หลักสูตรการจัดการศึกษาอาชีพเพื่อการมีงานทำ RE-SKILL และ UP-SKILL

1

หลักสูตรการจัดการศกึ ษาอาชีพเพอ่ื การมงี านทำ RE-SKILL และ UP-SKILL
ท่ีสอดคลอ้ งกบั บรบิ ทเชงิ พืน้ ที่ 1 กศน.ตำบล 1 หลกั สตู รอาชพี

กลุ่มอาชีพเกษตรกรรม
หลกั สตู รการทำข้าวฮางงอกสมุนไพร
บ้านถลุงเหล็ก ตำบลใหมน่ าเพียง จำนวน 100 ชั่วโมง

กศน.ตำบลใหม่นาเพียง
ศนู ยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั อำเภอแวงใหญ่

สำนกั งาน กศน.จังหวัดขอนแก่น
สำนักงานสง่ เสรมิ การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศัย

สำนกั งานปลดั กระทรวงศกึ ษาธกิ าร
กระทรวงศกึ ษาธิการ

2

คำนำ
ตามทรี่ ฐั มนตรวี ่าการกระทรวงศึกษาธกิ าร (นางสาวตรนี ุช เทยี นทอง) กาหนดนโยบายการจัดการศึกษาและ
ภารกิจแร่งด่วน เพื่อขับเคลื่อนการจัดการศึกษาที่มุ่งพัฒนาทักษะทางอาชีพ ส่งเสริมการจัดการศึกษาที่เน้นพัฒนา
ทักษะอาชีพของผู้เรียน เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต สร้างอาชีพและรายได้ รวมทั้งเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน
ของประเทศ โดยมอบหมายให้สานักงาน กศน.ดาเนินการส่งเสริมการจัดการศึกษาพัฒนาอาชีพเพื่อการมีงานทา
re-skill และ up-skill ใหแ้ กป่ ระชาชนท่ีไดร้ ับผลกระทบจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเช้ือไวรัสโคโรนา
2019 (COVID-19) สานกั งานกศน.จงั หวัดขอนแก่น จงึ จัดทาหลักสูตรเพื่อพัฒนาอาชีพ re-skill และ up-skill ซึ่งใน
เบื้องต้นดาเนินการขับเคล่ือนใน 5 กลุ่มอาชีพ ได้แก่ กลุ่มอาชีพเกษตรกรรม อุตสาหกรรม พานิชยกรรมและการ
บริการ ความคดิ สรา้ งสรรค์ และอาชพี เฉพาะทาง รวมจานวนทงั้ สิน้ 5 หลักสูตร เพื่อให้สถานศกึ ษาหรือผู้จดั กิจกรรม
นาไปใชใ้ นการขบั เคลอื่ นการจดั การศกึ ษาตามนโยบายดังกลา่ ว
กศน.ตาบลใหม่นาเพียง ในสังกัดศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอาเภอแวงใหญ่ ได้
จัดทาเอกสารประกอบหลักสูตรกลุ่มอาชีพเกษตรกรรม ได้แก่ หลักสูตรการทาข้าวฮางสมุนไพร โดยจัดทาขึ้นเพ่ือ
อานวยความสะดวกให้แก่ผู้สอน หรือผู้เรียนสามารถเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง นาไปศึกษาและประยุกต์ใช้ในการจัดการ
เรียนรู้ ดังนั้นจึงต้องใช้เอกสารเล่มน้ีควบคู่กับเอกสารหลักสตู รการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาอาชีพ re-skill และ up-
skill ที่สอดคล้องกับบริบทเชงิ พื้นท่ี 1 กศน.ตาบล 1 หลักสูตรอาชีพ ซึ่งมีรายละเอียดของหลกั สูตรที่จะทาให้ผู้สอน
หรอื ผเู้ รียนเขา้ ใจถึงความเปน็ มา หลักการ จดุ มุ่งหมาย โครงสรา้ งเนื้อหาของหลักสตู ร การจัดการเรยี นรู้ การวัดและ
ประเมินผล การจบหลักสูตรและการเทียบโอน สาหรับเอกสารหลักสูตรเล่มนี้ ได้จัดทาเนื้อหาเกี่ยวกับแผนการจัด
กระบวนการเรยี นรู้ จัดทาส่อื การเรียนรตู้ ามแผน ซง่ึ มีท้ังเอกสารใบความรู้ คลปิ เสรมิ การเรยี นรู้ และใบงาน ที่ผู้สอน
หรือผู้เรยี นเมอ่ื ไดเ้ รียนรู้และฝึกปฏิบัติตามแผน จะสามารถพัฒนาตนเองให้มีความรแู้ ละทกั ษะบรรลุตามจุดมุ่งหมาย
ของหลักสูตร
หลักสูตรการทาข้าวฮางงอกสมุนไพร ได้รับความอนุเคราะห์จากผู้ที่มีความเชี่ยวชาญทั้งด้านเนื้อหา และ
ประกอบอาชีพดา้ นนโ้ี ดยตรง ผู้ทรงคณุ วฒุ ิ ดา้ นการพัฒนาหลักสตู ร ด้านสือ่ การสอน ด้านวดั และประเมินผลและผู้ที่
เกย่ี วขอ้ ง มาร่วมพจิ ารณาและตรวจสอบความถูกตอ้ งจงึ ทาให้การดาเนนิ การจดั ทาหลกั สูตรในครง้ั นเี้ สร็จสิน้ ไปด้วยดี
กศน.อาเภอแวงใหญ่ ขอขอบคุณมา ณ โอกาสน้ี

กศน.ตาบลใหม่นาเพียง

สำรบัญ 3

คำนำ หนำ้
สำรบญั ก
หลกั สตู รกำรทำข้ำวฮำงงอกสมนุ ไพร ข
4
ผงั มโนทัศน์อาชีพ 4
ความเปน็ มา 5
หลกั การ 5
จดุ มงุ่ หมาย 5
กลมุ่ เป้าหมาย 5
ระยะเวลา 5
โครงสรา้ ง เนื้อหาหลักสูตร 5
กระบวนการจัดกจิ กรรมการเรียนรู้ 7
สอื่ การเรียนรู้ 10
การวดั และประเมินผล 10
การจบหลักสูตร 10
การเทียบโอน 10
งบลงทนุ 11
ใบความรู้/ใบงาน/แนวคาตอบ 12
บรรณานุกรม 81
คณะผูจ้ ัดทา

2. การทำขา้ วฮางงอกสมนุ ไพร ผังมโนทศั น์อ
จำนวน 80 ช่ัวโมง หลักสตู ร การแปรรปู ขา้ ว

-- การแปรรูปข้าวฮางงอก (28 ชัว่ โมง) บา้ นถลุงเหลก็ ตำบล
--การทำขา้ วฮางแห้ง (18 ชว่ั โมง) อำเภอแวงใหญ่ จงั ห
--การทำขา้ วฮางสด (16 ชว่ั โมง)
--การทำนำ้ ขา้ วฮางงอกผสมธัญพชื (6 ชั่วโมง) การแปรรปู ขา้ วฮางงอก
--การทำขนมจากข้าวฮางงอก (6 ชั่วโมง) (100) ช่วั โมง
-- การทำไอศกรีมจากข้าวฮางงอก ( 6 ชั่วโมง)

4.การบริหารหน้ีสินและบัญชเี บอ้ื งต้น
จำนวน 6 ช่วั โมง

--การคำนวณต้นทุน กำไร ( 1 ช่ัวโมง 30 นาที)
--แหล่งเงินทนุ และการก้ยู มื (1ช่ัวโมง 30 นาท)ี
--การบรหิ ารหนส้ี ินและการบริหารสญั ญา(1ชัว่ โมง 30 นาที)
--การจัดทำบญั ชคี รวั เรอื น ( 1 ช่ัวโมง 30 นาที)

อาชพี 4
วฮางงอกสมนุ ไพร
ลใหม่นาเพยี ง 1.พืน้ ฐานการทำขา้ วฮางงอกสมุนไพร
หวดั ขอนแกน่ จำนวน 6 ชั่วโมง

กสมนุ ไพร -- ความร้พู ื้นฐานการทำขา้ วฮางงอกสมุนไพร ( 1ชว่ั โมง 30 นาที)
ง -- ขา้ วฮางงอกสมนุ ไพรบ้านถลุงเหล็ก (1 ช่วั โมง 30นาที)
-- วสั ดอุ ปุ กรณ์ (1 ชว่ั โมง 30นาท)ี
-- ความปลอดภัยในอาชพี ( 1 ชั่วโมง 30 นาที)
-- คณุ ธรรมในการประกอบอาชพี (60นาท)ี

3.การจดั การตลาดเบ้ืองต้นและการบรรจุภัณฑ์
จำนวน 8 ช่วั โมง

--การตลาดชมุ ชน (2 ช่วั โมง)
--การออกแบบบรรจภุ ณั ฑ์ (2 ชั่วโมง)
--มาตรฐานผลติ ภณั ฑอ์ าหารและยา (2ช่ัวโมง)
--การตลาดออนไลน์ (2 ช่วั โมง)

5

แบบฟอร์มรำยละเอยี ดหลักสูตร
ชื่อสถำนศกึ ษำ กศน.อำเภอแวงใหญ่
หลักสูตร กำรทำข้ำวฮำงงอกสมนุ ไพร บำ้ นถลุงเหล็ก หมทู่ ่ี 7 ตำบลใหม่นำเพียง

จำนวน 100 ช่วั โมง

หลกั กำรและเหตุผล
ตามยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ต้องการพัฒนาประเทศไทยให้ก้าวสู่ไทยแลนด์ 4.0 เพื่อให้บรรลุเป้าหมาย

ประเทศ มั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน โดยเน้นให้เกษตรกรพัฒนาสู่การเป็นผู้ประกอบการ แต่เกษตรกรส่วนใหญ่ไม่มีความรู้
ด้านการแปรรูป การเพิ่มมูลค่าสินค้า การบริหารจัดการและการตลาดจึงทาให้การลงทุนในการผลิตทางการเกษตร
ผลลัพธ์ไม่คุ้มค่ากับการลงทุน และราคาพืชผลทางการเกษตรที่เกษตรกรผลิตได้กลับไม่เป็นไปตามที่คาดหวัง
รัฐบาลจึงต้องการที่จะพัฒนาให้เกษตรกรได้เรียนรู้ที่จะแปรรูปสินค้าของตนเองและเป็นผู้กาหนดราคาสินค้าของ
ตนเอง

ตามที่ สานักงาน กศน. มีนโยบายให้ กศน.ส่งเสริมอาชีพเพื่อการมีงานทา มุ่งเน้นให้กลุ่มเป้าหมายสามารถ
นาความรู้ที่ได้รับจาการศึกษาไปใช้ในการประกอบอาชีพ พัฒนาอาชีพ พัฒนาทักษะชีวิตและพัฒนาสังคมและ
ชุมชน เพื่อให้สามารถอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุข โดยยึดหลักความสอดคล้องกับความต้องการและความจาเป็น
ของกลุม่ เปา้ หมาย เปน็ ไปตามสภาพบริบทชุมชนและสังคม

จังหวัดขอนแก่น เป็นสังคมเกษตรกรรม ซึ่งมีพืชเศรษฐกิจ ได้แก่ ข้าว อ้อย มันสาปะหลัง การปลูกหม่อน
เลีย้ งไหม ซงึ่ ปลูกทุกอาเภอ ในเขตอาเภอแวงใหญ่ มีพนื้ ท่ีปลูกข้าวเปน็ สว่ นใหญ่ ในทกุ ปีจะมขี ้าวทเ่ี ก็บไว้เพ่ือบริโภค
และนาไปจาหนา่ ยในตลาดซึ่งราคาข้ึนอยกู่ บั ราคาตลาด ทาใหไ้ ด้ราคาตา่ ไม่คุ้มกับการลงทนุ

ในอาเภอแวงใหญ่มีภูมปิ ญั ญาในการแปรรูปข้าวเป็นข้าวฮาง ซึง่ มีสารอาหารทม่ี ีคณุ ประโยชน์ตอ่ สุขภาพของ
ผู้บริโภค ช่วยรักษาสมดลุ ในสมอง ลดความวิตก หลับสบาย ป้องกันอัลไซเมอร์ หรือ ความจาเสือ่ ม คลายกล้ามเน้อื
ชะลอความแก่ ลดความดันเลือด กระตุ้นการขับถ่าย และป้องกันมะเร็งลาไส้ มีโปรตีนย่อย ช่วยซ่อมแซมส่วน
ท่สี กึ หรอของร่างกาย

โดยมีภูมิปัญญาท้องถิ่นได้แก่ พ่อไพศาล ผาจันดา ได้คิดค้นกรรมวิธีการแปรรูปข้าวเพื่อเพิ่มมูลค่าของ
ผลผลิต สามารถรวมตัวเป็นกลุ่มผลผลิตข้าวฮางงอก และพัฒนากรรมวิธีที่หลากหลายจนสามารถแปรรูปข้าวได้ทั้ง
ข้าวเหนียว ข้าวจ้าว และในปัจจุบันสามารถหาพันธุ์ข้าวที่มีหลายสายพันธุ์มาทาเป็นข้าวฮางงอกได้ โดยมีการจัด
จาหน่ายตลาดในระดับชุมชน อาเภอ จังหวัด ประเทศ และปัจจุบันเปน็ สินคา้ ส่งออกต่างประเทศได้ ศูนย์การศึกษา
นอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอาเภอแวงใหญ่ จึงได้จัดทาหลักสูตรการข้าวฮางงอกขึ้น เพื่อเป็นการสืบสาน
แนวความคิดของภมู ิปัญญาและเพื่อแปรรปู สินคา้ ให้มคี วามหลากหลายตอบสนองกับความต้องการของกลุ่มผู้บริโภค
มากยิ่งขึ้นรวมทั้งเป็นการถอดองค์ความรู้จากภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อรวบรวมไว้เป็นหลักสูตร การศึกษาต่อเนื่องให้
ผู้เรียนสามารถนาความรู้ที่มีมาใช้ในการเทียบโอนความรู้และประสบการณ์กับหลักสูตรการศึกษาขั้ นพื้นฐาน
พุทธศักราช 2551

6

ในรายวชิ าเลอื กเสรี จนสามารถสร้างอาชีพ สร้างรายได้ ให้กบั ตนเอง ครอบครวั และสรา้ งความมนั่ คงใหก้ ับชมุ ชน
ตามลาดับต่อไป
หลกั กำรของหลกั สูตร

หลักสูตรการแปรรูปข้าวฮางงอกอบสมุนไพรมีหลักการที่สอดคล้องกับการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาอาชีพ
เพ่ือการมงี านทาของสานกั งาน กศน. ดงั น้ี

1.เป็นหลักสูตรที่เน้นการจัดการศึกษาอาชีพเพื่อการมีงานทา ที่เน้นการบูรณาการเนื้อหาสาระภาคทฤษฎี
ควบคู่ไปกับการฝึกปฏิบัติจริง ผู้เรียนสามารถนาความรู้และทักษะไปประกอบอาชีพได้จริงอย่างมีคุณภาพและมี
คุณธรรมจรยิ ธรรม

2.เป็นหลักสูตรอาชีพที่ส่งเสริม และอนุรักษ์ความรู้ของภูมิปัญญาท้องถิ่นและต่อยอดผลิตภัณฑ์การเกษตร
เพ่อื สขุ ภาพ

