เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ 89 E การเก็บเกี่ยว/การปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยว การเก็บเกี่ยว ผักสลัดต้องเก็บเกี่ยวใสอายุ ที่พอเหมาะไม่เกิน 40-45 วัน หากเก็บที่อายุแก่ เกินไปจะท าให้ผักรสชาติขมไม่น่ารับประทาน การ เก็บเกี่ยวผักช่วงเวลาที่ดีที่สุด คือ ช่วงเวลาเช้ามืด ก่อนพระอาทิตย์ขึ้น เพราะผักจะมีการดูดน้ าสะสม ในพืชมากที่สุด ท าให้น้ าหนักดี อีกทั้งยังเป็นช่วงที่ อากาศไม่ร้อนจัดผักจึงไม่เหี่ยวเฉา แต่หากเก็บเมื่อมี แสงแดดอุณหภูมิจะสูงขึ้น พืชจะเริ่มคายน้ า ผักจะ เริ่มเหี่ยวน้ าหนักก็จะลดลงไปด้วย การปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยว หลังจากตัด ผักแล้วควรล้างท าความสะอาดผัก ตัดแต่งส่วนที่เน่า เสียหรือผิดปกติออก หากจะน าไปจ าหน่ายควรคัด ขนาดของผักออกให้ได้ขนาดที่เท่ากัน ส่วนเคล็ดลับ ทางไร่คุณพ่อ ที่ท าให้ผักมีรสชาติหวาน กรอบ ไม่ขม สามารถเก็บรักษาไว้ได้นานโดยที่ไม่เหี่ยว มีเทคนิค คือ การใช้ความเย็นในการน็อคผัก คือการใช้น้ าแข็ง ละลายในน้ าที่สะอาดให้เป็นน้ าเย็นที่อุณหภูมิ 5 องศาเซลเซียส จากนั้นน าผักที่ล้างน้ าสะอาดแล้วจุ่ม ลงในน้ า 10-30 วินาที ยกขึ้นสะเด็ดน้ า แล้วค่อย น าไปบรรจุลงในถุงหรือบรรจุภัณฑ์ที่เตรียมไว้และ ควรเก็บในห้องเห็นเพื่อความสดใหม่ของผัก
90 เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า : ไร่คุณพ่อ การป้องกันและก าจัดแมลงศัตรูพืชโดยใช้สมุนไพร ในการปลูกผักพืชผักแบบอินทรีย์เป็นการปฏิบัติเพื่อให้ได้ผลผลิตที่ปลอดสารเคมีอย่างสมบูรณ์ และไม่ท าลายสภาพแวดล้อม พืชสมุนไพรถือได้ว่าเข้ามามีบทบาทส าคัญในการใช้ป้องกันและก าจัดแมลงศัตรูพืช ทดแทนการใช้สารเคมีซึ่งพืชสมุนไพรก าจัดศัตรูพืช หมายถึง พืชที่มีคุณสมบัติพิเศษที่มีฤทธิ์ต่อแมลงศัตรูพืชทั้ง ทางตรงและทางอ้อม พิษทางตรง คือ เมื่อแมลงได้รับสารสมุนไพรแล้วจะตายทันที โดยสารดังกล่าวจะมีผลต่อ ระบบประสาท และระบบหายใจของแมลง เช่น โล่ติ้นหรือหางไหล ยาสูบ เป็นต้น ส่วนพิษทางอ้อม คือ เมื่อแมลง ได้รับสารสมุนไพรแล้วยังไม่ตายทันที แต่จะมีผลต่อระบบประสาททางสรีระของแมลง ท าให้แมลงมีอาการผิดปกติ เช่น ยับยั้งการกินอาหาร มีผลต่อการเจริญเติบโต แมลงบางชนิดไม่สามารถลอกคราบได้ ไม่สามารถเจริญเป็นตัว เต็มวัยได้ หรือไม่สามารถวางไข่ได้ ข้อดีของการใช้พืชสมุนไพร (1) พืชสมุนไพรส่วนมากมีฤทธิ์อ่อน จึงมีความปลอดภัยในการน ามาใช้ ไม่เป็นพิษต่อคนและสัตว์ เลี้ยง (2) ไม่ก่อให้เกิดปัญหาสารพิษตกค้าง เนื่องจากสลายตัวได้ง่าย (3) โอกาสทีแมลงสร้างความต้านทานน้อยกว่าสารเคมีที่สังเคราะห์ขึ้น (4) ออกฤทธิ์กับแมลงในหลายด้านเป็นพิษน้อยต่อศัตรูธรรมชาติ (5) ประหยัด ราคาถูก เนื่องจากสมุนไพรเหล่านี้หาง่าย และสามารถเตรียมได้เอง พืชที่มีคุณสมบัติในการป้องกันก าจัดศัตรูพืชนั้นมีอย่างน้อย 2,500 ชนิดทั่วโลก