/fO{ cfdf / aRrf b'j}nfO{ ;'/lIft /fVg], :jf:Yo;DaGwL ;Nnfx lbg] h:tf sfd x'G5g\ . xfd|f] :yfgLo txdf c:ktfn, :jf:Yo rf}sL, pk:jf:Yo rf}sL jf :jf:Yo


79 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ s]Gb|dWo] s'g} g s'g} :jf:Yo ;]jf k|bfg ug{] lgsfo 5g\ . o:tf lgsfox¿af6 xfdL :jf:Yo ;]jf k|fKt ub{5f}F . :jf:Yo ;+:yfdf 8fS6/, g;{ / cGo :jf:YosdL{ x'G5g\ . pgLx¿n] la/fdLsf] pkrf/ ub{5g\ . :jf:Yo ;+:yfaf6 xfdL lgDg ;]jfx¿ lng ;Sb5f}F M • la/fdL kbf{ pkrf/ ug{], • cf}ifwL lng], • 8fS6/, g;{ / :jf:YosdL{af6 :j:y /xg] tl/sfsf] k/fdz{ tyf ;Nnfx lng], • ;fgf afnaflnsfnfO{ vf]k nufpg], • ue{jtLnfO{ :jf:Yo ;+:yfdf ;'Ts]/L u/fO{ cfdf / aRrf b'j}nfO{ ;'/ lIft /fVg] . @= j8f sfof{no xfdL hGd, d[To', ljjfx, a;fOF;/fO h:tf JolStut 36gf btf{ ug{, 3/hUufsf] lt/f] ltg{ jf xfdLnfO{ cfjZos kg{] l;kmfl/; lng cfˆgf] j8f sfof{nodf hfG5f}F . j8f sfof{nox¿af6 xfdLnfO{ ljleGg k|sf/sf ;]jf k|fKt x'G5 . j8f sfof{nodf ;/sf/L sd{rf/L / hgtfn] ef]6 lbP/ lhtfPsf hgk|ltlglwx¿ x'G5g\ . j8f sfof{noaf6 xfdLn] gful/stfsf nflu l;kmfl/; lng], hGd btf{ ug{], ljjfx btf{ ug{], ckfËtfsf] k|df0fkqsf nflu l;kmfl/; lng], 3/axfn s/, 3/hUuf s/ a'emfpg], j8fleqsf] ljsf;sf nflu ah]6 k|fKt ug]{, ef}lts k"jf{wf/x¿sf] lgdf{0f ug{] h:tf ;]jf kfPsf x'G5f}F . j8fdf /x]sf dflg;x¿nfO{ ;]jf k|bfg ug{] / j8fsf] ljsf; ug{] sfd j8f sfof{noaf6 x'G5 .


80 cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t #= ljBfno xfdL ljBf cfh{g ug{ ljBfnodf hfG5f}F . cfhef]ln x/]s :yfgLo :t/df cfwf/e"t jf dfWolds ljBfno /x]sf x'G5g\ . of] ljBf cfh{gsf] dxŒjk"0f{ :yfg xf] . ljBfnonfO{ ljBf cfh{gsf] kljq dlGb/ dflgG5 . ljBfnodf xfdLnfO{ l;sfpg] lzIfsx¿ x'g'x'G5 . oxfF k':tsfno klg x'G5 . k':tsfnodf ljleGg k|sf/sf k':tsx¿ x'G5g\ . sIff vfnL /x]sf a]nfdf k':tsfnodf /x]sf k':tsx¿sf] cWoog ug{ ;lsG5 . xfdL gofF gofF 1fg / l;kx¿ l;Sb5f}F . ljBfondf l;s]sf s'/faf6 xfd|f] eljio pHHjn x'G5 . k9\g, n]Vg, ;a};Fu ldnh'n / ;dfg Jojxf/ ug{, cg'zfl;t aGg, ;/;kmfO ug{, b}lgs hLjgdf cfOkg{] ;d:of ;dfwfg ug{, Ps csf{nfO{ ;Ddfg ug{, cfˆgf ljrf/x¿ lgw{Ss;Fu eGg h:tf s'/fx¿ xfdLn] ljBfnoaf6 l;s]sf x'G5f}F . xfdLn] ljBfnodf l;s]sf s'/fnfO{ Jojxf/df ptfg'{k5{ . $= a}+s tyf ljQLo ;+:yf xfd|f] :yfgLo txdf ljQLo sf/f]af/ ug{] ljQLo ;+:yfx¿ 5g\ . o:tf ;+:yfx¿nfO{ a}+s, kmfOgfG; jf ;xsf/L elgG5 . ljQLo ;+:yfn] g]kfn ;/sf/af6 Ohfht k|fKt u/]sf] x'g'k5{ . ;/sf/af6 Ohfht k|fKt u/]sf ljQLo ;+:yfaf6 dfq} xfdLn] ;]jf lng'k5{ . xfdL ljQLo ;+:yfdf k};f hDdf ug{ ;S5f}F . o:tf