3.เป็นหลักสูตรที่ผู้เรียนสามารถนาผลการเรียนรู้ไปเทียบโอนเข้าสู่หลักสูตรการศึกษานอกระบบระดับ
การศกึ ษาข้ันพนื้ ฐาน พทุ ธศกั ราช ๒๕๕๑ ในรายวิชาเลอื กของสาระการประกอบอาชพี

จดุ มงุ่ หมำย
1. เพื่อให้ผู้เรียนเกิดทักษะมีความรู้ ความเข้าใจ ความชานาญในการประกอบอาชีพการ ทาข้าวฮางงอก

สมุนไพร
2. เพื่อให้ผู้เรียนสามารถทาข้าวฮางงอกสมุนไพรต่อยอด พัฒนา (UP Skill) เป็นสินค้าเพื่อสุขภาพสร้าง

อาชีพ สามารถเขา้ ถึงแหล่งเงินทุนเป็นอาชพี
3. เพอ่ื ใหผ้ ้เู รียนได้พฒั นาอาชีพของตนเอง และมีรายได้ทยี่ ่ังยนื

กลุม่ เปำ้ หมำย
ประชาชนผ้ตู ้องการเรยี นรู้การทาข้าวฮางงอกสมุนไพรเพอื่ ทาเปน็ อาชีพในเขตตาบลใหม่นาเพียง
1. ผทู้ ว่ี ่างงาน
2. ผูท้ ่มี ีอาชพี แลว้ และต้องการพัฒนาอาชีพ
3. เกษตรกรทานาทต่ี ้องการแปรรูปข้าวเพ่ือสุขภาพและจาหน่าย

ระยะเวลำเรียนทัง้ หมด 100 ชว่ั โมง
ภาคทฤษฎี 20 ช่ัวโมง
ภาคปฏบิ ัติ 80 ชว่ั โมง

โครงสร้ำงหลักสตู ร
1. พื้นฐานการทาข้าวฮางงอกสมนุ ไพร ( 6 ชว่ั โมง )
1.1 ความรู้พ้ืนฐานการทาขา้ วฮางงอกสมนุ ไพร
1.2 ขา้ วฮางงอกสมุนไพรบ้านถลุงเหลก็
1.3 วสั ดอุ ุปกรณ์
1.4 ความปลอดภยั ในอาชีพ

7

1.5 คุณธรรมในการประกอบอาชีพ
2. การทาขา้ วฮางงอกสมนุ ไพร ( 80 ช่วั โมง)

2.1 การทาขา้ วฮางสด
2.2 การทาข้าวฮางแหง้
2.3 การแปรรปู ขา้ วฮางงอกเปน็ อาหาร
2.4 การศึกษาและคดั เลือกสมนุ ไพรท่ีสามารถนามาเสริมคุณคา่ ทางอาหาร
2.4 การทานา้ ข้าวฮางงอกผสมธญั พชื
2.5 การทาขนมขา้ วฮางงอก
2.6 การทาไอศกรีมจากข้าวฮางงอก
3. การจัดการตลาดเบื้องต้นและการบรรจุภัณฑ์ ( 8 ช่วั โมง)
3.1 การตลาดชุมชน
3.2 การออกแบบบรรจภุ ณั ฑ์
3.3 มาตรฐานผลิตภณั ฑ์อาหารและยา
3.4 การตลาดออนไลน์
4. การบริหารหน้สี ินและบัญชเี บือ้ งตน้ ( 6 ชั่วโมง)
4.1 การคานวณต้นทุน กาไร
4.2 แหลง่ เงินทนุ และการกูย้ ืม
4.3 การบรหิ ารหน้สี ินและการบริหารสัญญา
4.4 การจัดทาบญั ชีครัวเรือน

8

รำยละเอยี ดโครงสร้ำงหลักสูตรกำรทำข้ำวฮำงงอกสมุนไพร

เร่ือง จุดประสงค์การเรยี นรู้ เนอ้ื หา การจดั กระบวนการ ชั่วโมง รวม
เรียนรู้ ทฤษฎี ปฏิบัติ
6 ชม.
1. พื้นฐานการ 1.1 บอกความสาคัญ 1.1 ความเปน็ มาและ 1.1 วทิ ยากรบรรยาย

ทาขา้ วฮางงอก ของการประกอบอาชีพ ความสาคญั ของการ 1.2 ผ้เู รยี นศึกษาขอ้ มลู

สมุนไพร การทาข้าวฮางงอก ประกอบอาชีพการทา เพ่ิมเติมจากเอกสาร

(6 ชัว่ โมง) สมนุ ไพรได้ ขา้ วฮางงอกสมุนไพร สือ่ อเิ ล็กทรอนิกส์

1.2 บอกความเปน็ ไปได้ 1.2 ความเปน็ ไปไดใ้ น สถานประกอบการ สื่อ

ในอาชพี หลกั สตู รการ การประกอบอาชีพการ ของจรงิ สือ่ บุคคลใน

ทาข้าวฮางงอกสมุนไพร ทาขา้ วฮางงอกสมุนไพร ชมุ ชน

ได้ 1.2.1 ความเป็นมาของ

1.3 บอกถึงแหล่งท่ีมา ขา้ วฮางสมนุ ไพรบ้าน

จดั หาวสั ดอุ ปุ กรณ์ได้ ถลุงเหล็ก

1.4 บอกถึงความ 1.2.2 การจัดหาวัสดุ

ปลอดภัยในอาชีพ อุปกรณ์

อาหารและยาได้ 1.3 วทิ ยากรบรรยาย

1.5คุณธรรมในการ ความปลอดภัยในอาชีพ

ประกอบอาชีพ อาหารและยา

1.4 วิทยากรบรรยาย

คณุ ธรรมในการประกอบ

อาชีพ

2.การทาข้าว 2.1 มคี วามรพู้ ้นื ฐาน 2.1 ความรู้พน้ื ฐานการ 1. วิทยากรสาธติ การ
ฮางงอก
สมุนไพร การทาข้าวฮางงอก ทาขา้ วฮางงอกสมุนไพร ทาขา้ วฮางงอก
(80 ช่ัวโมง)
สมุนไพรเพ่ือเตรยี มการ เพ่อื เตรียมการประกอบ สมุนไพร แบบตา่ งๆ
ประกอบอาชีพการทา อาชีพการทาข้าวฮางงอก
ขา้ วฮางงอกสมนุ ไพร สมุนไพร 2. การฝกึ ปฏบิ ัตจิ รงิ 28
ได้แก่ สถานท/ี่ พ้ืนที่ 2.1.1 การทาข้าวฮาง ของผ้เู ข้ารับการอบรม
18
ความรทู้ เ่ี กี่ยวข้องได้ งอก 16
8
2.2 สามารถทาข้าวฮา 2.1.2การทาข้าวฮางแห้ง

งงอกสมุนไพรรูปแบบ 2.1.2 การทาข้าวฮางสด

ต่างๆได้ 2.1.4 การทานา้ ขา้ ว

9

เร่ือง จุดประสงค์การเรยี นรู้ เนื้อหา การจดั กระบวนการ ชั่วโมง รวม
เรียนรู้ ทฤษฎี ปฏบิ ตั ิ
3.การจดั การ 2.3 สามารถเกบ็ รักษา ฮางงอกผสมธญั พืช
ตลาดเบ้อื งตน้ 3.1 บรรยายองค์ 6
การบรรจุภัณฑ์ ขา้ วฮางงอกสมนุ ไพรได้ 2.1.5 การทาขนมจาก ความรเู้ ก่ียวกบั การ 6
(8 ช่วั โมง) ควบคมุ การทาข้าวฮา 2
ข้าวฮางงอก งงอกสมนุ ไพรและการ
4. การบริหาร บริหารการตลาด 2
หนีส้ ินและ 2.1.6 การทาไอศกรีม 3.2 การบรหิ ารจดั การ
บัญชีเบ้ืองต้น การตลาดพ้นื ฐาน การ 2
(6 ช่ัวโมง) จากข้าวฮางงอก พัฒนาบรรจภุ ณั ฑ์ที่
เหมาะสมกับสนิ ค้า 2
3.1 สามารถเรยี นรู้ 3.1 การบรหิ ารการทา 3.3 การวางแผนการ
ดาเนนิ งาน การ 2
พื้นฐานการตลาดได้ ขา้ วฮางงอกสมุนไพร ควบคุมมาตรฐาน ชั่วโมง
ผลิตภณั ฑข์ องชุมชน
- การควบคมุ คุณภาพ การควบคมุ มาตรฐาน
ผลิตภัณฑข์ องชุมชนให้
- การลดตน้ ทุน อยรู่ ะดับแนวหน้าและ
มคี วามนา่ เชือ่ ถือของ
3.2 สามารถเรียนรูถ้ ึง 3.2 การจัดการตลาดใน ผูบ้ ริโภค
3.4 การวางแผน
พ้นื ฐานการพฒั นาบรรจุ การทาข้าวฮางงอก การตลาด จัดจาหนา่ ย
ออนไลน์
ภณั ฑ์ได้ สมนุ ไพรและการพัฒนา 1. อธิบายและศึกษา
จากใบความรู้ในการ
3.3 สามารถวาง บรรจภุ ัณฑ์ คานวณตน้ ทนุ และ
กาไรการจัดให้ผูเ้ รยี น
แผนการกาหนด 3.3 การวางแผนการ ศึกษาเน้ือหาจากใบ

มาตรฐานผลิตภณั ฑ์ ดาเนนิ งาน การควบคุม

อาหารและยาได้ มาตรฐานผลิตภณั ฑ์ของ

ชุมชน

3.4 สามารถวางแผน 1. การคานวณตน้ ทุน
การตลาด จดั จาหนา่ ย และกาไร
ออนไลน์ได้ 2.แหล่งเงนิ ทุนและการ
1. สามารถคานวณ เขา้ ถงึ การขอสินเชอื่ จาก
ต้นทุนและกาไรได้ สถาบนั การเงนิ
2. รจู้ กั แหล่งเงนิ ทุน
และการเข้าถึงการขอ
สนิ เชอ่ื จากสถาบนั

10

เรอื่ ง จุดประสงค์การเรียนรู้ เนือ้ หา การจดั กระบวนการ ช่ัวโมง

เรยี นรู้ ทฤษฎี ปฏิบตั ิ รวม

การเงนิ เพื่อลงทุนใน 3. การบริหารจดั การ ความรูแ้ ละคน้ คว้าจาก

อาชีพ หน้ีสินและการบรหิ าร Google

3.เขา้ ใจวิธีการบริหาร สญั ญา ๒.จดั เวทีเสวนาและ 2

จัดการหนสี้ นิ และการ 4. การจดั ทาบญั ชี การแนะแนวจาก ช่วั โมง

บรหิ ารสัญญาได้ ครวั เรือน ตวั แทนสถาบันการเงิน

4. ผู้เรียนสามารถจัดทา เร่ือง แหล่งเงินทนุ และ

บัญชีครวั เรือน การเข้าถงึ การขอ

สินเชอ่ื จากสถาบนั

การเงนิ การบริหาร

จดั การหน้ีสินและการ

บรหิ ารสญั ญา

๓.ผเู้ รยี นฝกึ จดั ทาบัญชี 2

ครัวเรอื น แล้วจดั ชั่วโมง

กิจกรรมการสนทนา

แลกเปล่ียนขอ้ มูลความ

คดิ เห็น เพ่ือสรา้ ง

แนวคดิ ในการดาเนนิ

กจิ กรรมการเรยี นรู้

รวม 20 80 100

งบลงทุน หลกั สูตร กำรทำข้ำวฮำงงอกสมนุ ไพร บำ้ นถลุงเหล็ก หม่ทู ่ี 7 ตำบลใหมน่ ำ

ลำดับที่ หลกั สูตรอำชีพ รำยกำรวสั ดุอุปกรณ์
1 การทาข้าวฮางงอกสมนุ ไพร 1.ขา้ วเปลือก ขา้ วเหนยี ว กข6
2.บรรจุภณั ฑ์

รวม

11

ำเพยี ง จำนวนเงนิ
17,800 บาท
จำนวน/หน่วย 25,000 บาท
6 2 ตนั 42,800 บาท

-

12

ส่อื กำรเรยี นรู้
ในการจัดการเรียนรู้ ใช้ส่อื การเรียนรู้ที่หลากหลาย ไดแ้ ก่ สอื่ สงิ่ พมิ พ์ สอ่ื อเิ ล็กทรอนิกส์ ส่ือบุคคล

ภมู ิปญั ญา แหล่งเรยี นรู้กลุม่ ทาข้าวฮางงอกสมุนไพรบ้านถลุงเหล็ก ตาบลใหม่นาเพยี ง อาเภอแวงใหญ่
กำรวดั และประเมินผล

1. การประเมนิ ความรภู้ าคทฤษฎีระหวา่ งเรยี นและจบหลักสูตร
2. การประเมินผลงานระหว่างเรยี นจากการปฏิบตั ิ ไดผ้ ลงานทมี่ ีคณุ ภาพสามารถสรา้ งรายได้ และจบ
หลักสตู ร
กำรจบหลักสตู ร
1. มเี วลาเรียน ไมน่ ้อยกวา่ รอ้ ยละ 80
2. มีผลการประเมินตลอดหลกั สูตร ไม่นอ้ ยกว่ารอ้ ยละ 60
3. มีผลงานท่ีมคี ุณภาพ
เอกสำรหลกั ฐำนกำรศกึ ษำ
1. หลักฐานการประเมินผล
2. ทะเบียนคุมวฒุ ิบตั ร
3. วฒุ บิ ตั ร ออกโดยสถานศึกษา

กำรเทียบโอน
ผู้เรยี นท่ีจบหลักสูตรนสี้ ามารถนาไปเทียบโอนผลการเรียนรกู้ ับหลักสตู รการศึกษานอกระบบระดับ

การศึกษาข้ันพ้ืนฐาน พทุ ธศักราช 2551 ในสาระการประกอบอาชีพวิชาเลอื กเสรีท่ีสถานศึกษาได้จัดทาขน้ึ

13

ใบความรทู้ ่ี 1
เร่อื ง พ้นื ฐานการทำข้าวฮางสมุนไพร

ทม่ี า : ปารฉิ ัตร โพพนั เรอื จนท.ศนู ยป์ ระสานงานรว่ มดว้ ยชว่ ยกันสานกึ รกั บา้ นเกดิ จ.ขอนแกน่

ความรูพ้ ืน้ ฐานการทำขา้ วฮางงอกสมุนไพร
ความเป็นมา

ข้าวฮาง คอื อะไร มคี วามเป็นมาอย่างไร หากไปสอบถามคนเฒ่าคนแก่ในชนบท ก็จะได้รับคำตอบว่าเป็น
การนำเอาข้าวในนาที่รวงยังไม่ถึงระยะเก็บเกี่ยวมารับประทาน ซึ่งมีที่มาคือคนในชนบทสมัยก่อนมีลูกมาก ทำนา
อาศัยธรรมชาตเิ ป็นหลัก ปใี ดฝนดีก็ได้ขา้ วมากสามารถเกบ็ ไวร้ ับประทานจนถึงระยะเกบ็ เกยี่ ว แตถ่ ้าหากปีใดฝนแล้ง
ไดร้ ับผลผลิตน้อยข้าวทเี่ ก็บในยุ้งฉางหมดก่อนท่ีจะมีข้าวใหม่ออกมา แต่ก็ต้องหาวธิ ีทจ่ี ะนำเอาข้าวมารับประทานให้
ได้ ก็ได้นำเอาข้าวที่อยู่ในระยะติดเมล็ดแล้วแต่ยังไม่ถึง ระยะเก็บเกี่ยวหรือยังไม่ถึงระยะพลับพลึงมาแช่น้ำและน่ึง
กอ่ นที่จะนำมาสีเปน็ ขา้ วสาร และนำมาแช่น้ำแลว้ น่ึงก่อนท่ีจะนำมารับประทานต่อไปซึง่ เป็นวิธีหนึ่งในการแก้ปัญหา
การขาดแคลนข้าวได้

