คู่มือการดำเนินงานการขับเคลื่อนการเตรียมความพร้อมรับการประเมินระดับนานาชาติ

คมู่ ือการดาเนินงาน

การขบั เคล่ือนการเตรยี มความพรอ้ ม
รบั การประเมินระดบั นานาชาติ

แผนการดาเนินงานระยะส้นั
ระหว่างเดือนพฤษภาคม-สิงหาคม 2565

ศูนย์ PISA สพฐ.
สานักทดสอบทางการศึกษา



คมู่ ือการดำ� เนนิ งาน

การขับเคลือ่ นการเตรยี มความพร้อม
รบั การประเมินระดับนานาชาติ
แผนการดำ� เนินงานระยะส้นั

ระหวา่ งเดือนพฤษภาคม-สิงหาคม 2565

ศนู ย์ PISA สพฐ.
ส�ำนกั ทดสอบทางการศกึ ษา

คมู่ อื การดำ� เนินงานการขบั เคลอ่ื นการเตรียมความพร้อมรบั การประเมนิ ระดับนานาชาติ
แผนการด�ำเนนิ งานระยะสั้น ระหว่างเดือนพฤษภาคม-สิงหาคม 2565

ปีทพ่ี ิมพ์ พ.ศ. 2565

จ�ำนวนพมิ พ ์ 300 เล่ม

จดั ทำ� โดย ศูนย์ PISA ส�ำนกั งานคณะกรรมการการศกึ ษาขัน้ พนื้ ฐาน

ส�ำนักทดสอบทางการศึกษา

กระทรวงศึกษาธิการ

พมิ พ์ที่ หา้ งหุน้ ส่วนจำ� กดั โรงพิมพอ์ กั ษรไทย (น.ส.พ.ฟ้าเมอื งไทย)

85-91 ซอยจรัญสนทิ วงศ์ 40 ถนนจรญั สนทิ วงศ์ แขวงบางยี่ขัน เขตบางพลดั

กรงุ เทพมหานคร 10700

โทร. 0-2424-4557 โทรสาร 0-2434-1062

คำ� นำ�

ส�ำนักงานคณะกรรมการการศึกษาข้ันพื้นฐานเข้าร่วมโปรแกรมประเมินสมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากล
(Programme for International Student Assessment หรอื PISA) มาตง้ั แต่ PISA 2000 จนถงึ ปจั จบุ นั PISA 2022
ริเร่ิมโดยองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (Organisation for Economic Co-operation
and Development หรือ OECD) มีวัตถุประสงค์เพ่ือประเมินคุณภาพของระบบการศึกษาของประเทศต่าง ๆ ใน
การเตรยี มความพรอ้ มใหเ้ ยาวชนมศี กั ยภาพหรอื ความสามารถพน้ื ฐานทจี่ ำ� เปน็ ตอ่ การดำ� รงชวี ติ ในโลกทมี่ กี ารเปลยี่ นแปลง
โดย PISA เนน้ การประเมนิ สมรรถนะของนกั เรยี นเกย่ี วกบั การประยกุ ตใ์ ชค้ วามรแู้ ละทกั ษะในชวี ติ จรงิ มากกวา่ การเรยี นรู้
ตามหลกั สตู รในโรงเรยี น ซึ่งปัจจุบนั นี้มปี ระเทศจากทวั่ โลกเข้ารว่ ม PISA มากกวา่ 80 ประเทศ
สำ� หรับ PISA 2022 ทจ่ี ะดำ� เนนิ การเก็บรวบรวมขอ้ มูลในเดือนสงิ หาคม พ.ศ. 2565 สำ� นักงานคณะกรรมการ
การศึกษาขั้นพื้นฐานจึงก�ำหนดแผนการด�ำเนินงานขับเคลื่อนการเตรียมความพร้อมรับการประเมินระดับนานาชาติ
เพอื่ ใหส้ ำ� นกั งานเขตพน้ื ทก่ี ารศกึ ษาทวั่ ประเทศมคี วามรคู้ วามเขา้ ใจในกระบวนการวจิ ยั ของโปรแกรมประเมนิ สมรรถนะ
นกั เรียนมาตรฐานสากล และตระหนกั ถึงความสำ� คัญของการเข้ารว่ มโปรแกรมการประเมนิ ระดบั นานาชาติ
ศูนย์ PISA สพฐ. เป็นหน่วยงานภายใต้สังกัดส�ำนักทดสอบทางการศึกษา มีบทบาทในการสื่อสาร
สร้างความเข้าใจและด�ำเนินการเตรียมความพร้อมรับการประเมินระดับนานาชาติให้กับหน่วยงานในสังกัดทุกระดับ
และเพ่ือเป็นการสร้างความเข้าใจถึงแนวทางการด�ำเนินงานการขับเคลื่อนการเตรียมความพร้อมรับการประเมิน
โปรแกรมการประเมินสมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากล 2022 หรือ PISA 2022 ให้กับหน่วยงานส่วนภูมิภาค
ระดบั สำ� นกั งานเขตพน้ื ทกี่ ารศกึ ษา ใหส้ ามารถสรา้ งความรคู้ วามเขา้ ใจเกยี่ วกบั ระเบยี บวธิ วี จิ ยั โปรแกรมประเมนิ สมรรถนะ
นักเรียนมาตรฐานสากล ตระหนักถึงความส�ำคัญ และเตรียมความพร้อมให้กับนักเรียนและสถานศึกษาในสังกัด
ได้อย่างถูกต้องและมีประสิทธิภาพ จึงได้จัดท�ำ “คู่มือการด�ำเนินงานการขับเคลื่อนการเตรียมความพร้อมรับการ
ประเมินระดับนานาชาติ เพอื่ สง่ เสรมิ การยกระดับความเปน็ เลิศดา้ นสมรรถนะความฉลาดรขู้ องนกั เรียนช้ันมัธยมศึกษา
แผนการดำ� เนินงานระยะสั้น ระหวา่ งเดือน พ.ค. - ส.ค. 2565” ข้ึน เพอ่ื ใหส้ �ำนกั งานเขตพ้ืนท่ีการศกึ ษาทุกแหง่ สามารถ
ดำ� เนนิ งานเตรยี มความพรอ้ มรบั การประเมนิ โปรแกรมประเมนิ สมรรถนะนกั เรยี นมาตรฐานสากล 2022 หรอื PISA 2022
ไดส้ อดคลอ้ งกับนโยบายและทิศทางการทำ� งานของสำ� นกั งานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพ้นื ฐานต่อไป

ผูอ้ ำ� นวยการส�ำนกั ทดสอบทางการศกึ ษา



สารบญั

หวั ข้อ หนา้

ค�ำนำ� 1
1
ส่วนที่ 1 บทน�ำ 2
3
ความส�ำคัญ 3
5
วตั ถปุ ระสงค ์ 5
7
เปา้ หมาย 9
9
กลมุ่ เป้าหมาย 11

ระยะเวลา 12

กรอบการด�ำเนนิ งาน 5 กิจกรรมหลกั 16

แนวทางการดำ� เนินงานการเตรียมความพร้อมรับการประเมินระดบั นานาชาต ิ 19
22
เงือ่ นไขความส�ำเร็จ
25
แนวทางการก�ำหนดปฏิทนิ การเตรยี มความพรอ้ มรบั การประเมนิ PISA 2022
27
สว่ นที่ 2 เสน้ ทางสกู่ ารยกคณุ ภาพผเู้ รียนเพือ่ เตรียมความพร้อมเข้าร่วมโปรแกรมประเมินสมรรถนะ

ผู้เรียนมาตรฐานสากล

กิจกรรมท่ี 1 การสือ่ สารสรา้ งความเขา้ ใจและตระหนักถงึ ความส�ำคญั

ของโปรแกรมประเมนิ สมรรถนะนกั เรียนมาตรฐานสากล

กิจกรรมที่ 2 การพฒั นาศักยภาพดา้ นการสรา้ งเคร่ืองมอื ประเมินความฉลาดรู้

ตามแนวทางการประเมนิ โปรแกรมประเมนิ สมรรถนะนกั เรียนมาตรฐานสากล

กิจกรรมท่ี 3 การพัฒนาทักษะการสอบดว้ ยคอมพวิ เตอร ์

กจิ กรรมที่ 4 การพัฒนาสมรรถนะความฉลาดร้ขู องผ้เู รยี นด้วยชุดฝกึ

ทักษะการคดิ แก้ปัญหา

กจิ กรรมท่ี 5 ติดตาม ประเมนิ ผล และตรวจเยย่ี มการดำ� เนินงาน

เตรียมความพรอ้ มรบั การประเมนิ

เอกสารอ้างอิง

สารบญั (ต่อ)

หวั ขอ้ หน้า

ภาคผนวก 29

ภาคผนวก ก สือ่ /เครอ่ื งมอื ในการขบั เคล่อื นสมรรถนะความฉลาดร ู้ 37
55
เพ่ือพร้อมรับการประเมนิ PISA 2022 71

ภาคผนวก ข ข้อมูลจากรายงานผลการประเมนิ PISA 2018 77
89
ภาคผนวก ค สาระหน้าร้เู กย่ี วกับ PISA 2022

ภาคผนวก ง ประกาศส�ำนักงานคณะกรรมการการศกึ ษาขัน้ พืน้ ฐาน

เรอื่ ง การเตรยี มความพร้อมสำ� หรับการประเมนิ ผลนักเรียน

รว่ มกับนานาชาติ (PISA) ปี 2022

ภาคผนวก จ กรอบโครงสรา้ งการประเมนิ ด้านคณิตศาสตร์ PISA 2018

คณะทำ� งาน

ส่วนที่ 1

บทนำ�

ความสำ� คญั

โปรแกรมประเมินสมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากล ริเร่ิมโดยองค์การเพ่ือความร่วมมือทางเศรษฐกิจ
และการพฒั นา (Organisation for Economic Co-Operation and Development หรือ OECD) มีวตั ถุประสงค์
เพื่อประเมินคุณภาพของระบบการศึกษาของประเทศต่าง ๆ ในการเตรียมความพร้อมให้เยาวชนมีศักยภาพ
หรือความสามารถพ้ืนฐานท่ีจ�ำเป็นต่อการด�ำรงชีวิตในโลกท่ีมีการเปลี่ยนแปลง โดย PISA เน้นการประเมินสมรรถนะ
ของนกั เรยี นเกย่ี วกบั การใชค้ วามรแู้ ละทกั ษะในชวี ติ จรงิ มากกวา่ การเรยี นรตู้ ามหลกั สตู รในโรงเรยี น ปจั จบุ นั นม้ี ปี ระเทศ
จากทว่ั โลกเข้ารว่ ม PISA มากกวา่ 80 ประเทศ
ประเทศไทยเข้าร่วม PISA ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2543 (PISA 2000) และด�ำเนินการต่อเน่ืองมาใน PISA 2003,
PISA 2006, PISA 2009 จนถึง PISA 2018 โดยจัดการประเมินต่อเน่ืองทุกสามปี ซึ่งขณะนี้อยู่ในช่วงด�ำเนินงาน
PISA 2022 โดยเน้นประเมินความฉลาดรู้ด้านคณิตศาสตร์และมีการประเมินเพ่ิมเติมด้านความคิดสร้างสรรค์
(Creative Thinking) ซ่ึงมีประเทศเข้าร่วมการประเมินจ�ำนวน 88 ประเทศ ขณะน้ีอยู่ระหว่างการเตรียมการส�ำหรับ
จดั สอบ PISA 2022 ซง่ึ ในกำ� หนดการ OECD กำ� หนดให้จดั สอบ PISA 2022 รอบทดลองใช้เครือ่ งมือ (Field Trial)
ในปี ค.ศ. 2021 จัดสอบรอบการวจิ ัยหลกั (Main Survey) ในปี ค.ศ. 2022 และประกาศผลการประเมินในปี ค.ศ. 2023
อยา่ งไรกต็ าม จากวกิ ฤตการณก์ ารแพรร่ ะบาดของโรคตดิ เชอ้ื ไวรสั โคโรนา 2019 (COVID-19) ไดส้ ง่ ผลกระทบ
ต่อการด�ำเนินงานส�ำหรับการประเมิน PISA ของประเทศต่าง ๆ ซ่ึงท�ำให้ประเทศส่วนใหญ่ยังไม่สามารถด�ำเนินการ
จัดสอบรอบทดลองภาคสนาม (Field Trial) ได้ เน่ืองจากมีการประกาศปิดโรงเรียนท่ัวประเทศ ท้ังนี้ ภายหลังจาก
การประชมุ สภาบรหิ ารของโปรแกรม PISA (PISA Governing Board หรอื PGB) ครง้ั ที่ 49 และการประชมุ คณะกรรมการ
ฅPISA Executive Group (EXG) ประเทศในกล่มุ สมาชิก OECD จ�ำนวน 37 ประเทศ และประเทศท่เี ปน็ สมาชกิ สมทบ
(Associate members) จ�ำนวน 2 ประเทศ ซ่ึงรวมท้ังประเทศไทยในฐานะสมาชิกสมทบ มีข้อสรุปร่วมกันว่าให้มี
การเล่ือนการด�ำเนินงาน PISA 2021 ออกไปเป็นระยะเวลา 1 ปี เพื่อประโยชน์สูงสุดต่อการพัฒนาเครื่องมือ
และการเก็บข้อมูลได้อย่างมีคุณภาพทัดเทียมกับรอบการประเมินท่ีผ่านมา จึงท�ำให้จะมีการจัดสอบรอบ Field Trial
ในปี ค.ศ.2021 และสอบรอบ Main Survey ในปี ค.ศ. 2022 ซึ่งตอ่ ไปรอบการประเมินดงั กล่าว จะเรยี กว่า PISA 2022
ส�ำหรบั ประเทศไทยการประเมิน PISA 2022 จะจัดสอบรอบ Main Survey ในเดือนสงิ หาคม 2565

คมู่ อื การดำ� เนินงานการขับเคลอ่ื นการเตรยี มความพร้อมรบั การประเมนิ ระดบั นานาชาติ 1
แผนการดำ� เนินงานระยะสัน้

ดงั นนั้ เพอ่ื เปน็ การนำ� ความรจู้ ากโปรแกรมประเมนิ สมรรถนะนกั เรยี นมาตรฐานสากล สกู่ ารเตรยี มความพรอ้ ม
ให้เยาวชนในการพัฒนาสมรรถนะการคดิ ขน้ั สงู ตามแนวทางการประเมิน PISA โดยเฉพาะกบั นกั เรยี นระดับมธั ยมศึกษา
ตอนตน้ ศนู ย์ PISA สพฐ. จงึ มเี ปา้ หมายพฒั นาบคุ ลากรทางการศกึ ษาใหม้ คี วามรคู้ วามเขา้ ใจประเดน็ ทา้ ทายทน่ี านาชาติ
ให้ความส�ำคัญในการเตรียมความพร้อมเยาวชนโลก อาทิ การให้เหตุผลทางคณิตศาสตร์ การใช้ข้อมูลวิทยาศาสตร์
เพ่ือการตัดสินใจเรื่องสิ่งแวดล้อม และการอ่านในโลกดิจิทัล เป็นต้น ให้สามารถส่งเสริม สนับสนุน และให้ค�ำปรึกษา
กระบวนการพฒั นาสมรรถนะการคิดข้นั สูงของผ้เู รียนได้
ในการนี้ ส�ำนักงานคณะกรรมการการศึกษาข้ันพ้ืนฐาน โดยศูนย์ PISA สพฐ. ด�ำเนินการขับเคล่ือนแผน
การเตรียมความพร้อม เพื่อยกระดับผลการประเมิน PISA 2022 ส�ำหรับเขตพ้ืนท่ีการศึกษาและสถานศึกษา โดยขอ
ให้ส�ำนักงานเขตพื้นท่ีการศึกษาและสถานศึกษา ท�ำความเข้าใจคู่มือการด�ำเนินงานการขับเคล่ือนการเตรียม
ความพรอ้ มรบั การประเมนิ ระดบั นานาชาติ เพอื่ สง่ เสรมิ การยกระดบั ความเปน็ เลศิ ดา้ นสมรรถนะความฉลาดรขู้ องนกั เรยี น
ช้ันมัธยมศกึ ษา และดำ� เนินการตามคูม่ อื ดงั กลา่ วเพื่อให้เป็นไปตามวตั ถปุ ระสงคท์ ีก่ �ำหนดไว้

