นิราศภูเขาทอง

๓) ความเชอื่ ของคนไทย

สุนทรภไู่ ด้สอดแทรกคติความเชอ่ื ของคนไทย ซง่ึ สว่ นใหญมักเกีย่ วเน่ืองในพระพทุ ธศาสนา โดยเฉพาะ
เร่ืองนรก-สวรรค์ อาทิ ความเชอื่ ทว่ี า่
หากใครคบชู้ คอื ประพฤติตนผิดศลี ขอ้ ๓ ตามหลักศลี ๕ เมือ่ ตายไป ผู้นน้ั จะ
ตกนรกและตอ้ งปีนตน้ งว้ิ ซ่ึงมีหนามยาวและแหลมคม

งวิ้ นรกสบิ หกองคลุ แี หลม ดังขวากแซมเสยี้ มแทรกแตกไสว
ใครทาํ ชคู้ ทู่ า่ นครนั้ บรรลยั ก็ตอ้ งไปปนี ตน้ นา่ ขนพอง

๔) แง่คิดเกยี่ วกบั ความจรงิ ของชวี ติ
บทประพันธ์ของสุนทรภู่มักสอดแทรกข้อคิด คติการดําเนินชีวิต และช่วยยกระดับจิตใจของ

ผู้อ่านใหป้ ฏิบัตติ นไปตามแนวทางทีเ่ หมาะสม ดังปรากฏในบทกลอนตอนหน่ึงซึ่งมีเนื้อหากล่าวเก่ียวถึงเรื่อง

โลกธรรม ๘ ตามหลักคาํ สอนทางพระพุทธศาสนา โดยกล่าวถึงเรื่องชื่อเสียงเกียรติยศ เม่ือมีรุ่งเรืองก็มี

เสอ่ื มได้เปน็ ธรรมดาจงึ ควรมองโลกอย่างเข้าใจว่าทกุ สงิ่ ทุกอย่างลว้ นเป็นอนิจจัง

๔) แง่คดิ เกยี่ วกบั ความจรงิ ของชวี ติ

ทั้งองคฐ์ านรานรา้ วถงึ เกา้ แฉก เผยอแยกยอดทรดุ กห็ ลดุ หกั
โอเ้ จดยี ท์ ส่ี รา้ งยงั รา้ งรกั เสยี ดายนกั นกึ นา่ นาํ้ ตากระเดน็
กระนห้ี รอื ชอื่ เสยี งเกยี รตยิ ศ จะมหิ มดลว่ งหนา้ ทนั ตาเหน็
เปน็ ผดู้ มี มี ากแลว้ ยากเยน็ คดิ กเ็ปน็ อนจิ จงั เสยี ทง้ั นน้ั

๒. คุณคา่ ดา้ นวรรณศลิ ป์ นิราศภูเขาทอง นอกจากจะมีคุณค่าด้านเนื้อหาแล้ว ใน

ด้านวรรณศลิ ปก์ ็ไดร้ บั การยอมรบั ว่ามีความงดงามและมคี วามไพเราะ แม้
สุนทรภู่จะใชถ้ ้อยคาํ ธรรมดาสามัญในการประพันธ์ แต่ทว่ามีความหมาย
ลึกซ้งึ สะเทือนอารมณ์ และสร้างจนิ ตภาพได้อยา่ งชัดเจน นิราศภเู ขาทอง
จงึ มีคุณคา่ และความดีเดน่ ในดา้ นวรรณศิลป์ดงั ตอ่ ไปนี้

๒. คุณคา่ ดา้ นวรรณศลิ ป์

๑) การเลน่ เสยี ง
๒) ความเปรยี บลกึ ซง้ึ กนิ ใจ
๓) การใชค้ าํ เพอื่ สรา้ งจนิ ตภาพ