ข้าวกล้องฮางคืออะไร

ขา้ วฮาง เปน็ ข้าวสารแปรรูปท่ผี ลติ ขึ้นตามกรรมวธิ ี ซงึ เป็นภมู ิปญั ญาของชาวไทยอสี านมาตั้งแตเ่ ดิม โดยการ
นำเอาข้าวเปลือกมาแช่นำ้ ไว้ เพอื่ กระตุ้นใหส้ ารอาหารต่างๆ จากเปลือกขา้ วซมึ เขา้ ไปในเมลด็ ขา้ ว แล้วจึงนำมานงึ่
เพือ่ จดั เกบ็ สารอาหารให้คงไว้ แล้วนำขา้ วเปลือกไปตากใหแ้ ห้ง และนำไปสโี ดยเครื่องสขี ้าวกะเทาะเปลอื ก ท้งั นี้การ
นำข้าวเปลือกมาแช่น้ำ เพ่ือกระตุ้นใหเ้ กิดการงอกของข้าว จะทำให้ผลิตสารชนดิ หนงึ่ ขน้ึ มา คือ สาร GABA (กาบาร์)
ทมี่ ีสว่ นในเรือ่ งความจำ และเปน็ สารอาหารท่มี ปี ระโยชน์ต่อร่างกาย
“การแปรรปู ข้าวฮางงอก มี 2 แบบ ขา้ วระยะฮางนา ระยะนี้อายุข้าวใกล้เก็บเก่ียวแต่ถกู น้ำท่วม ชาวนาเก่ียวข้าวข้ึน
จากน้ำ นำข้าวมาบ่มให้งอก นึ่งแล้วผึ่งแดด 4-5 วันให้ข้าวแห้ง ก่อนนำมาสีเป็นข้าวสาร กับ ข้าวระยะฮางเล้า เป็น
ข้าวท่เี ก่ียวแล้วเกบ็ ไว้ในยงุ้ ฉางแล้วนำมาแปรรูปเปน็ ขา้ วฮางงอก”
ข้าวฮางงอก คือ ข้าวที่เพาะงอกจากขา้ วเปลอื ก จะมีสารอาหาร วิตามิน แร่ธาตุ ไฟเบอร์ และกลิ่นหอม จากเปลือก
มาเคลือบที่เมล็ดข้าวเพิ่มขึ้น จึงทำให้ข้าวฮางมีสารอาหารมากกว่าข้าวกล้องงอก มีคุณค่าทางโภชนาการสูงกว่า

14

ธัญพืชทั้งหลาย ช่วยให้สุขภาพแข็งแรงและสมดุล เพิ่มภูมิต้านทาน ช่วยป้องกันเชื้อโรคหรือโรคที่ไม่ได้เกิดจากเชื้อ
โรคได้ดี เช่น ความดัน เบาหวาน ไขมันสูง โรคหัวใจ โรคอ้วน ไขข้ออักเสบ โรคไต โรคเกี่ยวกับประสาทและสมอง
ความจำเสื่อม การแก่เกินวัย โรคมะเร็งชนิดต่างๆ ซึ่งเกิดจากการรับประทานอาหารที่ไม่ถูกต้อง หรือได้รับสารพิษ
ต่างๆ เชน่ ยาฆ่าแมลง ยาฆ่าหญา้ ปุ๋ยเคมี สารเร่งการเจริญเตบิ โต สารกันบูด สารสังเคราะห์ตา่ งๆ และอากาศที่เป็น
พิษ เป็นต้น ข้าวฮางงอก เป็นภูมิปัญญาชาวอีสานมานานนับเป็นร้อยๆ ปีมาแล้ว แต่ยุคหลังๆ วัฒนธรรมข้าวขาว
(ชอบขา้ วสวย หรือจะเป็นที่มาของช่ือข้าวหงุ ขาวๆ ในปัจจุบนั ก็ไม่ทราบได้) ทำให้ผูค้ นหลงลืมกันไป

“การแปรรปู ขา้ วฮางงอก มี 2 แบบ ข้าวระยะฮางนา ระยะนีอ้ ายุขา้ วใกลเ้ ก็บเกยี่ วแตถ่ ูกน้ำท่วม ชาวนาเกีย่ วขา้ วข้นึ
จากนำ้ นำขา้ วมาบ่มให้งอก น่งึ แลว้ ผ่ึงแดด 4-5 วันใหข้ า้ วแหง้ ก่อนนำมาสีเป็นข้าวสาร กับ ข้าวระยะฮางเลา้ เปน็
ขา้ วทเี่ ก่ยี วแล้วเก็บไวใ้ นยงุ้ ฉางแล้วนำมาแปรรปู เปน็ ข้าวฮางงอก”
ข้าวฮางงอกพบสาราหารชนดิ ใดบ้าง

ในข้าวฮางงอกมสี ารกาบา (Gaba) มมี ากกว่าข้าวกลอ้ ง 15 เท่า มีประโยชนม์ ากมาย เชน่ ช่วยรักษาระบบ
ประสาทสว่ นกลาง รกั ษาสมดุลในสมอง ชว่ ยให้สมองผ่อนคลาย ลดความวิตกกังวล หลบั สบาย คลายกล้ามเน้ือ
ปอ้ งกันความจำเส่ือม กระตุน้ การผลิตฮอรโ์ มนทชี่ ่วยการเจรญิ เตบิ โต สร้างเน้อื เยื่อ ทำให้กล้ามเนอ้ื กระชบั ชะลอ
ความชรา ช่วยขบั เอนไซม์ขจัดสารพิษ ควบคุมระดบั น้ำตาลและพลาสมาคลอเรสเตอรอลในเลือด ลดความดนั เลือด
ชว่ ยใหเ้ ลือดไหลเวียนดี กระตุ้นการขบั ถ่ายนำ้ ดลี งสลู่ ำไสเ้ พื่อสลายไขมัน ป้องกนั มะเรง็ ลำไส้และช่วยขบั สารสุข
-โปรตีนทดี่ ี ชว่ ยซ่อมแซมส่วนสกึ หรอของเนื้อเย่อื ไดด้ ี ไมม่ ีสารกลูเตนท่ีทำให้เกิดอาการแพ้ได้

-ไฟเบอรช์ ัน้ ดสี ูง สูงกวา่ ขา้ วขาว 15-20 เท่า ชว่ ยใหก้ ารย่อยอาหารเป็นไปอย่างช้าๆ ทำให้น้ำตาลเข้าสู่กระแส
เลือดทีละนิด จึงทำให้อมิ่ ท้องนาน ไม่หวิ ง่าย ช่วยลดความอ้วน ป้องกนั และรักษาโรคเบาหวานไดด้ ีมาก ช่วยให้
ขับถ่ายสะดวก ช่วยดดู ซบั ไขมันและสารพิษออกจากร่างกาย ป้องกันมะเรง็ ลำไส้ใหญ่

-ไขมันชนิดดี และสำคญั หลายชนดิ เชน่ ออรซิ านอล โทโคฟีรอล ไตรโคไตรอีนอล Mufa ฯลฯ ช่วยลดไขมันใน
เลือดและหลอดเลือด ลดไขมันตัวรา้ ย (LDL) และเพม่ิ ไขมันตัวดี (HDL) ปอ้ งกนั โรคหัวใจ ยับยั้งเซลลเ์ นื้องอก
ทำลายเซลล์มะเร็งเต้านม มสี ารตา้ นอนมุ ูลอสิ ระ ป้องกนั มะเร็งได้ดกี ว่าวิตามนิ อี 6 เทา่ ยับยง้ั การเกดิ ฝ้า ช่วยลด
อาการร้อนวูบวาบในสตรวี ยั ทอง

15

-สารตา้ นอนมุ ูลอสิ ระที่มีประสทิ ธภิ าพสูง ซ่ึงชว่ ยขจดั อนุมูล อิสระท่ีเป็นตน้ เหตขุ องโรคมะเร็งชนดิ ตา่ งๆ ได้ดี ชว่ ย
ป้องกันเช้ือไวรัสและแบคทีเรีย ป้องกนั โรคหัวใจ ไขข้ออักเสบ โรคเกา๊ ท์ โรคแก่เรว็ ฯลฯ
-วติ ามินและแรธ่ าตุท่สี ำคญั ครบทกุ ตวั ชว่ ยใหอ้ วัยวะในรา่ งกายทำงานไดด้ ี ทำให้สขุ ภาพแขง็ แรง เชน่

-วิตามิน B1 มีมากกวา่ ข้าวขาว 4 เท่า ป้องกันโรคเหนบ็ ชา
-วติ ามนิ B2 มมี ากกวา่ ข้าวขาว 1 เท่า ป้องกันโรคปากนกกระจอก
-วติ ามิน B3 มมี ากกว่าขา้ วขาว 5 เทา่ ช่วยใหร้ ะบบทางเดินอาหารเป็นปกติ ไม่อดื แน่น เฟ้อ คล่ืนไส้ อาเจียน
ถ่ายเปน็ เลอื ด ไม่สบั สนซมึ เศร้า
-วติ ามนิ B6 ชว่ ยสร้างสารต้านอนมุ ูลอิสระ
-กรดโฟรกิ มีมากกว่าข้าวขาว 5 เทา่ ชว่ ยการเจริญเติบโตของระบบสืบพันธุ์ ปอ้ งกันทารกสมองพิการในชว่ งเริ่ม
ตั้งครรภ์
-วติ ามิน E สงู ชว่ ยกระจายออกซิเจนไปตามกระแสเลือด ชะลอความแกข่ องเซลล์ ช่วยให้ผิวพรรณดี สดใส เตง่
ตงึ ป้องกันแคลเซยี มเกาะผนังหลอดเลอื ด ซงึ่ ทำใหเ้ สน้ เลือดมคี วามยืดหยนุ่ น้อยลง ทำให้เปราะ และแตกงา่ ย
โดยเฉพาะในสมอง
-ธาตุเหล็ก มมี ากกวา่ ขา้ วขาว 2 เทา่ ชว่ ยป้องกนั โรคโลหิตจาง

การเพาะขา้ วกล้องงอกมีองค์ประกอบอะไรบ้าง
การเพราะการงอกของขา้ วเปลือก จะต้องมอี งค์ประกอบแสง ออกซิเจน น้ำ และความร้อนที่เกิดจาก

ข้าวเปลือกกองสุมกนั มาก...ระยะน้ีถา้ ปล่อยน้ำเข้าอยา่ งเหมาะสม ข้าวฮางถงึ จะให้สารกาบาสงู แต่ถา้ ให้นำ้ นอ้ ย กอง
ขา้ วรอ้ นเกินไป ขา้ วจะงอกไม่เทา่ กันทุกเมลด็ ...แต่ ถา้ ใหน้ ้ำมากไป นอกจากการงอกจะช้าลง แถมยังทำให้ข้าวแช่นำ้
เนา่ อกี ต่างหาก
“เราจงึ ออกแบบถังแช่ขา้ วเปลอื กแบบใหม่ เป็นรูปกรวยหงาย ดา้ นลา่ งมชี อ่ งระบายน้ำลงไปยงั เปน็ กลอ่ งรบั นำ้ ทอ่ี ยู่
ด้านล่าง ดา้ นขา้ งติดตงั้ ป๊มั นำ้ เพ่ือสบู ปล่อยน้ำอัตโนมัติใหน้ ้ำไดไ้ หลแบบหมุนเวยี น ปล่อยนำ้ ให้ไหลผ่านกองขา้ วในถงั
กรวย 30 นาที แล้วหยดุ 60 นาที สลับไปเรอ่ื ย วิธีนไี้ มเ่ พยี งทำใหก้ องข้าวเกิดความรอ้ นได้อย่างเหมาะสม ไมร่ ้อน
มาก และไม่ทำใหข้ ้าวแช่นำ้ นานเกนิ ไป นอกจากกระตุ้นให้เกดิ การงอกได้เท่ากนั ทุกเมล็ด ยงั ใช้เวลานอ้ ยแค่ 15 ชม.

16

เทา่ นนั้ โดยไมต่ ้องเสยี เวลาบ่มขา้ ว วธิ กี ารนจี้ ะตา่ งกบั วิธกี ารเดิมๆ ท่ชี าวบา้ นทำกันตอ้ งใชเ้ วลาแช่ขา้ วนาน 48 ชม.
และบ่มข้าว 18 ชม.”

วธิ กี ารใหมห่ ลงั 15 ชม.ผา่ นไป สามารถนำข้าวไปนง่ึ 20 นาที แลว้ นำไปอบแห้งด้วยเคร่ืองอบแห้งแบบถงั
ทรงกระบอกหมุนด้วยระบบรังสอี ินฟราเรดร่วมกบั ลมร้อนอีก 15 นาที แทนการนำไปผ่ึงแดด จากน้นั นำขา้ วเปลือก
ไปสเี ป็นขา้ วสาร สรปุ แลว้ กระบวนการท้งั หมดใชเ้ วลาแค่ 1 วัน จากเดมิ ที่ต้องใชเ้ วลาทงั้ หมด 7 วัน.
ขา้ วฮางและขา้ วฮางงอก แตกต่างกนั อย่างไร

ข้าวฮางงอกจะมีปริมาณสารกาบา้ ในปริมาณมากกวา่ ข้าวฮางชนดิ ไม่งอก เน่ืองจากข้าวฮางงอกมีการบ่มให้
เกิดรากก่อนนำไปน่งึ

การทำขา้ วฮางงอก วัสดุ-อปุ กรณ์
1.เตาแก๊ส
2.ซ้ึงนงึ่ ข้าวเปลือก
3.ชัน้ ตากข้าว
4.ตะแกรงร่อนปลายข้าวและคัดเมลด็ ขา้ ว
5.กะละมังลา้ งข้าวเปลอื ก
6.เครอ่ื งซีลธรรมดา
7.เคร่อื งสีขา้ วกลอ้ ง

วธิ กี ารทำขา้ วฮาง
นำขา้ วเปลือกอนิ ทรีย์มาแช่น้ำ เพอื่ ให้เกดิ การงอกระยะเวลาแช่น้ำ 1 วนั บม่ แหง้ 1 วนั แล้วนำข้าวเปลอื ก

ลา้ งใหส้ ะอาด นำไปนึง่ โดยการต้ังเวลาใหเ้ หมาะสม และนำไปตากแดด จนแหง้ นำไปสี ดว้ ยเครือ่ งสีข้าวกล้องได้
ขา้ วสารทีเ่ รยี กว่า ข้าวฮางงอก การนึ่งดว้ ยความร้อนเพ่ือท่ีจะรักษาคณุ ภาพของขา้ วและการบรรจุด้วยวธิ ีสุญญากาศ
จะชว่ ยยดื อายกุ ารเกบ็ รกั ษาและป้องกันมอดได้
วิธหี ุงขา้ วฮาง

17

1.ล้างข้าวฮางล้างดว้ ยนำ้ สะอาด ซาวน้ำเร็วๆ ครัง้ เดยี วเพ่ือไม่ให้วติ ามินละลายไปกบั น้ำ (ถ้าเปน็ ขา้ วใหม่ไม่
ตอ้ งซาวก็ได)้

