1821-2021: Αφιέρωμα στην επέτειο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση

Τον χειμώνα του 1824 – 1825 ο Ιμπραήμ πασάς αποβιβάζεται στην
Πελοπόννησο με πολύ στρατό και εφόδια.

Την ίδια στιγμή
οι Έλληνες επαναστάτες

διαιρεμένοι
από τις εμφύλιες διαμάχες

για την εξουσία,
δεν μπορούν να εμποδίσουν

την απόβαση,
ενώ ο Κολοκοτρώνης
και άλλοι οπλαρχηγοί
είναι φυλακισμένοι

στην Ύδρα.
Η πρώτη σύγκρουση με τον
εχθρό στη θέση Κρεμμύδι

καταλήγει σε ήττα των
Ελλήνων.

Ο Ιμπραήμ καταλαμβάνει όλη τη ΤΟΥ ΜΠΡΑΪΜΗ
Μεσσηνία, σπέρνοντας την καταστροφή
στο πέρασμά του. Ο κούκος φέτο δε λαλεί,
ούτε και θα λαλήση

παρά η τρυγόνα η χλιβερή
το λέει το μοιρολόγι.

Φέτος μας ήρθεν
η Αραπιά και κόβει

και σκλαβώνει.

Εσκλάβωσαν μικρά παιδιά,
γυναίκες με τους άντρες,
Κ’εσκότωσε λεβεντουργιά
και καπεταναραίους.

Δημοτικό

Μπροστά στον κίνδυνο να σβήσει η Επανάσταση...

...ο υπουργός Εσωτερικών
Παπαφλέσσας
συμβουλεύει να
ελευθερωθούν
οι φυλακισμένοι.

Ο ίδιος πηγαίνει στη
Μεσσηνία

και αντιμετωπίζει τον
Ιμπραήμ

στο Μανιάκι
με λιγοστά παλικάρια,
τον Μάιο του 1825
σε μια άνιση μάχη…

Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσσας Ο Παπαφλέσσας έχει αποφασίσει να
( 1788 – 1825 ) θυσιαστεί.
Στον αδελφό του, που καθυστερεί να
πάει να τον βοηθήσει, γράφει:

Νικήτα,
Έλαβα την επιστολήν σου και εις
απάντησίν σου λέγω ότι δεν είμαι σαν και
σε και σαν τον κουμπάρο σου τον
Κεφάλα, όπου τρέχετε από ράχη σε ράχη
στους Αηλιάδες. Εγώ άπαξ ωρκίσθην να
χύσω το αίμα μου εις την ανάγκην της
πατρίδoς, και αυτή είναι ή ώρα. Εύχομαι
δε εις τον Θεόν η πρώτη μπάλα τoυ
Ιμπραήμ να με πάρει εις το κεφάλι, διότι
σας γράφω να ταχύνετε τον ερχομόν σας
και ‘σεις μου γράφετε κoυρoυφέξαλα.
Νικήτα, πρώτη και τελευταία επιστολή
μου είναι αυτή. Βάστα την να την
διαβάζεις καμιά φορά να με θυμάσαι και
να κλαις.

«...Σ’ αυτούς επιτέθηκε ο Ιμπραήμ και αφού πολέμησαν ανδρεία, όπως
άλλοι Λεωνίδες και Σπαρτιάτες, σκοτώθηκαν όλοι ...ακλόνητοι,
σφάζοντας και σφαζόμενοι...»