โดยมีสารพวกอัล คาลอยด์,เทอร์ปินอยด์, ฟินอลิค ฯลฯ ซึ่งมีคุณสมบัติในการออกฤทธิ์จะเป็นสารขับไล่ สารยับยั้งการกินอาหาร ยับยั้งการวางไข่ และท าให้เป็นหมัน สารออกฤทธิ์ที่สะสมในพืชแต่ละชนิด สารออกฤทธิ์ต่อศัตรูพืชที่มีอยู่ในพืชชนิดต่างๆ นั้น เป็นสารประกอบเชิงซ้อน ที่เกิดจาก กระบวนการทางชีวเคมีในพืชและไปสะสมในส่วนของพืชแตกต่างกัน เช่น พวกน้ ามันหอมระเหย มักจะพบมากใน ส่วนของใบ ดอก ล าต้น สารธรรมชาติบางชนิดจะสะสมในส่วนของใบ เช่น ยาสูบ บางชนิดสะสมในดอก เช่น ยี่โถ ดอกรัก บางชนิดสะสมในผล เช่น พริกไทย ดีปลี บางชนิดสะสมในเมล็ด เช่น สะเดา น้อยหน่า บางชนิดสะสมใน
เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ 91 ราก เช่น หางไหล หนอนตายหยาก และบางชนิดสะสมในล าต้น เช่น ขมิ้นชัน ว่านน้ า ดังนั้น จึงจ าเป็นอย่างยิ่งที่ จะต้องทราบถึงการสะสมสารออกฤทธิ์ในแต่ละพืชอย่างถูกต้อง เพื่อที่จะได้น ามาใช้ให้ได้ผลตามความต้องการ การสกัดสารส าคัญจากพืช การสกัดสาระส าคัญจากพืชสมุนไพร ท าได้หลายวิธี ซึ่งการสกัดเบื้องต้นไม่ว่าด้วยวิธีการใด หรือ ใช้ตัวสกัดใดก็จะได้สารสกัดอย่างหยาบ (Cud extract) ซึ่งสารสกัดอย่างหยาบนี้จะมีส่วนผสมขององค์ประกอบ ทางเคมีของพืชสมุนไพรทั้งที่มีฤทธิ์ทางยา ซึ่งมักเรียกว่า สาระส าคัญ และองค์ประกอบที่ไม่มีฤทธิ์ทางยา เรียกว่า สารเฉื่อย ชนิดและสัดส่วนขององค์ประกอบในสารสกัดจะแปรเปลี่ยนไปตามสภาพของพืชสมุนไพรที่ใช้วิธีการสกัด ซึ่งวัตถุประสงค์ของสารสกัดพืชสมุนไพร ดังนี้ (1) เพื่อคัดแยกเอาสาระส าคัญออกจากพืชสมุนไพร (2) เพื่อให้ได้สารสกัดที่มีความเข้มข้นของสาระส าคัญสูง (3) เพื่อลดขนาด (dose) ของการใช้สมุนไพรให้อยู่ในปริมาณที่เหมาะสม หลักในการพิจารณาเลือกพืชที่จะน ามาใช้เป็นสารป้องกันก าจัดศัตรูพืชควร ค านึงถึงปัจจัยต่อไปนี้ (1) มีความเฉพาะเจาะจง ไม่ท าลายแมลงชนิดอื่นๆ ในธรรมชาติ (2) เกษตรกรสามารถท าเองได้ ขั้นตอนการผลิตไม่ยุ่งยาก (3) ไม่เป็นพิษต่อคนและสัตว์เลี้ยง (4) ได้รับการพิสูจน์ทั้งในห้องปฏิบัติการและสภาพแปลงว่ามีประสิทธิภาพป้องกันก าจัดศัตรูพืช ได้ (5) ปริมาณสารออกฤทธิ์ที่พบในพืชนั้นอยู่ในปริมาณสูง (6) สามารถเก็บไว้ได้ในระยะเวลาหนึ่ง โดยไม่สูญเสียคุณสมบัติในการป้องกันก าจัดแมลงศัตรูพืช (7) ไม่เป็นอันตรายต่อสิ่งแวดล้อม วิธีการสกัดสารส าคัญจากพืชสมุนไพร การหมัก เป็นการสกัดสารส าคัญในพืชสมุนไพรด้วยตัวสกัดที่ท าให้เนื้อเยื่อสมุนไพรเปื่อยยุ่ยท า ให้ตัวสกัดสามารถแทรกซึมเข้าไปในเนื้อเยื่อของพืชสมุนไพรและละลายสารส าคัญในสมุนไพรออกมาการหมักวิธีนี้ จะใช้เวลาในการหมักประมาณ 7 วันและคนเป็นครั้งคราวขณะหมักเพิ่มอัตราเร็วของการสกัดเมื่อครบเวลาการ หมักจึงกรองแยกกากออกน าน้ าหมัก พืชสมุนไพรไปใช้ได้ วิธีการหมักเหมาะส าหรับพืชที่มีเนื้อเยื่อไม่แข็ง เช่น ใบ ดอก วิธีการนี้ใช้ตัวท าละลายค่อนข้างน้อยและเหมาะกับพืชสมุนไพรที่ไม่ทนต่อความร้อนแต่วิธีการนี้จะสกัด