81 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ ;+:yfx¿n] xfdLn] /sd hDdf u/]afkt Aofh lbG5g\ . cfjZos k/]sf a]nf xfdL ljQLo ;+:yfx¿af6 C0f lng ;S5f}F . a}ª\sdf xfdL xfd|f u/uxgf, ;'grfFbL ;'/lIft /fVg ;S5f}F . o:tf ;+:yfx¿af6 :yfgLo :t/sf dflg;x¿sf] cfDbfgL j[l4 ug{ tflnd;d]t k|fKt x'G5 . %= k|x/L rf}sL tkfO{Fsf] :yfgLo txdf klg k|x/L rf}sL 5 . Tof] rf}sL tkfO{Fsf] 3/ glhs} jf clnslt 6f9f klg x'g ;Sb5 . k|x/Lsf] cfˆg} kf];fs x'G5 . k|x/Lx¿n] cfjZostfcg';f/ xftdf n6\7L jf aGb's lnPsf x'G5g\ . tkfO{F xfd|f] ;'/Iffsf nflu g} k|x/L rf}sL :yfkgf ul/Psf] x'G5 . k|x/Lx¿n] xfdLnfO{ cfkt\ljkt\ k/]sf a]nf ;xof]u ub{5g\ . To;}n] …k|x/L xfd|f] ;fyLÚ elgG5 . hgtfsf] lhpwgsf] ;'/Iff ug{], zflGt sfod ug{], ck/fw lgoGq0f ug{] sfd k|x/Ln] ub{5g\ . xfdLn] k|x/L rf}sL jf sfof{noaf6 lgDg ;]jfx¿ lng ;Sb5fF} M • lhpwgsf] ;'/Iff, • ;dfhdf zflGt sfod ug{ u/fpg, • 3/ 6f]nl5d]sdf rf]/L x'Fbf k|x/Lsf] ;xof]u lng], • ;dfhdf n8fOF emu8f x'Fbf k|x/Lsf] ;xof]u lng], • b'3{6gf ePdf k|x/LnfO{ va/ ug{], • e"sDk, af9Lklx/f], cfunfuL ePdf k|x/LnfO{ va/ u/L ;xof]u lng], • xfdLn] k|x/Lsf] ;xof]u lng glhs}sf] k|x/L rf}sLdf k'uL va/ u/]/ jf !)) gDa/df kmf]g u/]/ ;xof]u lng ;Sb5f}F .