๑) การเลน่ เสียง “ ดนู ้ําวงิ่ กลงิ้ เชย่ี วเปน็ เกลยี วกลอก
กลบั กระฉอกฉาดฉดั ฉวดั เฉวยี น
บทประพนั ธข์ องสนุ ทรภู่ บา้ งพลงุ่ พลงุ่ วงุ้ วงเหมอื นกงเกวยี น
ถือได้ว่ามีความดีเด่นเรื่องการเล่นเสียง ดูเวยี นเวยี นควา้ งควา้ งเปน็ หวา่ งวน ”
โดยเฉพาะการเล่นเสียงสัมผัสภายในวรรค
ท้ังสัมผัสสระและสัมผัสอักษร ทําให้กลอน สมั ผัสในวรรค เชน่ วิ่ง – กล้ิง เชย่ี ว – เกลยี ว
นิราศภูเขาทองมีความไพเราะเป็นอย่างมาก ฉอก – ฉาด – ฉดั ฉวัด – เฉวยี น เป็นตน้
ดงั ตวั อย่าง

๒) ความเปรยี บลกึ ซงึ้ กนิ ใจ “ เมอ่ื เคราะหร์ า้ ยกายเรากเ็ทา่ นี้

นิราศภูเขาทอง นับเป็นวรรณคดีนิราศท่ี ไมม่ ีทพี่ สธุ าจะอาศยั
เต็มไปด้วยการพรรณนาความอาลัยท่ี ลว้ นหนามเหนบ็ เจบ็ แสบคบั แคบใจ
กวมี ีตอ่ นางอันเป็นท่ีรัก โดยสุนทรภู่ได้ เหมือนนกไรร้ งั เรอ่ ยเู่อกา ”
คัดสรรถ้อยคําเปรียบเปรยที่สร้าง
อารมณ์สะเทือนใจให้แก่ผู้อ่าน ดัง บทกลอนตอนนม้ี เี นอ้ื ความแสดงถงึ การคราํ่ ครวญโศกเศร้า ซึ่งตรงกับรสวรรณคดที ่เี รียกวา่
ตวั อย่าง
สัลลาปงั คพิสยั โดยทาํ ใหเ้ หน็ ภาพพจนท์ ่ีวา่ คนเรามรี า่ งกายเล็กมากหากเทยี บกับพืน้ แผน่ ดนิ

ซ่งึ กวา้ งใหญ่ แตเ่ มื่อถึงคราวตกอับ กลบั ไม่มีพ้ืนท่จี ะอาศัย

๓) การใชค้ าํ เพอื่ สรา้ งจนิ ตภาพ “ จนแจม่ แจง้ แสงตะวนั เหน็ พันธผ์ุ กั
ดนู า่ รกั บรรจงสง่ เกสร
สุนทรภู่ นบั ป็นกวีที่มีความสามารถใน เหลา่ บวั เผอ่ื นแลสลา้ งรมิ ทางจร
การเลือกใชค้ าํ เพอื่ สร้าง กา้ มกงุ้ ซอ้ นเสยี ดสาหรา่ ยใตค้ งคา ”
จนิ ตภาพ ซึง่ สังเกตไดจ้ ากบทประพันธ์
ที่มีการพรรณนาความด้วยถ้อยคําท่ี บทกลอนตอนนสี้ นุ ทรภไู่ ดพ้ รรณนาภาพบรรยากาศธรรมชาติระหว่างการเดินทางทํา ให้
เรียบง่าย แต่ทําให้ผู้อ่านเห็นภาพ ผู้อ่านจินตนาการเห็นถึงภาพท้องนํ้ายามรุ่งเช้าที่ละลานตาไปด้วยพืชน้ํานานาชนิด ที่ชูช่อ
ชดั เจน ดังตวั อย่าง ประชนั กนั และยงั ทาํ ใหเ้หน็ วา่ สายนา้ํ นนั้ มคี วามใสสะอาดจนสามารถมองเหน็ พืชท่ีข้นึ อย่ใู ต้นํ้า
ได้

สรุป

นิราศภเู ขาทอง มีลักษณะการแตง่ แบบกลอนนริ าศ จึงไดป้ รงุ เรอ่ื งขนึ้ ตามขนบนิราศ คอื