92 เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า : ไร่คุณพ่อ สารส าคัญจากพืชสมุนไพรได้ไม่สมบูรณ์ เนื่องจากไม่มีการเคลื่อนที่ของตัวสกัด โดยเมื่อสารส าคัญออกมาจากพืช สมุนไพรถึงจุดหนึ่งที่เกิดความสมดุลสารส าคัญจะไม่ออกมาอีก จึงท าให้วิธีการนี้ไม่สามารถสกัดสารส าคัญออกจาก พืชได้สมบูรณ์ การกลั่นด้วยไอน้ า เป็นการใช้ไอน้ าไปสกัดเอาสาระส าคัญออกจากพืช โดยการต้มน้ าให้เดือด เป็นไอ และให้ไอน้ าผ่านไปที่พืชสมุนไพรไอน้ าจะระเหยไปพร้อมสารส าคัญของพืชไปกระทบความเย็นเกิดกลั่นตัว เป็นหยดน้ าแล้วหยดลงในรางรับหยดน้ าสู่ภาชนะรองรับ เก็บสารสกัดพืชสมุนไพรไว้ใช้งานต่อไปการลั่นโดยใช้ไอ น้ าเหมาะกับพืชสด เช่น สะระแหน่ตะไคร้หอม เป็นต้น การบีบหรือการอัด ใช้ส าหรับน้ ามันหอมระเหยที่ใช้วิธีกลั่นไม่ได้ เนื่องจากถูกท าลายได้ง่ายเมื่อ ถูกความร้อน เช่น น้ ามันหอมระเหยจากพืชตระกูลส้ม ได้แก่ น้ ามันผิวมะนาว และน้ ามันผิวส้ม วิธีที่นิยมคือน าผล ไปบีบบนรางที่มีเข็มแหลมอยู่ซึ่งเข็มต้องยาวพอที่จะแทงผ่านผนังชั้นนอกของผลส้ม หรือมะนาวเพื่อให้ต่อมน้ ามัน แตกออกน้ ามันกระโดดลงไปในรางรับเก็บน้ ามันหอมระเหยไปใช้ได้ การสกัดโดยใช้ตัวท าละลาย ตัวท าละลายที่ใช้ทั่วไป เช่น น้ าหรือสารที่มีฤทธิ์ในการเป็นตัว สกัดหรือตัวท าละลายที่ดีตัวท าละลายที่นิยม เช่น ปิโตรเลียมอีเทอร์อะซิโตน เมทานอล แอลกอฮอล์(ควบคุม อุณหภูมิไม่เกิน 50 องศาเซลเซียส) น้ าส้มควันไม้กากน้ าตาล เป็นต้น นอกจากนี้อาจใช้กรด หรือด่าง เติมลงไปใน น้ ายาสกัดเพื่อปรับความเป็นกรดด่างของน้ ายาสกัดให้เหมาะสมยิ่งขึ้น ปริมาณสารป้องกันและก าจัดศัตรูพืชในการสกัดพืชสมุนไพรด้วยกรรมวิธีต่างๆ กรรมวิธี หางไหลสด หางไหลแห้ง ตะไคร้หอม ข่า โรติโนน (ppm) โรติโนน (ppm) ซิโตรเนอลลอล (ppm) เจอรานิออล (ppm) ซินิออล (ppm) หมักด้วยกากน้ าตาล 223.20 217.60 5.02 14.29 - แช่น้ าค้างคืน 310.00 226.90 8.81 8.57 3.39 ต้ม 1 ชั่วโมง - - ND 2.16 ND หมายเหตุ : ND = Not Detection ที่มา : ดัดแปลงจาก กรมวิชาการเกษตร (2547)
เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ 93 การน าส่วนที่เก็บเกี่ยวของสมุนไพรที่มีคุณสมบัติในการป้องกันศัตรูพืช ใบ ดอก ผล/ฝัก เมล็ด ต้น หัว/ราก/เหง้า ยาสูบ กระเจี๊ยบแดง กระวาน สะเดา ตะไคร้หอม หนอนตายหยาก สาบเสือ ดาวเรือง พริก น้อยหน่า บอระเพ็ด หางไหล/โล่ติ้น ตะไคร้หอม กานพลู คูน (แก่น) ค าฝอย ข่อย ว่านน้ า ยูคาลิปตัส ชุมเห็ดเทศ ดีปลี เล็บมือนาง ขาไก่ด า กระเทียม โหระพา เทียนบ้าน เดือย สะแก เปลือกแค ข่า น้อยหน่า สะเดา พริกไทยด า มันแกว พญาไร้ใบ ขิง ฝรั่ง อัญชัน มะเกลือ ตะไคร้ พญายอ ล าโพง มะกล่ า ขมิ้นชัน พลู ผกากรอง มะระ กระชาย ฟ้าทะลายโจร มะขาม กลอย เทียนบ้าน มะขามแขก ทองพันชั่ง เสลดพังพอน มะขามป้อม บัวหลวง หญ้าหนวดแมว มะค าดีควาย ไพล ดีปลี มะระขี้นก หญ้านาง มะเขือเทศ มะกรูด หญ้าคา มะรุม มะแว้งเครือ เจตมูลเพลิง คื่นช่าย มะแว้งต้น มะหากาฬ ดอกรัก เปลือกมังคุด แห้วหมู ทับทิม ยอ เปลือกส้ม ที่มา : ดัดแปลงจาก อาณัฐ ตันโช (2551)