2.ข้าวฮาง 1 ส่วน น้ำ 1.5 ถงึ 2 ส่วน ในการหุงขา้ วฮางจะใชน้ ้ำมากกวา่ การหงุ ข้าวขาวธรรมดา
3.ทง้ิ ไว้ประมาณ 5 นาที จะไดข้ ้าวฮางทหี่ อม นุ่ม มีสนี ำ้ ตาลทอง น่ารับประทาน

ทม่ี า : http://www.msu.ac.th/msumagaz/smain/readpost.php?mid=37

18

ใบงานท่ี 1
เรอื่ ง พน้ื ฐานการทำข้าวฮางสมนุ ไพร
คำช้แี จง หลักจากทผ่ี เู้ รียนได้ศึกษาพน้ื ฐานการทอผา้ ไหมแล้ว จงตอบคำถามดงั ต่อไปน้ี

1.จงอธิบายความเป็นมาของข้างฮาง มาพอสงั เขป
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2.ในขา้ วฮางงอกมสี ารท่มี ีช่ือว่าอะไร
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

3.จงบอกวิธกี ารทำข้างฮางงอก มาพอสงั เขป
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

19

4.ข้าวฮางและขา้ วฮางงอก แตกตา่ งกันอย่างไร
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

5.วัสดุ-อปุ กรณ์ในการทำข้าวฮางงอกมอี ะไรบา้ ง
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

20

แนวคำตอบ ใบงานท่ี 1 เรอื่ ง พน้ื ฐานการทำข้าวฮางสมุนไพร
1.จงอธบิ ายความเปน็ มาของข้างฮาง มาพอสงั เขป

ตอบ
ขา้ วฮาง คืออะไร มีความเปน็ มาอยา่ งไร หากไปสอบถามคนเฒ่าคนแก่ในชนบท กจ็ ะได้รับคำตอบว่าเป็น
การนำเอาข้าวในนาที่รวงยังไม่ถึงระยะเก็บเกี่ยวมารับประทาน ซึ่งมีที่มาคือคนในชนบทสมัยก่อนมีลูกมาก ทำนา
อาศยั ธรรมชาตเิ ปน็ หลัก ปีใดฝนดกี ไ็ ด้ข้าวมากสามารถเก็บไว้รับประทานจนถึงระยะเก็บเก่ยี ว แต่ถ้าหากปีใดฝนแล้ง
ไดร้ บั ผลผลติ น้อยข้าวทเ่ี ก็บในยุ้งฉางหมดก่อนทจ่ี ะมีข้าวใหม่ออกมา แตก่ ็ต้องหาวิธีที่จะนำเอาข้าวมารับประทานให้
ได้ ก็ได้นำเอาข้าวที่อยู่ในระยะติดเมล็ดแล้วแต่ยังไม่ถึง ระยะเก็บเกี่ยวหรือยังไม่ถึงระยะพลับพลึงมาแช่น้ำและนึ่ง
กอ่ นทจี่ ะนำมาสีเปน็ ขา้ วสาร และนำมาแช่น้ำแลว้ น่ึงก่อนท่ีจะนำมารับประทานต่อไปซง่ึ เป็นวิธีหนึ่งในการแก้ปัญหา
การขาดแคลนข้าวได้
2.ในข้าวฮางงอกมีสารท่ีมีช่ือวา่ อะไร
ตอบ
สารกาบา (Gaba)
3.จงบอกวธิ ีการทำข้างฮางงอก มาพอสงั เขป
ตอบ
นำข้าวเปลือกอินทรยี ์มาแช่น้ำ เพ่ือให้เกดิ การงอกระยะเวลาแช่นำ้ 1 วัน บ่มแห้ง 1 วัน แล้วนำข้าวเปลอื ก
ลา้ งให้สะอาด นำไปนงึ่ โดยการต้งั เวลาให้เหมาะสม และนำไปตากแดด จนแหง้ นำไปสี ด้วยเครื่องสขี ้าวกล้องได้
ขา้ วสารท่เี รียกว่า ข้าวฮางงอก การน่ึงดว้ ยความร้อนเพ่อื ท่ีจะรกั ษาคุณภาพของข้าวและการบรรจดุ ้วยวธิ สี ุญญากาศ
จะช่วยยดื อายกุ ารเก็บรกั ษาและป้องกนั มอดได้

4.ข้าวฮางและข้าวฮางงอก แตกตา่ งกนั อย่างไร
ตอบ
ข้าวฮางงอกจะมีปริมาณสารกาบา้ ในปรมิ าณมากกว่าข้าวฮางชนิดไมง่ อก เน่ืองจากขา้ วฮางงอกมกี ารบ่มให้

เกดิ รากกอ่ นนำไปน่ึง
5.วัสดุ-อุปกรณ์ในการทำข้าวฮางงอกมีอะไรบ้าง

ตอบ
1.เตาแกส๊
2.ซงึ้ น่ึงข้าวเปลอื ก
3.ชัน้ ตากขา้ ว
4.ตะแกรงร่อนปลายข้าวและคดั เมล็ดข้าว
5.กะละมงั ลา้ งข้าวเปลอื ก
6.เครื่องซีลธรรมดา
7.เคร่ืองสีข้าวกลอ้ ง

21

ใบความรู้ท่ี 2.1
เรือ่ ง การทำข้าวฮางงอกสมุนไพร

ทม่ี า : ปารฉิ ัตร โพพนั เรอื จนท.ศนู ยป์ ระสานงานรว่ มดว้ ยชว่ ยกนั สานกึ รกั บา้ นเกดิ จ.ขอนแกน่

การทำขา้ วฮางงอก

ข้าว นบั ว่าเป็นพืชเศรษฐกิจท่ีสำคญั ท่อี ยู่คบู่ า้ น คู่ไทยเรามาตง้ั แตบ่ รรพบรุษ สามารถนำมาแปรูปเป็น
อาหารได้มากมาย โดยเฉพาะเมนสู ุขภาพยอดฮิต "ขา้ วฮางงอก" ทใ่ี ช้ภมู ปิ ญั ญาชาวบา้ นแบบฉบบั ที่มีมาแต่โบราณ
การนำขา้ วมาทำเป็นข้าวฮางงอก จะเพ่ิมคุณค่าใหป้ ระโยชน์แก่รา่ งกายได้มากมาย สว่ นกระบวนการทำไม่ย่งุ ยาก
อยา่ งท่ีคดิ มวี ิธีการและขนั้ ตอนดงั นี้

ส่งิ ทีต่ ้องเตรยี ม
1.กะละมงั
2.กระจาด
3.หวดนึง่ ขา้ ว
4.หม้อน่ึงขา้ ว
5.ถุง
6.เครอ่ื งสญู ญากาศ

22

การทำขา้ วฮางงอกแบบฉบับภูมปิ ญั ญาชาวบา้ น
1.นำข้าวเปลือกมาแช่นำ้ 12 ช่วั โมง
2.นำขา้ วทแ่ี ช่น้ำมาบ่มในภาชนะท่ีมีอากาศถ่ายเทได้ เช่น บม่ ในกระสอบ รดนำ้ เช้า-เย็น บ่มไว้ประมาณ 48

ช่วั โมง ขา้ วจึงงอก ประมาณ 0.5 มม. หรือเทา่ ปลายเข็ม
3.นำข้าวทีง่ อกไปนึ่งให้สุก
4.ตากแดด หรอื ผ่ึงลมให้แห้ง (ระหวา่ งตากควรมีการกลบั ขา้ วบา้ ง)
5.สเี ป็นข้าวกล้อง
6.แยกสง่ิ เจือปนและเก็บไวใ้ นภาชนะท่แี หง้ สนิท หรอื บรรจใุ นถงุ สญู ญากาศ
หลายคนคงสงสยั วา่ ทำไมต้องทำแบบสญู ญากาศ เพราะจะปอ้ งกันมดแมลงมอดเจาะขา้ ว แต่หากไม่มเี ครื่อง

สญู ญากาศเพราะราคาค่อนข้างแพง มเี ทคนิคแนะนำงา่ ยๆ เพ่ิมเติมคือ ให้บรรจุไวใ้ นขวดน้ำ จะสามารถป้องกันมด
แมลงและมอดเจาะได้เช่นเดยี วกนั อีกทั้งยังเก็บไว้ได้นานขึ้นอกี ดว้ ย

ท่มี า : https://www.rakbankerd.com/agriculture/page.php?id=7997&s=tblrice&opt=refer

23

ใบงานท่ี 2.1
เร่อื ง การทำขา้ วฮางงอกสมุนไพร
คำชแ้ี จง หลักจากท่ผี เู้ รียนได้ศกึ ษาการทำข้างฮางงอกสมุนไพรแล้ว จงตอบคำถามดงั ต่อไปนี้
1.จงบอกวิธีการทำข้าวฮางงอกแบบฉบับภูมิปัญญาชาวบา้ น มาพอสังเขป
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

24

แนวคำตอบ ใบงานที่ 2.1 เร่ือง การทำขา้ วฮางงอกสมนุ ไพร

1.จงบอกวิธกี ารทำข้าวฮางงอกแบบฉบบั ภมู ปิ ัญญาชาวบา้ น มาพอสังเขป
ตอบ

1.นำข้าวเปลือกมาแช่นำ้ 12 ชัว่ โมง
2.นำข้าวทแ่ี ชน่ ำ้ มาบม่ ในภาชนะท่มี อี ากาศถา่ ยเทได้ เช่น บม่ ในกระสอบ รดน้ำเชา้ -เยน็ บม่ ไวป้ ระมาณ 48
ชว่ั โมง ขา้ วจงึ งอก ประมาณ 0.5 มม. หรอื เท่าปลายเข็ม
3.นำข้าวที่งอกไปน่ึงใหส้ ุก
4.ตากแดด หรอื ผึง่ ลมให้แห้ง (ระหว่างตากควรมีการกลับข้าวบ้าง)
5.สเี ป็นขา้ วกลอ้ ง
6.แยกส่งิ เจือปนและเก็บไว้ในภาชนะทีแ่ ห้งสนิท หรอื บรรจุในถุงสญู ญากาศ

25

ใบความรู้ท่ี 2.2
เรือ่ ง การทำนำ้ ข้าวฮางงอกผสมธัญพืช

การทำน้ำขา้ วฮางงอกผสมธัญพืช

วัตถุดบิ
1.ข้าวกล้องงอกหอมมะลปิ ลอดสารพิษ 1 ถ้วยตวง
2.ขา้ วกำ่ หรือขา้ วเหนียวดำ 1 ถ้วยตวง
3.ถว่ั เหลอื ง ลกู เดอื ย อย่างละ 1 ชัง่ ตวง
4.งาขาวคว่ั งาดำค่วั อย่างละ 1 ชงั่ ตวง
5.น้ำเปลา่ 1.5 ลิตร

วิธีการทำ

1.ขา้ วกล้องงอกหอมมะลปิ ลอดสารพิษมาเพาะให้งอกโดยการแชน่ ำ้ แลว้ นำไปห่อผ้าไวป้ ระมาณ 24 ช่ัวโมง
ขา้ วก่ำหรือข้าวเหนียวดำ กใ็ ช้วธิ ีเพาะเช่นเดยี วกนั

2.จากนน้ั นำมาล้างทำความสะอาดคนเบาๆใสต่ ะแกรงพักไว้
3.นำถ่วั เหลอื ง ลูกเดือย แชน่ ำ้ ทง้ิ ไวใ้ ห้เมล็ดงอก สว่ นงาขาว งาดำ นำมาควั่ ใหห้ อม
4.นำสว่ นผสมทัง้ หมดเทใส่ลงในเคร่อื งปั่น ใชเ้ วลาป่นั ประมาณ 20 นาที กจ็ ะไดน้ ้ำขา้ งกล้องงอกผสมธัญพชื
จากนนั้ กก็ รองมาด่ืมได้เลย

การนำไปใช้

นำไปแชใ่ นตูเ้ ย็น สามารถใชด้ ่ืมได้เปน็ ประจำทุกวนั

ประโยชน์
ชว่ ยใหเ้ กดิ ความผอ่ นคลาย นอนหลับได้ดี กระตนุ้ ฮอรโ์ มนที่ชว่ ยในการเจริญเติบโต ป้องกันไขมนั ได้อยา่ งดี

ทีม่ า : https://www.rakbankerd.com/agriculture/page.php?id=5625&s=tblrice

26

ใบงานที่ 2.2
เรอ่ื ง การทำน้ำข้าวฮางงอกผสมธญั พืช

คำช้ีแจง หลักจากทีผ่ เู้ รยี นได้ศกึ ษาการทำน้ำขา้ วฮางงอกผสมธญั พืชแลว้ จงตอบคำถามดงั ตอ่ ไปน้ี
1.จงอธบิ ายข้ันตอนการทำน้ำขา้ วฮางงอก มาพอสงั เขป
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2.ประโยชน์ของน้ำข้าวฮางงอก คอื
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

27

แนวคำตอบ ใบงานที่ 2.2 เรื่อง การทำน้ำขา้ วฮางงอกผสมธญั พืช

1.จงอธบิ ายข้ันตอนการทำน้ำข้าวฮางงอก มาพอสงั เขป
ตอบ
1.ขา้ วกล้องงอกหอมมะลิปลอดสารพษิ มาเพาะใหง้ อกโดยการแชน่ ้ำแล้วนำไปห่อผา้ ไวป้ ระมาณ 24 ชวั่ โมง

ขา้ วก่ำหรือขา้ วเหนยี วดำ กใ็ ช้วธิ ีเพาะเช่นเดยี วกนั
2.จากน้ันนำมาลา้ งทำความสะอาดคนเบาๆใสต่ ะแกรงพักไว้
3.นำถั่วเหลอื ง ลูกเดือย แช่นำ้ ทิง้ ไวใ้ ห้เมล็ดงอก สว่ นงาขาว งาดำ นำมาค่วั ให้หอม
4.นำส่วนผสมท้งั หมดเทใสล่ งในเครอื่ งปัน่ ใชเ้ วลาป่ันประมาณ 20 นาที ก็จะไดน้ ำ้ ข้างกล้องงอกผสมธญั พืช

จากน้นั กก็ รองมาด่มื ไดเ้ ลย

2.ประโยชน์ของน้ำขา้ วฮางงอก คือ
ตอบ

ชว่ ยให้เกิดความผ่อนคลาย นอนหลบั ได้ดี กระตุน้ ฮอร์โมนทชี่ ่วยในการเจริญเติบโต ปอ้ งกันไขมนั ได้อย่างดี

28

ใบความร้ทู ี่ 2.3
เรอ่ื ง การทำขนมจากขา้ วฮางงอก

การทำขนมจากขา้ วฮางงอก

ส่วนผสม ข้าวเหนียวเปียกอัญชนั ลำไย

• ขา้ วเหนยี ว 200 กรัม
• ดอกอญั ชนั อบแห้ง 3 กรัม (ถ้ามแี บบสดใหเ้ อาเกสรกับใบเลี้ยงออกก่อนนำมาใชค้ ่ะ)
• นำ้ รอ้ น 300 มิลลิลติ ร
• ลำไยควา้ นเมล็ดออก 350 กรัม
• นำ้ มะพรา้ ว 400-500 มิลลลิ ิตร (ถา้ ไม่มีใหใ้ ช้นำ้ เปลา่ ต้มขา้ วเหนียวคะ่ )
• นำ้ เปล่า 150 มิลลลิ ิตร
• ใบเตย
• เน้ือมะพรา้ วออ่ น (ถ้าไมม่ ีก็ไม่เปน็ ไรค่ะ เราซ้อื น้ำมะพร้าวแบบมเี น้ือมาเลยใสล่ งไปดว้ ย)
• น้ำตาลทราย 5 ชอ้ นโต๊ะ (เราไม่กินหวานมากเลยใส่แคน่ ้ี ถ้าชอบหวานมากกวา่ น้ีใสไ่ ดต้ ามใจชอบเลยค่ะ)
• กะทิ (เราใชก้ ะทิอบควนั เทยี นคะ่ )
• เกลือ