82 cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t ^= ;fdflhs ;+ª\3;+:yf dfly kf7df pNn]v u/]afx]s cGo ;fdflhs ;ª\3;+:yfx¿ klg xfd|f] 6f]n ;d'bfodf :yfkgf ePsf x'G5g\ . h:t} cfdf ;d"x, o'jf Sna, afn Sna, dlxnf hfu/0f, /]8j|m;, :sfp6, P;cf]P; cflb . oL ;+:yfx¿n] klg dflg;nfO{ ljleGg k|sf/sf ;]jfx¿ k|bfg ug{], ;fdflhs ;d:of ;dfwfg ug{ ;xof]u ug{], cfkt\ljkt\df ;xof]u ub{5g\ . cfdf ;d"x / dlxnf hfu/0f ;d"xn] ;dfhdf dlxnf lx+;flj?4 cfjfh p7fpg], dlxnf ;zStLs/0fsf nflu tflnd, uf]i7L ;~rfng ug{] ub{5g\ . To:t} h'jftf;, hfF8/S;L lgoGq0f ug{, nfu'cf}ifw, dBkfg, w"d|kfg h:tf s'ntaf6 aRg hgr]tgf k|bfg ug{] sfd ub{5g\ . /]8j|m; / :sfp6 h:tf ;+:yfn] cfunfuL, e"sDk, af9Lklx/f], b'3{6gf h:tf ljkt\sf a]nfdf p2f/ ug]{ sfo{ ub{5g\ . /]8j|m;n] /Stbfg sfo{j|md cfof]hgf u/L /ut ;ª\sng ug{], /St a}+s :yfkgf ug{] / ;~rfng ug{], PDa'n]G; ;]jf k|bfg ug{] sfd ub{5 . :sfp6n] ;/;kmfO, vfg]kfgL, o'jfnfO{ r]tgf / tflnd k|bfg ub{5 . &= x'nfs ;]jf sfof{no lr7L kqx¿ Ps 7fpFaf6 csf{] 7fpF;Dd k'¥ofpg] ;]jfnfO{ x'nfs ;]jf elgG5 . klxn] klxn] clxn] h:tf df]afOn / OG6/g]6sf] ljsf; / k|of]u ePsf] lyPg . Tof] ;dodf x'nfs ;]jfn] g} dflg;x¿sf] lardf ;~rf/ cfbfgk|bfg ug{] ub{Yof] . clxn]


83 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ df]afOn / OG6/g]6sf] a9\bf] k|of]un] x'nfs ;]jfsf] sd k|of]u ePsf] 5 . cfh klg ;/sf/L sfof{no / ;+:yflar lr7Lkq cfbfgk|bfg x'nfsaf6 g} x'g] ub{5 . x'nfs ;]jf lnFbf xfdL lr7LkqnfO{ lr7Lsf] vfd -lnkmf_ leq /fvL aGb ub{5f}F / To;nfO{ x'nfs l6s6 6fF;]/ x'nfs afs;df v;fN5f}F . To;kl5 x'nfssf sd{rf/Lx¿n] lr7LnfO{ 8fFsdfkm{t\ ;DalGwt :yfgdf k'¥ofOlbG5g\ . cfhsn x'nfs h:t} sfd ug{] lghL If]qaf6 s'l/o/ ;]jf klg k|rngdf 5 . lqmofsnfk s= tkfO{Fsf] ;d'bfodf /x]sf ;]jf k|bfos lgsfox¿ / ltgLx¿n] ug{] sfo{nfO{ tflnsfdf b]vfpg'xf];\ M j|m=;+= ;]jf k|bfos lgsfo k|bfg ul/g] ;]jfx¿ != @= #= $= %= ^= &= *= ljBfno lzIff k|bfg ug{] v= ;]jf k|bfos lgsfoaf6 ;]jfk|bfg ug{] j|mddf ;]jfk|bfoL / ;]jfu|fxLlar x'g] lj|mofsnfknfO{ gf6sLo ¿kdf k|:t't ug{'xf];\ . u= tkfO{Fsf] j/k/ /x]sf] s'g} ;]jf k|bfos lgsfosf] sfd / dxŒj emNsg] Pp6f sljtf n]Vg'xf];\ .


84 cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cEof; tn lbOPsf k|Zgx¿sf] pQ/ lbg'xf];\ M s= ;]jf k|bfos lgsfox¿sf] ;"rL agfpg'xf];\ . v= j8f sfof{noaf6 xfdL s'g–s'g ;]jf kfpF5f}F < u= k|x/L sfof{noaf6 xfdL s;/L ;]jf lng ;Sb5f}F < 3= x'nfs ;]jfsf] sfd s] xf] < ª= ljBfnon] s'g–s'g ;]jf k|bfg ub{5 < r= a}+s tyf ljQLo ;+:yfaf6 k|bfg ug{] ;]jfx¿sf] ;"rL agfpg'xf];\ . kl/of]hgf sfo{ tkfO{Fsf] ;d'bfodf /x]sf] ;]jf k|bfos lgsfosf k|d'v;Fu e]6 u/L Tof] lgsfoaf6 s:tf s:tf ;]jf k|bfg ePsf 5g\, ;f]wvf]h ug{'xf];\ . tL ;]jf s;/L lng ;lsG5 ;f]Wg'xf];\ / lgisif{ sIffdf k|:t't ug'{xf];\ .