กล่าวถงึ การเดนิ ทางและราํ พงึ ถงึ นางอนั เปน็ ทรี่ กั แตม่ ิไดม้ ีการจากหญงิ คนรักจริง เพียงแตส่ มมตขิ น้ึ ตาม
นิสยั กาพยก์ ลอนแตก่ อ่ นมา นอกจากน้นี ริ าศภเู ขาทองยงั เปย่ี มดว้ ยคณุ คา่ ทง้ั ดา้ นเนอื้ หาและวรรณศลิ ป์จงึ ควร

ค่าแก่การอา่ นเปน็ อยา่ งยง่ิ

ลองสอบ ! สรปุ วรรณคดีอยา่ งง่าย โดย ครพู ี่หน่งึ

๑. นริ าศคอื อะไร

๒. นิราศแตง่ ด้วยคาํ ประพนั ธ์ชนดิ ใดได้บา้ ง

ลองสอบ ! สรุปวรรณคดอี ย่างงา่ ย โดย ครพู ี่หน่งึ

๓. กวีท่านใดบ้างท่มี ชี ื่อเสยี งในการแตง่ นริ าศ

๔. เน้ือหาในนริ าศทวั่ ไป จะกล่าวถงึ เร่อื งใดบ้าง

ลองสอบ ! สรปุ วรรณคดอี ยา่ งง่าย โดย ครูพีห่ นึง่

๕. ในการเขียนนริ าศแต่ละคร้งั กวตี ้องจากนางอันเปน็ ทร่ี กั และครํา่ คราญถงึ
นางจรงิ ๆ หรือไม่

๖. การต้งั ชื่อนริ าศ มีหลกั การตั้งชื่ออย่างไร

ลองสอบ ! สรุปวรรณคดีอยา่ งงา่ ย โดย ครูพ่หี น่งึ

๗. นิราศภเู ขาทองแต่งดว้ ยร้อยกรองชนดิ ใด

๘. กลอนนิราศภเู ขาทองมีคณุ ค่าด้านวรรณศิลปอ์ ยา่ งไรบ้าง

ลองสอบ ! สรุปวรรณคดีอย่างงา่ ย โดย ครพู ี่หน่งึ

๙. กลอนนริ าศภเู ขาทองมคี ณุ คา่ ด้านเนื้อหา อย่างไรบ้าง

๑๐. กลอนนิราศภเู ขาทองมคี ุณค่าด้านสังคมอย่างไรบา้ ง

ลองสอบ ! สรปุ วรรณคดอี ย่างง่าย โดย ครพู ่ีหนงึ่

๑๑. นักเรียนนาํ ความรูท้ ไ่ี ด้จากการอา่ นไปประยุกตใ์ ชใ้ นประจําวนั ได้อย่างไรบา้ ง

๑๒. สนุ ทรภู่แต่งนริ าศภูเขาทองในโอกาสใด

ลองสอบ ! สรุปวรรณคดอี ยา่ งง่าย โดย ครพู ี่หน่งึ

๑๓. สุนทรภ่เู ดนิ ทางไปพระเจดียภ์ เู ขาทองกับใคร เมื่อไร

ลองสอบ ! สรุปวรรณคดีอยา่ งงา่ ย โดย ครูพ่หี น่งึ

๑๔. "ดูนาํ้ วงิ่ กลง้ิ เชย่ี วเปน็ เกลยี วกลอก กลบั กระฉอกฉาดฉดั ฉวดั เฉวยี น
บา้ งพลงุ่ พลงุ่ วงุ้ วงเหมอื นกงเกวยี น ดูเปลย่ี นเปลย่ี นควา้ งควา้ งเปน็ หวา่ งวน
ท้งั หวั ทา้ ยกรายแจวกระชากจว้ ง ครรไลลว่ งเลยทางมากลางหน
โอ้เรอื พน้ วนมาในสาชล
คาํ ประพนั ธต์ อนนม้ี คี วามดเี ดน่ อยา่ งไร ใจยงั วนหวงั สวาทไมค่ ลาดคลา"