วิธที ำขา้ วเหนียวเปียกอญั ชันลำไย

- ซาวข้าวเหนยี ว 1-3 รอบหรือจนกว่าน้ำซาวจะใส จากน้นั แชน่ ำ้ ทงิ้ ไว้ 20-30 นาที
- จากนนั้ ให้เทนำ้ ทงิ้ แลว้ พักใหข้ ้าวเหนยี วสะเดด็ นำ้
- เอาอัญชันอบแห้งใส่ทำถุงชา สะดวกเวลาเอากากออกค่ะ ใสน่ ้ำรอ้ นแลว้ ท้ิงไวใ้ ห้สีออกค่ะ จากน้ัน

ตกั กากทิ้ง
- เทนำ้ มะพรา้ ว 1/2 ส่วนลงในหมอ้ แล้วใช้ไฟปานกลางค่ะ จากนัน้ ใสน่ ้ำอัญชันลงไป ตามด้วยขา้ ว

เหนียว แลว้ เตมิ น้ำเปลา่ ลงไปใหท้ ว่ มข้าวเหนยี วคะ่ ใสใ่ บเตยลงไปตม้ ดว้ ยเพ่ือความหอม ระหว่าง
ต้มให้เมลด็ ข้าวสกุ ใหค้ ่อยคนเปน็ ระยะ ๆ ข้าวเหนียวจะได้ไม่ตดิ หม้อ
- เมอื่ ข้าวเหนียวเริ่มสุกใหใ้ สน่ ้ำมะพรา้ วทเี่ หลือลงไป ตามดว้ ยน้ำตาลทราย

29

- หลังจากขา้ วเหนียวสกุ ประมาณ 90% แลว้ ให้ใส่เนอื้ มะพร้าวลงไปค่ะ จากน้นั ให้ปิดไฟ ข้าวเหนยี ว
จะค่อย ๆ สุกจากความร้อนที่เหลือคะ่ ถ้าต้มต่อไปอีกจนเมล็ดขา้ วแตกตวั จะยิ่งเละ

- ใสล่ ำไยลงไปแล้วคนใหเ้ ข้ากนั
- ทำนำ้ กะทิโดยตงั้ ไฟออ่ นใส่กะทแิ ละใบเตยลงไป จากน้นั ใสเ่ กลอื ปรมิ าณตามความชอบเลยคะ่

ระวังอยา่ ใช้ไฟแรงเกนิ ไปจนกะทแิ ตกตวั นะคะ ตักราดลงบนข้าวเหนยี วเปยี กอญั ชันลำไยไดเ้ ลย

ทม่ี า : https://cooking.kapook.com/view233630.html

30

ใบงานที่ 2.3
เรื่อง การทำขนมจากข้าวฮางงอก

คำชี้แจง หลกั จากท่ผี ูเ้ รยี นได้ศึกษาการทำขนมจากข้าวฮางงอกแลว้ จงตอบคำถามดังตอ่ ไปน้ี
1.จงอธบิ าย สว่ นผสม ข้าวเหนียวเปียกอัญชนั ลำไย มีอะไรบา้ ง

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
2.จงอธิบาย วิธที ำและข้ันตอนการทำข้าวเหนียวเปียกอัญชันลำไย

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

31

แนวคำตอบ ใบงานที่ 2.3 เร่ือง การทำขนมจากขา้ วฮางงอก

1.จงอธบิ าย ส่วนผสม ขา้ วเหนียวเปยี กอญั ชนั ลำไย มีอะไรบา้ ง

ตอบ

• ข้าวเหนยี ว 200 กรัม
• ดอกอญั ชันอบแห้ง 3 กรัม (ถ้ามแี บบสดใหเ้ อาเกสรกบั ใบเล้ียงออกก่อนนำมาใชค้ ่ะ)
• น้ำร้อน 300 มลิ ลลิ ติ ร
• ลำไยคว้านเมล็ดออก 350 กรัม
• นำ้ มะพรา้ ว 400-500 มลิ ลลิ ติ ร (ถ้าไม่มใี หใ้ ชน้ ้ำเปล่าต้มข้าวเหนยี วค่ะ)
• น้ำเปลา่ 150 มลิ ลลิ ิตร
• ใบเตย
• เน้ือมะพรา้ วอ่อน (ถ้าไม่มีกไ็ ม่เปน็ ไรค่ะ เราซ้อื น้ำมะพร้าวแบบมเี นื้อมาเลยใส่ลงไปดว้ ย)
• น้ำตาลทราย 5 ช้อนโต๊ะ (เราไมก่ ินหวานมากเลยใสแ่ คน่ ้ี ถ้าชอบหวานมากกวา่ น้ีใสไ่ ด้ตามใจชอบเลยค่ะ)
• กะทิ (เราใช้กะทิอบควันเทียนคะ่ )
• เกลอื

2.จงอธบิ าย วิธีทำและขน้ั ตอนการทำข้าวเหนียวเปยี กอญั ชันลำไย

ตอบ

- ซาวข้าวเหนียว 1-3 รอบหรอื จนกว่านำ้ ซาวจะใส จากนน้ั แชน่ ้ำทงิ้ ไว้ 20-30 นาที
- จากนั้นใหเ้ ทนำ้ ท้ิงแลว้ พักให้ข้าวเหนยี วสะเด็ดน้ำ
- เอาอัญชนั อบแหง้ ใส่ทำถุงชา สะดวกเวลาเอากากออกค่ะ ใสน่ ำ้ ร้อนแล้วทิ้งไวใ้ หส้ ีออกค่ะ จากนั้น

ตกั กากท้งิ
- เทน้ำมะพรา้ ว 1/2 สว่ นลงในหมอ้ แลว้ ใชไ้ ฟปานกลางค่ะ จากน้ันใสน่ ้ำอัญชันลงไป ตามด้วยข้าว

เหนียว แลว้ เติมน้ำเปล่าลงไปให้ท่วมข้าวเหนียวคะ่ ใส่ใบเตยลงไปตม้ ด้วยเพ่อื ความหอม ระหว่าง
ตม้ ใหเ้ มล็ดข้าวสุก ให้ค่อยคนเปน็ ระยะ ๆ ข้าวเหนยี วจะได้ไม่ติดหม้อ
- เมือ่ ข้าวเหนียวเรม่ิ สกุ ให้ใสน่ ำ้ มะพรา้ วท่เี หลือลงไป ตามดว้ ยน้ำตาลทราย
- หลงั จากข้าวเหนยี วสุกประมาณ 90% แลว้ ให้ใสเ่ น้อื มะพร้าวลงไปค่ะ จากนั้นใหป้ ดิ ไฟ ข้าวเหนียว
จะค่อย ๆ สุกจากความรอ้ นท่ีเหลือค่ะ ถ้าต้มต่อไปอีกจนเมล็ดข้าวแตกตัวจะยิ่งเละ
- ใสล่ ำไยลงไปแลว้ คนใหเ้ ข้ากนั
- ทำน้ำกะทโิ ดยต้งั ไฟออ่ นใสก่ ะทิและใบเตยลงไป จากนั้นใสเ่ กลือปรมิ าณตามความชอบเลยค่ะ
ระวังอย่าใช้ไฟแรงเกนิ ไปจนกะทแิ ตกตวั นะคะ ตักราดลงบนข้าวเหนียวเปยี กอญั ชันลำไยไดเ้ ลย

32

ใบความรทู้ ่ี 2.4
เร่ือง การทำไอศกรีมจากข้าวฮางงอก

การทำไอศกรีมจากข้าวฮางงอก

นอกจากนี้สถาบันพัฒนาผลิต ภัณฑ์ข้าว ยังได้ค้นคว้าสูตรและส่วนผสม “น้ำข้าวกล้องงอก” เพิ่มเติม
หลากหลาย จนมรี สชาติกลมกล่อมและเอรด็ อร่อย โดยมีการนำธัญพืช เช่น ถ่ัวเหลือง ขา้ ว กล้องขา้ วเหนยี ว และอื่น
ๆ มาผสมผสานกลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีคุณค่าอเนกอนันต์ อนั เป็นการเพิ่มมลู คา่ ของ “ขา้ วไทย” ซึ่งได้รับความสนใจ
จากประชาชน ทุกหมเู่ หลา่ สอบถามข้อมลู กนั ล้นหลาม

ทั้งนี้คณุ ค่าของ “น้ำข้าวกลอ้ ง งอก” นอกจากอร่อยและมีคุณค่า ยังสามารถแปรรูปเปน็ “เครื่องดื่มนำ้ ขา้ ว
กลอ้ งงอกผสมธญั พืช” ท่มี ีคุณประโยชน์ มากมาย ได้แก่

1. มีอนมุ ูลอิสระกลมุ่ ฟิโนลกิ ช่วยยบั ย้งั การเกิดฝา้ ชะลอความแก่
2. สารออริซานอล ชว่ ยลดอาการผิดปกติของวัยทอง
3. สารกาบ้า ช่วยปอ้ งกนั โรคอลั ไซเมอร์ ชว่ ยผอ่ นคลาย ทำจิตใจให้สงบ หลบั สบาย ลดความเครียด วติ กกังวล ลด
ความดันโลหิต
4. เย่ือใยอาหาร มคี ณุ สมบัติควบคมุ ระดบั น้ำตาลในเลอื ด ป้องกันมะเร็งลำไส้และลดอาการทอ้ งผกู
5. มวี ิตามินอี ชว่ ยลดความเหี่ยวย่นของผวิ

ส่วนผสมสำคัญของการทำน้ำข้าวกลอ้ งงอก ประกอบดว้ ย ขา้ วกล้องงอก ดอกมะลิ 105 ข้าวกล้องงอกขา้ ว
กล่ำ ถว่ั เหลือง หรือธญั พชื ชนดิ อน่ื ๆโดยสารอาหารสำคัญท่ีได้จากนำ้ ขา้ วกล้องงอก

- ใยอาหาร (Fiber) ไขมันทเี่ ป็นประโยชน์
- วติ ามนิ ตา่ ง ๆ ได้แก่ วติ ามนิ บี 1 บี 2 บรี วม วติ ามนิ เอ วติ ามินอี
- แรธ่ าตุต่าง ๆ คอื เหลก็ สังกะสี ซิลิเนียม แคลเซยี ม และอื่น ๆ
- แปง้ คาร์โบไฮเดรต สารตา้ นอนุมลู อสิ ระบางกลุ่ม เชน่ gamma-orgzanol

สำหรับคณุ คา่ ของสารอาหารร่างกายจะไดร้ บั เพิ่มขนึ้ ชัดเจน คือ

1. สารกาบา้ (GABA) หรอื Gamma Amino-Butyric Acid เพ่มิ ข้นึ 10 เท่า
2. IP6 เพม่ิ ขึ้น 6-8 เทา่
3. กรดผลไม้ คณุ สมบัติลดรอยเหี่ยวย่นของผวิ หนงั Ferulic acid

33

4. แอลกอฮอล์ทเี่ ปน็ สว่ นประกอบ ของวติ ามนิ บี Inositol
นอกเหนือจากน้ยี ังมกี ารพฒั นานำ้ ข้าวกล้องงอก ใหเ้ ปน็ อาหารเพอื่ สุขภาพชนิดอน่ื ๆ มงุ่ เน้นการรกั ษา

คณุ ค่าทางโภชนาการจากขา้ วกลอ้ งงอกให้คงอยูแ่ ละเพิ่มทาง เลือกให้ผบู้ ริโภคดว้ ย เชน่ ไอศกรมี จากนำ้ ข้าวกล้อง
งอก เป็นต้น

สำหรบั ไอศกรีมน้ำข้าวกล้องงอก เปน็ นวตั กรรมท่ีพฒั นาจากข้าวกล้องงอก ปรับปรงุ จากสตู รไอศกรีมกะทิ
สด โดยลดปริมาณกะทสิ ดและใช้น้ำข้าวกล้องงอกแทน ผสมกับน้ำตาลทรายตามสัดส่วนที่พอเหมาะ รวมทงั้ ใช้
วตั ถดุ ิบจากข้าวพันธุ์พน้ื เมืองชนิดต่าง ๆ ทผ่ี ่านการวิเคราะหค์ ณุ คา่ ทางโภชนาการมาแลว้ ไดแ้ ก่ ข้าวสงั ข์หยด ข้าว
เหนยี วดำ (ขา้ วกล่ำ) ข้าวฮาง (ขา้ วหอมมะลแิ ละขา้ วเหนียว กข 6 นึง่ ) ข้าวเหลืองปะทวิ ขา้ วเจ้าเสาไห้ ทั้งหมดเป็น
ขา้ วกลอ้ งที่ผ่านการสีมาไม่นานหรอื ใชข้ า้ วกลอ้ งสด

- เพาะข้าวกลอ้ งใหเ้ ปน็ ขา้ ว กลอ้ งงอก
- ทำน้ำขา้ วกลอ้ งงอกก่อน
- นำน้ำข้าวกลอ้ งงอกไปผสม กับกะทิค้นั สดและน้ำตาลตามสูตร
- ป่นั ไอศกรมี ด้วยเครื่องปนั่ (ขนาดเล็ก หรอื ขนาดอุตสาหกรรม) ตามสดั ส่วน นำ้ แขง็ :เกลือ (3:1)

สว่ นผสมของไอศกรมี น้ำข้าวกลอ้ งงอกจะเน้นวัตถดุ บิ จากขา้ วท้ังหมด โดยอาจเติมรำขา้ วที่ควั่ ให้หอมและป่ัน
เป็นผงละเอยี ดหรือเตมิ ส่วนประกอบของ ขา้ วเหนยี วลงไปในขา้ วเจา้ หรอื ทำไอศกรีมจากขา้ วเมา่ ควรใชข้ ้าวเม่าสด
เพือ่ ลดกล่นิ เป็นต้นเพยี งเท่าน้กี ็อ่ิมอร่อยและไดค้ ุณคา่ ทางโภชนาการแกร่ ่างกายไดแ้ ลว้ .