94 เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า : ไร่คุณพ่อ ตัวอย่างสรรพคุณของสมุนไพรที่ใช้ป้องกันก าจัดแมลงศัตรูพืช ชื่อพืช/สารส าคัญ วิธีใช้ ศัตรูพืชที่ควบคุม 1. โล่ติ้น หรือ หางไหล สาร Rotenone, Deguelin Typhrosin,Toxicarol, Sumatrol, Malaccol • น ารากอายุ 2 ปี หรือต้นมาบด หรือทุบให้แหลกละเอียดมากๆ แช่น้ าในอัต ร า ร ากโล่ติ้น 1 กิโลกรัม ต่อน้ า 20 ลิตร หมัก ประมาณ 2 วัน กวน 3-4 ครั้ง กรองกากออก น าสารสกัดไปใช้ ฉีดพ่น ข้อควรระวัง : ไม่แนะน าให้ใช้กับ แปลงผักหรือแปลงไม้ผลที่มีบ่อ เลี้ยงปลา ก าจัดแมลงศัตรูในโรงเก็บเมล็ด เช่น มอดแป้ง ด้วงงวงถั่ว ผีเสื้อ ข้ า วเป ลื อก ด้ วงง วง ข้ า วโพ ด ป้องกันก าจัดแมลงวัน ไร หนอน กระทู้ผัก หนอนใยผัก 2. สะเดา สาร Azadirachtin, Nimbin, Bakayanim,Nimbosterin, Numbidin สารฆ่า ไล่ต่อต้านการดูดกิน ยับยั้ง การเจริญเติบโต • น าเมล็ดสะเดาที่ผึ่งแห้งดหรือ ต าใน อัตรา 1 กิโลกรัม ผสมน้ า 20 ลิตร ทิ้งไว้ 1-2 คืน แล้ว กรองเอากากออก น าสารสกัด ที่ได้ไปฉีดพ่นในแปลง • ถ้าใช้สะเดาแห้งควรใช้ในอัตรา ความเข้มข้นเป็น 2 เท่าของ เมล็ด เพลี้ยชนิดต่างๆ หนอนใยผัก หนอน ชอนใบ หนอนกระทู้ผัก หนอน กระทู้หอม ด้วงเต่าทอง แมลงหวี่ ขาวฝ้าย ผีเสื้อหนอนแก้วส้ม ผีเสื้อ มวนหวาน หนอนกอสีครีม หนอน กอ หนอนม้วนใบข้าว หนอนชอน ใบส้ม หนอนกระทู้ควายพระอินทร์ หนอนบุ้งแก้ว หนอนใบกระหล่ า ไส้เดือนฝอย แมลงในโรงเก็บ 3. ข่า สารซินิออล (Cineole), Garrangol, Pinene, Gingerol, Shogoal, Camphor สารไล่แมลงและสารฆ่าแมลง • น าเหง้าแก่สดหรือตากแห้ง เอา มาบดเป็นผงให้ละเอียดแล้วคั้น น้ า • กรองด้วยผ้าขาวบางแล้วน าไป ฉีดพ่น แมลงวันทองไม่ให้มาวางไข่ ด้วงงวง ข้าว มอดแป้ง
เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ 95 ตัวอย่างสรรพคุณของสมุนไพรที่ใช้ป้องกันก าจัดแมลงศัตรูพืช (ต่อ) ชื่อพืช/สารส าคัญ วิธีใช้ ศัตรูพืชที่ควบคุม 4. ยาสูบ สารฆ่าแมลงและขับไล่แมลง เชื้อรา ไร • แช่ก้านยาสูบที่ต าละเอียด 1 กิโลกรัม ในน้ า 5 ลิตร นาน 1 วัน • เติมผงสบู่ 1 ก ามือ กรองเอาน้ า ไปฉีดพ่นทันที เพลี้ยอ่อน ด้วงหมัดกระโดด เพลี้ย ไฟ ด้วงหมัดผัก ด้วงเจาะเมล็ดฝ้าย หนอนกอ หนอนกะหล่ าปลี หนอน ชอนใบ ไรแดง โรคม้วนหรือยอด หงิก โรคราสนิมในถั่วและข้าวสาลี โรคจากเชื้อรา 5. ตะไคร้หอม สาร Verbena oil, Lemmon oil, Indian Molissa oil ไล่แมลง และ ก าจัดแมลงได้ • ใช้ใบตะไคร้หอมผึ่งให้แห้งมา หั่นบดละเอียด แช่น้ า 24 ชม. ในอัตรา 400 กรัม ต่อน้ า 8 ลิตร • ใช้ตะไคร้หอมผึ่งแห้ง แล้วน ามา หั่นและบดละเอียด คลุกกับ เมล็ดถั่วเขียว