…Στο Μανιάκι, στην κορυφή του λόφου,

απ’ τους τριακόσιους μαχητές, δεν
απέμεινε ούτε ένας ζωντανός.
…Στην υγρή από τα αίματα γη, οι Άραβες
βαδίζουν με πολύ κόπο και τα πέταλα των
αλόγων γλιστρούν..
… ο αρχηγός τους έφτασε στην κορφή του
λόφου και στάθηκε. ..Είδε τους νεκρούς.
-Κρίμα να χαθούν τέτοιοι λεβέντες,
συλλογίζεται…
-Ποιος είναι ο Παπαφλέσσας;
Οι οδηγοί του έσπευσαν, έδειξαν το
πτώμα.
-Σηκώστε τον, πάρτε τον… Πλύντε τον…
Πλύντε το παλικάρι..Στήστε τον εκεί από
κάτω.
…Ο Ιμπραήμ πλησιάζει αργά... Στέκεται
και κοιτάζει σιωπηλός το άπνοο σώμα
του αντιπάλου. Και κάτω από το φως της
σελήνης που ανέτειλε εκείνη την ώρα
αιματόχρωμη, σαν να είχε βαφτεί από το
χρώμα της μάχης, φιλά με θερμό φίλημα
τον όρθιο νεκρό…

Μ. Μητσάκη: Το φίλημα

Μετά το θάνατο του Παπαφλέσσα, η Κυβέρνηση δίνει γενική αμνηστία και ο
Κολοκοτρώνης προσπαθεί να αναχαιτίσει την επέλαση του Ιμπραήμ, που προχωρώντας
προς το Ναύπλιο, συγκρούεται με τις ελληνικές δυνάμεις στους Μύλους της Αργολίδας.

«Εκεί οπού φκιαχνα τις θέσες εις τους Μύλους
(Κοντά στο Ναύπλιο) ήρθε ο Ντερνυς (Derigny
Anri Gautier, Γάλλος ναύαρχος) να με ιδή.
Μου λέγει: ‘Τι κάνεις αυτού; Αυτές οι θέσεις είναι
αδύνατες. Τι πόλεμον θα κάνετε με τον Μπραϊμη
αυτού;
– Του λέγω, είναι αδύνατες οι θέσεις κι’ εμείς,
όμως είναι δυνατός ο Θεός όπου μας
προστατεύει. Και θα δείξωμεν την τύχη μας σ’
αυτές τις θέσεις τις αδύνατες. Κι αν είμαστε
ολίγοι εις το πλήθος του Μπραϊμη,
παρηγοριόμαστε μ’ ένα τρόπον, ότι η τύχη μας
έχει τους Έλληνες πάντοτε ολίγους. Ότι αρχή και
τέλος, παλαιόθεν και ως τώρα, όλα τα θεριά
πολεμούν να μας φάνε και δεν μπορούνε. Τρώνε
από μας και μένει και μαγιά. Και οι ολίγοι
αποφασίζουν να πεθάνουν. Κι όταν κάνουν
αυτήνη την απόφασιν, λίγες φορές χάνουν και
πολλές κερδαίνουν»

Μακρυγιάννη , Απομνημονεύματα

Στέλνει ο Ιμπραήμ στον Κολοκοτρώνη το μήνυμα:
«Να έλθετε να με προσκυνήσετε...Ήλθα εδώ για να κατακόψω,
κατακαύσω και σχεδόν να αφανίσω όλα τα δένδρα σας, όσα είναι
χρήσιμα και αναγκαία, προς τροφήν σας.»

Ο Γέρος του Μοριά του απαντά:
«Αυτό που μας φοβερίζεις να μας κόψεις και να μας κάψεις τα καρποφόρα δέντρα μας,
δεν είναι της πολεμικής έργον, διότι τα άψυχα δέντρα δεν εναντιώνονται σε κανέναν...
όχι τα κλαριά να μας κόψεις, όχι τα δέντρα, όχι τα σπίτια που μας έκαψες, μόνο πέτρα
πάνω στην πέτρα να μη μείνει, ημείς δεν προσκυνούμε.
Τι τα δέντρα μας αν τα κόψεις και τα κάψεις, την γη δεν θέλει την σηκώσεις και η ίδια η
γης οπού τα έθρεψε μένει δική μας και τα ματακάνει. Μόνον ένας Έλληνας να μείνει,
πάντα θα πολεμούμε και μην ελπίζεις πως την γη μας θα την κάνεις δική σου βγάλ' ντο
από τον νου σου ».