วตั ถุประสงค์

คู่มือการด�ำเนินงานการขับเคล่ือนการเตรียมความพร้อมรับการประเมินระดับนานาชาติ (แผนการด�ำเนินงาน
ระยะสั้น ระหว่าง พฤษภาคม - กันยายน 2565) มีวัตถุประสงค์เพื่อ ให้หน่วยงานทางการศึกษาทุกระดับ
มแี นวทางการดำ� เนนิ งานเพอื่ นำ� ไปวางแผนเตรยี มความพรอ้ มรบั การประเมนิ ระดบั นานาชาตใิ หก้ บั นกั เรยี น
ในสงั กัดสูก่ ารยกระดบั ผลการประเมนิ PISA 2022

2 คมู่ ือการด�ำเนินงานการขับเคล่ือนการเตรยี มความพรอ้ มรับการประเมนิ ระดับนานาชาติ
แผนการด�ำเนนิ งานระยะสัน้

เป้าหมาย

1. ศกึ ษานเิ ทศกม์ แี นวทางและกระบวนการสง่ เสรมิ สนบั สนนุ ใหส้ ถานศกึ ษามคี วามรคู้ วามเขา้ ใจและตระหนกั
ถึงความส�ำคัญของการเขา้ ร่วมโปรแกรมประเมนิ สมรรถนะนักเรยี นมาตรฐานสากล
2. ผบู้ รหิ ารสถานศกึ ษามแี นวทางการสง่ เสรมิ สนบั สนนุ ใหค้ รผู สู้ อนจดั กจิ กรรมการเตรยี มความพรอ้ มรบั การ
ประเมนิ โปรแกรมประเมนิ สมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากลสกู่ ารพัฒนาสมรรถนะความฉลาดรู้
3. ครผู สู้ อนสามารถปรบั เปลยี่ นกระบวนการเรยี นการสอนและประยกุ ตใ์ ชเ้ ครอ่ื งมอื ประเมนิ ผลความฉลาดรู้
ตามแนวทางประเมนิ PISA จากสือ่ และเครอื่ งมอื ตา่ ง ๆ ของส�ำนกั ทดสอบทางการศึกษา และหนว่ ยงานอน่ื ท่ีเก่ยี วข้อง
ได้ เพือ่ เตรยี มความพร้อมนกั เรยี นเขา้ รว่ มโปรแกรมประเมินสมรรถนะนักเรยี นมาตรฐานสากล
4. นักเรียนช้ันมัธยมศึกษาได้รับการยกระดับสมรรถนะการคิดขั้นสูงตระหนักและมุ่งมั่นต้ังใจในการเข้ารับ
การเตรยี มความพรอ้ มรบั การประเมนิ โปรแกรมประเมินสมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากล

กลุ่มเป้าหมาย

กรอบการประเมนิ PISA 2022 ท่จี ะดำ� เนินการเก็บรวบรวมขอ้ มลู ในเดอื นสิงหาคม พ.ศ. 2565 นักเรยี นกล่มุ
เปา้ หมายคือ นกั เรียนอายุ 15 ปี ทีเ่ กิดตง้ั แต่วันท่ี 1 พฤษภาคม 2549 ถงึ 30 เมษายน 2550 ดงั นน้ั เพื่อใหเ้ กิดการขบั
เคล่อื นที่ชัดเจน สามารถแบ่งกล่มุ เป้าหมายเฉพาะออกเป็น 2 กลุ่มดังน้ี

กลมุ่ 1 ระดับส�ำนกั งานเขตพนื้ ท่กี ารศกึ ษา

1.1 ผู้อ�ำนวยการเขตพื้นท่ีการศึกษา : ผู้อ�ำนวยการเขตพ้ืนท่ีการศึกษาก�ำหนดทิศทาง กลยุทธ์ และ
กรอบการด�ำเนินงานใหศ้ ึกษานิเทศกแ์ ละสถานศึกษาในสงั กัดมีความพร้อมรบั การประเมนิ โปรแกรมประเมินสมรรถนะ
นักเรียนมาตรฐานสากล และส่งเสริมสนับสนุน รวมแก้ปัญหา ให้การด�ำเนินงานของบุคลากรในสังกัดทุกระดับเป็นไป
ตามแผนทีก่ ำ� หนดไว้
1.2 รองผู้อ�ำนวยการเขตพื้นท่กี ารศึกษา : รองผู้อำ� นวยการเขตพื้นท่กี ารศกึ ษาสามารถบริหารจัดการงาน
และสร้างความเข้าใจอันดีเก่ียวกับการด�ำเนินงานท้ังกับบุคลากรในเขตพ้ืนท่ีการศึกษาและสถานศึกษาที่เก่ียวข้องจาก
หลาย ๆ ฝา่ ยใหส้ ามารถทำ� งานรว่ มกันได้อยา่ งมปี ระสิทธิภาพ รวมทง้ั กำ� กบั ติดตามการด�ำเนินงานท้ังในระดับเขตพน้ื ท่ี
การศกึ ษาและสถานศกึ ษาให้เป็นไปตามเป้าหมายทกี่ ำ� หนดไว้อยา่ งมีประสทิ ธภิ าพ
1.3 ศกึ ษานเิ ทศก์ : ศกึ ษานเิ ทศก์ คือ บคุ คลส�ำคญั ทจี่ ะรว่ มวางแผนตดิ ตาม และร่วมสง่ สนับสนุนวางแผน
การพัฒนาสมรรถนะความฉลาดรู้ของนักเรียนตามองค์ความรู้ ตลอดจนร่วมติดตาม สนับสนุนให้การด�ำเนินงานของ
สถานศึกษามีประสทิ ธภิ าพ และชว่ ยเหลือ ให้ค�ำแนะน�ำกับครแู ตล่ ะกลุม่ สาระการเรียนรไู้ ด้อย่างถูกต้อง

คู่มือการดำ� เนนิ งานการขบั เคลอื่ นการเตรียมความพร้อมรับการประเมนิ ระดบั นานาชาติ 3
แผนการดำ� เนินงานระยะสนั้

กลุ่ม 2 ระดบั สถานศกึ ษาท่เี ปดิ สอนชนั้ มธั ยมศกึ ษา

2.1 ผู้อ�ำนวยการสถานศึกษา : ผู้อ�ำนวยการสถานศึกษาถือเป็นบุคลากรที่ส�ำคัญในการร่วมขับเคล่ือน
แผนการเตรียมความพร้อมรับการประเมินระดับนานาชาติของสถานศึกษาที่จะสามารถช่วยส่งเสริม สนับสนุน เพื่อ
การบรหิ ารจดั การทงั้ ดา้ นงบประมาณ ดา้ นเวลา และบคุ ลากรสนบั สนนุ และกำ� หนดทศิ ทางการทำ� งานอยา่ งเปน็ รปู ธรรม
ของสถานศกึ ษาไดช้ ดั เจนมากขึ้น รวมถึงยังสามารถมสี ่วนร่วมในการติดตาม ดูแล และชว่ ยเหลือครผู ้สู อนให้ด�ำเนนิ การ
ตามแผนให้เปน็ ไปตามเป้าหมายท่ีกำ� หนดไวร้ ่วมกนั
2.2 รองผู้อ�ำนวยการสถานศึกษา : รองผู้อ�ำนวยการสถานศึกษา สามารถร่วมวางแผนเพ่ือสนับสนุน
การด�ำเนินงานที่ขับเคล่ือนงานด้านการพัฒนาสมรรถนะความฉลาดรู้ของนักเรียน การสอบที่ใช้ทักษะคอมพิวเตอร์
ให้สามารถจัดกิจกรรมขับเคลื่อนตั้งแต่ในระดับห้องเรียน นอกห้องเรียน หรือแม้แต่นอกเวลาเรียน นอกสถานศึกษา
ที่ได้วางแผนไว้ส�ำเร็จลุล่วง รวมทั้งให้ค�ำปรึกษากับครูผู้สอนในการพัฒนากิจกรรมให้สามารถขับเคลื่อนการเตรียม
ความพร้อมรับการประเมินให้กับนักเรียนทุกคนได้อย่างมีประสิทธิภาพ และร่วมก�ำกับติดตามและประเมินผล
การด�ำเนินงานเป็นระยะอย่างตอ่ เนือ่ ง
2.3 ผสู้ อนระดบั มธั ยมศกึ ษา : ครผู สู้ อนถอื เปน็ กลมุ่ เปา้ หมายทจ่ี ะเปน็ กลไกสำ� คญั ในการขบั เคลอ่ื นแผนการ
เตรียมความพร้อมรับการประเมนิ PISA 2022 ใหเ้ กดิ ประสทิ ธผิ ลขน้ึ ในระดับชั้นเรยี น ดงั น้นั ครผู สู้ อนระดบั มธั ยมศึกษา
ที่รับผิดชอบการสอนในกลุ่มสาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์ กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ และกลุ่มสาระการเรียนรู้
ภาษาไทย จะเปน็ บคุ คลทดี่ ำ� เนนิ การยกระดบั สมรรถนะความฉลาดรตู้ ามแนวทางการประเมนิ โปรแกรมประเมนิ สมรรถนะ
นักเรยี นมาตรฐานสากล และทักษะการสอบด้วยคอมพิวเตอร์ให้เกดิ กับผูเ้ รยี นตามเป้าหมายที่ก�ำหนดไว้
2.4 นกั เรียนระดบั ช้นั มธั ยมศกึ ษาตอนตน้ : นกั เรยี นถือเปน็ กลมุ่ เปา้ หมายเฉพาะทจี่ ะต้องไดร้ ับการฝกึ ฝน
สมรรถนะตามแนวทางการประเมิน PISA อย่างต่อเน่ืองตลอดภาคเรียนท่ี 1 ปีการศึกษา 2565 ผ่านการเข้าใช้ระบบ
PISA Style Online Testing แบบฝึกทักษะการคิดแก้ปัญหา ที่พัฒนาขึ้นโดยศูนย์ PISA สพฐ. และกิจกรรมอื่น ๆ
ทเ่ี หมาะสมกบั บรบิ ทของสถานศึกษาแต่ละแหง่

4 ค่มู อื การด�ำเนนิ งานการขับเคล่อื นการเตรยี มความพรอ้ มรับการประเมินระดบั นานาชาติ
แผนการดำ� เนนิ งานระยะส้ัน

ระยะเวลา

ส�ำนักงานเขตพื้นท่ีการศึกษาทุกแห่งและสถานศึกษาท่ีเปิดสอนระดับมัธยมศึกษาด�ำเนินการเตรียม
ความพรอ้ มรบั การประเมนิ ระดบั นานาชาติระหวา่ งเดอื นพฤษภาคม-กนั ยายน2565ตามคมู่ อื การดำ� เนนิ งานการขบั เคลอื่ น
การเตรียมความพร้อมรับการประเมินระดับนานาชาติ (แผนการด�ำเนินงานระยะสั้น ระหว่าง พฤษภาคม - กันยายน
2565 )

กรอบการดำ� เนนิ งาน 5 กจิ กรรมหลัก

ส�ำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาและสถานศึกษาสามารถปรับเปลี่ยนการด�ำเนินงานตามกรอบการด�ำเนินการนี้
ไดต้ ามความเหมาะสม ประกอบด้วยกรอบการดำ� เนนิ งานภายใต้ 5 กิจกรรมหลัก ดังต่อไปน้ี

กจิ กรรมท่ี 1 การส่ือสารสร้างความเข้าใจและตระหนักถึงความส�ำคัญของโปรแกรมประเมิน
สมรรถนะนกั เรยี นมาตรฐานสากล

เปน็ กจิ กรรมทมี่ งุ่ ใหผ้ มู้ สี ว่ นเกย่ี วขอ้ งมคี วามรคู้ วามเขา้ ใจถงึ ประโยชนข์ องการนำ� ขอ้ มลู จากโปรแกรมประเมนิ
สมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากลไปใช้เพ่ือการพัฒนาระบบการศึกษาของประเทศและการได้มาซ่ึงข้อมูลที่สอดคล้อง
กับความสามารถท่ีแท้จริงของนักเรียนที่เข้าร่วมเป็นกลุ่มตัวอย่างเกิดความมุ่งม่ันต้ังใจในการท�ำข้อสอบอย่างเต็ม
ความสามารถ

กจิ กรรมท่ี 2 การพัฒนาศักยภาพด้านการสร้างเครื่องมือประเมินความฉลาดรู้ตามแนวทาง
การประเมินโปรแกรมประเมินสมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากล

OECD พัฒนาเครื่องมือประเมินความฉลาดรู้มาอย่างต่อเนื่องตลอด 20 ปี ต้ังแต่เร่ิมโปรแกรมวิจัย ท�ำให้
เครื่องมือประเมินความฉลาดรู้ของโปรแกรมประเมินสมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากลมีลักษณะเฉพาะซึ่งเป็นข้อสอบ
ที่ถูกจัดเป็นกลุ่มตามเรื่องราวหรือประเด็นต่าง ๆ ที่น่าสนใจ ท่ีมีเน้ือหาเชื่อมโยงกับชีวิตจริง โดยข้อค�ำถามในข้อสอบ
มุ่งให้นักเรียนประยุกต์ใช้ความรู้และทักษะในวิชาหลักท่ีได้เรียนรู้ไปใช้ในชีวิตจริง ซ่ึงมีสมรรถนะในการวิเคราะห์
การใหเ้ หตผุ ล และการสอ่ื สารอยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ โดยสามารถระบสุ าระหลกั ตคี วาม ประเมนิ นอกจากนี้ ยงั มสี มรรถนะ
การแก้ปัญหาในสถานการณ์ต่าง ๆ ที่ครูผู้สอนควรมีความรู้ความเข้าใจเก่ียวกับลักษณะข้อค�ำถามที่มุ่งประเมินระดับ
สมรรถนะที่แตกต่างกัน เพื่อให้สามารถพัฒนาสมรรถนะความฉลาดรู้ของนักเรียนได้อย่างถูกต้องตามระดับการพัฒนา
สมรรถนะ

คมู่ อื การดำ� เนินงานการขับเคลื่อนการเตรยี มความพร้อมรับการประเมนิ ระดับนานาชาติ 5
แผนการด�ำเนินงานระยะสัน้