หนอนกระทู้ผัก หนอนใยผัก 6. กระเทียม สาร Allicin มีฤทธิ์ในการฆ่าเชื้อรา ได้หลายชนิด เป็นยาฆ่าแมลง สารขับ สารยับยั้ง การกินอาหาร ยาป้องกันเชื้อรา และเชื้อแบคทีเรีย • ใช้กระเทียม 1 ก ามือ บดหรือ โขลกให้ละเอียด • เติมน้ าร้อนครึ่งลิตร ทิ้งไว้ 24 ชม. แล้วกรองเอาน้ าออก • ผสมน้ าลงไปอีก 4 ลิตร • ก่อนน าไปใช้ให้ผสมสารจับใบ โดยฉีดพ่นวันละ 2 ครั้ง ด้วงปีกแข็ง เพลี้ยอ่อน เพลี้ยไฟ ไส้เดือนฝอย แมลงหวี่ขาว โรครา น้ าค้าง โรคราสนิม หมัด เห็บ 7. สาบเสือ สาร Eupatal สารฆ่าแมลง • ใช้วิธีการหมักโดยน าต้นและใบ มาตากแห้งแล้วบดให้ละเอียด เป็นผงแช่น้ า ในอัต ร าส่ วน น้ าหนักผง 400 กรัม ต่อน้ า 8 ลิตร เขย่าผสมกันน ามากรอง แล้วฉีดพ่นทุก 7 วัน จนครบ 6 ครั้ง เพลี้ยต่างๆ หนอนกระทู้หอม หนอนกระทู้ผัก หนอนใยผัก หนอนกระทู้ควายพระอินทร์ และแมลงศัตรูพืชในโรงเก็บ
96 เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า : ไร่คุณพ่อ ตัวอย่างสรรพคุณของสมุนไพรที่ใช้ป้องกันก าจัดแมลงศัตรูพืช (ต่อ) ชื่อพืช/สารส าคัญ วิธีใช้ ศัตรูพืชที่ควบคุม 8. ผกากรอง ส า ร Lantadene A มีพิษ ต่ อ ระบบประสาทของแมลง • บดเมล็ดผกากรอง 1 กิโลกรัม ผสมกับน้ า 2 ลิตร แช่ทิ้งไว้ 24 ชม. กรองเอาแต่น้ าไปฉีดพ่นฆ่า แมลงในแปลง หนอนกระทู้ผัก ไล่แมลงที่จะมา วางไข่ภายในแปลงผัก 9. ขมิ้นชัน เป็นสารฆ่าแมลงขับไล่แมลง • ใช้ผงขมิ้นชัน ½ กิโลกรัม หมัก กับน้ า 2 ลิตร ทิ้งไว้ 1 คืน คั้น เอาแต่น้ าใช้อัตรา 400 ซีซี ฉีด พ่นในแปลง ผสมน้ า 2 ลิตร • หรือแช่ขมิ้นชันบดละเอียดใน น้ า 1 ลิตร กรองเอาแต่น้ า ขับไล่หนอนใยผัก หนอนหลอด หอม หนอนกระทู้ผัก หนอนกระทู้ หอม ด้วงเจาะเมล็ดถั่ว ด้วงงวงช้าง มอด 10. พริก สารฆ่าแมลงและฆ่าเชื้อรา ในดอก มีสารยับยั้งการขยายตัวของไวรัส • ใช้พริกป่น 100 กรัม ผสมน้ า 1 ลิตร กรองด้วยผ้าขาวบางผสม สารจับใบน าไปฉีดพ่น ควบคุมมด เพลี้ยอ่อน หนอนผีเสื้อ แมลงศัตรูในโรงเก็บ ด้วงงวงข้าว มอดตัวป้อม แมลงกัดกินใบ 11. พริกไทย มีสารที่เป็นน้ ามันหอมระเหย ขับไล่ แมลงได้ • น าเมล็ดพริกไทยด ามาทุบให้ ละเอียดแล้วหมักด้วยเหล้าขาว แล้วกรองเอากากออก น า สารละลายที่ได้ไปฉีดพ่น เพลี้ยอ่อน เพลี้ยไฟ หนอนผีเสื้อ หนอนกะหล่ าปลี 12. ใบยูคาลิปตัส ส า ร พ ว ก น้ า มั น ห อ ม ร ะ เ ห ย มี ประสิทธิภาพในการขับไล่แมลง หลายชนิด • ใช้ใบยูคาลิปตัส 1 กิโลกรัม ขมิ้นชันบด 2 ช้อนโต๊ะ • ต้มใบยูคาลิปตัสนาน 15-20 นาที กรองเอาแต่น้ า • น ามาผสมกันใช้เป็นหัวน้ ายา สมุนไพร หนอนใยผัก หนอนกระทู้หอม หนอนกระทู้ผัก และแมลงศัตรูในโรงเก็บ
เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ 97 ตัวอย่างสรรพคุณของสมุนไพรที่ใช้ป้องกันก าจัดแมลงศัตรูพืช (ต่อ) ชื่อพืช/สารส าคัญ วิธีใช้ ศัตรูพืชที่ควบคุม 13. บอระเพ็ด มีสารที่ให้มีรสขมซึ่งแมลงไม่ชอบ ขับไล่แมลงได้ • ใช้ล าต้นสับหรือบดให้ละเอียด 50 กรัม ต่อน้ า 125 มิลลิลิตร • กรองเอากากออก น าไปฉีดพ่น เพลี้ยกระโดดสีน้ าตาล เพลี้ยจักจั่นสีเขียว โรคยอดเหี่ยว โรคข้าวลีบ ข้าวหัวหงอก ซึ่งมี สาเหตุมาจากหนอนกอ 14. มันแกว เป็นพิษต่อกระเพาะอาหาร เป็น สารฆ่าแมลง ต่อต้านการดูดกิน • น าเมล็ดมันแกวบดละเอียด 0.5 กิโลกรัม • ผสมน้ า 20 ลิตร แช่ทิ้งไว้ 1-2 คืน กรองเอาไปฉีดพ่น หนอนใยผัก หนอนหลอดหอม หนอนกระทู้ผัก เพลี้ยอ่อน ด้วง หมัดกระโดด มวนเขียว หนอน ผีเสื้อ 15. โหระพา สารขับไล่แมลง ยับยั้งการ เจริญเติบโตของแมลง • ใช้น้ ามันหอมระเหยโหระพา 20 ซีซี ผสมน้ า 1 ลิตร ใช้ฉีดพ่น พืชผัก เพลี้ย แมลงวันทอง หนอนแมลงวัน ยุง หนอนเจาะ หัวมันเทศ 16. ดาวเรือง มีสารที่มีกลิ่นฉุน ขับไล่แมลง • น าดอกดาวเรือง 500 กรัม ต้ม ในน้ า 4 ลิตร ทิ้งไว้ให้เย็นแล้ว กรองเอาน้ าผสมน้ าอีก 4 ลิตร แมลงหวี่ขาว หนอนใยผัก ไส้เดือน ฝอย หนอนผีเสื้อ ด้วง เพลี้ยอ่อน หนอนกะหล่ า 17. ไพล สารยับยั้งเชื้อรา • บดไพลแห้งให้ละเอียด แล้ว ละลายในแอลกอฮอล์หรือเหล้า ขาว ในอัตราส่วนร้อยละ 15 โดยน้ าหนัก แล้วน าไปฉีดพ่น เชื้อรา ที่มา : ดัดแปลงจาก อาณัฐ ตันโช (2551)
98 เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า : ไร่คุณพ่อ สูตรไล่แมลง (ไร่คุณพ่อ) ส่วนผสมสมุนไพรไล่แมลง ใบสะเดา 1 กิโลกรัม ใบสาบเสือ 1 กิโลกรัม ใบยูคาลิปตัส 1 กิโลกรัม ใบขี้เหล็ก 1 กิโลกรัม ใบตะไคร้หอม 1 กิโลกรัม เหล้าขาว 1 ขวด หัวเชื้อจุลินทรีย์ 1 ลิตร น้ าสะอาด 15 ลิตร น้ าส้มสายชู 2 ลิตร น าส่วนผสมสมุนไพรทั้ง 5 ชนิด สับหรือบดให้เป็นชิ้นเล็ก (หรือใช้ทั้งใบและก้านปั่นให้ละเอียด) เทลงใส่ถังขนาด 20 ลิตร ใส่เหล้าขาว หัวเชื้อจุลินทรีย์ น้ าส้มสายชู ทิ้งไว้ประมาณ 15-20 นาทีเพื่อท าการสลัด สาระส าคัญ จากนั้นเติมน้ าพอท่วม ปิดฝา หมักไว้ 15-20 วัน กรองเอากากออก โดยการผสมในอัตราส่วน 80-100 ซีซี ต่อ น้ า 20 ลิตร พ่นทุก 5-7 วัน ป้องกันเพลี้ยอ่อน เพลี้ยแป้ง หนอนกระทู้ผัก หนอนใยผัก หนอนชอนใบ ข้อควรระวัง : ใบยูคาลิปตัสจะมีกลิ่นฉุนที่ท าให้คนเกิดอาการวิงเวียนได้ หากสูดดมเข้าไปเป็นเวลานาน เนื่องจากใน ใบอ่อนของต้นยูคาลิปตัสจะมีส่วนประกอบของไซยาไนท์ ซึ่งพบว่า หมีโคล่าจะเลือกกินเฉพาะใบแก่ แต่ ถ้าหากกินใบอ่อนจะเสียชีวิต ดังนั้น เพื่อความปลอดภัยในการใช้ควรเลือกใช้ใบยูคาลิปตัสเฉพาะใบแก่
เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ 99
100 เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า : ไร่คุณพ่อ
เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ 101
102 เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า : ไร่คุณพ่อ
เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ 103
104 เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า : ไร่คุณพ่อ
เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ 105