ลองสอบ ! สรปุ วรรณคดีอยา่ งงา่ ย โดย ครพู ี่หน่งึ

๑๕. "พระสรุ ยิ งลงลบั พยบั ฝน ดูมัวมนมดื มดิ ทกุ ทศิ า
ถงึ ทางลดั ตดั ทางมากลางนา ทั้งแฝกคาแขมกกขน้ึ รกเรย้ี ว
เปน็ เงางา้ํ นา้ํ เจง่ิ ดูเวง้ิ วา้ ง ทงั้ กวา้ งขวางขวญั หาไมว่ ายเหลยี ว
เห็นดมุ่ ดมุ่ หนมุ่ สาวเสยี งกราวเกรยี ว ล้วนเรอื เพรยี วพรอ้ มหนา้ พวกปลาเลย"
ดีเดน่ ในดา้ นใด

ลองสอบ ! สรุปวรรณคดอี ย่างงา่ ย โดย ครพู ี่หน่งึ

๑๖. "เคยหมอบใกลไ้ ดก้ ลนิ่ สคุ นธต์ ลบ ละอองอบรสรนื่ ชนื่ นาสา
สิ้นแผน่ ดนิ สน้ิ รสสคุ นธา วาสนาเรากส็ น้ิ เหมอื นกลนิ่ สคุ นธ"์

ใช้โวหารภาพพจนใ์ ด

ลองสอบ ! สรุปวรรณคดอี ย่างงา่ ย โดย ครพู ี่หน่งึ
ไมม่ ที พ่ี สธุ าจะอาศยั
๑๗. "เมอื่ เคราะหร์ า้ ยกายเรากเ็ทา่ นี้ เหมอื นนกไรร้ งั เรอ่ ยเู่ อกา"
อันหนามเหฯบ็ เจบ็ แสบคบั แคบใจ

ใชโ้ วหารภาพพจนใ์ ด

ลองสอบ ! สรปุ วรรณคดอี ยา่ งง่าย โดย ครูพ่หี น่งึ

๑๘. "ขอเดชะพระพทุ ธคณุ ชว่ ย แมน้ มอดมว้ ยกลบั ชาตวิ าสนา
อายยุ นื หมนื่ เทา่ เสาศลิ า อยคู่ ฟู่ า้ ดนิ ไดด้ งั ใจปอง"

ลองสอบ ! สรปุ วรรณคดอี ยา่ งง่าย โดย ครูพ่หี น่งึ

๑๘. "ขอเดชะพระพทุ ธคณุ ชว่ ย แม้นมอดมว้ ยกลบั ชาตวิ าสนา
อายยุ นื หมนื่ เทา่ เสาศลิ า อยคู่ ฟู่ า้ ดนิ ไดด้ งั ใจปอง“

ใช้โวหารภาพพจนใ์ ด

ลองสอบ ! สรปุ วรรณคดอี ย่างงา่ ย โดย ครพู ี่หน่งึ
พอหยดุ ยงุ ฉชู่ มุ มารมุ กดั
๑๙. "ไมเ่ หน็ คลองตอ้ งคา้ งอยกู่ ลางทงุ่ ต้องนง่ั ปดั แปะไปมไิ ดน้ อน"
เปน็ กลมุ่ กลมุ่ กลมุ้ กายเหมอื นทรายซดั

ใช้โวหารภาพพจนใ์ ด

ลองสอบ ! สรุปวรรณคดีอย่างง่าย โดย ครพู หี่ น่ึง

๒๐. "เหน็ โศกใหญใ่ กลน้ าํ้ ระกาํ แฝง ท้งั รกั แซมแซงสวาทประหลาดเหลอื
เหมอื นโศกพท่ี ร่ี ะกาํ กซ็ าํ้ เจอื เพราะรกั เรอ้ื แรมสวาทมาคลาดคลาย" ใช้โวหารภาพพจนใ์ ด

ลองสอบ ! สรปุ วรรณคดีอยา่ งงา่ ย โดย ครพู ี่หน่งึ

๒๑. "จะสรา้ งพรตอตสา่ หส์ ง่ สว่ นบญุ ถวาย ประพฤตฝิ า่ ยสมถะทง้ั วสา
เปน็ สงิ่ ของฉลองคณุ มลุ ลกิ า ขอเปน็ ขา้ เคยี งพระบาททกุ ชาตไิ ป"