กิจกรรมที่ 3 การพฒั นาทักษะการสอบด้วยคอมพวิ เตอร์

โปรแกรมประเมินสมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากล รอบการประเมิน พ.ศ. 2559 (PISA 2015) เป็นรอบ
การประเมินแรกทไ่ี ด้ด�ำเนินการสอบด้วยคอมพวิ เตอร์ส่วนบุคคล (Personal Computer : PC) ซึ่งมอี ุปกรณท์ น่ี ักเรยี น
ต้องใช้ในการสอบ คือ มอนิเตอร์ การพิมพ์ค�ำตอบโดยใช้แป้นพิมพ์ และเมาส์ รวมท้ังทักษะทางเทคโนโลยีท่ีนักเรียน
ต้องใชใ้ นการสอบ เชน่ คลิก ลาก วาง สัญลกั ษณต์ า่ ง ๆ บนหนา้ จอ เชน่ ลูกศร นาฬกิ าจับเวลา เครอ่ื งคิดเลข เปน็ ตน้
ทำ� ให้ผู้สอบทไ่ี มค่ ุน้ ชนิ กับอปุ กรณ์และทักษะดงั กล่าวขา้ งตน้ ไม่สามารถทำ� ข้อสอบไดอ้ ย่างเต็มที่ มผี ลต่อเวลาในการทำ�
แบบทดสอบ จึงมีความจำ� เปน็ ตอ้ งใหผ้ ูส้ อบควรไดร้ ับการฝกึ ฝนการสอบดว้ ยคอมพวิ เตอร์อยา่ งตอ่ เน่อื ง

กิจกรรมที่ 4 การพัฒนาสมรรถนะความฉลาดรู้ของผูเ้ รยี นด้วยชดุ ฝกึ ทักษะการคิดแกป้ ัญหา

แบบฝึกทักษะการแก้ปัญหาตามแนวทางการประเมินของ PISA ท้ังความฉลาดรู้ด้านการอ่าน ความฉลาดรู้
ดา้ นคณติ ศาสตร์ และความฉลาดรู้ด้านวิทยาศาสตรจ์ ัดทำ� ขึน้ เพ่ือใหค้ รผู สู้ อนระดบั มธั ยมศกึ ษาใชเ้ ป็นเคร่ืองมอื ในการ
พฒั นาผเู้ รยี นใหม้ ศี กั ยภาพตามกรอบการประเมนิ ของ PISA ทไี่ มเ่ นน้ เพอ่ื การพจิ ารณาวา่ นกั เรยี นรู้ หรอื จำ� เนอ้ื หาทเี่ รยี น
ไปแล้วได้หรือไม่ แต่เป็นแบบฝึกทักษะท่ีเน้นทักษะการเช่ือมโยงความรู้ท่ีนักเรียนได้เรียน ในห้องเรียนกับสถานการณ์
ท่ีก�ำหนดให้ในรูปแบบต่าง ๆ ซึ่งครูผู้สอนควรน�ำแบบฝึกทักษะน้ีไปใช้ควบคู่กับการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ได้อย่าง
ตอ่ เน่อื ง สม่�ำเสมอ

กจิ กรรมที่ 5 ตดิ ตาม ประเมนิ ผล และตรวจเยยี่ มการดำ� เนนิ งานเตรยี มความพรอ้ มรบั การประเมนิ

การด�ำเนินงานตามแผนการขับเคลื่อนการเตรียมความพร้อมรับการประเมินโปรแกรมประเมินสมรรถนะ
นักเรียนมาตรฐานสากลของหน่วยงานทางการศึกษาทุกระดับ มีความเหมือนและแตกต่างกันไปตามบริบทของ
แต่ละแห่ง ท�ำให้หน่วยงานต้นสังกัดควรดูแล ร่วมคิด ร่วมแก้ปัญหา และมีส่วนร่วมในการท�ำให้แผนงานเป็นไปตาม
เปา้ หมายท่วี างไว้ ด้วยการก�ำกับ ตดิ ตาม และตรวจเยีย่ มในรูปแบบต่าง ๆ อย่างตอ่ เนอ่ื ง

6 คมู่ ือการด�ำเนนิ งานการขบั เคลือ่ นการเตรยี มความพร้อมรบั การประเมินระดบั นานาชาติ
แผนการดำ� เนนิ งานระยะสน้ั

แนวทางการดำ� เนินงานการเตรยี มความพร้อมรับการประเมนิ ระดับนานาชาติ

เพือ่ ให้การเตรียมความพรอ้ มรับการประเมิน PISA 2022 ให้กบั นกั เรยี นกลุ่มเป้าหมายเปน็ ไปตามเป้าหมาย
ที่ก�ำหนดไว้ตามกรอบการดำ� เนนิ งานที่กล่าวไว้ขา้ งต้น ส�ำนักทดสอบทางการศกึ ษา โดยศนู ย์ PISA สพฐ. จงึ มีรูปแบบ
การเตรยี มความพร้อมรับการประเมิน PISA 2022 ทห่ี น่วยงานทางการศกึ ษาทุกระดับสามารถน�ำไปปรบั ใช้ ดังนี้

รปู แบบการเตรยี มความพรอ้ มรับการประเมิน PISA 2022

ภาพที่ 1 รปู แบบการเตรยี มความพรอ้ มรับการประเมนิ PISA 2022

จากรูปแบบการเตรียมความพรอ้ มดังกล่าว มรี ายละเอียดดงั ต่อไปน้ี
ก�ำหนดกลุ่มเป้าหมายเฉพาะ : ส�ำหรับรอบการประเมิน PISA 2022 ที่จะด�ำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูล
ในเดือนสิงหาคม 2565 นักเรียนกลุ่มเป้าหมาย คือ นักเรียนอายุ 15 ปี ท่ีเกิดต้ังแต่วันท่ี 1 มิถุนายน 2549 ถึง
30 พฤษภาคม 2550 ดังนั้น เพื่อให้เกิดการขับเคลื่อนท่ีชัดเจน หน่วยงานทางการศึกษาต้องวิเคราะห์กลุ่มเป้าหมาย
ที่เก่ียวข้องการด�ำเนินงานตามแผนงาน ในทุกระดับไม่ว่าจะเป็นระดับเขตพ้ืนที่การศึกษา ระดับสถานศึกษา
ระดับชั้นเรยี น ทีม่ สี ว่ นเกี่ยวข้องกับการดำ� เนินงานเตรยี มความพรอ้ มรบั การประเมิน PISA 2022

คู่มอื การดำ� เนินงานการขบั เคล่อื นการเตรียมความพร้อมรบั การประเมินระดบั นานาชาติ 7
แผนการดำ� เนินงานระยะส้นั

สร้างความรู้ ความเข้าใจ และการใช้แหล่งข้อมูล : การด�ำเนินการเตรียมความพร้อมรับการประเมิน
PISA 2022 จะด�ำเนนิ การเปน็ ไปตามเป้าหมายมากน้อยเพยี งใด สิง่ ส�ำคญั อยา่ งหนึ่ง คือ การสรา้ งความรู้ ความเขา้ ใจ
ให้กับบุคคลที่เกี่ยวข้องทั้งโดยตรงและโดยอ้อม เพื่อให้สามารถส่งเสริม สนับสนุนได้อย่างถูกต้อง เหมาะสม และเห็น
ความส�ำคัญของการเข้าร่วม PISA 2022 และการเตรียมความพร้อมดังกล่าว บุคลากรท่ีเก่ียวข้อง อาทิเช่น บุคลากร
ที่เกี่ยวข้องโดยตรง คอื ครผู ้สู อนระดบั มัธยมศกึ ษาตอนต้นทร่ี บั ผิดชอบกลุม่ สาระการเรยี นรูค้ ณติ ศาสตร์ วิทยาศาสตร์
และภาษาไทย ดงั นั้น ศกึ ษานิเทศก์ควรด�ำเนินการจัดประชมุ เพ่อื วตั ถปุ ระสงค์สำ� คญั ดังน้ี
1. สรา้ งความรู้ ความเข้าใจกระบวนการคิดแก้ปัญหาตามแนวทางการประเมนิ PISA เพือ่ ครูผู้สอนสามารถ
น�ำไปประยุกต์ใช้ในกระบวนการจัดการเรียนรู้ และการให้ข้อมูลป้อนกลับอันมีประโยชน์ต่อการพัฒนาสมรรถนะ
การคิดแก้ปัญหากบั ผู้เรียนกลมุ่ เป้าหมาย
2. สามารถใชส้ อื่ หรอื เครอ่ื งมอื สง่ เสรมิ สมรรถนะการคดิ แกป้ ญั หาตามแนว PISA ทศ่ี นู ย์ PISA สพฐ.จดั เตรยี ม
ไว้ใหเ้ กิดประสทิ ธิภาพสูงสุด
3. สามารถน�ำนักเรียนเข้าใช้ระบบ PISA-Style Online Testing อย่างต่อเนื่องตลอดปีการศึกษา และ
ติดตามการเขา้ ใจงานระบบของผเู้ รียนได้
บคุ ลากรทีเ่ กีย่ วขอ้ งโดยออ้ ม ไดแ้ ก่ ผูอ้ ำ� นวยการโรงเรยี น ครวู ชิ าการ และศกึ ษานเิ ทศก์ทเี่ ก่ียวขอ้ ง อนั จะเป็น
กลไกส�ำคัญในการสนับสนุนการบริหารจัดการภายในสถานศึกษา เช่น ตารางการเข้าใช้ห้องคอมพิวเตอร์ การจัดสรร
เวลาข้ามชัน้ เรยี นหรอื ข้ามกลุม่ สาระการเรยี นรู้ การส่งเสริมการใช้เคร่อื งมือฝึกสมรรถนะตา่ ง ๆ การนเิ ทศภายใน การ
สนบั สนนุ พสั ด/ุ อปุ กรณท์ จ่ี ำ� เปน็ เปน็ ตน้ ศกึ ษานเิ ทศกจ์ งึ ตอ้ งชแ้ี จงเพอื่ สรา้ งความตระหนกั และขอความรว่ มมอื และการ
สนับสนุนการขับเคลือ่ นแผนการเตรียมความพร้อมรับการประเมนิ PISA 2022 บรู ณาการในการประชมุ ของสำ� นกั งาน
เขตพืน้ ทีก่ ารศึกษา
รว่ มคิด รว่ มวางแผน : ผูม้ สี ่วนได้สว่ นเสียทก่ี ล่าวมาแลว้ ขา้ งตน้ สามารถร่วมคดิ รว่ มวางแผนการขับเคล่ือน
ในระดับสถานศึกษาในการเตรียมความพรอ้ มรับการประเมนิ PISA 2022 เนอื่ งจากบริบท ขอ้ จำ� กัดของนกั เรยี น บริบท
ของสถานศกึ ษาแตล่ ะแหง่ มคี วามแตกตา่ งกนั ดงั นนั้ การรบั ฟงั ความคดิ เหน็ การแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ จะทำ� ใหก้ ารดำ� เนนิ งาน
เหมาะสม และมคี วามเป็นไปได้ในทางปฏิบตั ิมากทีส่ ุด
ขับเคลื่อนแผนสู่การปฏิบัติ : เป้าหมายความส�ำเร็จของแผนการขับเคล่ือนการเตรียมความพร้อมรับ
การประเมิน PISA 2022 คือ ผู้เรียนกลุ่มเป้าหมายเฉพาะระดับช้ันมัธยมศึกษาตอนต้นได้รับการฝึกฝนสมรรถนะ
ความฉลาดรู้ ผ่านสื่อ/เคร่ืองมือที่พัฒนาขึ้นโดย ศูนย์ PISA สพฐ. และเครื่องมืออ่ืน ๆ ของ PISA Thailand
ซ่ึงสถานศกึ ษาถอื เป็นหน่วยงานท่สี ำ� คัญในการขบั เคลอ่ื นแผนสู่การปฏบิ ตั ิในระดบั ชั้นเรยี น ซ่งึ แตล่ ะแหง่ อาจมีแนวทาง
ทแ่ี ตกตา่ งกนั ได้เพ่อื ให้สอดคลอ้ งกับบริบท อาทิ จำ� นวนนกั เรยี นตอ่ หอ้ ง จ�ำนวนหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารคอมพิวเตอร์ การบรหิ าร
จดั การเวลา เปน็ ต้น

8 คมู่ ือการด�ำเนนิ งานการขบั เคล่ือนการเตรยี มความพรอ้ มรบั การประเมนิ ระดับนานาชาติ
แผนการด�ำเนินงานระยะสัน้

การติดตาม นิเทศ : ศกึ ษานิเทศก์ หรือแมแ้ ต่ ผอู้ �ำนวยการโรงเรียน หวั หนา้ ฝ่ายวชิ าการ สามารถมีสว่ นรว่ ม
ในการกำ� กับ นเิ ทศ ตดิ ตาม ความก้าวหนา้ ตามแผนเปน็ ระยะ ๆ โดยผ่านเครือขา่ ยกลไกการติดตามและนเิ ทศการศกึ ษา
ทีม่ อี ยู่ในเขตพ้ืนทกี่ ารศึกษา ทัง้ แบบเป็นทางการ และไมเ่ ปน็ ทางการ
ประเมินผล : ศกึ ษานิเทศกส์ รุปผลการตดิ ตาม นิเทศ รายงานผลการด�ำเนนิ งาน สรุปจุดเดน่ จุดทค่ี วรพัฒนา
หรอื ขอ้ เสนอแนะตอ่ ตน้ สงั กดั ในดา้ นงบประมาณ ดา้ นกจิ กรรมเตรยี มความพรอ้ ม ดา้ นจำ� นวนนกั เรยี นทไี่ ดร้ บั การพฒั นา
สมรรถนะจากสื่อ/เครื่องมอื จากศนู ย์ PISA สพฐ.