85 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ PsfO $ ;fdflhs ;d:of / ;dfwfg l;sfO pknlAw != c;n ;dfhsf] kl/ro lbg, @= ;fdflhs ljs[lt tyf ;d:ofx¿sf] klxrfg ug{, #= ;fdflhs s'/Llt tyf ljs[lt x6fpg] pkfox¿ atfpg, $= ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf :yfgLo :t/df ePsf ;ª\3;+:yfx¿sf] e"ldsf atfpg . c;n ;dfh


86 cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t j;Gt cfwf/e"t ljBfnosf sIff $ df cWoog ug{] ljBfyL{x¿nfO{ lzIfs zflGt nfld5fg]n] c;n ;dfhsf af/]df cWoog u/L sIffdf ;f] af/]df k|:t'lts/0f ug{sf nflu ;d"xdf ljefhg ug{'eof] . ljBfyL{x¿n] Pscfk;df 5nkmn ubf{ larlardf pxfFn] ;xof]u;d]t ug'{eof] . ljBfyL{ efOalxgLx¿ Û pSt ljBfnosf ljBfyL{x¿n] tof/ u/]sf ;fdu|Lx¿sf] cWoog u/L dflg;x¿n] ug]{ c;n Jojxf/ / sfo{x¿ ;DaGwL To:t} ;fdu|L tof/ ug]{ k|of; u/f}F M klxnf] ;d"xM ;fd"lxs efjgf / ;xof]u sflz/fdsf 3/df cfunfuL eof] . cfunfuL x'Fbf sflz/fdsf] xf]; x/fPsf] lyof] . tTsfn} cfuf] lgefpg pgsf l5d]sLx¿n] 3/ 3/af6 kfgLsf ufu|Lx¿ lgsfn] . s;}n] df6f] kmfn] . s;}n] ufu|Lsf] kfgL vGofP . s;}n} :ofpnfsf] k|of]u u/] . afnsb]lv j[4;Dd ;a}n] cfkm"n] ;s]sf] ;xof]u u/] . vfg] cGg / nufpg] nQfsk8f ;a} hn]sf lyP . of] b]v]/ l5d]sLx¿n] ;Nnfx u/] . s;}n] cGg NofP/ kf7 ! c;n ;dfh


87 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ ;xof]u u/] . s;}n] t/sf/L NofP/ ;xof]u u/] . s;}n] nufpg] sk8f NofP/ ;xof]u u/] . s;}n] gofF 3/ lgdf{0f ug{ k};f p7fP/ ;xof]u u/] . cfh sflz/fd 3/ hn]/ klg v';L 5g\ . pgsf] 3/ klxn]s} cj:yfdf cfO;s]sf] 5 . bf];|f] ;d"xM ;dfg Jojxf/ 8f]Ndfsf] 3/g]/ rfprfp pBf]u 5 . pBf]u v'n]kl5 ToxfFsf dflg;x¿sf] hLjg :t/df ;'wf/ cfPsf] 5 . pBf]udf ljleGg hfthfltsf dflg;x¿n] cfkm\gf] Ifdtfcg';f/sf] sfd kfPsf 5 . sfdbf/x¿ ldn]/ sfd u5{ . pgLx¿ ldlxg]tL 5g\ . ToxfF dlxnf / k'?if sfdbf/sf] ;ª\Vof a/fa/ 5 . sfdbf/n] Ifdtfcg';f/sf] kb / kbcg';f/sf] kfl/>lds kfPsf 5g\ . kfl/>ldssf cfwf/df dlxnf k'?if eg]/ e]befj ul/Fb}g . hftsf cfwf/df e]befj x'Fb}g . ;dfg Jojxf/ ul/G5 . sfdbf/ v';L 5g\ . v';L / ldlxg]tL sfdbf/sf sf/0f pBf]un] 5f]6f] ;dodf g} dgUo cfDbfgL u/]sf] 5 . t];|f] ;d"xM cfk;L d]nldnfk / ;xsfo{ s]xL ;docufl8sf] s'/f xf] . wg~hosL xh'/cfdf la/fdL eOg\ . c:ktfndf n}hfg'eGbf wfdLemfFqmLsfdf n}hfg' dflg;x¿n] pko'St 7fg] . pkrf/ cefjsf sf/0f wg~hosL xh'/cfdfsf] b]xfj;fg eof] . cfhef]ln ToxfF r]tgfsf] ljsf; ePsf] 5 . sf]xL la/fdL ePsf] v08df ;a} ldn]/ c:ktfn n}hfG5g\ . wfdLemfFqmLdf ljZjf; ul/Fb}g . la/fdL ePsf] cj:yfdf :jf:Yo rf}sL cyjf c:ktfn hfG5g\ . l5d]sdf sf]xL la/fdL kbf{ ;a}n] ;xof]u u5{g\ . dflg;x¿ c:ktfn;Dd e]63f6sf nflu hfG5g\ . pgLx¿n] c:knftdf la/fdL / s'?jfsf nflu kmnkm"n / vfg]s'/f n}hfg'eGbf cfly{s ;xof]u ug'{ /fd|f] eGg] lgisif{ lgsfn] . e]63f6 ug{ hfg]x¿n] cfkm\gf]