สะทอ้ นคณุ สมบตั ขิ องกวอี ยา่ งไร

ลองสอบ ! สรปุ วรรณคดอี ยา่ งง่าย โดย ครูพ่หี น่งึ

๒๒. "ทง้ั องคฐ์ านรานรา้ วถงึ เกา้ แสก เผยอแยกยอดสดุ กห็ ลดุ หกั
โอ้เจดยี ท์ สี่ รา้ งยงั รา้ งรกั เสยี ดายนกั นกึ นา่ นา้ํ ตากระเดน็
กระนห้ี รอื ชอ่ื เสยี งเกยี รตยิ ศ จะมหิ มดลว่ งหนา้ ทนั ตาเหน็
เปน็ ผดู้ มี มี ากแลว้ ยากเยน็ คดิ กเ็ ปน็ อนจิ จงั เสยี ทง้ั นนั้ “
สะท้อนแนวคิดของผ้เู ขียนอยา่ งไร

ลองสอบ ! สรปุ วรรณคดีอยา่ งงา่ ย โดย ครพู ี่หน่งึ

๒๓. "ถงึ สามโคกโศกถวลิ ถงึ ปนิ่ เกลา้ พระพทุ ธเจา้ หลวงบาํ รงุ ซง่ึ กรงุ ศรี
ประทานนามสามโคกเปน็ เมอื งตรี ชือ่ ปทมุ ธานเี พราะมบี วั "

ให้คณุ คา่ ในดา้ นใด ป่ินเหลา้ หมายถงึ ใคร

ลองสอบ ! สรปุ วรรณคดอี ยา่ งงา่ ย โดย ครพู ี่หน่งึ

๒๔. "เคยหมอบใกลไ้ ดก้ ลน่ิ สคุ นธต์ ลบ ละอองอบรสรน่ื ชนื่ นาสา
สนิ้ แผน่ ดนิ สนิ้ รสสคุ นธา วาสนาเรากส็ น้ิ เหมอื นกลน่ิ สคุ นธ"์
ความคดิ ทก่ี วตี อ้ งการจะบอกอยทู่ วี่ รรคใด สภาพเปน็ อยา่ งไร

ลองสอบ ! สรปุ วรรณคดอี ย่างงา่ ย โดย ครพู ี่หน่งึ

๒๕. กลอนบทใดทกี่ วใี หส้ อนเรอ่ื งการใชค้ าํ พดู และเปน็ การนาํ ชอ่ื สถานทมี่ าเลน่ คาํ

๒๖. กลอนบทใดทส่ี ะทอ้ นวา่ กวเี ชอื่ เรอ่ื งบาปกรรม

ลองสอบ ! สรุปวรรณคดีอยา่ งง่าย โดย ครูพ่หี น่งึ

๑) นิราศมักแตง่ ด้วยคาํ ประพันธ์ชนิดใด
ก. กาพย์ยาน1ี 1
ข. โคลงกลอน
ค. กลอนสภุ าพ
ง. กลอนสี่

ลองสอบ ! สรปุ วรรณคดอี ย่างง่าย โดย ครพู ่ีหนึง่

๒)"ถงึ หนา้ วงั ดังหนงึ่ ใจจะขาด คดิ ถึงบาทบพติ รอดศิ ร โอผ้ า่ นเกลา้ เจ้าประคณุ ของสนุ ทร แต่ปางก่อนเคยเฝา้ ทกุ
เช้าเย็น" คําวา่ "บาทบพิตรอดศิ ร" หมายถงึ ใคร

ก.พระบาทสมเด็จพระจอมเกลา้ เจ้าอยูห่ ัว
ข.พระบาทสมเดจ็ พระพุทธยอดฟ้าจฬุ าโลกมหาราช
ค.พระบาทสมเดจ็ พระนงั่ เกลา้ เจา้ อย่หู ัว
ง.พระบาทสมเด็จพระพุทธเลศิ หลา้ นภาลัย