เง่ือนไขความส�ำเรจ็

1. ผู้อ�ำนวยการส�ำนักงานเขตพ้ืนท่ีการศึกษาและผู้อ�ำนวยการสถานศึกษามีความตระหนักและเห็นความ
สำ� คัญของการยกระดบั คุณภาพการศกึ ษาจากการเขา้ รว่ มโปรแกรมประเมินสมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากล
2. การบริหารแผนงานแบบมีส่วนร่วม เปิดโอกาสให้บุคลากรท่ีเกี่ยวข้องหลากหลายฝ่ายได้ร่วมคิด ร่วมท�ำ
รว่ มประเมินผล และพฒั นาแผนงานและปรับปรงุ ให้ดขี ึ้น
3. ครูและบุคลากรในสถานศกึ ษาต้องได้รบั การพัฒนาและสร้างความรู้ความเข้าใจเก่ยี วกบั การใชเ้ ครือ่ งมือ/
ส่ือการพัฒนาสมรรถนะความฉลาดรู้ของส�ำนักทดสอบทางการศึกษาในการพัฒนาความฉลาดรู้ของนักเรียนในระดับ
ห้องเรยี น

แนวทางการกำ� หนดปฏิทินการเตรียมความพร้อมรับการประเมิน PISA 2022

เพื่อให้การท�ำงานของหน่วยงานทางการศึกษาต่าง ๆ เป็นไปในทิศทางเดียวกันและช่วงเวลาท่ีสอดคล้อง
กันอันจะส่งผลให้การด�ำเนินงานมีประสิทธิภาพย่ิงข้ึน จึงก�ำหนดกรอบปฏิทินการเตรียมความพร้อมรับการประเมิน
PISA 2022 ให้กบั หน่วยงานนำ� ไปวางแผนการทำ� งาน โดยใชส้ ญั ลกั ษณด์ งั น้ี

การด�ำเนนิ งานของสำ� นักงานคณะกรรมการการศกึ ษาข้ันพน้ื ฐาน

การดำ� เนนิ งานของส�ำนักงานเขตพนื้ ทก่ี ารศกึ ษา

การด�ำเนินงานของสถานศึกษาระดับมธั ยมศกึ ษา

ค่มู ือการดำ� เนนิ งานการขบั เคลือ่ นการเตรียมความพรอ้ มรบั การประเมินระดับนานาชาติ 9
แผนการด�ำเนินงานระยะส้ัน

ตารางปฏิทนิ กรอบการเตรียมความพรอ้ มรบั การประเมิน PISA 2022 ของหนว่ ยงานทางการศกึ ษาตา่ ง ๆ

พ.ศ. 2565

การดำ� เนนิ งาน พฤษภาคม มิถนุ ายน กรกฎาคม สิงหาคม ก.ย.
1234 1234 1234 23
1 4

พัฒนาแนวทางการขับ
เคลื่อนการเตรยี มความ
พรอ้ มรบั การประเมิน
PISA 2022

วางแผนงาน/กิจกรรม/
โครงการเพ่ือขบั เคลือ่ น
การเตรยี มความพรอ้ มรบั
การประเมนิ PISA 2022
ให้กลับกลุ่มเปา้ หมาย
แกนนำ� ระดับสถานศึกษา
ในสังกดั

ขับเคล่อื นกิจกรรมการ
เตรยี มความพร้อมรับ
การประเมนิ ฯ ระดับ
สถานศึกษา

ก�ำกับ ติดตาม และ
ประเมนิ แผนการ
ขบั เคลอ่ื นระดับ
สถานศึกษา

สร้างความตระหนักต่อ
กลุม่ เปา้ หมายเฉพาะ
PISA 2022

ดำ� เนนิ กิจกรรมเตรยี ม
ความพรอ้ ม

สรุปและรายงานผล
การดำ� เนนิ งาน

10 คู่มอื การด�ำเนนิ งานการขับเคล่ือนการเตรียมความพร้อมรบั การประเมนิ ระดับนานาชาติ
แผนการดำ� เนนิ งานระยะสนั้

ส่วนท่ี 2

เส้นทางส่กู ารยกคุณภาพผเู้ รยี น
เพอ่ื เตรยี มความพรอ้ มเข้าร่วมโปรแกรมประเมินสมรรถนะผูเ้ รยี นมาตรฐานสากล

จากการศกึ ษารปู แบบกจิ กรรมการเตรียมความพรอ้ มรับการประเมิน PISA 2018 ช่วงระยะเวลา 3 เดอื นกอ่ น
มีการจัดสอบ และไม่ขัดต่อมาตรฐานการวิจัยของโปรแกรมประเมินสมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากล มีกิจกรรม
5 กจิ กรรมสำ� คญั ทส่ี ำ� นกั งานเขตพนื้ ทกี่ ารศกึ ษาและสถานศกึ ษาสามารถนำ� ไปประยกุ ตใ์ ชเ้ พอ่ื ดำ� เนนิ การยกระดบั คณุ ภาพ
ผู้เรียนเพื่อเตรียมความพร้อมเข้าร่วมโปรแกรมประเมินสมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากล ทั้งนี้ หน่วยงานจะด�ำเนิน
กจิ กรรมภายใตก้ ารดำ� เนนิ งานโครงการเดยี วกนั หรอื บรู ณาการกบั โครงการอน่ื ๆ กข็ นึ้ อยกู่ บั ความเหมาะสมและบรบิ ท
ของหนว่ ยงานท่แี ตกตา่ งกัน โดย 5 กจิ กรรมดงั กล่าว ประกอบดว้ ย



โดยมรี ายละเอยี ดทง้ั 5 กิจกรรม ดังตอ่ ไปน้ี

คู่มอื การดำ� เนนิ งานการขับเคลอ่ื นการเตรยี มความพร้อมรบั การประเมินระดบั นานาชาติ 11
แผนการดำ� เนนิ งานระยะสนั้

กจิ กรรมที่ 1 การสอื่ สารสรา้ งความเขา้ ใจและตระหนกั ถงึ ความสำ� คญั ของโปรแกรมประเมนิ
สมรรถนะนักเรยี นมาตรฐานสากล

1.1 หลักการและเหตผุ ล
ส�ำหรับประเทศไทยได้เข้าร่วมการประเมิน PISA มาต้ังแต่รอบแรกในฐานะประเทศร่วมการประเมิน
(Partner Countries) และเข้าร่วมอย่างต่อเน่ืองจนถึงปัจจุบัน ท้ังนี้เม่ือวันท่ี 16 สิงหาคม 2562 ประเทศไทยได้ยกระดับ
สถานะเปน็ สมาชิกสมทบ (Associate Member) ในสภาบรหิ าร (Governing Board) ของโปรแกรม PISA ซึ่งท�ำให้
ประเทศไทยมีบทบาทมากขึ้นในการร่วมวางแผนด�ำเนินงานกับ OECD และให้ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายต่อการบริหาร
งานโปรแกรม PISA โดยมี สสวท. ท�ำหน้าท่เี ป็นศนู ยแ์ หง่ ชาติ (National Center) ในการด�ำเนนิ งานด้านกระบวนการ
วิจยั เปน็ หลกั และใหข้ อ้ มูลเชงิ นโยบายทไ่ี ด้ จากผลการประเมิน PISA แกห่ น่วยงานทเ่ี กีย่ วขอ้ งเพ่ือใช้เป็นแนวทางในการ
จัดการศึกษาและยกระดบั คณุ ภาพการศกึ ษาตอ่ ไป
เป้าหมายหลักของการประเมนิ ผล PISA คอื การให้ขอ้ มลู แก่ระดบั นโยบายของ ประเทศ ทเ่ี ขา้ รว่ มการ
ประเมิน PISA จงึ มกี ารเชื่อมโยงผลการเรยี นรูก้ ับขอ้ มูลดา้ นภมู ิหลงั ของนักเรียน เจตคตติ ่อการเรยี น และปจั จยั ส�ำคัญ
ท่ีส่งผลกระทบต่อการเรียนรู้ ทั้งปัจจัยทางโรงเรียนและนอกโรงเรียน เพ่ือให้ภาพความแตกต่างของนักเรียนชัดเจนขึ้น
พร้อมทั้งระบปุ จั จัยและลักษณะของ นักเรียน และโรงเรียนทีม่ ผี ลการประเมินสูง ท�ำให้คะแนน PISA ถูกนำ� ไปใช้เปน็ ตัว
ชวี้ ัดความสำ� เร็จของการพฒั นาประเทศในมติ ิต่าง ๆ มากมาย อาทิ
ตัวชี้วัดศักยภาพการแข่งขันทางเศรษฐกิจด้วยคะแนน PISA สามารถสะท้อนคุณภาพของระบบ
การศึกษาของประเทศนั้น ๆ จึงสามารถฉายภาพคุณภาพของเยาวชน หากประเทศน้ันมีเยาวชน ท่ีมีคุณภาพ จะบ่งบอกถึง
อนาคตของประเทศได้ว่า ในอนาคตของการท�ำงานหรือในระบบเศรษฐกจิ จะมีคนทำ� งานท่มี อี งคค์ วามรูท้ ีจ่ ะขับเคลอื่ น
ประเทศต่อไปในอนาคตได้ PISA ไม่ได้สนใจแต่เรื่องของการท่ีจะจัดล�ำดับประเทศเพื่อเปรียบเทียบคุณภาพระบบ
การศึกษาแต่มีการท�ำวิจัยเพิ่มเติมโดยการเก็บข้อมูลจากแบบสอบถาม ไม่ว่าจะเป็นสภาพบริบทของนักเรียน สถานะ
ทางสังคม การศึกษาของพ่อแม่ หรือว่าทรัพยากรการเรียนรู้ เพราะฉะน้ันข้อมูลเหล่านี้จะสามารถน�ำมาใช้ประโยชน์
ในการวางแผนนโยบาย เพื่อที่จะพัฒนาประเทศ เช่นในเรื่องการกระจายงบประมาณ การเสริมในส่ิงที่ขาดเพื่อให้เด็ก
สามารถเขา้ ถงึ แหล่งเรยี นรู้น้นั ๆ เพอื่ ลดความเหลื่อมลำ้� ทางการศึกษา
ดังนั้น จึงมีหน่วยงานทั้งในระดับชาติและระดับนานาชาติ น�ำคะแนน PISA ไปใช้เป็น ตัวช้ีวัดหนึ่งใน
การชบี้ ง่ ศักยภาพในการแข่งขนั ทางเศรษฐกจิ เชน่ สถาบนั IMD ทีด่ �ำเนนิ การจัดอันดับ ความสามารถในการแขง่ ขันของ
ประเทศตา่ ง ๆ รวม 63 ประเทศ และเผยแพร่ในรายงาน The World Competitiveness Yearbook (WCY) และ
ตวั ชวี้ ดั ในรายงาน The Global Competitiveness Report 20 ของสภาเศรษฐกิจโลก (World Economic Forum
: WEF)

12 คมู่ อื การด�ำเนนิ งานการขับเคลื่อนการเตรียมความพร้อมรับการประเมินระดับนานาชาติ
แผนการด�ำเนนิ งานระยะสน้ั

ทำ� ใหห้ นว่ ยงานทเ่ี กยี่ วขอ้ งกบั การเขา้ รว่ มโปรแกรมการประเมนิ สมรรถนะนกั เรยี นมาตรฐานสากล หรอื
PISA ควรมคี วามรู้ ความเขา้ ใจทถี่ กู ต้อง เห็นความส�ำคญั ของข้อมลู จากรายงานผลการประเมิน PISA และมุ่งมัน่ ตงั้ ใจ
ในการเข้าร่วมโปรแกรมวิจัย ด้วยการสร้างความตระหนักให้กับบุคลากรทางการศึกษาทุกระดับที่มีส่วนเก่ียวข้องเห็น
ถึงความส�ำคัญของโปรแกรม รวมท้ังส่งต่อไปยังนักเรียนกลุ่มตัวอย่างท่ีจะใช้ ศักยภาพอย่างเต็มความสามารถในการ
ท�ำขอ้ สอบทกุ ขอ้ อย่างเตม็ ทเ่ี พื่อให้คะแนน PISA สะทอ้ นคณุ ภาพ การศกึ ษาที่แท้จริง
1.2 กลุ่มเปา้ หมาย
กล่มุ ที่ 1 กลุ่มเป้าหมายระดับส�ำนักงานเขตพื้นท่ีการศึกษา ได้แก่ ผู้อ�ำนวยการส�ำนักงาน เขตพ้ืนท่ี
การศกึ ษา รองผู้อำ� นวยการสำ� นกั งานเขตพนื้ ที่การศกึ ษา และศึกษานเิ ทศก์
กลุ่มท่ี 2 กลมุ่ เปา้ หมายระดบั สถานศกึ ษา ไดแ้ ก่ ผอู้ ำ� นวยการสถานศกึ ษา รองผอู้ ำ� นวยการ สถานศกึ ษา
ครผู สู้ อน และนักเรียน
1.3 รปู แบบการด�ำเนนิ งาน

หน่วยงาน กลมุ่ เป้าหมาย รูปแบบการดำ� เนินงาน ช่วงเวลาดำ� เนิน
ด�ำเนินการ กิจกรรม
สพฐ. ศึกษานิเทศก์ จัดประชุมออนไลน์ใหก้ ับกลุม่ เปา้ หมายทกุ แห่งให้มี
ความรู้ ความเข้าใจ และตระหนกั ถึงความส�ำคัญของ ชว่ งเดือน
ส�ำนกั งานเขต พฤษภาคม
พื้นทีก่ ารศึกษา ผูอ้ �ำนวยการสถาน โปรแกรมการประเมนิ สมรรถนะนักเรยี นมาตรฐาน ชว่ งตน้ เดอื น
ศึกษา สากล กรกฎาคม
สถานศึกษา ชว่ งปลายเดือน
ผูอ้ �ำนวยการ 1. จัดประชมุ ออนไลน์ให้กับกลมุ่ เปา้ หมายทกุ แหง่ พฤษภาคม
สถานศึกษาและ ให้มคี วามรู้ ความเขา้ ใจ และตระหนักถงึ ความ
ครูผูส้ อน ส�ำคญั ของโปรแกรมการประเมนิ สมรรถนะนกั เรยี น ช่วงต้นเดอื น
มาตรฐานสากล มิถนุ ายน
2. นำ� เสนอขอ้ มูลคะแนน PISA ของไทย และการนำ�
คะแนน PISA เป็นตวั ช้ีวดั ศกั ยภาพการแขง่ ขนั ทาง
เศรษฐกิจของหนว่ ยงานระดบั นานาชาติ
3. ระดมสมองเพอ่ื วเิ คราะห์ปัจจัยทส่ี ่งผลต่อการ
พฒั นาสมรรถนะความฉลาดรู้ของนกั เรยี นในบรบิ ท
ต่าง ๆ และแนวทางการยกระดบั คะแนน PISA

ครผู ู้สอนและ 1. จดั ประชมุ ใหก้ ับกล่มุ เปา้ หมายทุกแหง่ ให้มคี วามรู้
นักเรยี นทุกคนใน ความเข้าใจ และตระหนักถึงความส�ำคญั ของ
ระดบั ชั้นมัธยม โปรแกรมการประเมนิ สมรรถนะนักเรียนมาตรฐาน
สากล

ค่มู อื การดำ� เนนิ งานการขับเคลอ่ื นการเตรียมความพร้อมรับการประเมินระดบั นานาชาติ 13
แผนการดำ� เนินงานระยะส้นั

หนว่ ยงาน กลุม่ เป้าหมาย รูปแบบการด�ำเนินงาน ชว่ งเวลาดำ� เนิน
ด�ำเนินการ กิจกรรม

2. น�ำเสนอขอ้ มูลคะแนน PISA ของไทย และการน�ำ
คะแนน PISA เปน็ ตวั ช้วี ัดศักยภาพการแข่งขันทาง
เศรษฐกิจของหนว่ ยงานระดบั นานาชาติ
3. ระดมสมองเพื่อวเิ คราะห์ปจั จัยท่ีสง่ ผลตอ่ การ
พัฒนาสมรรถนะความฉลาดรูข้ องนักเรียนในบริบท
ต่าง ๆ และแนวทางการยกระดบั คะแนน PISA

นกั เรียนกลุ่มเป้า 1. กิจกรรมเตรยี มความพรอ้ มแบบเขม้ เพอ่ื สร้างความ ช่วงตน้ เดือน
หมายเฉพาะ PISA ตระหนักและเหน็ ถงึ ความสำ� คัญของบทบาทของ กรกฎาคม
2022 การเป็นกลุม่ ตวั อยา่ งในการเขา้ รับการประเมนิ PISA

2022 มตี อ่ ผลกระทบต่อการเพม่ิ ศักยภาพทางการ
แข่งขันของประเทศ
2. กจิ กรรมสง่ เสริมขวัญก�ำลังใจและเสรมิ แรงทางบวก
กับกลมุ่ เป้าหมายใหม้ งุ่ มน่ั ตั้งใจในการเขา้ ร่วมการ
ประเมนิ PISA 2022 อยา่ งเต็มความสามารถ