วิธีการทำ ไอศกรีมน้ำขา้ วกล้องงอก

สว่ นผสม

1. นำ้ ขา้ วกลอ้ งงอก 1 กโิ ลกรัม
2. หวั กะทิ 1 กิโลกรมั
3. น้ำตาลทราย 230 กรมั
4. สว่ นผสมอื่น ๆ เชน่ เผอื ก ข้าวโพด ลอดชอ่ ง

วธิ ที ำนำ้ ข้าวกล้อง

นำข้าวกลอ้ งงอก 100 กรัม ปนั่ กบั น้ำ 1 ลิตร ดว้ ยเครื่องปน่ั น้ำเต้าหู้ จะไดน้ ้ำข้าว กลอ้ งงอกปรมิ าณ 1
กโิ ลกรัม

วิธที ำ ไอศกรมี นำ้ ขา้ วกล้องงอก

1.นำน้ำข้าวกล้องงอก น้ำกะทิ และน้ำตาลทราย ตามสว่ นผสมคนให้ละลายเข้ากนั
2.ชมิ ใหไ้ ด้รสชาติตามใจชอบ
3.ใสส่ ่วนผสมอ่ืน ๆ (เผือก ข้าวโพด ลอดช่อง) ตามตอ้ งการ

34

วิธีป่ัน ไอศกรีมน้ำขา้ วกลอ้ งงอก
1.นำสว่ นผสมทกุ อย่างใส่ถงั ป่ันไอศกรีมแบบไฟฟ้า (Home mate)
2.ใส่นำ้ แขง็ 3 ส่วน เกลือ 1 ส่วน รอบ ๆ ถงั ปั่นไอศกรีม ใชเ้ วลาประมาณ 1/2 ชั่วโมง
3.จะได้ไอศกรีมประมาณ 2.2 กิโลกรมั
4.นำไอศกรมี ใสก่ ล่องและแช่ตู้เยน็ ในช่องแข็งอย่างน้อย 3 ช่วั โมง
5.เวลารบั ประทานควรโรยหนา้ ด้วยขนมอบกรอบจากผลิตภณั ฑข์ า้ วชนดิ ตา่ ง ๆ

ที่มา : https://www.moac-info.net

35

ใบงานที่ 2.4
เร่ือง การทำไอศกรมี จากขา้ วฮางงอก

คำชี้แจง หลักจากท่ีผ้เู รียนได้ศกึ ษาการทำไอศกรีมจากข้าวฮางงอกแลว้ จงตอบคำถามดังต่อไปน้ี
1.จงอธิบาย สว่ นผสม ไอศกรมี จากขา้ วฮาง มีอะไรบา้ ง

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2.จงอธิบาย วิธีทำและข้ันตอน ไอศกรมี น้ำขา้ วกล้องงอกและวิธปี ่นั ไอศกรมี นำ้ ข้าวกลอ้ งงอก
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

36

แนวคำตอบ ใบงานท่ี 2.4 เร่ือง การทำไอศกรีมจากขา้ วฮางงอก
1.จงอธิบาย สว่ นผสม ไอศกรมี จากขา้ วฮาง มีอะไรบ้าง
ตอบ

1. นำ้ ขา้ วกลอ้ งงอก 1 กโิ ลกรัม
2. หวั กะทิ 1 กิโลกรัม
3. น้ำตาลทราย 230 กรมั
4. สว่ นผสมอ่นื ๆ เชน่ เผอื ก ข้าวโพด ลอดช่อง

2.จงอธิบาย วธิ ีทำและขน้ั ตอน ไอศกรมี นำ้ ข้าวกลอ้ งงอกและวิธปี นั่ ไอศกรมี นำ้ ข้าวกลอ้ งงอก
ตอบ
วิธีทำ ไอศกรมี น้ำข้าวกลอ้ งงอก

1.นำน้ำขา้ วกล้องงอก น้ำกะทิ และน้ำตาลทราย ตามส่วนผสมคนใหล้ ะลายเข้ากนั
2.ชมิ ให้ไดร้ สชาตติ ามใจชอบ
3.ใส่สว่ นผสมอน่ื ๆ (เผือก ข้าวโพด ลอดชอ่ ง) ตามต้องการ
วิธปี ่ัน ไอศกรีมนำ้ ข้าวกลอ้ งงอก
1.นำส่วนผสมทกุ อย่างใส่ถังป่ันไอศกรมี แบบไฟฟ้า (Home mate)
2.ใสน่ ้ำแขง็ 3 ส่วน เกลอื 1 ส่วน รอบ ๆ ถงั ปัน่ ไอศกรีม ใช้เวลาประมาณ 1/2 ชัว่ โมง
3.จะได้ไอศกรีมประมาณ 2.2 กโิ ลกรัม
4.นำไอศกรีมใสก่ ล่องและแช่ตู้เย็นในชอ่ งแขง็ อย่างน้อย 3 ชว่ั โมง
5.เวลารับประทานควรโรยหนา้ ดว้ ยขนมอบกรอบจากผลติ ภณั ฑข์ า้ วชนดิ ตา่ ง ๆ

37

ใบความรูท้ ่ี 3
เรอื่ ง การจดั การตลาดเบ้อื งตน้ และการบรรจภุ ัณฑ์
การตลาดชุมชน
การตลาดชุมชนเปน็ กลยุทธท์ ่ีใชใ้ นการสรา้ งการเช่ือมต่ออย่างต่อเน่ืองกบั และในหมลู่ กู ค้าทม่ี ีอยู่ วธิ ีการที่ใช้
ในวิธีการนม้ี ีแนวโน้มทีจ่ ะไมร่ ุกรานและข้นึ อยู่กับความตั้งใจจริงของลูกคา้ ในการเข้าร่วม ในขณะทีก่ ารตลาดแบบน้ี
ไมไ่ ดม้ ีเปา้ หมายหลักในการดึงดูดลกู ค้าใหม่ ๆ การเชื่อมต่อทีส่ ร้างขนึ้ มักจะนำไปส่กู ารบอกต่อแบบปากต่อปากโดย
ลูกคา้ ท่ีพึงพอใจซง่ึ จะสร้างการไหลเขา้ ของลกู ค้าเพิ่มเติม การตลาดชุมชนสามารถเปน็ ประโยชนใ์ นแงข่ องการสรา้ ง
ความสนใจในหม่ลู กู ค้าปจั จุบันสำหรบั ผลิตภัณฑ์เพิ่มเติมทเี่ สนอโดยผ้ขู ายซงึ่ มักจะอิงตามประสบการณ์ของลูกคา้ ราย
อน่ื ทใี่ ช้ประโยชนจ์ ากผลิตภัณฑท์ แ่ี ตกตา่ งกันเหลา่ น้ัน

แมว้ ่าจะมีหลายรูปแบบสำหรบั การตลาดชุมชนในการใช้งานทวั่ ไป แตก่ ลยุทธเ์ หล่านส้ี ่วนใหญ่มีเป้าหมาย
ร่วมกนั ชุดเดียวกันสำหรับแคมเปญการตลาด เปน็ การดีที่กระบวนการจะทำใหส้ ายสัมพันธร์ ะหวา่ งซัพพลายเออร์
และลูกค้าลึกซงึ้ ยงิ่ ขนึ้ ซึ่งจะเป็นการเพิ่มระดับความภักดีของลกู คา้ ในเวลาเดยี วกันการส่อื สารทเี่ พิ่มขนึ้ น้ยี ังทำให้
ผู้ขายสามารถระบุความต้องการท่เี ปน็ ไปได้ของลกู คา้ และแนะนำให้ลกู คา้ รู้จกั สินคา้ อืน่ ในสายผลติ ภัณฑท์ ่ีอาจเปน็ ท่ี
สนใจ ภายใตส้ ถานการณ์กรณที ี่ดที ีส่ ุดความพยายามเหล่านีไ้ มเ่ พยี ง แตเ่ พ่ิมความม่ันคงของซัพพลายเออร์ แต่ยงั ให้
ประโยชน์ท่ีวัดไดใ้ ห้กบั ลูกคา้

วิธกี ารต่างๆในการทำการตลาดโดยทั่วไปนั้นแบง่ ออกเป็นสองประเภท วิธกี ารหนง่ึ ท่ีรจู้ ักกนั ในชื่อการตลาด
ชุมชนเกษตรอนิ ทรยี ์ วิธีการแบบอนิ ทรยี เ์ กี่ยวขอ้ งกบั การสร้างเครือขา่ ยการโต้ตอบระหว่างลกู คา้ โดยไมม่ ีการ
แทรกแซงของผู้ขาย ตวั อย่างเชน่ ลูกค้าหนงึ่ หรือสองคนของ บริษัท XYZ อาจตัดสนิ ใจจัดตงั้ กระดานข้อความหรือ
ฟอรัมการสนทนาที่เกยี่ วข้องกับผลติ ภัณฑแ์ ละบรกิ ารท่ีนำเสนอโดย บริษทั ดังกล่าว ลกู ค้าอ่นื ๆ และทกุ คนที่มี
ความสนใจในการเรยี นร้เู พิ่มเติมเก่ยี วกบั บริษัท XYZ สามารถเข้ารว่ มฟอรมั ถามคำถามแบง่ ปันประสบการณ์และให้
ความรูซ้ ง่ึ กันและกันเกยี่ วกบั ส่ิงท่ี บรษิ ัท นำเสนอ

การตลาดชุมชนอาจอยูใ่ นรปู ของความพยายามทางการตลาดท่ีไดร้ บั การสนับสนนุ ในสถานการณ์สมมตนิ ี้
ผขู้ ายทำหวั หอกและดูแลกระบวนการ นี่อาจเป็นรปู แบบของการสร้างฟอรัมทีโ่ ฮสตบ์ นเวบ็ ไซต์ของผูข้ ายและเปดิ ให้
ลูกค้าและผู้มีสว่ นไดเ้ สยี อ่ืน ๆ เขา้ รว่ ม ท่นี ี่ บริษัท จดั การอย่างแขง็ ขนั ในการใช้งานฟอรัมและให้คำตอบอย่างเป็น
ทางการสำหรับคำถามความคิดเหน็ หรอื ข้อกงั วลท่ีสมาชิกโพสต์

ในทุกรปู แบบการตลาดชมุ ชนนั้นเกี่ยวกบั การสร้างและรักษาความสมั พันธท์ ี่เป็นประโยชนต์ อ่ ทุกคนในที่สดุ
ลูกคา้ ทร่ี ้สู กึ ว่ามีคุณค่ามีแนวโน้มท่ีจะภกั ดีและกลายเปน็ ผสู้ นับสนนุ ใหก้ บั บรษิ ทั ในทางกลับกัน บริษัท จะไดร้ ับ
ขอ้ เสนอแนะท่ีประเมินคา่ ไม่ไดเ้ กี่ยวกบั ความรู้สึกของลกู คา้ เกย่ี วกับผลติ ภณั ฑท์ ่ีแตกต่างกันและวิธีการจดั การคำถาม
และข้อกังวลของพวกเขา ในฐานะทเ่ี ปน็ เครอื่ งมอื สำหรับเสริมความแข็งแกร่งให้กบั ตำแหน่งของธุรกิจวธิ ีการประเภท
นไี้ ดอ้ ยา่ งง่ายดายช่วยแยกความแตกต่างของผขู้ ายจาก บริษัท อนื่ ๆ ท่ีมีแนวโน้มทจี่ ะไม่มีตัวตนและอยหู่ า่ งจากฐาน
ลูกค้าของพวกเขา

38

ใบความรทู้ ี่ 4
เรอ่ื ง การออกแบบบรรจุภณั ฑ์

ตวั อย่างการออกแบบบรรจุภัณฑ์ (ท่ีมา : Internet)

ความหมายหรือนยิ ามของคำวา่ การออกแบบ (Design) และบรรจภุ ัณฑ์ (Packaging) มีนกั วชิ าการและ
ผู้เชย่ี วชาญ ไดก้ ล่าวไว้ ดังน้ี

กูด (Good) กลา่ ววา่ การออกแบบ เป็นการวางแผนหรือกำหนดรูปแบบรวมทง้ั การตกแต่งในโครงสร้าง
รปู ทรงของงานศลิ ปะ ทศั นศิลปด์ นตรี ตลอดจนวรรณกรรม

วริ ณุ ตั้งเจรญิ กล่าววา่ การออกแบบ หมายถึง การวางแผนสร้างสรรค์รูปแบบ โดยการวางแผนจดั
ส่วนประกอบของการออกแบบให้สัมพนั ธ์กบั ประโยชนใ์ ช้สอย วสั ดุ และการผลติ

นิไกโด เคลค็ เตอร์ (Nikaido Clecture) กล่าวว่า บรรจภุ ณั ฑ์ เป็นเทคนิคท่ีสง่ เสริมการขายกับการ
ประสานประโยชนร์ ะหวา่ งวัตถกุ ับภาชนะบรรจุ โดยมคี วามมงุ่ หมายเพอื่ การคุ้มครองในระหวา่ งการขนส่ง และการ
เกบ็ รกั ษาในคลัง

จรูญ โกสยี ์ไกรนิรมล กลา่ วว่า บรรจภุ ณั ฑ์ คือการนำเอาวัสดุ เช่น กระดาษ พลาสตกิ แก้ว โลหะ ไม้
ประกอบเป็นภาชนะห่อห้มุ สินคา้ เพ่ือประโยชน์ในการใช้สอยที่มีความแข็งแรง สวยงามได้สดั ส่วนทถ่ี ูกต้องสรา้ ง
ภาพพจนท์ ด่ี ี มภี าษาในการติดตอ่ สอ่ื สาร และทำใหเ้ กดิ ความพงึ พอใจจากผู้ซ้ือสินค้า

สรปุ วา่ การออกแบบบรรจภุ ัณฑ์ (Packaging Design) หมายถึง การกำหนดรูปแบบและโครงสรา้ งของ
บรรจุภณั ฑใ์ ห้สมั พนั ธ์กับหนา้ ทใี่ ชส้ อยของผลติ ภณั ฑ์ เพอ่ื การคุม้ ครองป้องกนั ไม่ให้สนิ ค้าเสยี หายและเพ่ิมคุณคา่ ดา้ น
จิตวทิ ยาต่อผู้บริโภค โดยอาศัยทัง้ ศาสตร์และศิลป์ในการสรา้ งสรรค์

การออกแบบบรรจภุ ัณฑ์ (packaging design) หมายถึง การกำหนดรูปแบบและโครงสร้างของบรรจุ
ภัณฑใ์ หส้ ัมพันธ์กบั หน้าทีใ่ ชส้ อยของผลิตภณั ฑ์ เพ่ือการค้มุ ครองป้องกนั ไม่ใหส้ ินค้าเสยี หายและเพิ่มคุณค่าด้าน
จติ วิทยาตอ่ ผู้บรโิ ภค โดยอาศัยทง้ั ศาสตรแ์ ละศลิ ปใ์ นการสร้างสรรค์

39

ตวั อย่าง ลักษณะการออกแบบบรรจุภณั ฑ์ (ทมี่ า : Internet)

วตั ถปุ ระสงคข์ องการออกแบบบรรจภุ ณั ฑ์

บรรจุภณั ฑ์ คอื การนำเอาวสั ดุ เช่น กระดาษ พลาสติก แกว้ โลหะ และไม้ ประกอบเป็นภาชนะหอ่ หมุ้ สินค้า
เพอ่ื ประโยชนใ์ นการใชส้ อยที่มคี วามแขง็ แรง สวยงามไดส้ ดั สว่ นทถี่ กู ต้องสรา้ งภาพพจน์ที่ดี มภี าษาในการ
ตดิ ต่อสื่อสาร และทำให้เกิดความพงึ พอใจจากผู้ซ้ือสนิ ค้า

โดยวัตถปุ ระสงคข์ องการออกแบบบรรจภุ ณั ฑ์ มดี ังนี้

1. เพ่ือชว่ ยปกป้องคุ้มครองและรักษาคุณภาพสินค้า
2. เพ่อื เป็นตัวช้บี ่ง และสอ่ื สารรายละเอียดสนิ ค้า ดงึ ดูดผบู้ รโิ ภค ใหแ้ สดงถงึ ภาพลกั ษณ์
3. เพ่ือสรา้ งบรรจภุ ัณฑใ์ ห้สามารถเอื้อประโยชนด์ ้านหน้าท่ีใชส้ อยได้ดี มีความปลอดภัย ประหยดั และมี

ประสทิ ธภิ าพ
4. เพ่ือสร้างบรรจภุ ัณฑใ์ ห้สามารถสอ่ื สาร และสรา้ งผลกระทบตอ่ ผ้บู ริโภคโดยใชค้ วามรแู้ ขนงศิลปะเข้ามาสรา้ ง

คณุ ลักษณะ เช่น มีเอกลกั ษณ์ลกั ษณะพเิ ศษท่ีดึงดูดและสร้างการจดจำ ตลอดจนเขา้ ถึงความหมายและ
คุณประโยชน์ของผลิตภัณฑ์ความสำคญั ของบรรจภุ ัณฑ์