ลองสอบ ! สรปุ วรรณคดีอยา่ งงา่ ย โดย ครพู ี่หน่งึ

๓)กลอนนริ าศมีคาํ คลา้ ยคลงึ กบั กลอนใด
ก. กลอนสภุ าพหรอื กลอนแปด
ข. กลอนส่ี
ค. กลอนหก
ง. ไม่มขี ้อถูก

ลองสอบ ! สรปุ วรรณคดีอย่างงา่ ย โดย ครูพ่หี น่งึ

๔)ในการเดนิ ทางในนิราศภูเขาทอง สนุ ทรภไู่ ปกับใคร
ก.นายเรอื ง
ข.หนูแสก
ค.หนูพดั
ง.นายย้อย

ลองสอบ ! สรุปวรรณคดอี ยา่ งง่าย โดย ครูพ่หี น่งึ

๕) ลมทักษิณาวรรต คอื อะไร
ก. ลมทพ่ี ัดเวยี นขวา
ข. ลมทพ่ี ัดเวียนซา้ ย
ค. ลมทีส่ งบน่งิ
ง. ลมที่พดั รนุ แรง

ลองสอบ !

๖) สนุ ทรภไู่ ม่ไดเ้ ดินทางไปท่ใี ด
ก. เกาะเกรด็
ข. บางพลู
ค. วดั พระแก้ว
ง. บางธรณี

ลองสอบ !

๗)สุนทรภแู่ ตง่ นิราศเมือ่ ใด
ก. กอ่ นทีร่ ชั กาลท่ี 2 จะเสดจ็ สวรรคต
ข. หลังจากทสี่ นุ ทรภแู่ ตง่ ราํ พันพิลาป
ค. กอ่ นทสี่ นุ ทรภูจ่ ะแต่งเรอ่ื ง พระอภัยมณี
ง. หลงั จากรัชกาลท่ี 2 เสดจ็ สวรรคต

ลองสอบ !

๘) "ถงึ บางพูดพดู ดเี ป็นศรศี ักดิ์ มีคนรกั รสถ้อยอรอ่ ยจิต แมน้ พูดช่วั ตวั ตายทําลายมิตร จะชอบผดิ ในมนษุ ย์เพราะ
พดู จาฯ" คํากลอนบทนี้มคี วามหมายตรงกบั สุภาษิตในข้อใด

ก. พดู ดเี ปน็ ศรีแก่ปาก
ข. น้ําขึ้นให้รบี ตกั
ค. มะนาวไม่มีน้ํา
ง. กบในกะลา

ลองสอบ !

๙) จดุ หมายปลายทางของสนุ ทรภคู่ ือที่ใด
ก. วดั พระแกว้
ข. เจดียภ์ เู ขาทอง
ค. พระธาตดุ อยสุเทพ
ง. วดั ม่วง

ลองสอบ !

๑๐) ข้อใดไม่ถูกต้อง
ก. ธบิ ดี มาจาก อธบิ ดี หมายถงึ ผูเ้ ปน็ ใหญ่
ข. นิโรธ หมายถงึ การบวช
ค. ชลมารค หมายถึง ทางนํ้า
ง. ผ่านเกลา้ หมายถึง พระเจา้ แผ่นดิน

ลองสอบ !

๑๑) คําในข้อใด อา่ นไดถ้ ูกตอ้ ง
ก. ตรุษสารท อา่ นวา่ ตรดุ -สะ-สาด
ข. สถปู อ่านวา่ สะ-ทบู
ค. ชลมารค อ่านวา่ ชน-ละ-มาก
ง. บงกชบทศรี อา่ นว่า บง-กด-บด-สรี

ลองสอบ !

๑๒) สกี า เปน็ คําท่ใี ช้เรยี กใคร
ก. สตรี
ข. บุรษุ
ค. เณร
ง. คนรับใช้

ลองสอบ !

๑๓) สกี า เป็นคําทใี่ ช้เรียกใคร
ก. สตรี
ข. บรุ ษุ
ค. เณร
ง. คนรับใช้