1.4 โครงสรา้ งเนื้อหา สอื่ เอกสาร แหล่งศึกษา

โครงสรา้ งเนอ้ื หา เอกสาร/สอื่ /แหล่งศกึ ษา

โปรแกรมประเมนิ สมรรถนะนกั เรียนมาตรฐานสากล คลิป How dose PISA work
www.youtube.com/watch?v=y1IJfkW9hso&t=55s

ผลการประเมนิ PISA 2018 นักเรียนไทยวยั 15 ปี รแู้ ละ
ท�ำอะไรได้บ้าง

สมรรถนะการศึกษาไทยในเวทสี ากลโลก ปี 2563
(IMD2020)

14 ค่มู ือการดำ� เนินงานการขับเคลื่อนการเตรียมความพร้อมรบั การประเมินระดบั นานาชาติ
แผนการด�ำเนนิ งานระยะสนั้

โครงสรา้ งเนื้อหา เอกสาร/สอ่ื /แหลง่ ศึกษา
มองสถติ ิและตัวชี้วัดทางการศกึ ษาไทย

ผลการประเมิน PISA 2018 การอา่ น คณิตศาสตร์ และ
วิทยาศาสตร์ ฉบับสมบูรณ์

Focus ประเด็นจาก PISA https : //pisathailand.ipst.ac.th/issues/
เอกสารในภาคผนวก ง หน้า 65
ประกาศ สพฐ. เรอื่ ง การเตรยี มความพร้อมส�ำหรบั การ
ประเมินผลนักเรียนรว่ มกับนานาชาติ (PISA) ปี 2022

1.5 เงือ่ นไขความส�ำเร็จ
1.5.1 วางแผนกระบวนการท�ำงานแบบมีสว่ นร่วมกับประเด็นท้าทายของการพฒั นาคณุ ภาพการศึกษา
ไทยอย่างสร้างสรรค์
1.5.2 ความตระหนักถึงการเป็นผู้มีส่วนได้ส่วนเสียของการพัฒนาคุณภาพของผู้เรียนสู่การด�ำเนินชีวิต
บนโลกความจรงิ และความซบั ซ้อนของสถานการณ์แหง่ อนาคต

ค่มู ือการดำ� เนินงานการขบั เคลอ่ื นการเตรียมความพรอ้ มรบั การประเมนิ ระดับนานาชาติ 15
แผนการดำ� เนินงานระยะส้นั

กจิ กรรมท่ี 2 การพัฒนาศักยภาพด้านการสร้างเครื่องมือประเมินความฉลาดรู้ตามแนวทาง
การประเมนิ โปรแกรมประเมินสมรรถนะนกั เรียนมาตรฐานสากล

2.1 หลกั การและเหตผุ ล
องคก์ ารเพ่อื ความรว่ มมือทางเศรษฐกจิ และการพัฒนา (Organisation for Economic Co-operation
and Development หรือ OECD) ด�ำเนินโปรแกรมประเมินสมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากล (Programme for
International Student Assessment หรอื PISA) ซงึ่ มีวัตถปุ ระสงค์เพ่อื ประเมินคณุ ภาพ ของระบบการศึกษาในการ
เตรยี มความพรอ้ มใหป้ ระชาชนมี ศกั ยภาพหรอื ความสามารถพนื้ ฐานทจี่ ำ� เปน็ ตอ่ การดำ� รงชวี ติ ในโลกทม่ี กี ารเปลยี่ นแปลง
โดย PISA เน้นการประเมิน สมรรถนะของนกั เรยี น เกีย่ วกับการใชค้ วามรแู้ ละทกั ษะในชีวติ จริงมากกว่าการเรียนรูต้ าม
หลักสูตรในโรงเรียน หรือเรียกว่า “ความฉลาดรู้” (Literacy) ได้แก่ ความฉลาดรู้ด้านการอ่าน (Reading Literacy)
ความฉลาดรู้ ด้านคณติ ศาสตร์ (Mathematical Literacy) และความฉลาดรู้ดา้ นวิทยาศาสตร์ (Scientific Literacy)
การประเมนิ นักเรียนจะวดั ทั้ง 3 ดา้ น ดงั กลา่ วไปพรอ้ มกัน
ลกั ษณะข้อสอบของ PISA มกี ารพฒั นามาอย่างตอ่ เนอ่ื งต้ังแต่ PISA 2000 จนถึง PISA 2018 เพ่ือให้งาน
วจิ ัยมีขอ้ มูลท่ีสะท้อนคณุ ภาพของระบบการศึกษาอย่างแท้จริง ท�ำให้ขอ้ สอบ PISA มคี วามน่าสนใจและท้ายทาย โดยมี
หลากหลายสถานการณ์ในชีวิตจริงใหน้ กั เรยี นอ่าน แตล่ ะสถานการณอ์ าจมีหลายค�ำถามและหลากหลายรูปแบบในการ
ตอบค�ำถาม เช่น เลือกตอบ เขียนตอบส้ัน ๆ และเขียนอธิบายในการประเมินที่ผ่านมา นักเรียนจะท�ำข้อสอบในเล่ม
แบบทดสอบ
และจากการท่ี OECD พฒั นาเคร่อื งเคร่อื งมอื ประเมินความฉลาดรมู้ าอยา่ งตอ่ เน่อื งตลอด 20 ปี ตัง้ แต่
เรม่ิ โปรแกรมวจิ ยั ทำ� ใหเ้ ครอื่ งมอื ประเมนิ ความฉลาดรขู้ องโปรแกรมประเมนิ สมรรถนะนกั เรยี นมาตรฐานสากลมลี กั ษณะ
เฉพาะ ซึ่งเป็นข้อสอบที่ถูกจัดเป็นกลุ่ม ตามเร่ืองราว หรือประเด็นต่าง ๆ ที่น่าสนใจ ที่มีเน้ือหาเช่ือมโยงกับชีวิตจริง
โดยขอ้ คำ� ถามในขอ้ สอบมงุ่ ใหน้ กั เรยี นประยกุ ตใ์ ชค้ วามรู้ และทกั ษะในวชิ าหลกั ทไี่ ดเ้ รยี นรไู้ ปใชใ้ นชวี ติ จรงิ ซง่ึ มสี มรรถนะ
ในการวเิ คราะห์ การใหเ้ หตผุ ล และการสอื่ สารอยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ โดยสามารถระบสุ าระหลกั ตคี วาม ประเมนิ นอกจากนี้
ยังมีสมรรถนะการแก้ปัญหาในสถานการณ์ต่าง ๆ ดงั น้ัน การประเมินของ PISA ไมเ่ พียงแค่ตรวจสอบ เพือ่ ให้แนใ่ จวา่
นักเรียนท่ีใกล้จบการศึกษาภาคบังคับสามารถน�ำสิ่งที่เรียนรู้มาใช้ได้หรือไม่ หากต้องการรู้ด้วยว่านักเรียนจะสามารถ
ขยายความรู้จากสิ่งที่ได้เรียนมาและสามารถใช้ความรู้น้ัน ๆ ในสถานการณ์ใหม่ ๆ ที่ไม่คุ้นเคยท้ังในโรงเรียนและนอก
โรงเรียนไดม้ ากนอ้ ยเพียงใด วิธคี ิดแบบนี้สะทอ้ นความเป็นจรงิ ว่า เศรษฐกจิ สมัยใหม่มไิ ด้ให้ผลตอบแทนแก่ปัจเจกชนวา่
เขารู้อะไรแต่ใหแ้ กค่ นท่ีรวู้ ่าจะทำ� อะไรได้บา้ ง จากสง่ิ ทไ่ี ดร้ ้มู า

16 คมู่ ือการด�ำเนินงานการขับเคลือ่ นการเตรียมความพร้อมรบั การประเมินระดบั นานาชาติ
แผนการดำ� เนินงานระยะส้ัน

ดังนั้น ครูผู้สอน จึงควรได้รับการพัฒาให้มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับลักษณะข้อสอบและข้อค�ำถาม
ท่ีสะท้อนสมรรถนะความฉลาดรู้ และมุ่งประเมินระดับสมรรถนะที่แตกต่างกันได้ของผู้เรียนจากการท�ำข้อสอบ สู่การ
ประยุกต์ใช้เคร่ืองมือประเมินความฉลาดรู้ที่มีมาตรฐานจากหน่วยงานระดับประเทศและนานาชาติน�ำไปสู่การใช้ข้อมูล
สารสนเทศจากการประเมินไปวิเคราะห์จุดเด่นและจุดท่ีควรพัฒนาของผู้เรียน และน�ำไปใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด
ในด้านอ่ืน ๆ ตอ่ ไป
2.2 กลุม่ เปา้ หมาย
กลมุ่ ที่ 1 กลมุ่ เปา้ หมายระดบั สำ� นกั งานเขตพ้ืนทก่ี ารศกึ ษา ไดแ้ ก่ ศึกษานเิ ทศก์
กลุ่มท่ี 2 กล่มุ เป้าหมายระดบั สถานศึกษา ไดแ้ ก่ ครูผู้สอน
2.3 รปู แบบการด�ำเนนิ งาน

หน่วยงาน กลุ่มเป้าหมาย รปู แบบการดำ� เนนิ งาน ชว่ งเวลาด�ำเนิน
ด�ำเนินการ กจิ กรรม

สพฐ. ศกึ ษานเิ ทศก์และ 1. พฒั นาชดุ การเรียนรดู้ ้วยตนเองแบบออนไลน์ PISA ตน้ เดือน

ครูแกนน�ำ E-Learning เมษายน

2. พฒั นาบุคลากรแกนนำ� เข้ารบั การเรยี นรู้ดว้ ยตนเอง

แบบออนไลน์ PISA E-Learning

สำ� นักงานเขตพื้นที่ ครแู กนน�ำ ขยายผลองค์ความรู้การสรา้ งขอ้ สอบตามแนวทางการ ตลอดเดือน
การศกึ ษา
ประเมนิ PISA ส่บู คุ ลากรในสังกดั ใหม้ คี วามรเู้ บือ้ งตน้ พฤษภาคม-

เกี่ยวกบั การสร้างข้อสอบ PISA มิถนุ ายน

สถานศกึ ษา ครูกล่มุ สาระฯ 1. PLC ด้านการวัดและประเมินผลสมรรถนะความ ปลายเดอื น
พฤษภาคม-
คณติ ศาสตร์ ฉลาดรูต้ ามแนวทางการประเมิน PISA มิถุนายน

วิทยาศาสตร์ และ 2. จดั ประชุมเชิงปฏิบัติการพฒั นาศกั ยภาพดา้ น เดือนมิถุนายน

ภาษาไทย การวดั และประเมนิ ผลสมรรถนะความฉลาดร้ตู าม

แนวทางการประเมิน PISA

ครูในโรงเรยี นกลุม่ พฒั นาบุคลากรกลุ่มเปา้ หมายเฉพาะ PISA 2022
เปา้ หมายเฉพาะ เข้ารบั การเรียนรู้ดว้ ยตนเองแบบออนไลน์ PISA
PISA 2022 E-Learning






คมู่ อื การด�ำเนินงานการขับเคล่ือนการเตรยี มความพรอ้ มรับการประเมนิ ระดบั นานาชาติ 17
แผนการดำ� เนินงานระยะส้ัน

2.4 โครงสรา้ งเนือ้ หา สื่อ เอกสาร แหลง่ ศกึ ษา เอกสาร/ส่ือ/แหลง่ ศกึ ษา

โครงสรา้ งเนือ้ หา
วิธีการสมัครเขา้ ใช้งานระบบ PISA E-Learning

www.youtube.com/
watch?v=o5LFmOupsds&t=14s

ระบบ PISA E-Learning https : //pisae-learning.pisacenterobec.org
โมดูลท่ี 1 การดำ� เนินงานโปรแกรมการประเมิน
สมรรถนะนกั เรยี นมาตรฐานสากล
โมดลู ท่ี 2 กรอบการประเมินความฉลาดรู้
โมดูลท่ี 3 การสร้างเครื่องมอื ประเมนิ ความฉลาดรู้
ตอนท่ี 1 ลักษณะเฉพาะของเครือ่ งมือประเมนิ
ตอนที่ 2 การสร้างขอ้ ค�ำถามและเกณฑ์การใหค้ ะแนน


2.5 เงือ่ นไขความส�ำเรจ็
2.5.1 วางแผนกระบวนการท�ำงานแบบมีส่วนร่วมกับประเด็นท้าทายของการพัฒนาคุณภาพ
การศกึ ษาไทยอยา่ งสร้างสรรค์
2.5.2 ความตระหนักถึงการเป็นผู้มีส่วนได้ส่วนเสียของการพัฒนาคุณภาพของผู้เรียนสู่การด�ำเนินชีวิต
บนโลกความจรงิ และความซับซ้อนของสถานการณ์แห่งอนาคต

18 คู่มือการด�ำเนนิ งานการขับเคล่อื นการเตรียมความพร้อมรับการประเมนิ ระดับนานาชาติ
แผนการด�ำเนินงานระยะสั้น