88 cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t Ifdtfcg';f/sf] cfly{s ;xof]u u5{g\ . o;af6 la/fdLsf] pkrf/df ;xof]u k'u]sf] 5 . rf}yf] ;d"xM dfbs kbfy{nfO{ aGb]h sf:sLsf]6 /fp;] cf]8f/sf k|ultzLn cfdf ;d"xn] c;n ;dfh lgdf{0fsf nflu ljleGg ;dodf ljleGg k|sf/sf sfd ub{} cfPsf 5g\ . ut dlxgf pgLx¿n] afnaflnsfx¿sf nflu kmh'n vr{ gug{ / hf]lvdk"0f{ sfddf ;xefuL gu/fpg r]tgfd"ns sfo{qmd ;~rfng u/]sf lyP . of] dlxgf pgLx¿n] ;dfhdf hfF8, /S;L, r'/f]6, v}gL h:tf dfbs kbfy{nfO{ aGb]h u/]sf 5g\ . ToxfF h'jftf; v]lnFb}g . Psn] csf{sf] s'/f ;'Gg] / cfkm\gf s'/f /fVg kfpg] jftfj/0f 5 . ;dfhdf /x]sf ljs[lt / lj;ª\ultsf] cGTosf nflu ldn]/ sfd ul/G5 . ;fj{hlgs 7fpFdf hyfefaL kmf]xf]/ kmfNg kfOFb}g . sf:sLsf]6sf] /fp;] cf]8f/ cfh gd'gf ufpFsf ¿kdf kl/0ft ePsf] 5 . gd'gf ufpFsf] cjnf]sg ug{ w]/} 6f9fb]lv dflg;x¿ cfpg] u5{g\ . ljBfyL{ efOalxgLx¿ Û xfdLn] dfly cWoog u/]sf 36gf c;n ;dfhsf pbfx/0f x'g\ . c;n ;dfh eg]sf] ;fd"lxs efjgf, ;xof]u / ;xsfo{, ;dfg Jojxf/, dfbs kbfy{df aGb]h ePsf] ;dfh xf] . c;n ;dfhdf ;a} ldn]/ sfd u5{g\ . hfthflt tyf lnª\usf cfwf/df s;}nfO{ e]befj ul/Fb}g . ;a}nfO{ ;dfg Jojxf/ ul/G5 . wfdLemfFqmLdf ljZjf; ul/Fb}g . ljs[lt / ljult lj?4 cfjfh p7fOG5 . s]6fs]6LnfO{ hf]lvdk"0f{ sfddf ;xefuL ul/Fb}g . Pscsf{sf] efjgfsf] sb/ x'G5 . s'g} ;d:of cfPdf cfk;L 5nkmn / ;xof]uaf6 ;dfwfg ul/G5 . dfbs kbfy{ ;]jg gu/f}F