ประเทศไทยของเรามีสนิ ค้ามีผลิตผลทางด้านการเกษตรกรรม และการประมงมากมาย เช่น ผักสด ผลไม้สด
และสนิ คา้ ทเ่ี ป็นอาหารจากทะเล สิ่งท่กี ลา่ วมาน้จี ะไดร้ บั ความเสียหายมากเน่ืองจากสภาวะของอากาศการบรรจหุ ีบ
หอ่ และการขนส่งทเี่ หมาะสมมีส่วนทจี่ ะช่วยลดความเสียหายเหล่าน้นั ลงได้ซึง่ เป็นการช่วยใหผ้ ลผลิตทกี่ ลา่ วถงึ มือ
ผ้บู ริโภคในสภาพทีด่ ี และจะทำให้ขายได้ในราคาที่สงู อีกด้วย จะเหน็ ได้วา่ การบรรจุภัณฑน์ ั้นมีความสำคัญเป็นอยา่ ง
ย่ิงต่อผลผลิต

ซง่ึ สามารถสรุปเป็นรายละเอียดได้ดงั นี้

1. รกั ษาคณุ ภาพ และปกป้องตัวสินค้าเริ่มตัง้ แต่การขนส่ง การเก็บให้ผลผลติ หรือผลิตภัณฑ์เหลา่ นน้ั มใิ ห้
เสยี หายจากการปนเปื้อนจากฝุ่นละออง แมลง คน ความชน้ื ความรอ้ น แสงแดด และการปลอมปนอื่น ๆ เปน็
ตน้

40

2. ให้ความสะดวกในเรื่องการขนส่ง การจดั เก็บมคี วามรวดเร็วในการขนสง่ เพราะสามารถรวมหน่วยของ
ผลติ ภัณฑเ์ หลา่ น้ันเปน็ หนว่ ยเดยี วได้ เช่น ผลไม้หลายผลนำลงบรรจใุ นลังเดยี วหรือเคร่ืองดม่ื ท่ีเปน็ ของเหลว
บรรจลุ งในกระป๋องหรือขวดได้ เปน็ ต้น

3. ส่งเสริมทางดา้ นการตลาด บรรจภุ ณั ฑเ์ พื่อการจัดจำหนา่ ยเปน็ ส่ิงแรกทีผ่ ู้บรโิ ภคเหน็ ดังนนั้ บรรจภุ ณั ฑ์จะต้อง
จะทำหนา้ ทีบ่ อกกล่าวสิ่งต่าง ๆ ของตัวผลติ ภณั ฑโ์ ดยการบอกข้อมลู ทจี่ ำเปน็ ท้งั หมดของตัวสนิ คา้ และ
นอกจากนน้ั จะต้องมีรปู ลักษณ์ท่สี วยงามสะดุดตาเชญิ ชวนใหเ้ กดิ การตดั สินใจซื้อ ซ่ึงการทำหนา้ ทด่ี งั กล่าวของ
บรรจภุ ณั ฑ์น้นั เป็นเสมอื นพนักงานขายทไี่ ร้เสียง (Silent Salesman)

หนา้ ที่และประโยชนข์ องบรรจภุ ณั ฑ์

ทำหนา้ ท่ีทง้ั ต่อตัวผลติ ภณั ฑ์โดยตรง และหนา้ ทส่ี ื่อข้อมูลทเี่ กี่ยวกบั ตวั ผลิตภัณฑ์ มีดงั น้ีคือ

1. การทำหนา้ ทบี่ รรจุใสส่ นิ คา้ เชน่ ใส่หอ่ สินค้า ด้วยการชงั่ ตวงวดั หรือนับ
2. การทำหนา้ ท่ีคุ้มครองป้องกันตวั ผลติ ภัณฑ์ ไมใ่ หส้ นิ คา้ เสยี รูปแตกหักไหลซึม
3. ทำหนา้ ท่ีรักษาคุณภาพอาหาร เชน่ ปอ้ งกนั อากาศซึมผา่ น ป้องกนั แสง และป้องกันความช้ืน เปน็ ต้น
4. ทำหน้าทเี่ ป็นฉลากแสดงขอ้ มูลรายละเอยี ดของสนิ คา้ เช่น เครือ่ งหมายการคา้ ข้อมูลส่วนผสม และแหลง่

ผลติ เป็นต้น
5. ทำให้ตัง้ ราคาขายได้สูงขนึ้ เน่ืองจากความสวยงามของบรรจุภณั ฑ์จะสร้างมลู คา่ เพ่ิมให้แกส่ ินค้า
6. เพอ่ื อำนวยความสะดวกในการจัดวางขนสง่ และจัดแสดง
7. สร้างความน่าสนใจและดึงดดู ผบู้ รโิ ภค เปน็ การสง่ เสรมิ การขายและเพ่ิมยอดขาย

ประเภทของบรรจภุ ณั ฑ์

ในสภาวะตลาดท่ีมีการแข่งขันกนั สงู ในปจั จบุ ัน การเลือกใช้บรรจภุ ณั ฑจ์ ะมีสว่ นสำคัญในการเพ่ิมมลู คา่ และ
สรา้ งความโดดเด่นใหก้ บั ตวั สนิ คา้ โดยเฉพาะอย่างย่งิ สนิ คา้ ท่ีมีคณุ สมบตั ิพเิ ศษเหนือกวา่ สินค้าอืน่ ในทอ้ งตลาด มี
ความจำเป็นอย่างย่ิงที่จะต้องเลอื กใช้บรรจุภัณฑ์ที่มีมูลค่าสูง เพือ่ สามารถยกระดบั มาตรฐานสนิ คา้ ให้สงู ขึ้น โดย
ประเภทบรรจภุ ณั ฑแ์ บ่งไดห้ ลายวิธีตามหลักเกณฑ์ต่าง ๆ ดังนี้

1. แบ่งตามวิธกี ารบรรจแุ ละวธิ ีการขนถา่ ย

1.1 บรรจุภณั ฑเ์ ฉพาะหนว่ ย (Individual Package) คอื บรรจภุ ณั ฑ์ทส่ี มั ผัสอยู่กบั ผลิตภณั ฑช์ ้ันแรก เป็นสง่ิ
ที่บรรจุผลิตภณั ฑ์เอาไวเ้ ฉพาะหน่วย โดยมวี ัตถปุ ระสงค์ขน้ั แรก คือเพ่มิ คณุ ค่าในเชงิ พาณิชย์ เช่น การกำหนดให้มี
ลกั ษณะพิเศษเฉพาะหรือทำใหม้ รี ูปร่างทเ่ี หมาะแก่การจับถือ และอำนวยความสะดวกตอ่ การใช้ผลิตภณั ฑ์ พร้อม
ทัง้ ทำหน้าท่ีใหค้ วามปกปอ้ งแกผ่ ลติ ภณั ฑโ์ ดยตรงอีกดว้ ย

41

1.2 บรรจภุ ณั ฑ์ชนั้ ใน (Inner Package) คือบรรจุภณั ฑ์ที่อยู่ถดั ออกมา เป็นช้ันทส่ี อง มหี น้าที่รวบรวมบรรจุ
ภณั ฑ์ขน้ั แรกเข้าไว้ด้วยกันเป็นชุด ในการจำหนา่ ยรวม ตงั้ แต่ 2–24 ช้นิ ข้นึ ไป โดยมีวัตถุประสงคข์ ้ันแรก คือ การ
ปอ้ งกันรักษาผลิตภัณฑ์จากน้ำ ความชืน้ ความรอ้ น แสง แรงกระทบกระเทือน และอำนวยความสะดวกแก่การ
ขายปลกี ย่อย เปน็ ตน้ โดยตวั อยา่ งของบรรจุภัณฑป์ ระเภทนี้ ได้แก่ กล่องกระดาษแข็งที่บรรจุเครื่องด่ืม จำนวน
1 โหล และสบู่ 1 โหล เปน็ ตน้

1.3. บรรจุภัณฑช์ ้ันนอกสดุ (Out Package) คอื บรรจภุ ณั ฑท์ ีเ่ ปน็ หน่วยรวมขนาดใหญ่ท่ใี ช้ในการขนสง่ โดย
ปกติแล้วผูซ้ ้อื จะไม่ได้เหน็ บรรจภุ ณั ฑ์ประเภทน้ีมากนัก เน่ืองจากทำหน้าทป่ี อ้ งกนั ผลติ ภัณฑ์ในระหว่างการขนสง่
เทา่ น้ัน ลักษณะของบรรจภุ ัณฑป์ ระเภทน้ี ไดแ้ ก่ หบี ไม้ ลงั กลอ่ งกระดาษขนาดใหญท่ ่ีบรรจสุ นิ คา้ ไวภ้ ายใน
ภายนอกจะบอกเพียงขอ้ มูลที่จำเป็นตอ่ การขนส่งเท่านัน้ เช่น รหัสสินคา้ (Code) เลขที่ (Number) ตราสินคา้
และสถานทสี่ ่ง เปน็ ตน้

2. แบง่ ตามวตั ถปุ ระสงคข์ องการใช้

2.1 บรรจภุ ัณฑเ์ พื่อการขายปลีก (Consumer Package) เป็นบรรจุภณั ฑ์ทผี่ ูบ้ รโิ ภคซื้อไปใช้ไป อาจมีชน้ั
เดียว หรือหลายชนั้ ก็ได้ ซึ่งอาจเป็น Primary Package หรอื Secondary Package ก็ได้

2.2 บรรจุภัณฑ์เพ่ือการขนสง่ (Transportation Package) เปน็ บรรจุภณั ฑ์ทีใ่ ชร้ องรบั หรอื ห่อห้มุ บรรจุ
ภณั ฑ์ข้นั ทตุ ยิ ภูมิ ทำหนา้ ทร่ี วบรวมเอาบรรจภุ ัณฑ์ขายปลกี เข้าด้วยกันใหเ้ ป็นหน่วยใหญ่ เพอ่ื ความปลอดภยั และ
ความสะดวกในการเกบ็ รักษา และการขนสง่ เชน่ กลอ่ งกระดาษลกู ฟูกที่ใช้บรรจุยาสีฟัน กล่องละ 3 โหล

3. แบ่งตามความคงรูป

3.1 บรรจภุ ัณฑป์ ระเภทรปู ทรงแขง็ ตัว (Rigid Forms) ได้แก่ เครือ่ งแก้ว (Glass Ware) เซรามิก (Ceramic)
พลาสติกจำพวก Thermosetting ขวดพลาสติก สว่ นมากเปน็ พลาสตกิ ฉดี เคร่ืองปัน้ ดนิ เผา ไม้ และโลหะ มี
คุณสมบัตแิ ข็งแกร่งทนทานเอื้ออำนวยต่อการใช้งาน และป้องกนั ผลิตภัณฑจ์ ากสภาพแวดล้อมภายนอกได้ดี

3.2 บรรจุภัณฑ์ประเภทรูปทรงกง่ึ แข็งตวั (Semi Rigid Forms) ได้แก่ บรรจภุ ณั ฑท์ ่ที ำจากพลาสตกิ อ่อน
กระดาษแข็งและอะลูมเิ นียมบาง คณุ สมบัติทง้ั ด้านราคา น้ำหนกั และการป้องกนั ผลติ ภณั ฑ์จะอยู่ในระดบั ปาน
กลาง

3.3 บรรจภุ ัณฑป์ ระเภทรูปทรงยดื หย่นุ (Flexible Forms) ได้แก่ บรรจภุ ัณฑท์ ท่ี ำจากวสั ดอุ ่อนตัว มี
ลักษณะเป็นแผน่ บาง ไดร้ บั ความนิยมสูงมาก เนื่องจากมรี าคาถกู หากใช้ในปริมาณมาก และระยะเวลานาน
นำ้ หนกั น้อย มรี ปู แบบ และโครงสรา้ งมากมาย

42

4. แบ่งตามวสั ดุบรรจภุ ณั ฑ์ท่ใี ช้

การจัดแบ่งและเรียกช่ือบรรจภุ ณั ฑ์ในทรรศนะของผู้ออกแบบ ผู้ผลิต หรือนักการตลาดจะแตกตา่ งกัน
ออกไป บรรจุภณั ฑ์แต่ละประเภทก็ตัง้ อยภู่ ายใตว้ ัตถุประสงค์หลกั ใหญท่ ่ีคล้ายกนั คอื เพ่อื ปอ้ งกนั ผลิตภณั ฑ์ เพื่อ
จำหนา่ ยผลิตภณั ฑ์ และเพื่อโฆษณาประชาสมั พนั ธผ์ ลติ ภัณฑ์

ลักษณะของการบรรจภุ ณั ฑ์

1. บรรจุภณั ฑข์ ัน้ ที่หน่งึ (Primary Packaging) คอื บรรจุภณั ฑ์ทม่ี าห่อหุ้มตวั สนิ คา้ เพื่อป้องกันรักษาไม่ให้ตัว
สนิ คา้ ไดร้ ับความเสยี หายหรอื เพ่อื ความสะดวกในการนำไปใชง้ าน ตวั อย่างเช่น หลอดยาสีฟัน ขวดแชมพู

2. บรรจภุ ณั ฑ์ขนั้ ทส่ี อง (Secondary Packaging) คือบรรจภุ ณั ฑท์ ี่มาหอ่ หมุ้ บรรจุภัณฑ์ข้ันทีห่ น่งึ เพ่ือปอ้ งกนั
ไม่ให้ตวั สินคา้ ไดร้ ับความเสียหาย อกี ทั้งยังชว่ ยสร้างมูลคา่ เพม่ิ ให้กับตวั สนิ คา้ ช่วยในการขายสินคา้ โดยการ
ดึงดดู ความสนใจของผ้บู ริโภค ตัวอยา่ งเช่น กลอ่ งยาสีฟัน และกลอ่ งใส่ขวดเบียร์

3. บรรจภุ ัณฑ์เพื่อการขนส่ง (Shipping Packaging คือ บรรจภุ ัณฑท์ ่ีทำหนา้ ทใี่ นการเกบ็ รักษาและขนส่งสินคา้
ตัวอยา่ งเชน่ ลงั ต้คู อนเทนเนอร์ เปน็ ต้น

องคป์ ระกอบของการออกแบบบรรจภุ ัณฑ์

องคป์ ระกอบท่ีออกแบบไวบ้ นบรรจุภัณฑ์ เป็นปัจจัยสำคญั ในการเลอื กซ้อื สนิ คา้ น้ัน รายละเอียด หรือ
ส่วนประกอบบนบรรจุภัณฑจ์ ะแสดงออกถึงจติ สำนึกของผู้ผลิตสินค้าและสถานะของบรรจุภณั ฑ์ สามารถขยบั เป็น
สอื่ โฆษณาระยะยาว

สว่ นองค์ประกอบทส่ี ำคัญบนบรรจุภณั ฑ์อย่างนอ้ ยทีส่ ุดควรมี ดังนี้

1. ชอื่ สินคา้
2. ตราสนิ ค้า
3. สัญลักษณท์ างการค้า
4. รายละเอียดของสินค้า
5. รายละเอยี ดสง่ เสริมการขาย
6. รูปภาพ
7. สว่ นประกอบของสนิ ค้า
8. ปริมาตรหรอื ปริมาณ
9. ชื่อผผู้ ลิตและผจู้ ำหนา่ ย (ถ้ามี)
10. รายละเอยี ดตามข้อบงั คับของกฎหมาย เชน่ วนั ผลิต และวันหมดอายุ เป็นต้น หลงั จากท่ีมีการเก็บข้อมูล
รายละเอยี ดต่าง ๆ ดังกลา่ วมาแล้วจึงเริ่มกระบวนการออกแบบดว้ ยการเปลยี่ นข้อมลู ท่ีไดร้ บั มาเปน็ กราฟฟิกบน
บรรจุภัณฑ์