กิจกรรมท่ี 3 การพัฒนาทักษะการสอบดว้ ยคอมพวิ เตอร์

3.1 หลักการและเหตุผล
ขอ้ สอบของ PISA ประเมนิ สมรรถนะที่เรียกวา่ ความฉลาดรู้ (Literacy) ใน 3 ดา้ น ไดแ้ ก่ ความฉลาดรู้
ด้านการอ่าน (Reading Literacy) ความฉลาดรู้ด้านคณิตศาสตร์ (Mathematical Literacy) และความฉลาดรู้ด้าน
วทิ ยาศาสตร์ (Scientific Literacy) โดยในการประเมนิ ตงั้ แตค่ ร้งั แรกจนถึง PISA 2012 นักเรยี นจะท�ำข้อสอบในเล่ม
แบบทดสอบ (Paper Based Assessment หรือ PBA) แต่ส�ำหรับ PISA 2015 เป็นคร้ังแรกท่ีจัดให้มีการสอบด้วย
คอมพวิ เตอร์ Computer-Based Assessment หรอื CBA เตม็ รปู แบบ โดยการคลกิ พิมพค์ �ำตอบ ใช้เมาส์ลากและ
วางคำ� ตอบ หรอื คลกิ เลอื กคำ� ตอบจากรายการทกี่ ำ� หนดให้ อกี ทงั้ ขอ้ สอบยงั จำ� ลองสถานการณท์ เ่ี กย่ี วขอ้ งกบั เทคโนโลยี
ที่นักเรียนต้องใช้ทักษะทางเทคโนโลยีมาประกอบการหาค�ำตอบ อาทิ เว็บไซต์ โปรแกรมการค�ำนวณท่ีนักเรียนต้องมี
ความรูเ้ กย่ี วกับสัญลกั ษณ์ทางเทคโนโลยเี บือ้ งต้น
เนือ่ งดว้ ยจากการศกึ ษาวิจยั ผลการประเมิน PISA 2015 เปน็ ตน้ มา ท่ีจดั ให้มกี ารสอบด้วยคอมพวิ เตอร์
(Computer-Based Assessment หรือ CBA) พบว่า นักเรียนไทยขาดทักษะการสอบด้วยการใช้คอมพิวเตอร์ และ
ถึงแม้จะมีการสร้างความเข้าใจถึงวิธีตอบข้อสอบ แต่นักเรียนยังขาดการฝึกฝนจนเกิดทักษะความช�ำนาญ และเพ่ือลด
ความคลาดเคล่ือนของผลการประเมนิ PISA สำ� นักทดสอบทางการศึกษาจงึ เห็นควรใหน้ ักเรยี นกลมุ่ เป้าหมายไดพ้ ฒั นา
ทกั ษะการสอบด้วยคอมพวิ เตอร์อย่างตอ่ เน่ือง จึงพัฒนาระบบคลังข้อสอบออนไลน์ ทช่ี อ่ื PISA-Style Online Testing
โดยเปน็ ระบบการวดั สมรรถนะความฉลาดรผู้ า่ นระบบออนไลน์ เปดิ ใหบ้ รกิ ารใหผ้ เู้ รยี นและบคุ คลทวั่ ไปสามารถเขา้ ถงึ ได้
กวา้ งขวางท่ัวประเทศ โดยระบบประกอบด้วยขอ้ สอบตามแนวทางการประเมนิ PISA ท้งั 3 ด้าน ที่มีจำ� นวนไมน่ อ้ ยกวา่
300 ข้อ มาเกบ็ ไวเ้ ปน็ คลังขอ้ สอบ และใชเ้ ทคโนโลยปี ญั ญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence) ในส่วนของการตรวจ
ผลข้อสอบ รองรับการตรวจหลากหลายแนวข้อสอบ ท�ำงานได้อย่างรวดเร็ว เหมาะสมกับจ�ำนวนผู้สอบจ�ำนวนมาก
และระบบจะท�ำข้อสอบแบบจัดชุดระบบจะท�ำการสุ่มชุดข้อสอบท่ีประกอบด้วยข้อสอบคณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์และ
การอา่ น และนักเรียนสามารถท�ำการทดสอบไดท้ กุ ทท่ี กุ เวลา ตามแต่ความสะดวกของผสู้ อบแตล่ ะคน โดยสามารถใชไ้ ด้
กับคอมพวิ เตอร์ แทบเลต็ และสมารท์ โฟน
3.2 กลมุ่ เป้าหมาย
นักเรยี นช้นั มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 3 และ มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 4 ทุกคนไดร้ ับการฝึกฝนทกั ษะการสอบดว้ ยคอมพวิ เตอร์
อยา่ งต่อเน่ือง

คู่มือการดำ� เนนิ งานการขับเคล่ือนการเตรียมความพรอ้ มรับการประเมนิ ระดับนานาชาติ 19
แผนการดำ� เนนิ งานระยะสน้ั

3.3 รูปแบบการด�ำเนินงาน

หนว่ ยงาน กลุ่มเปา้ หมาย รูปแบบการด�ำเนนิ งาน ชว่ งเวลาดำ� เนนิ
ดำ� เนนิ การ กจิ กรรม

สพฐ. ผู้ดูแลระบบระดบั - เผยแพรค่ ่มู อื การเขา้ ใช้งานระบบ มนี าคม
ส�ำนักงานเขตพ้ืนท่ี - จดั ประชุมเชิงปฏิบัติการแบบออนไลน์
พฤษภาคม
การศึกษา

ส�ำนักงานเขต ผดู้ ูแลระบบระดับ - เผยแพร่ค่มู อื การเขา้ ใช้งานระบบ
พ้นื ท่ีการศกึ ษา สถานศกึ ษา - จัดประชมุ เชิงปฏิบตั ิการแบบออนไลน์

สถานศึกษา นร.ชน้ั ม.3 และ - อบรมการเขา้ ใช้งานระบบ PISA Style Online มถิ ุนายน-สงิ หาคม
ม.4 ทุกคน Testing
- ตดิ ตามการเขา้ ใช้งานระบบฯ ของนักเรยี น
อยา่ งตอ่ เน่อื ง
- น�ำผลประเมนิ จากแบบรายงานฯ นำ� มาพฒั นา
สมรรถนะความฉลาดรู้ของผู้เรียนต่อไป


3.4 โครงสร้างเนือ้ หา ส่ือ เอกสาร แหล่งศึกษา

โครงสรา้ งเนื้อหา เอกสาร/ส่อื /แหลง่ ศกึ ษา

การใชง้ าน
ระบบ “PISA Style” ของผดู้ แู ลระบบ
ระดบั ตา่ ง ๆ

การสร้างบญั ชีผูใ้ ชง้ านใหม่ ประเภท คลปิ ช้แี จงข้นั ตอนการสรา้ งบญั ชผี ูใ้ ช้งานใหม่ประเภทนกั เรียน
นกั เรียน
ของ ระบบ PISA-STYLE ONLINE
TESTING

www.youtube.com/watch?v=TU5VSlrUBBw&t=25s

20 คมู่ อื การด�ำเนนิ งานการขบั เคลอ่ื นการเตรียมความพรอ้ มรบั การประเมินระดับนานาชาติ
แผนการดำ� เนนิ งานระยะส้ัน

3.5 เงือ่ นไขความส�ำเรจ็
3.5.1 ความพร้อมของระบบ อนิ เตอรเ์ นต็ ของสถานศกึ ษา ทีส่ ามารถใหบ้ รกิ ารไดท้ ่ัวถึง
3.5.2 การบรหิ ารจดั การเวลาเพอ่ื อำ� นวยความสะดวกใหก้ บั นกั เรยี นกลมุ่ เปา้ หมายทจ่ี ะเขา้ ใชค้ อมพวิ เตอร์
ส่วนบุคคล (Personal Computer) ในการเข้าสอบผ่านระบบ PISA-Style Online Testing
3.5.3 ความคล่องแคลว่ ในการใชแ้ ป้นพิมพ์ (Keyboard) และ เมาส์ (Mouse)

คมู่ ือการดำ� เนนิ งานการขับเคลอื่ นการเตรยี มความพร้อมรบั การประเมนิ ระดบั นานาชาติ 21
แผนการด�ำเนินงานระยะสั้น

กจิ กรรมท่ี 4 การพฒั นาสมรรถนะความฉลาดรขู้ องผเู้ รยี นดว้ ยชดุ ฝกึ ทกั ษะการคดิ แกป้ ญั หา

4.1 หลักการและเหตผุ ล
ตามที่ OECD ดำ� เนนิ การประเมนิ คณุ ภาพระบบการศกึ ษาผา่ นการวจิ ยั ดว้ ยโปรแกรมประเมนิ สมรรถนะ
นกั เรยี นมาตรฐานสากล (Programme for International Student Assessment : PISA) ซงึ่ มวี ตั ถปุ ระสงคเ์ พอ่ื ประเมนิ
คณุ ภาพของระบบการจดั การศกึ ษาของประเทศ สมาชกิ และประเทศรว่ มโครงการโดย PISA ประเมนิ ความสามารถในการ
ใชค้ วามรู้และทักษะของนกั เรยี นทมี่ ีอายุ 15 ปคี รอบคลุม ใน 3 ด้าน คอื ความฉลาดรดู้ า้ นการอ่าน (Reading Literacy)
ความฉลาดรู้ด้านคณิตศาสตร์ (Mathematical Literacy) และความฉลาดรู้ด้านวิทยาศาสตร์(Scientific Literacy)
และทำ� การประเมิน 3 ปีตอ่ ครัง้ ส�ำหรับประเทศไทย เข้ารว่ ม PISA ตง้ั แต่ PISA 2000 โดยเขา้ รว่ มการประเมนิ อย่าง
ต่อเนื่องจนถึง PISA 2022 ซึ่งจะมีข้ึนในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2565 โดยการประเมินครั้งนี้มีโรงเรียนสังกัดส�ำนักงาน
คณะกรรมการการศึกษาขัน้ พื้นฐาน เป็นกลุม่ เปา้ หมายด้วย
ดงั น้ัน เพอ่ื ใหผ้ เู้ รยี นกลมุ่ เป้าหมายของการสอบ PISA 2022 มีสื่อส�ำหรับทบทวนความร้แู ละฝึกทักษะ
การเช่ือมโยงความรู้เพื่อการแก้ปัญหาในสถานการณ์ต่าง ๆ ที่เก่ียวข้องกับการด�ำเนินชีวิตประจ�ำวัน ส�ำนักงาน
คณะกรรมการการศกึ ษาขนั้ พน้ื ฐาน จงึ ไดจ้ ดั ทำ� ชดุ ฝกึ ทกั ษะการแกป้ ญั หาตามแนวทางการประเมนิ ของ PISA จำ� นวน 2 เลม่ คอื
แบบฝกึ พฒั นาทกั ษะการแกป้ ญั หาตามแนวทางการประเมนิ ของ PISA และคมู่ อื การใชแ้ บบฝกึ พฒั นาทกั ษะการแกป้ ญั หา
ตามแนวทางการประเมนิ ของ PISA เพ่อื ให้ครูผสู้ อนมสี อ่ื ท่ีสอดคล้องกับ กรอบการประเมนิ ของ PISA ใชเ้ ป็นแนวทาง
ในการพฒั นาผู้เรยี นที่ไม่เนน้ เพื่อการพิจารณาวา่ นักเรยี นรู้ หรอื จ�ำเน้อื หาท่เี รียนไปแลว้ ได้หรอื ไม่ แต่เป็นแบบฝกึ ทกั ษะ
ทเี่ นน้ ทกั ษะการเชอ่ื มโยงความรทู้ นี่ กั เรยี นไดเ้ รยี น ในหอ้ งเรยี นกบั สถานการณท์ กี่ ำ� หนดใหใ้ นรปู แบบตา่ ง ๆ ซงึ่ มแี นวทาง
การน�ำไปใช้ดังนี้ 1.) ใช้เป็นสื่อประกอบการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนในชั้นเรียน โดยเลือกใช้สถานการณ์ของ
แบบฝึกที่มีเน้ือหา/ความรู้สอดคล้องกับเนื้อหาที่ต้องการพัฒนาในชั้นเรียนน้ัน ๆ 2.) ใช้เป็นส่ือแบบฝึกเม่ือจบบทเรียน
การใชแ้ บบฝกึ ตอ้ งมน่ั ใจวา่ นกั เรยี นมคี วามรคู้ วามเขา้ ใจในเนอื้ หา ความรทู้ ป่ี รากฏในสถานการณใ์ นระดบั หนง่ึ ซง่ึ ครผู สู้ อน
สามารถใชแ้ บบฝกึ นห้ี ลงั จากจบบทเรยี นหรอื จบกจิ กรรมการเรยี นการสอนในสาระหนงึ่ ได้ 3) ใชเ้ ปน็ เอกสารประกอบการ
จดั กิจกรรมเสริมให้กับผูเ้ รยี นในชวั่ โมงของกจิ กรรมเสริมตา่ ง ๆ เพือ่ การพัฒนาผูเ้ รียน การใช้แบบฝกึ พัฒนาผ้เู รียนควร
เลอื กนำ� ไปใช้ครั้งละ 1-2 สถานการณ์ โดยการพิจารณาจาก ความสอดคล้องของสาระความร้ทู ปี่ รากฏในสถานการณ์
ของแบบฝึกและสาระความรูท้ ีต่ ้องการพัฒนา/ประเมิน
ดงั น้นั ส�ำนกั งานคณะกรรมการการศึกษาข้ันพื้นฐาน จึงหวงั เป็นอยา่ งย่งิ ว่า การพฒั นาสมรรถนะความ
ฉลาดรู้ของผู้เรียนด้วยชุดฝึกทักษะการคิดแก้ปัญหา จะเป็นเครื่องมือประเมินเพ่ือการพัฒนาการเรียนรู้ระหว่างเรียน
(Formative Assessment) ทจี่ ะชว่ ยใหผ้ เู้ รยี นไดใ้ ชข้ อ้ มลู จากการประเมนิ นไี้ ปวเิ คราะหจ์ ดุ เดน่ และจดุ ทคี่ วรพฒั นาของ
ตนเองต่อไปอย่างต่อเนือ่ ง

22 คมู่ อื การด�ำเนินงานการขบั เคล่ือนการเตรยี มความพรอ้ มรบั การประเมนิ ระดับนานาชาติ
แผนการดำ� เนนิ งานระยะสนั้

4.2 กลมุ่ เปา้ หมาย
นกั เรยี นชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 3 และ มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 4 ทกุ คนไดร้ บั การฝกึ ฝนทกั ษะการคดิ แกป้ ญั หาอยา่ ง

ต่อเน่อื ง
4.3 รูปแบบการด�ำเนนิ งาน

หน่วยงาน กลมุ่ เป้าหมาย รปู แบบการด�ำเนินงาน ช่วงเวลาด�ำเนนิ
ดำ� เนนิ การ กิจกรรม

สพฐ. ศกึ ษานิเทศกแ์ ละ - เผยแพร่เอกสารฯ ในหลากหลายชอ่ งทาง มนี าคม

ครผู สู้ อนระดับ - ชแี้ จงแนวทางการใช้คมู่ ือและแบบฝึกทักษะฯ

มัธยมศกึ ษา

ส�ำนักงานเขต ศกึ ษานเิ ทศก์และ - เผยแพรเ่ อกสารฯ ในหลากหลายช่องทาง พฤษภาคม -
พ้นื ท่กี ารศึกษา
ครผู สู้ อนระดับ - ช้แี จงแนวทางการใชค้ ู่มอื และแบบฝกึ ทักษะฯ มิถนุ ายน

มธั ยมศกึ ษา - ให้ค�ำปรึกษาการใช้แบบฝึกทักษะฯ ท่ีสอดคล้องกับ

ตวั ชี้วดั ของหนว่ ยงานการเรียนรขู้ องครู

สถานศึกษา นักเรยี นช้ันม. 3 - วางแผนและวิเคราะหแ์ บบฝึกฯ เพ่ือน�ำไปใชค้ วบคู่ มิถนุ ายน-สิงหาคม
และ ม. 4 กับแผนการจัดการเรียนรู้ตลอดภาคการศกึ ษา
- นักเรียนวิเคราะหส์ ถานการณจ์ ริงในแบบฝึก
ทกั ษะฯ กับความรู้และทักษะในวิชาหลักที่จะนำ� มา
ประยกุ ตใ์ ช้
- นกั เรยี นร่วมกันวพิ ากษเ์ ชิงสะทอ้ นเกยี่ วกับ
ค�ำตอบของนักเรียนที่ได้จากการท�ำแบบฝกึ
เพอื่ การพฒั นาการเรยี นรู้



คูม่ อื การดำ� เนนิ งานการขับเคล่อื นการเตรยี มความพรอ้ มรบั การประเมนิ ระดบั นานาชาติ 23
แผนการด�ำเนนิ งานระยะส้ัน

4.4 โครงสร้างเนือ้ หา ส่ือ เอกสาร แหล่งศึกษา เอกสาร/สอ่ื /แหล่งศึกษา

โครงสรา้ งเนอื้ หา

คู่มือ การใชแ้ บบฝกึ พฒั นาทกั ษะ
การแก้ปัญหา ตามแนวทางการประเมิน
ของ PISA
- วัตถุประสงคข์ องการจัดท�ำแบบฝกึ
- นิยามของแบบฝกึ พฒั นาทกั ษะ
- กรอบการจดั ท�ำแบบฝึก
- การนำ� แบบฝึกไปใช้ในการพัฒนา
ผูเ้ รียน