89 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ lqmofsnfk s= lgDglnlvt lrqx¿sf] cWoog u/L lbOPsf k|Zgx¿sf] pQ/ n]Vg'xf];\ M c_ dflysf lrqdf b]vfpg vf]lhPsf s'/f s] s] x'g\ < sIffdf 5nkmn u/L lzIfsnfO{ b]vfpg'xf];\ . cf_ dflysf lrqdWo] tkfO{FnfO{ s'g lrq dg k5{ / s'g lrq dg kb}{g < lrq dg kg{' / gkg{'sf sf/0fx¿ s] s] x'g\ < a'Fbfut ¿kdf n]vL sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . O_ dflysf lrqdWo] c;n ;dfh;Fu ;DalGwt lrq s'g xf] / lsg < cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ n]Vg'xf];\ M s= s:tf] ;dfhnfO{ c;n ;dfh elGfG5 < v= c;n ;dfhsf] cfjZostf lsg kb{5 < u= c;n ;dfh lgdf{0fdf tkfO{Fsf] e"ldsf s:tf] x'G5 < ;fd'bflos sfo{ tkfO{Fsf] ;d'bfodf x'g] u/]sf c;n ;fdflhs sfo{x¿sf] klxrfg ug'{xf];\ / tL sfo{x¿ x'g'df s;sf] of]ubfg 5 n]Vg'xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 90 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t ;fdflhs ljs[lt tyf ;d:ofsf] ;dfwfg ug{ ;a}eGbf klxn] ;fdflhs ;d:of / ljs[ltsf] klxrfg ug'{kb{5 . To;kl5 dfq} xfdL ;dfwfgsf pkfox¿sf] vf]hL ug{ ;S5f}F . xfd|f] ;dfhdf b]vf kg{] ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofaf6 cfkm" klg afFRg] / c¿nfO{ klg arfpg] pkfox¿sf af/]df sflnsf cfwf/e"t ljBfnosf lzIfs / ljBfyL{lar ePsf] s'/fsfgLnfO{ cWoog u/f}F clg ;fyLx¿sf lardf clego u/f}F M ljBfyL{ M ;/, gd:sf/ Û lzIfs M gd:sf/ afa' Û stf lxF8]sf xf} < ljBfyL{ M ;/, ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofaf6 cfkm" aRg] / c¿nfO{ klg arfpg] pkfox¿sf af/]df hfgsf/L lng cfPsf] . lzIfs M P Û /fd|f] s'/f . a; / cfkm"n] hfgsf/L lng vf]h]sf s'/fsf af/]df ;f]w . kf7 @ ;fdflhs ljs[lt / ;d:of nfu' kbfy{ b'?kof]u afn >d zf]if0f rf]/L tyf 8s}tL dfgj a]rlavg dfbs kbfy{ ;]jg ;fdflhs ljs[lt tyf ;d:of


91 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ ljBfyL{ M ;/, ;fdflhs ljs[lt eg]sf] s] xf] < lzIfs M ;fdflhs ljs[lt eg]sf] ;dfhdf ;dfwfg ug{}kg{] t/ ;dfwfg x'g g;s]sf / ;dfhn] :jLsf/ gug{] hlt klg rfnrng / /Lltl/jfhx¿ 5g\, ltgLx¿ g} x'g\ . ljBfyL{ M ;/, xfd|f] ;dfhdf s:tf ljs[lt tyf ;d:ofx¿ 5g\ < lzIfs M xfd|f] ;dfhdf of}g b'/frf/, b]x Jofkf/, >d zf]if0f, dBkfg, dfbs kbfy{ ;]jg, afn >d zf]if0f, nfu' kbfy{ b'Jo{;gL, kmh'n vr{ cflb ljs[ltsf ¿kdf /x]sf 5g\ . To:t} nfu' kbfy{ cf];f/ k;f/ / laj|mLljt/0f, dlxnfk'?if / 5f]/f5f]/Llar e]befj, r'/f]6, v}gL, ;'tL{, tdfv' ;]jg, wgL / ul/alar e]befj, czSt, c;xfo / ckfª\uk|lt ckx]ngf, dfgj ckx/0f tyf xTof klg xfd|f ;d:of x'g\ . To;}u/L bfOhf] k|yf, rGbf cftª\s, h'jf, tf;, dfgj cª\u laj|mL, rf]/L, 8s}tL, xlnof, uf]7fnf, sd}of k|yf, bf;bf;L, sdf/fsdf/L k|yf, cj}w wGbf, dfgj a]rlavg, 5'jf5't h:tf ljs[lt tyf ;d:ofx¿ /x]sf 5g\ . ljBfyL{ M dfbs kbfy{ eg]sf] s] xf] / o;sf a]kmfObf s] s] x'g\ < lzIfs M /S;L, ufFhf, r/]; h:tf z/L/nfO{ dft nfUg] j:t' tyf kbfy{nfO{ dfbs kbfy{ elgG5 . dfbs kbfy{ ;]jgsf sf/0f z/L/df 7'nf– 7'nf /f]u nfU5g\ . To:tf] afgLn] sn]hf]nfO{ 7'nf] gf]S;fg k'¥ofpF5 . d'vdf SofG;/ x'g] vt/f a9\b} hfG5 . 3fF6Lsf] SofG;/ klg x'G5 . /ut