106 เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ การสร้างโรงเรือนอย่างง่ายเพื่อปลูกผักสลัด การปลูกผักสลัดเกษตรกรสามารถปลูกได้ตลอดทั้งปีแต่ช่วงฤดูกาลที่เหมาะสมที่สุดคือในช่วง ฤดูหนาว (เดือนตุลาคม – เดือนมกราคม) ซึ่งโรคและแมลงศัตรูพืชเข้าท าลายน้อย อย่างไรก็ตามผักสลัดเป็นที่ ต้องการของตลาดและผู้บริโภค หากเกษตรกรมีการวางแผนปลูกผักสลัดตลอดทั้งปี ปัญหาและอุปสรรคในแต่ ละช่วงฤดูกาลก็มีความแตกต่างกันด้วย โดยเฉพาะฤดูฝน จึงจ าเป็นต้องมีโรงเรือนเพื่อป้องกันการกระแทกจาก เม็ดฝน ท าให้ผักเกิดการบอบช้ า พืชอ่อนแอเป็นสาเหตุของการเข้าท าลายของโรคพืชได้ง่าย แต่ในปัจจุบัน โรงเรือนปลูกผักขนาดมาตรฐานมีราคาค่อนข้างสูงซึ่งเกษตรกรส่วนใหญ่ยังไม่กล้าที่จะลงทุนก่อสร้าง ทางไร่คุณ พ่อจึงได้มีการสร้างโรงเรือนขนาดเล็กซึ่งมีวิธีการประกอบอย่างง่ายเหมาะส าหรับเกษตรกรหรือมือใหม่ที่ก าลัง เริ่มต้นในการปลูกผักครั้งแรกหรือเริ่มต้นธุรกิจขนาดเล็ก ปฎิทินการปลูกผักสลัด ขั้นตอน ม.ค. ก.พ. มี.ค. เม.ย. พ.ค. มิ.ย. ก.ค. ส.ค. ก.ย. ต.ค. พ.ย. ธ.ค. การปลูก ช่วงที่เหมาะสม ตุลาคม – ธันวาคม การถอนย้ายต้นกล้า หลังเพาะได้ 15-20 วัน การใส่ปุ๋ย หลังปลูกได้ 7-15 วัน การเก็บเกี่ยว หลังปลูกได้ 40-45 วัน
เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ 107 อุปกรณ์ • เหล็กกลมขนาด ¾ นิ้ว (6 หุน) • เหล็กกลมขนาด ½ นิ้ว (4 หุน) • ประกับเหล็กขนาด ½ นิ้ว (4 หุน) • พลาสติกคุมโรงเรือน(UV 7%)กว้าง 3 เมตร หนา 150 ไมคอน (ความยาวตามต้องการ) • คลิปล็อคพลาสติกขนาด ½ นิ้ว (4 หุน) • สแลนพลางแสงความเข้มแสง 60 เปอร์เซ็นต์
108 เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ ใช้เหล็กกลมขนาด ½ นิ้ว (4 หุน) มา ดัดโค้งความกว้าง 2 เมตร สูง 60 เซนติเมตร 1 ตัวอย่างการใช้ประกับเหล็กขนาด ½ นิ้ว (4 หุน) ยึดกับคานด้านบน เข้ากับเหล็กโค้ง (ตามรูป) 2 ตัวอย่างการใช้ประกับเหล็กขนาด ½ นิ้ว (4 หุน) ยึดกับคานด้านข้าง โรงเรือนเข้ากับปลายเหล็กโค้งทั้ง 2 ข้าง (ตามรูป) 3 ตัวอย่างการใช้คลิปล็อคขนาด ½ นิ้ว (4 หุน) ยึดพลาสติกคลุมโรงเรือนเข้ากับ โครงสร้าง (ตามรูป) 3
เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ 109 ตัวอย่างการท าโรงเรือนปลูกผักสลัดอย่างง่ายของทางไร่คุณพ่อ สามารถเพิ่ม หรือลดขนาดความยาวให้เหมาะสมกับพื้นที่ได้ และเหมาะส าหรับเกษตรกร หรือเกษตรกรมือใหม่ที่สนใจอยากปลูกผักสลัดไว้รับประทาน
110 เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ ตัวอย่างการปลูกผักสลัดยกสูงแบบโต๊ะปลูก
เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ 111 ตัวอย่างการท าโต๊ะปลูกผักสลัด ขนาดกว้าง 1.20 เมตร x ยาว 3.00 เมตร เหมาะส าหรับปลูกไว้รับประทานในครอบครัว คนสูงอายุไม่ปวดหลัง หรือจะ ประยุกต์ใช้ในการปลูกเพื่อการค้า
112 เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ
เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ 113
114 เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ
เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ 115
116 เทคนิคการปลูกผักสลัดส าหรับมือใหม่แบบจับมือท า: ไร่คุณพ่อ
กรมวิชาการ. 2547.ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์น ้าหมักชีวภาพ. โครงการวิจัยและพัฒนาน ้าหมักชีวภาพและ โครงการเกษตรแบบยั่งยืนเพื่อสิ่งแวดล้อม กรมวิชาการเกษตร. กรุงเทพฯ. 51 หน้า. กรมวิชาการเกษตร. (2563). แหนแดงคว้าแชมป์ปุ๋ยพืชสดให้ธาตุอาหารสูงแซงพืชตระกูลถั่ว. [ออนไลน์] แหล่งที่มา: https://gnews.apps.go.th/news?news=64972 [20 ตุลาคม 2565] เทะสึโอ๊ะ คะตะ. 2561. ใช้ปุ๋ยดีเลือกดินถูกปลูกพืชผักงอกงาม พิมครั งที่ 1.ส้านักพิมพ์อินสปายร์. กรุงเทพฯ. 344 หน้า. ภาษิตา ทุ่นศิริ. (2563). การศึกษาการใช้แหนแดงร่วมกับปุ๋ยชนิดต่างๆ ต่อการเจริญเติบโตและผลผลิต ของคะน้าและผักกาดเขียว กวางตุ้ง. เลย: คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย. สายทอง แก้วฉาย. 2555. การใช้ไตรโคเดอร์มาในการควบคุมโรคพืช. วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราช นครินทร์. 4(3) : 108-123. อานัฐ ตันโช. 2551. เกษตรกรรมธรรมชาติประยุกต์ หลักการ แนวคิด เทคนิคปฏิบัติในประเทศไทย พิมพ์ครั งที่ 2. ส้านักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และทคโนโลยีแห่งชาติ ปทุมธานี. 380 หน้า. ฮิชิ ตงฉี. 2561. สวนผักในบ้านกินฟรีทั งปีพิมพ์ครั งที่ 14. ส้านักพิมพ์อินสปายร์. กรุงเทพฯ. 160 หน้า. เอกสารอ้างอิง
อาจารย์ ดร. ศุภชัย สุทธิเจริญ ประวัติการศึกษา • พ.ศ. 2548 (วทบ.) สาขาอารักขาพืช (กีฏวิทยา) คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้ • พ.ศ. 2551 (วทม.) เกษตรศาสตร์ (ส่งเสริมการเกษตร) คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ • พ.ศ. 2558 (ปรด.) สาขาพัฒนาทรัพยากรชนบท คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิยาลัยแม่โจ้ ประวัติการท างาน • พ.ศ.2563-ปัจจุบัน ต าแหน่ง รองคณบดีฝ่ายจัดการทรัพยากรและพัฒนานิสิต คณะเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยมหาสารคาม • พ.ศ.2560-ปัจจุบัน อาจารย์ประจ าภาควิชาเทคโนโลยี คณะเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยมหาสาคาม • พ.ศ. 2554-2559 ต าแหน่ง รองผู้อ านวยการ สถาบันบริการตรวจสอบคุณภาพและมาตรฐาน ผลิตภัณฑ์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ • พ.ศ. 2549-2558 ต าแหน่ง นักวิทยาศาสตร์ สถาบันบริการตรวจสอบคุณภาพและมาตรฐาน ผลิตภัณฑ์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ ความเชี่ยวชาญ • Good Agricultural Practice : GAP • Agricultural Extension and Rural development • Organic International Standard (EU,USDA,IFAOM) เกี่ยวกับผู้เขียน