แบบฝกึ พัฒนาทกั ษะการแก้ปัญหา
ตามแนวทางการประเมนิ ของ PISA

4.5 เง่ือนไขความส�ำเร็จ
4.5.1 การวิเคราะห์ตัวช้ีวัดท่ีเก่ียวข้องและเหมาะสมกับแบบฝึกทักษะการแก้ปัญหา ตามแนวทาง
การประเมินของ PISA อย่างถูกต้อง
4.5.2 การใช้ข้อมูลสารสนเทศด้านการวัดและประเมินผล จากการท�ำแบบฝึกทักษะฯ เพ่ือการพัฒนา
การเรยี นรู้ของนักเรียนมากกวา่ การใชข้ อ้ มูลฯ เพ่อื การตดั สนิ ผลการเรยี น
4.5.3 ระยะเวลาการน�ำแบบฝึกทักษะการแก้ปัญหา ตามแนวทางการประเมินของ PISA ไปใช้
อยา่ งต่อเนอ่ื ง

24 คมู่ อื การดำ� เนนิ งานการขบั เคล่ือนการเตรียมความพรอ้ มรับการประเมนิ ระดบั นานาชาติ
แผนการดำ� เนนิ งานระยะสั้น

กจิ กรรมท่ี 5 ตดิ ตาม ประเมนิ ผล และตรวจเย่ียมการด�ำเนนิ งานเตรียมความพรอ้ มรับการ
ประเมิน

5.1 หลักการและเหตผุ ล
การวางแผนเป็นกิจกรรมส�ำคัญต่อการด�ำเนินงานเตรียมความพร้อมรับการประเมิน PISA 2022
เป็นปัจจัยหน่ึงท่ีส�ำคัญ ส�ำนักงานคณะกรรมการการศึกษาข้ันพ้ืนฐานพยายามท่ีจะพัฒนาและใช้การวางแผนเพ่ือเป็น
กรอบและตัวนำ� ไปส่กู ารดำ� เนนิ การให้บรรลุวัตถปุ ระสงค์และเปา้ หมายทวี่ างไวภ้ ายใตเ้ งื่อนไข ระยะเวลา และทรัพยากร
การวางแผนจึงเป็นเคร่ืองมือส�ำคัญอย่างหน่ึงของการบริหารท่ีเป็นระบบและมีประสิทธิภาพ เป็นงาน
ส�ำคัญยิ่งในกระบวนการบริหารและการจัดการของหน่วยงาน รายละเอียดท่ีแสดงไว้ในแผนจะเป็นเค้าโครงของส่ิงที่
คาดวา่ จะตอ้ งปฏบิ ตั จิ ดั ทำ� ในอนาคต เปน็ กจิ กรรมทค่ี าดหวงั วา่ จะตอ้ งปฏบิ ตั ิ เคา้ โครงทำ� งานและรายละเอยี ดตา่ ง ๆ นน้ั
เป็นผลมาจากการค้นหาและก�ำหนดวิธีท�ำงานในอนาคตเพื่อบรรลุจุดมุ่งหมาย วัตถุประสงค์และเป้าหมายท่ีก�ำหนดไว้
อย่างมีประสิทธิภาพเกดิ ประโยชนต์ อ่ หนว่ ยงานหรือประโยชนต์ ่อองค์การมากทส่ี ดุ กระบวนการวางแผนของหน่วยงาน
จงึ ประกอบด้วย 5 ขน้ั ตอนส�ำคัญ คือ การเตรยี มการวางแผน การวางแผน การน�ำแผนไปปฏิบตั ิ การตดิ ตามและประเมินผล
และการทบทวนปรับแผนหรอื จัดท�ำแผนใหม่
การตดิ ตามและประเมนิ ผล จงึ เปน็ กลไกสำ� คญั ของความสำ� เรจ็ ในการดำ� เนนิ งานตามแผนงาน/โครงการ
โดยก�ำหนดในแต่ละช่วงระยะเวลาซึ่งประกอบด้วย ก่อนการด�ำเนินการ ระหว่างที่ได้ด�ำเนินการและหลังจากการส้ิน
สุดการด�ำเนินการตามแผนงาน/โครงการ เพื่อน�ำไปสู่การปรับแผนหรือจัดท�ำแผนใหม่ ในขณะท่ีได้น�ำแผนไปปฏิบัติ
แล้วจะต้องเร่ิมด�ำเนินการติดตาม ควบคุม และก�ำกับการด�ำเนินงาน เพ่ือตรวจสอบว่ามีการปฏิบัติจริงหรือไม่
ในการติดตามและก�ำกับงาน อาจจะดูจากรายการตรวจเย่ียมและการนิเทศ และรวบรวมข้อมูลส�ำหรับปรับปรุง หรือ
เตรียมวางแผนในคร้ังตอ่ ไป
จากแนวคดิ ดงั กลา่ ว หนว่ ยงานทมี่ สี ว่ นเกยี่ วขอ้ งกบั การดำ� เนนิ การเตรยี มความรบั การประเมนิ PISA 2022
จ�ำเป็นอย่างย่ิงท่ีต้องมีกระบวนการติดตาม ประเมินผล และตรวจเยียมการด�ำเนินงานท่ีดี เป็นสิ่งที่ต้องท�ำควบคู่
ไปกบั การบรหิ ารจัดการโครงการ/กจิ กรรมขับเคลอ่ื นการเตรยี มความพรอ้ มรบั การประเมิน PISA 2022

5.2 กลมุ่ เปา้ หมาย
ศกึ ษานเิ ทศกแ์ ละบคุ ลากรทางการศกึ ษาทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั การดำ� เนนิ งานเตรยี มควาพมรอ้ มรบั การประเมนิ
PISA 2022

คมู่ อื การดำ� เนนิ งานการขบั เคล่อื นการเตรยี มความพรอ้ มรบั การประเมนิ ระดบั นานาชาติ 25
แผนการด�ำเนินงานระยะส้ัน

5.3 รูปแบบการด�ำเนินงาน

หนว่ ยงาน กลมุ่ เป้าหมาย รูปแบบการดำ� เนินงาน ช่วงเวลาดำ� เนนิ
ดำ� เนินการ กิจกรรม

สพฐ. ศึกษานเิ ทศก์ ก�ำหนดรปู แบบการตดิ ตามและประเมนิ ผล เมษายน-กันยายน
บคุ ลากรทางการ 1. การประเมินบริบท
ส�ำนกั งานเขต ศกึ ษาระดับสถาน 2. การประเมนิ ปัจจัยป้อน พฤษภาคม-
พนื้ ทีก่ ารศึกษา ศึกษา 3. การประเมนิ กระบวนการ สิงหาคม

4. การประเมินผลผลติ

สถานศกึ ษา ครูผู้สอนและ กำ� หนดเครือ่ งมือที่ใช้ มิถุนายน-สิงหาคม
นกั เรยี น ม.3 และ 1. การทดสอบและการวัด
ม.4 2. การสัมภาษณ์

3. การสังเกต
4. การส�ำรวจ
5. การเกบ็ ขอ้ มูลจากเอกสาร/หลกั ฐาน


5.4 เง่อื นไขความส�ำเร็จ
5.4.1 การมีส่วนร่วมต่อการวางแผนการติดตามและประเมินผลการด�ำเนินงานฯ ของบุคลาการ

ที่มสี ่วนเก่ียวข้องกบั การขับเคลื่อนการเตรยี มความพร้อมรับการประเมนิ PISA 2022

26 คู่มือการดำ� เนินงานการขบั เคลอื่ นการเตรยี มความพร้อมรบั การประเมินระดบั นานาชาติ
แผนการดำ� เนนิ งานระยะสน้ั

เอกสารอ้างองิ

สถาบันสง่ เสริมการสอนวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี.2561. ผลการประเมิน PISA 2015 วทิ ยาศาสตร์ การ
อ่าน และคณติ ศาสตร์ (ฉบับสมบูรณ์). แหล่งข้อมูล ; https : //pisathailand.ipst.ac.th/isbn-9786163627179/
สถาบนั สง่ เสรมิ การสอนวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลย.ี 2564. ผลการประเมนิ PISA 2018 การอา่ น คณติ ศาสตร์
และวิทยาศาสตร.์ แหล่งขอ้ มูล : https : //pisathailand.ipst.ac.th/pisa2018-fullreport/

คมู่ อื การดำ� เนินงานการขบั เคล่ือนการเตรยี มความพรอ้ มรับการประเมินระดบั นานาชาติ 27
แผนการดำ� เนินงานระยะสั้น



ภาคผนวก ก

ส่อื /เครอื่ งมือในการขับเคลอื่ นสมรรถนะความฉลาดรู้
เพื่อพรอ้ มรบั การประเมิน PISA 2022



สอ่ื /เคร่อื งมอื ในการขบั เคลอ่ื นสมรรถนะความฉลาดรู้ เพ่ือพร้อมรบั การประเมิน PISA 2022

การด�ำเนินการเตรียมความพร้อมรับการประเมิน PISA 2022 ศูนย์ PISA สพฐ. เริ่มด�ำเนินการมาต้ังแต่
ปีงบประมาณ 2561 จนถึงปีงบประมาณ 2564 ด้วยการพัฒนาส่ือและเคร่ืองมือส่งเสริมสมรรถนะการคิดแก้ปัญหา
ตามแนวทางการประเมนิ PISA รวมท้งั สนับสนุนใหเ้ ขตพ้ืนทก่ี ารศกึ ษาและสถานศึกษาน�ำไปใชใ้ นการพัฒนาผูเ้ รียน
โดยแบง่ ออกเปน็ 2 ประเภท คือ เครือ่ งมอื การประเมินผลระหวา่ งเรียน (Formative Assessment) และ
เครอ่ื งมอื การประเมินผลเพ่ือสรปุ ผลการเรียน (Summative Assessment) โดยมีรายละเอยี ดดังน้ี

ประเภทที่ 1 เครอ่ื งมือการประเมินผลระหวา่ งเรียน (Formative Assessment)


ศูนย์ PISA สพฐ. ไดส้ ร้างแบบฝกึ พฒั นาทกั ษะการแก้ปญั หาตามแนวทางการประเมินของ PISA พฒั นาขึน้
โดยใชก้ รอบการประเมนิ PISA 2018 เปน็ กรอบการพฒั นาแบบฝกึ มีวตั ถปุ ระสงคเ์ พ่อื สรา้ งส่อื แบบฝึกท่สี ามารถพฒั นา
ศักยภาพของผู้เรียนให้สอดคล้องกับแนวการประเมินของ PISA และเป็นเคร่ืองมือส่งเสริมสมรรถนะการคิดแก้ปัญหา
ตามแนวทางการประเมนิ PISA ท่เี หมาะสมในการนำ� ไปใชเ้ ปน็ แบบฝึกท้ายบท ทา้ ยหนว่ ยการเรยี น โดยครสู ามารถเลอื ก
เนอ้ื หาใหเ้ หมาะสมกบั ตวั ชว้ี ดั ทสี่ อดคลอ้ งกนั เครอ่ื งมอื นจี้ ะทำ� ใหน้ กั เรยี นไดร้ บั พฒั นาสมรรถนะการคดิ แบบคอ่ ยเปน็ คอ่ ย
ไป ตอ่ เนื่องตลอดปกี ารศกึ ษา เนื่องจากชุดฝกึ จะประกอบดว้ ยคำ� ถามย่อย ทเ่ี ปน็ เสมือนค�ำถามชวนคดิ เพอื่ ใหน้ ักเรยี น
ไดค้ ้นคืนข้อมลู ทจี่ �ำเป็น เพอ่ื น�ำไปส่กู ารคิดแก้ปัญหาตามแนวทางการประเมิน PISA
แบบฝึกพัฒนาทกั ษะการแก้ปญั หาตามแนวทางการประเมินของ PISA ประกอบด้วยเอกสาร 2 รายการ ดงั น้ี
1. แบบฝึกพัฒนาทกั ษะการแกป้ ัญหาตามแนวทางการประเมนิ ของ PISA
2. คมู่ อื การใช้แบบฝกึ พฒั นาทกั ษะการแก้ปัญหาตามแนวทางการประเมินของ PISA

ค่มู ือการดำ� เนินงานการขบั เคลื่อนการเตรียมความพร้อมรบั การประเมนิ ระดับนานาชาติ 31
แผนการด�ำเนนิ งานระยะสั้น

แบบฝกึ พัฒนาทักษะการแก้ปญั หาตามแนวทางการประเมนิ ของ PISA

สาระของเอกสาร ประกอบดว้ ย แบบฝึกพฒั นาทักษะการแก้ปัญหาตามแนวทางการประเมินของ PISA

ด้านความฉลาดรู้การอา่ น เช่น

32 คมู่ อื การดำ� เนินงานการขบั เคลื่อนการเตรยี มความพร้อมรับการประเมินระดับนานาชาติ
แผนการด�ำเนนิ งานระยะสัน้

ด้านความฉลาดรคู้ ณติ ศาสตร์ เช่น
ด้านความฉลาดรู้วิทยาศาสตร์ เชน่

คู่มือการด�ำเนนิ งานการขบั เคลื่อนการเตรียมความพรอ้ มรบั การประเมินระดับนานาชาติ 33
แผนการดำ� เนนิ งานระยะส้นั

คู่มอื การใช้แบบฝึกพฒั นาทกั ษะการแก้ปญั หาตามแนวทางการประเมินของ PISA

สาระสำ� คัญของเอกสาร ประกอบดว้ ย
o โครงการประเมินสมรรถนะนักเรียนมาตรฐานสากล (Programme for International Student

Assessment) นำ� เสนอขอ้ มลู แบบยอ่ เชน่ จดุ มงุ่ หมายของการประเมนิ คอื อะไร ประเมนิ ใคร และประเมนิ
อะไร
o แบบฝึกพัฒนาทักษะการแก้ปัญหาตามแนวทางการประเมิน PISA น�ำเสนอกรอบแนวคิดในการพัฒนา
และออกแบบแบบฝึก จดุ ประสงคข์ องการจดั ทำ� กรอบการจดั ท�ำ และแนวทาง การใชแ้ บบฝกึ เพื่อพัฒนา
ผู้เรียนให้มศี กั ยภาพสอดคลอ้ งกบั PISA ทัง้ 3 ด้าน คอื ความฉลาดร้กู ารอา่ น ความฉลาดรู้คณิตศาสตร์
และความฉลาดรวู้ ทิ ยาศาสตร์
o แนวการหาค�ำตอบของแบบฝึก เป็นการแนะแนวคิดให้ค�ำครูผู้สอนในการตรวจการทดแบบฝึกของ
นักเรียน

34 ค่มู ือการดำ� เนนิ งานการขับเคลอ่ื นการเตรยี มความพรอ้ มรบั การประเมินระดบั นานาชาติ
แผนการด�ำเนินงานระยะส้ัน

ประเภทที่ 2 เครือ่ งมือการประเมนิ ผลเพือ่ สรปุ ผลการเรียน (Summative Assessment)