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 92 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t afGtf ug]{ ;d:of b]lvg yfN5 . z/L/sf] /Qm;~rf/ lalu|G5 . d'6'df klg c;/ k5{ . pRr /Qmrfk x'G5 . /utdf lrgLsf] dfqf sd x'Fb} hfG5 . o;sf cltl/St ;dfhaf6 lt/:s[t eOG5 . kl/jf/df snx a9\5 . ljBfyL{ M ;/, xfd|f] ;dfhdf cfhef]ln s'ntdf nfUg] dflg;x¿sf] ;ª\Vof lbgk|ltlbg a9\b} uO/x]sf] 5 . s'ntaf6 6f9f /xg] afgLsf] ljsf; s;/L ug{ ;lsG5 < lzIfs M xf] afa', cfhef]ln xfd|f] ;dfhsf clwsf+z JolStx¿ ;fgf] pd]/df g} s'ntdf nfu]sf 5g\ . s'ntaf6 6f9f /xg] afgLsf] ljsf; ug{sf nflu ;fyLefOsf] bafadf gkg]{, c¿sf] nx}nx}df gnfUg], s'ntaf6 kg{] bL3{sfnLg c;/x¿af/] ;f]Rg], s'ntaf6 cfkm\gf] :jf:Yo, kl/jf/, 5f]/f5f]/L / ;dfhdf k/]sf] c;/sf af/]df :d/0f ug{], s'ntdf nfu]sf JolQmx¿sf] ;d"x;Fusf] ;DaGwaf6 6f9f /xg] ug'{k5{ . ljBfyL{ M xfd|f] ;dfhdf rf]/Lsf 36gfx¿ lbgk|ltlbg a9\b} uPsf ;dfrf/x¿ cfpg] u5{g\ . rf]/L eg]sf] s] xf] < lzIfs M dfnwgLn] yfxf gkfpg] u/L csf{sf] dfn;fdfg v';'Ss cfkm\gf] agfpg] sfdnfO{ rf]/L elgG5 . xfd|f] b]zdf dfn;fdfg, afnaflnsfb]lv af}l4s rf]/L;d]t x'g] u/]sf] kfOG5 . cGo ;dodf eGbf rf8kj{x¿df rf]/Lsf 36gf a9L x'g] u/]sf] kfOG5 . ljBfyL{ M ;/, rf]/L tyf 8s}tLaf6 s;/L hf]lug ;lsG5 . lzIfs M elgG5 lg, csf{nfO{ rf]/Lsf] cf/f]k nufpg'eGbf klxn] cfkm\gf] y}nLsf] d'v /fd|f];Fu aGb ug{'k5{ . rf]/Laf6 hf]lug xfdLn] cfkm\gf] dfn;fdfgsf] htg x'g] u/]/ /fVg'k5{ . cfkm" 3/df gePsf a]nfdf 3/df em\ofn9f]sfx¿ /fd|f];Fu aGb u/]/ alnof] tfNrf nufpg'k5{ . rf]/L ePdf t'?Gt k|x/LnfO{ va/ ug'{k5{ . rf]/L u/]sf] JolStsf] klxrfg ePdf lghnfO{ k|x/Lsf] lhDdf nufpg'k5{ .