43

ตัวอย่างองคป์ ระกอบของการออกแบบบรรจภุ ัณฑ์ (ทมี่ า : Internet)
ปจั จยั ทีส่ ่งผลต่อราคาของบรรจุภณั ฑ์

ในกระบวนการสร้างสรรคบ์ รรจุภณั ฑ์ มอี งค์ประกอบที่เข้ามาเกยี่ วข้องที่ส่งผลต่อราคาของการพฒั นาบรรจุ
ภณั ฑ์ท้งั ต่อราคารวมและราคาต่อหนว่ ย ดังนี้
1. ราคาต้นทนุ ของวัสดบุ รรจุภัณฑ์
2. ราคาของกรรมวธิ กี ารผลิตบรรจุภัณฑ์
3. ราคาของการเก็บรักษาและการขนสง่
4. ราคาของเคร่ืองมือเคร่ืองจักรที่ใชใ้ นการผลติ และบรรจุภณั ฑ์
5. ราคาของการใชแ้ รงงานทีเ่ ก่ยี วขอ้ ง
การใช้สเี พือ่ การออกแบบบรรจุภณั ฑ์

การใชส้ ีเพื่อการออกแบบบรรจุภัณฑช์ ่วยใหก้ ารดงึ ดดู ความสนใจของผบู้ รโิ ภค เกิดความสะดุดตาบง่ บอกถงึ
ความหมาย และประโยชน์ใชส้ อยของผลิตภณั ฑ์น้ัน ๆ การกำหนดความหมายจากสีจากความรสู้ ึก และกำหนดจาก
มาตรฐานสากลใชช้ ว่ ยบอกถึงลักษณะการใชง้ านตามประโยชน์ใช้สอยของผลิตภณั ฑ์ นอกเหนอื จากการใช้สีเพื่อ
ตกแตง่ ผลติ ภณั ฑ์ซง่ึ เป็นการกำหนดโดยผ้อู อกแบบและความนยิ มของสภาวะตลาดในปจั จบุ นั

44

ตวั อย่างการใชส้ ีเพื่อการออกแบบบรรจุภัณฑ์ (ที่มา : Internet)

การใช้สสี ำหรบั การตกแต่งหีบห่อบรรจุภณั ฑ์
องค์ประกอบทสี่ ำคัญในการเลือกใช้สที ค่ี วรคำนึงถึงสำหรับการตกแตง่ หบี หอ่ บรรจุ คือ

1. สีตา่ ง ๆ ที่ใช้บนเนอื้ ที่ของหบี ห่อบรรจุควรติดตอ่ กนั อย่างได้เรอื่ งราวท้ังหมดไมข่ ัดกัน
2. ขอบเขตของสีท่ใี ชบ้ นหบี หอ่ บรรจุ แต่ละสีควรจะประกอบกันแล้วเขา้ ใจกันได้ หรอื เปน็ สคี ู่กันได้
3. สีท่ใี ชค้ วรเปน็ สีท่ียอมรบั ของผบู้ รโิ ภคในตลาด ถูกต้องตามรสนิยมของผู้บรโิ ภค
4. ขอบเขตของส่งิ ท่จี ะทำใหห้ ีบห่อบรรจุ ขัดแย้งหรือไม่เด่น เมื่อเปรยี บเทยี บกับหีบห่อ บรรจุภัณฑข์ อง

ผลิตภณั ฑค์ ู่แข่งขนั
5. การใช้สตี ้องดึงดูดความสนใจของผู้บริโภคท่สี ุด ในกรณที ่ีจำหนา่ ยในสถานท่ตี า่ ง ๆ กนั เชน่ รา้ นบริการ

เอง Supermarket ต้แู ช่ หรอื อ่นื ๆ
6. การใช้สีทใี่ ห้ความดึงดูดสงู สดุ ภายใตแ้ สงสวา่ งมาก ๆ ซงึ่ เปน็ สภาวะปกตใิ นร้านค้า
7. การใช้สีทเ่ี หมาะกับคา่ นิยมของผบู้ ริโภค โดยเฉพาะท่ีเกีย่ วกบั ประเภทของผลติ ภัณฑ์
8. ขอบเขตของสีทส่ี ามารถทำใหผ้ ู้บรโิ ภคเกิดความประทับใจในตราสินคา้ และขอบเขต การใชส้ ีนซ้ี ำ้ ๆ กัน

ในการจัดจำหนา่ ยและการโฆษณา
9. ขอบเขตของสีที่ใชบ้ นหีบหอ่ บรรจุท่เี ข้ากนั ไดก้ ับสขี องสนิ ค้าและการเปลย่ี นแปลงต่างๆ เพอ่ื ใหเ้ กดิ ความ

ประทบั ใจขึน้ มาก
10. ขอบเขตของสีท่ีมผี ลตอ่ ราคาของหีบห่อบรรจุ
11. การยอมรับของหบี ห่อบรรจุตอ่ ผ้บู ริโภคและผู้ขายปลีก
12. ขอบเขตของหบี ห่อบรรจุท่ีอาจจะก้าวร้าวและข่มบรรจภุ ัณฑ์ เพ่ือการจำหน่ายทีเ่ ดน่ ๆ อาจจะดูแล้วน่า

เบื่อ ทำใหส้ ง่ เสรมิ บรรจภุ ัณฑ์ของผลิตภณั ฑ์คูแ่ ขง่

45

ตัวอยา่ งการใชส้ ีสำหรบั การตกแต่งหบี ห่อบรรจภุ ณั ฑ์ (ที่มา : Internet)

ขอ้ พิจารณาในการออกแบบบรรจภุ ัณฑ์
บรรจุภณั ฑ์ทีด่ ีนน้ั จะต้องสามารถผลติ และนำไปบรรจุได้ด้วยวิธีการท่ีสะดวก ประหยัด และรวดเร็ว การเลือกบรรจุ
ภัณฑม์ ขี ้อพจิ ารณา ดงั ต่อไปนี้

1. ลักษณะของสินค้า คุณสมบตั ิทางกายภาพประกอบดว้ ย ขนาด รปู ทรง ปริมาตร สว่ นประกอบหรือ
สว่ นผสม ของแข็ง ของเหลว ผอู้ อกแบบต้องทราบความเหนยี วขน้ ในกรณเี ป็นของเหลวและตอ้ งรนู้ ำ้ หนัก
หรอื ปรมิ าณหรือความหนาแนน่ สำหรบั สนิ ค้าทีเ่ ป็นของแห้งประเภทของสนิ ค้าคุณสมบัติทางเคมี คอื สาเหตุ
ทที่ ำใหส้ ินค้าเน่าเสยี หรอื เสอื่ มคุณภาพจนไม่เปน็ ท่ยี อมรับได้ และปฏิกริ ิยาอนื่ ๆ ท่ีอาจจะเกิดขึน้ คณุ สมบตั ิ
พิเศษอ่ืน ๆ เชน่ กล่ิน การแยกตวั เป็นตน้ สนิ ค้าทีจ่ ำหน่ายมีลกั ษณะเป็นอย่างไร มคี ุณสมบัตทิ างฟสิ ิกส์
หรอื ทางเคมีอยา่ งไร เพือ่ จะไดเ้ ลอื กวสั ดุในการทำบรรจุภัณฑท์ ี่ป้องกนั รกั ษาได้ดี

2. ตลาดเป้าหมาย ตอ้ งศกึ ษาความตอ้ งการของลูกค้าเปา้ หมายเพอื่ จะได้เลือกบรรจภุ ัณฑ์ท่ตี รงกับความ
ต้องการของตลาดหรอื กลมุ่ ลูกค้าการพัฒนาบรรจุภัณฑ์ ให้สนองกบั ความต้องการของกลุ่มเป้าหมาย ต้อง
วิเคราะหจ์ ุดยนื ของสนิ ค้าและบรรจภุ ัณฑเ์ ทียบกบั คู่แข่งขนั ทีม่ ีกลมุ่ เป้าหมายเดียวกนั เช่น ขอ้ มลู ปริมาณ
สินคา้ ทจ่ี ะบรรจุขนาด จำนวนบรรจภุ ัณฑ์ ต่อหน่วยขนสง่ และอาณาเขตของตลาด เปน็ ตน้

3. วิธีจดั จำหน่าย การจำหนา่ ยโดยตรงจากผผู้ ลติ ไปสู่ผู้บรโิ ภคยอ่ มต้องการบรรจุภณั ฑล์ ักษณะหน่งึ แตห่ าก
จำหน่ายผ่านคนกลาง เป็นคนกลางประเภทใด มีวธิ กี ารซ้ือของเข้ารา้ นอย่างไร วางขายสนิ คา้ อย่างไร เพราะ
พฤติกรรมของร้านคา้ ย่อมมีอิทธพิ ลตอ่ โอกาสขายของผลติ ภณั ฑน์ ้ัน ๆ รวมท้งั พจิ ารณาถึงผลติ ภัณฑ์ของคู่
แข่งขันทีจ่ ำหน่ายในแหลง่ เดยี วกนั ดว้ ย

4. การขนสง่ มีหลายวธิ ี และใช้พาหนะต่างกนั รวมท้ังระยะในการขนสง่ ความทนทาน และความแข็งแรงของ
บรรจภุ ัณฑ์ การคำนึงถึงวิธีทจ่ี ะใช้ในการขนส่งกเ็ พ่ือพจิ ารณาเปรียบเทยี บให้เกิดผลเสียน้อยทส่ี ุด รวมถงึ
ประหยดั และปจั จัยเรื่องดนิ ฟ้าอากาศ ในปัจจุบนั นิยมการขนส่งดว้ ยระบบตบู้ รรทุกสำเรจ็ รูป

5. การเก็บรักษา การเลือกบรรจุภัณฑ์จะต้องพิจารณาถงึ วิธีการเก็บรักษา สภาพของสถานทเ่ี กบ็ รักษา รวมทง้ั
วิธกี าร เคล่ือนยา้ ยในสถานทเ่ี ก็บรักษาดว้ ย

6. ลักษณะการนำไปใช้งาน ต้องนำไปใช้งานได้สะดวกเพื่อประหยัดเวลา แรงงาน และคา่ ใชจ้ า่ ย

46

7. ตน้ ทนุ ของบรรจุภณั ฑ์ เป็นปัจจยั ทจ่ี ะตอ้ งคำนงึ ถงึ เปน็ อยา่ งมาก และตอ้ งคำนึงถึงผลกระทบที่มีตอ่
ยอดขาย หรือความสูญเสียค่าใชจ้ ่ายอ่นื ๆ บรรจุภณั ฑ์ดีอาจต้องจา่ ยสูงแต่ดึงดดู ความสนใจของผู้ซ้ือยอ่ ม
เปน็ สง่ิ ชดเชยทีค่ วรเลอื กปฏิบัติ รวมถึงผลการชดเชยในกระบวนการผลิต การบรรจทุ ่ีสะดวก รวดเร็ว
เสยี หายน้อย ประหยดั และลดตน้ ทุนการผลติ ได้

8. ปญั หาด้านกฎหมาย บทบญั ญตั ิด้านกฎหมายเกีย่ วกับบรรจภุ ัณฑ์ทปี่ รากฏชันเจน คือ กฎระเบยี บและ
ขอ้ บงั คบั เกยี่ วกบั ฉลากการออกแบบกราฟิกของผลิตภณั ฑ์ตอ้ งเปน็ ไปตามข้อบังคบั นอกจากนีย้ งั ตอ้ งศึกษา
การใช้สญั ลักษณเ์ กี่ยวกับสง่ิ แวดล้อม เป็นตน้ และกฎระเบียบและข้อบงั คับเกีย่ วกับสงิ่ แวดล้อม เป็นต้น

47

ใบงานท่ี 4
เรอ่ื ง การออกแบบบรรจุภัณฑ์
คำช้ีแจง หลักจากท่ีผเู้ รียนได้ศึกษาการออกแบบบรรจภุ ัณฑ์แล้ว จงตอบคำถามดงั ตอ่ ไปน้ี
1.การออกแบบบรรจุภณั ฑ์ (packaging design) หมายถึง
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

2.หนา้ ทแ่ี ละประโยชนข์ องบรรจภุ ณั ฑ์มอี ะไรบ้าง
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

3.ปจั จยั ทีส่ ง่ ผลต่อราคาของบรรจุภัณฑ์มอี ะไรบ้าง
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

48

แนวคำตอบ ใบงานที่ 4 เร่อื ง การออกแบบบรรจุภณั ฑ์

1.การออกแบบบรรจภุ ัณฑ์ (packaging design) หมายถึง
ตอบ
การออกแบบบรรจุภณั ฑ์ (packaging design) หมายถึง การกำหนดรูปแบบและโครงสรา้ งของบรรจุ

ภณั ฑใ์ หส้ มั พนั ธ์กบั หน้าที่ใช้สอยของผลติ ภณั ฑ์ เพือ่ การคุม้ ครองป้องกนั ไม่ใหส้ ินค้าเสียหายและเพิ่มคุณคา่ ดา้ น
จติ วิทยาตอ่ ผู้บริโภค โดยอาศัยท้งั ศาสตรแ์ ละศลิ ป์ในการสร้างสรรค์

2.หนา้ ทแ่ี ละประโยชนข์ องบรรจภุ ณั ฑ์มอี ะไรบ้าง
ตอบ
1.การทำหนา้ ทบ่ี รรจใุ สส่ นิ ค้า เชน่ ใส่หอ่ สนิ ค้า ด้วยการช่ังตวงวดั หรือนบั
2.การทำหน้าที่คุ้มครองป้องกันตัวผลิตภัณฑ์ ไม่ให้สนิ คา้ เสียรปู แตกหกั ไหลซึม
3.ทำหน้าทร่ี ักษาคุณภาพอาหาร เชน่ ปอ้ งกนั อากาศซมึ ผ่าน ป้องกันแสง และป้องกันความชื้น เปน็ ตน้
4.ทำหนา้ ท่ีเป็นฉลากแสดงข้อมลู รายละเอยี ดของสนิ คา้ เช่น เคร่อื งหมายการค้า ขอ้ มูลสว่ นผสม และแหลง่

ผลติ เปน็ ต้น
5.ทำให้ต้ังราคาขายไดส้ ูงขน้ึ เนอื่ งจากความสวยงามของบรรจุภัณฑ์จะสรา้ งมลู ค่าเพ่ิมให้แกส่ ินค้า
6.เพอ่ื อำนวยความสะดวกในการจดั วางขนสง่ และจัดแสดง
7.สร้างความน่าสนใจและดึงดูดผบู้ ริโภค เปน็ การส่งเสริมการขายและเพ่ิมยอดขาย

3.ปัจจัยทีส่ ง่ ผลต่อราคาของบรรจภุ ัณฑ์มอี ะไรบ้าง
ตอบ
1.ราคาต้นทุนของวัสดุบรรจภุ ัณฑ์
2.ราคาของกรรมวิธกี ารผลิตบรรจภุ ัณฑ์
3.ราคาของการเกบ็ รักษาและการขนสง่
4.ราคาของเครื่องมือเคร่ืองจกั รท่ใี ชใ้ นการผลติ และบรรจุภณั ฑ์
5.ราคาของการใชแ้ รงงานทเี่ ก่ียวข้อง