ส�ำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดย ศูนย์ PISA สพฐ. ด�ำเนินการร่วมกับมหาวิทยาลัย
เทคโนโลยพี ระจอมเกลา้ ธนบุรี พัฒนาโปรแกรม PISA- Style Online Testing PISA STYLE คือ ระบบขอ้ สอบออนไลน์
ที่พัฒนาขึ้นเพื่อเป็นการส่งเสริมให้นักเรียนมีความรู้ ความเข้าใจ ความคุ้นชิน และเตรียมความพร้อมให้กับนักเรียน
ครู และบุคลากรทางการศึกษาในสังกัดส�ำนักงานคณะกรรมการการศึกษาข้ันพื้นฐานด้วยรูปแบบข้อสอบตามแนว
PISA 2018 ให้เด็กนักเรียนสามารถเข้ามาทดลองท�ำข้อสอบแนว PISA โดยสามารถเข้าท�ำการทดสอบได้หลายครั้ง
เพอ่ื ความเช่ียวชาญและเป็นการเตรยี มตัวสอบทีเ่ สมือนจริง ดว้ ยเวลาการท�ำขอ้ สอบจริง และรปู แบบขอ้ สอบท่ตี รงตาม
มาตรฐานสากล เตรียมความพรอ้ มกอ่ นเข้าท�ำการทดสอบ PISA จริง
ในระบบ PISA STYLE จะมีขอ้ สอบตามแนว PISA อยู่ 3 ดา้ น คือ ความฉลาดรูด้ า้ นการอา่ น ความฉลาดรู้
ด้านคณิตศาสตร์ และความฉลาดรู้ด้านวิทยาศาสตร์ มีจ�ำนวนข้อสอบในคลังมากถึง 400 ข้อ รองรับเข้าทดสอบ
ของนักเรียนไดพ้ ร้อมกนั ถงึ 4,000 คนทวั่ ประเทศ

คมู่ ือการด�ำเนินงานการขับเคลื่อนการเตรยี มความพร้อมรบั การประเมินระดบั นานาชาติ 35
แผนการดำ� เนินงานระยะสัน้

เอกสารประกอบการเขา้ ใจงานระบบ

1. วิธกี ารเขา้ ใช้งานระบบ
2. คลปิ อธิบายการเขา้ ใจงานระบบ
3. คลปิ การประชุมเชงิ ปฏบิ ัติการส�ำหรับผ้ดู ูแลระบบระดบั สำ� นักงานเขตพื้นท่กี ารศกึ ษา

36 ค่มู ือการดำ� เนนิ งานการขบั เคลื่อนการเตรียมความพร้อมรับการประเมนิ ระดบั นานาชาติ
แผนการด�ำเนนิ งานระยะสนั้

ภาคผนวก ข

ขอ้ มูลจากรายงานผลการประเมนิ PISA 2018



ผลการประเมนิ PISA 2018 ของประเทศไทย

1. แนวโนม้ ผลการประเมินของไทย

ใน PISA 2018 ผลการประเมนิ ดา้ นการอา่ นของนกั เรยี นไทย (393 คะแนน) มคี ะแนนลดลงจากผลการ
ประเมนิ รอบที่ผา่ นมา และมคี ะแนนนอ้ ยกว่าใน PISA 2015 ถงึ 16 คะแนน การทคี่ ะแนนมีแนวโน้มลดลง เป็นเพราะ
นกั เรียนที่มีความสามารถด้านการอา่ นไม่ถงึ ระดับ 2 มีจ�ำนวนเพม่ิ ข้นึ ถงึ 10%
ผลการประเมนิ ด้านคณิตศาสตร์พบว่า คะแนนเฉลย่ี ไมเ่ ปล่ยี นแปลง (ต้ังแต่ PISA 2003 ถึง PISA 2018)
ผลการประเมนิ ดา้ นวทิ ยาศาสตร์กค็ อ่ นขา้ งคงที่ แตผ่ ลการประเมินใน PISA 2012 สงู กวา่ PISA 2018
อย่างมีนัยส�ำคัญ แต่เมื่อวิเคราะห์แนวโน้มต้ังแต่ PISA 2006 ถึง PISA 2018 ยังถือว่าไม่มีการเปลี่ยนแปลงแนวโน้ม
ผลการประเมนิ ของไทย ดา้ นการอ่าน คณติ ศาสตร์ และวทิ ยาศาสตร์

คมู่ ือการดำ� เนนิ งานการขบั เคลอื่ นการเตรียมความพร้อมรับการประเมินระดับนานาชาติ 39
แผนการดำ� เนนิ งานระยะส้นั

2. ผลการประเมนิ PISA 2018 จ�ำแนกตามกลุ่มโรงเรยี น สังกัดสพฐ.

จากการดำ� เนนิ การสอบ PISA 2018 ในเดือน สงิ หาคม พ.ศ. 2561 มีรายงานผลคะแนนเฉล่ียจ�ำแนกตามกลุ่ม
โรงเรียนสังกัด สพฐ. ดงั นี้

ผลการประเมนิ PISA 2018 ดา้ นการอ่าน คณิตศาสตร์ และวิทยาศาสตร์ ของกล่มุ โรงเรยี นสงั กัดสพฐ.

กลุ่มโรงเรียน การอา่ น คะแนนเฉลยี่ วิทยาศาสตร์
359 คณิตศาสตร์ 405
สพฐ. (ขยายโอกาส) 409 444
สพฐ. (มัธยม) 535 396 577
วทิ ยาศาสตร์จุฬาภรณ์ราชวทิ ยาลัย 393 435 426
ค่าเฉลย่ี ระดับประเทศ 595
419

ผลการประเมิน PISA 2018 ด้านการอ่าน คณิตศาสตร์ และวิทยาศาสตร์ ของกลุ่มโรงเรียนสังกัด สพฐ.
จ�ำแนกตามพนื้ ที่

พนื้ ท่ี

กุล่มโรงเรียน กทม. กลาง เหนือ เหนอื อสี าน อีสาน ใต้ ตะวนั ออก ตะวันตก
และปริ บน ล่าง บน ล่าง
ด้านการอา่ น มณฑล 357 380 310
สพฐ.(ขยายโอกาส) 410 399 402
สพฐ. (มัธยม) 349 380 378 352 358 359 528 550 545
วทิ ยาศาสตร์จุฬาภรณ์ฯ 452 391 415 400 396 391 392 395 388
เฉล่ียประเทศ 553 514 528 545 524 550
ด้านคณติ ศาสตร์ 430 370 410 384 375 378 395 410 356
สพฐ.(ขยายโอกาส) 434 417 421
สพฐ. (มัธยม) 353 456 410 374 386 408 587 618 588
วทิ ยาศาสตรจ์ ฬุ าภรณ์ฯ 470 416 449 428 429 423 414 412 412
เฉลีย่ ประเทศ 636 559 603 609 588 587
451 398 441 410 405 410

40 คมู่ ือการดำ� เนินงานการขับเคล่ือนการเตรียมความพร้อมรบั การประเมนิ ระดบั นานาชาติ
แผนการด�ำเนนิ งานระยะส้ัน

พืน้ ท่ี

กุลม่ โรงเรียน กทม. กลาง เหนือ เหนือ อีสาน อีสาน ใต้ ตะวันออก ตะวนั ตก
และปริ บน ล่าง บน ล่าง
ดา้ นวิทยาศาสตร์ มณฑล 402 420 362
สพฐ.(ขยายโอกาส) 444 431 437
สพฐ. (มธั ยม) 370 455 420 392 402 411 570 604 571
วิทยาศาสตรจ์ ุฬาภรณฯ์ 485 428 452 438 430 427 422 422 422
เฉลยี่ ประเทศ 613 553 575 585 567 578
463 407 447 420 407 413

3. ผลการประเมินความฉลาดร้ดู า้ นการอ่านของประเทศ

3.1 ประเทศไทยมคี ะแนนการอ่าน 393 คะแนน ซงึ่ มีคะแนนต�ำ่ กวา่ ค่าเฉล่ีย OECD โดยเทยี บเท่ากับการ
เรยี นทต่ี า่ งกันประมาณสองปี (2.4 ป)ี
3.2 ประเทศไทยมนี ักเรียนน้อยกว่าครงึ่ (40%) ทีม่ ีความสามารถทางการอ่านตงั้ แต่ระดับ 2 ขน้ึ ไป ในขณะ
ท่ี ค่าเฉล่ยี ของประเทศสมาชิก OECD มนี ักเรยี นประมาณ 77% อยูใ่ นกลมุ่ นี้ ซึ่งนักเรียนทีร่ ะดบั นีส้ ามารถบอกใจความ
สำ� คญั ในบทอา่ นทม่ี เี นอื้ เรอื่ งยาวปานกลางได้ หาขอ้ สนเทศในบทอา่ นทม่ี สี ง่ิ ชบี้ อกทชี่ ดั เจนตลอดจนบางครงั้ อาจมเี กณฑ์
หลายเกณฑ์ชีบ้ อก และสามารถสะท้อนจดุ ประสงค์และรูปแบบของบทอ่านเม่ือมคี �ำสง่ั ทีช่ ัดเจน
3.3 ประเทศไทยมีนักเรียนเพียง 0.2% ที่มีผลการประเมินด้านการอ่านอยู่ในกลุ่มสูงหรือมีความสามารถ
ทางการอา่ นที่ระดับ 5 และระดับ 6 ในขณะน้ี คา่ เฉล่ียของประเทศสมาชกิ OECD มนี กั เรียนประมาณ 8.7% อยู่ในกลมุ่
นี้ ซึง่ นักเรียนที่ระดบั นี้สามารถเข้าใจบทอา่ นทม่ี ีความยาวมากได้ สามารถจดั การกบั แนวคิดท่เี ป็นนามธรรมหรือแนวคิด
เชิงทฤษฎีท่ีขัดแย้งกับความรู้สึก และสามารถแยกแยะความแตกต่างระหว่างข้อเท็จจริงกับความคิดเห็นเมื่อมีร่องรอย
ท่แี สดงอย่างชดั เจนหรือโดยนัย เน้ือหาหรอื แหลง่ ข้อมลู ได้
3.4 คะแนนการอ่านของไทยมีแนวโน้มถดถอยลงตามเวลา ซึ่งคะแนนลดลงจนกระท่ังอยู่กลุ่มต�่ำสุด
บนมาตรวดั นานาชาติ โดยนกั เรยี นไทยสว่ นใหญม่ คี ะแนนอยใู่ นกลมุ่ ตำ่� ซง่ึ มนี กั เรยี นสว่ นนอ้ ยเทา่ นนั้ ทม่ี คี ะแนนอยกู่ ลมุ่
สงู อีกทงั้ ช่องวา่ งของความแตกต่างระหว่างนกั เรียนกลมุ่ สงู กบั กลุ่มต�่ำ ยงั กว้างโดยประมาณแลว้ เทียบเท่ากับการเรียน
ที่แตกตา่ งกันหลายช้ันปี

คู่มอื การด�ำเนนิ งานการขบั เคลื่อนการเตรยี มความพรอ้ มรับการประเมนิ ระดับนานาชาติ 41
แผนการด�ำเนนิ งานระยะส้ัน

4. การกระจายของนักเรยี นท่ีเขา้ รว่ มการประเมนิ PISA ตามระดบั ชน้ั

ตามทก่ี ลา่ วขา้ งตน้ วา่ นกั เรยี นในประเทศทตี่ า่ งกนั จะเรมิ่ เขา้ โรงเรยี นอยา่ งเปน็ ทางการตามชว่ งอายแุ ตกตา่ งกนั
นอกจากนน้ั ยงั มคี วามแตกตา่ งทางดา้ นนโยบายการเรยี นซำ้� ชน้ั และความไมค่ งเสน้ คงวาในการเขา้ โรงเรยี นจงึ ทำ� ใหน้ กั เรยี น
มคี วามกา้ วหนา้ ในการเรยี นทแี่ ตกตา่ งกนั โดยนกั เรยี นในบางประเทศสามารถเลอ่ื นขน้ึ ไปเรยี นในอกี ระดบั ชนั้ หนง่ึ ไดแ้ บบ
อัตโนมัติในแต่ละปีโดยไม่ได้ค�ำนึงถึงความสามารถในขณะที่นักเรียนในบางประเทศอาจต้องเรียนซ้�ำช้ันอีกหน่ึงปีหรือ
อาจตอ้ งหยดุ เรยี นไปเปน็ ปหี รอื มากกวา่ นน้ั จงึ ทำ� ใหน้ กั เรยี นเหลา่ นน้ั เกดิ การชะลอความกา้ วหนา้ ในระบบโรงเรยี นดว้ ยเหตนุ ้ี
ประเทศที่ต่างกนั ก็จะมนี กั เรียนอายุ 15 ปี กระจายอยใู่ นระดบั ชน้ั ทตี่ า่ งกันดงั แสดงในตารางดา้ นล่าง ในบราซลิ มอลตา
นิวซีแลนด์และสหราชอาณาจักรระดับช้ันที่มีนักเรียนอายุ 15 ปีเรียนอยู่มากท่ีสุดคือช้ันมัธยมศึกษาปีที่ 5 (เกรด 11)
ซง่ึ ในสามประเทศหลงั มนี กั เรยี นอายุ 15 ปปี ระมาณ 90% ทเี่ รยี นอยใู่ นชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 5 (เกรด 11) เนอื่ งจากนกั เรยี น
เข้าโรงเรยี นประถมศึกษาต้ังแต่อายุยังนอ้ ยและใน 21 ประเทศ / เขตเศรษฐกิจที่นกั เรยี นเข้าโรงเรียนเม่อื อายมุ ากกว่า
ดังนนั้ ระดบั ช้นั ที่นักเรียนอายุ 15 ปี เรียนอยูม่ ากทส่ี ุดจงึ เป็นชนั้ มธั ยมศกึ ษาปีที่ 3 (เกรด 9) สว่ นชนั้ มัธยมศกึ ษาปที ่ี 4
(เกรด 10) เป็นระดบั ชั้นท่มี นี ักเรยี นเรยี นอยมู่ ากทีส่ ดุ ใน 53 ประเทศ / เขตเศรษฐกิจที่เข้ารว่ มประเมนิ PISA 2018 ซึง่
รวมถึงไทยดว้ ย

ตาราง ระดบั ชนั้ ทนี่ ักเรียนกลมุ่ ตัวอยา่ งของ PISA สว่ นใหญก่ �ำลังศกึ ษาอยู่

ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีที่ 3 ชนั้ มธั ยมศึกษาปที ี่ 4 ชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 5
บลั แกเรยี บราซิล
โครเอเชยี แอลเบเนีย เกาหลี มอลตา
สาธารณรัฐเช็ก นิวซีแลนด์
เดนมาร์ก อารเ์ จนตนิ า โคโซโว สหราชอาณาจักร
เอสโตเนีย
ฟินแลนด์ ออสเตรเลีย เลบานอน
เยอรมนี
ฮงั การี ออสเตรยี มาเก๊า
ไอร์แลนด์
ลตั เวยี บาก(ู อาเซอร์ไบจาน) มาเลเชยี
ลิทวั เนยี
ลักเซมเบิร์ก เบลารุส เมก็ ซิโก

เบลเย่ียม มอนเตเนโก

บอสเนยี และเฮอรเ์ ซโกวีนา โมรอ็ กโก

บรไู นดารสุ ซาลาม เนเธอรแ์ ลนด์

จนี สีม่ ณฑล(B-S-J-Z) นอรเ์ วย์

แคนาดา ปานามา

ชิลี เปรู

42 คมู่ อื การด�ำเนินงานการขับเคลือ่ นการเตรียมความพร้อมรับการประเมนิ ระดบั นานาชาติ
แผนการด�ำเนนิ งานระยะสั้น