93 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ ljBfyL{ M wGojfb ;/ Û ca d hfG5' . lzIfs M x'G5, ghfg]sf] s'/f ;f]Wg ltdLnfO{ ;w}F :jfut 5 . ljBfyL{ efOalxgLx¿ Û ;fdflhs ljs[lt tyf ;d:ofn] c;n ;dfh lgdf{0fdf cj/f]w u/]sf] x'G5 . o:tf ;d:ofx¿sf] lg/fs/0f ug{ xfdL ;a} ;r]t x'g'kb{5 . o;sf nflu ;dfhdf hgr]tgf km}nfpg], /f]huf/L l;h{gf ug{], sfg'gsf] kfng ug{] / cfk;L d]nldnfksf] ;+:sf/ ljsf; ug'{k5{ . hgr]tgf hufpg uLt, sljtf, gf6s, ¥ofnL h:tf sfo{qmdx¿sf] cfof]hgf ug{ ;lsG5 eg] ;dfhdf /x]sf a]/f]huf/ o'jfx¿nfO{ :j/f]huf/d"ns sfo{qmdx¿ ;~rfng u/]/ pgLx¿n] ;dfhdf ug{] c;fGble{s, c;fdflhs / cdof{lbt sfo{x¿df sdL Nofpg ;lsG5 . To;}u/L sfg'gsf] kfngf / d]nldnfksf] ;+:sf/ ljsf; u/L ;dfhdf x'g] 5'jf5't, bfOhf] k|yf, nfu' kbfy{ b'Jo{;gL, 3/]n' lx+;f, r]nLa]6L a]rlavg, rf]/L, 8s}tL h:tf ;d:of / ljs[ltx¿ sd ug{ ;lsG5 . lqmofsnfk s= tn lbOPsf lrqx¿sf] cWoog ug'{xf];\ / pQm lrqsf cfwf/df syf tof/ kf/L sIffsf ;fyLx¿nfO{ ;'gfpg'xf];\ . v= dfbs kbfy{sf] ;]jgaf6 x'g] xflggf]S;fgLsf] ;"rL agfO{ sIffdf k|bz{g ug'{xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – $ 94 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t u= dfbs kbfy{ k|of]ulj?4 ul/g] ljleGg gf/fx¿ n]lvPsf] kf]:6/, krf{ cflb agfO{ ljBfnodf k|bz{g ug'{xf];\ . 3= dfbs kbfy{sf] xflggf]S;fgL Pjd\ s'ntaf6 6f9f /xg] ;Gbe{ emNsg] uLt tof/ kf/L sIffdf ;'gfpg'xf];\ . ª= tnsf] ;dfrf/ cWoog u/L ;f]lwPsf k|Zgx¿sf] pQ/ n]Vg'xf];\ M rf]/L cftª\s sflGtk'/ !% ;fpg, kj{t s]xL lbgotf kmn]af; gu/kflnsfsf ljleGg :yfgdf rf]/L x'Fb} cfPsf] 5 . …xfdL /fte/ ;'t]sf 5}gf}+,Ú kmn]af;–# sf g/axfb'/ IfqLn] eg], …/fte/ slxn] stf, slxn] stf rf]/L eof] eGg] va/ cfO/x]sf] 5 .Ú b}lgsh;f] rf]/Lsf 36gf eO/x]kl5 ToxfFsf j8f cWoIfn] s6'jfn 3f]sfP/ :yfgLonfO{ ;r]t u/fPsf 5g\ . rf]/L u/]sf] ;d"xn] rf]g]{ xNnf rnfPkl5 ToxfF lbgx'F s6'jfn 3f]sfP/ ;j{;fwf/0fnfO{ ;r]t u/fOPsf] 5 . z+s/kf]v/Ljf;Ln] rf]/Ldf ;+nUgnfO{ kQf nufpg ;lqmo ;d"x u7g u/]sf 5g\ . lg/Gt/ 36gf ePsf] b'O{ ;ftf lalt;Sbf klg k|x/Ln] 36gfdf ;+nUg s;}nfO{ lgoGq0fdf lng ;s]sf] 5}g . rf]/L / tf]8kmf]8sf 36gf a9]kl5 o'jf, k|x/Lnufotsf] ;d"x agfP/ u:tL ug{ yflnPsf] 5 . pQm :yfgsf afl;Gbfx¿n] b}lgsh;f] /fte/ u:tL ug{ yfn]sf 5g\ . c_ ;dfhdf ljleGg k|sf/sf] rf]/L tyf 8s}tLsf sfo{af6 aRg ckgfpg'kg]{ pkfox¿sf] ;"rL tof/ kfg'{xf];\ . cf_ tkfO{Fsf] 3/df rf]/L8s}tL ePdf t'?Gt ug'{kg]{ sfo{x¿sf] ;"rL agfO{ sIffsf]7fdf 5nkmn ug'{xf];\ .


Click to View FlipBook Version