« Ο Ιμπραήμ μού έστειλε μήνυμα κάποτε ρωτώντας γιατί δε μένω
να πολεμήσουμε. Εγώ του απάντησα να πάρει πεντακόσιους ή και χίλιους άνδρες
και να πάρω κι εγώ άλλους τόσους και τότε να πολεμήσουμε, ή αν θέλει ας έλθει

να μονομαχήσουμε οι δυο μας. Αυτός δε μου έστειλε καμία απάντηση. Και αν
δεχόταν την πρότασή μου θα το έκανα με όλη μου την καρδιά, διότι έλεγα
ας χανόμουν, ας πήγαινα, αν τον σκότωνα θα έσωζα το έθνος μου»

Κολοκοτρώνη, Απομνημονεύματα, Καταγραφή Γ. Τερτσέτη

Την άνοιξη του 1825 ο Κιουταχής,
ξεκινώντας με πολυάριθμο στρατό

από τη Λάρισα,
φτάνει στο Μεσολόγγι

και το πολιορκεί.
Μέχρι τον Δεκέμβρη
οι υπερασπιστές του
αντιστέκονται με πείσμα.
Τότε ο Κιουταχής ζητά
τη βοήθεια του Ιμπραήμ,
ο οποίος φτάνοντας,
λένε πως αναφώνησε:

« Αυτός ο παλιοφράχτης
είναι το Μεσολόγγι,

που πασχίζεις τόσους μήνες τώρα
να κυριέψεις και δεν μπορείς; »

Αυτόν τον «παλιοφράχτη όμως
θα χρειαστεί να τον πολιορκήσουν
και οι δυο με όλες τις δυνάμεις τους,

από στεριά και θάλασσα,
για να τον κυριέψουν.

Ανδρέας Μιαούλης ( 1769 - 1835 ) Τον πρώτο καιρό οι πολιορκημένοι
αντιμετωπίζουν νικηφόρα τον
στρατό του Κιουταχή,

ενώ ο Μιαούλης τους εφοδιάζει
με τρόφιμα και πολεμοφόδια

σπάζοντας τον τουρκικό
αποκλεισμό από τη θάλασσα.
Όταν αναλαμβάνει την αρχηγία
ο Ιμπραήμ, η πολιορκία γίνεται
πιο στενή. Ο Μιαούλης όμως πάλι
καταφέρνει να περάσει τρόφιμα
στους Μεσολογγίτες, οι οποίοι
αποκρούουν τις επιθέσεις των
Αιγυπτίων προκαλώντας τους
σοβαρές απώλειες. Ο Ιμπραήμ τότε
ζητά τη σύμπραξη του Κιουταχή.
Έτσι η κατάσταση χειροτερεύει, τα

τρόφιμα τελειώνουν, το νερό
λιγοστεύει,…και ο Μιαούλης
μάταια επιχειρεί να σπάσει

τον αποκλεισμό…

Η πολιορκία του Μεσολογγίου κρατά σχεδόν ένα χρόνο.
Οι πολιορκημένοι, εξαντλημένοι από τις μάχες, τις ασθένειες,

την έλλειψη τροφής και πολεμοφοδίων,
αποφασίζουν να εγκαταλείψουν την πόλη
με μυστική βραδινή έξοδο στις 10 Απριλίου του 1826.

Ξημερώνοντας Κυριακή των Βαΐων (11 Απριλίου 1826) αρχίζει η ηρωική έξοδος.

Το σχέδιό των Ελλήνων όμως έχει γίνει γνωστό και καθώς οι εχθροί επαγρυπνούν,
ελάχιστοι κατορθώνουν να διαφύγουν,

ενώ οι περισσότεροι άμαχοι, οπισθοχωρούν προς την πόλη.
Το Μεσολόγγι κυριεύεται και καταστρέφεται ολοσχερώς.

Όταν εισβάλλουν οι
Τουρκοαιγύπτιοι στο
Μεσολόγγι, ο πρόκριτος
Χρήστος Καψάλης βάζει

φωτιά στην
πυριτιδαποθήκη που έχουν

συγκεντρωθεί
γυναικόπαιδα, γέροντες,
τραυματίες…και τινάζονται
όλοι στον αέρα μαζί με
πλήθος εχθρών που τους

έχουν κυκλώσει…

Η αντίσταση και η πτώση του Μεσολογγίου συγκινούν τους Φιλέλληνες
σε όλη την Ευρώπη και εμπνέουν τον εθνικό μας ποιητή Διονύσιο Σολωμό

να γράψει το έργο « Οι Ελεύθεροι πολιορκημένοι».

Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι - Σχεδίασμα Β΄

« Άκρα του τάφου σιωπή Ο Απρίλης με τον Έρωτα
στον κάμπο βασιλεύει˙ χορεύουν και γελούνε,
Λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί, Κι όσ' άνθια βγαίνουν και καρποί
κι η μάνα το ζηλεύει. τόσ' άρματα σε κλειούνε…
Τα μάτια η πείνα εμαύρισε˙ ….........................................
Στα μάτια η μάνα μνέει˙ Μάγεμα η φύσις κι όνειρο
στην ομορφιά και χάρη˙
Στέκει ο Σουλιώτης ο καλός Η μαύρη πέτρα ολόχρυση
παράμερα και κλαίει: και το ξερό χορτάρι.
«Έρμο τουφέκι σκοτεινό, Με χίλιες βρύσες χύνεται,
τι σ' έχω γω στο χέρι; με χίλιες γλώσσες κρένει :
Οπού συ μου ’γινες βαρύ « Όποιος πεθάνει σήμερα
κι ο Αγαρηνός το ξέρει». χίλιες φορές πεθαίνει ».

Το Μεσολόγγι (Δημοτικό τραγούδι)

Να ’μουν πουλί να πέταγα, να πήγαινα τ᾿ αψήλου
ν᾿ αγνάντευα τη Ρούμελη το έρμο Μεσολόγγι
πώς πολεμάει με την Τουρκιά με τέσσερις πασάδες.
Πέφτουν κανόνια στη στεριά και μπόμπες του
πελάγου,
πέφτουν τα λιανοντούφεκα σαν άμμος σαν χαλάζι.
Και ο Μακρής τους φώναξε και ο Μακρής τους λέει:

-Παιδιά βαστάτε τ᾿ άρματα και τα βαριά ντουφέκια
και το μιντάτι έρχεται στεριά και του πελάγου.

Μήτε μιντάτι έφτασε, μήτε βοήθεια φτάνει
και οι κλεισμένοι ξόρμησαν με τα σπαθιά στα χέρια
κι οι Τούρκοι τους εσταύρωσαν και τους
διαμοιράζουν.
Πήραν κεφάλια αμέτρητα και ζωντανούς αμέτρους
και λίγοι ξεγλιστρήσανε πλέοντας μες στο αίμα.

Μετά την πτώση
του Μεσολογγίου,
τον Απρίλη του 1826,
ο Κιουταχής προχωρά
προς την Αττική,
κυριεύει την Αθήνα

και πολιορκεί
την Ακρόπολη.

Τότε διορίζεται
αρχιστράτηγος
στη Στερεά Ελλάδα
ο οπλαρχηγός
Γεώργιος Καραϊσκάκης,
ο οποίος νικά
τις οθωμανικές δυνάμεις
στο Δίστομο και
στην Αράχοβα,
τον Νοέμβριο του 1826.

Ποίημα για τον Καραϊσκάκη

Πόλεμος θἄρχιζε. Στὰ ξάγναντα, μπροστά μου,
κορφή, γκρεμός˙ τὸ βουνὸ μαῦρο. Ξαφνικὰ
τὸ βουνὸ ἀστράφτει μέσ' στὴν ὑπνοφαντασιά μου
σὰν ἀπὸ φάσγανα γυμνὰ γιὰ φονικά.
Ὅσο κι ἂν ἐγερν' ἐμὲ δείλια πρὸς τὰ χάμου,
μὲ μάτια πρόσμενα ὑψωμένα ἐκστατικὰ
τὰ πρῶτα βόλια νὰ σφυρίξουνε στ' αὐτιά μου
κ' ἔνιωθα κάτι σὰ φτερὸ στὰ σωθικά.
Καὶ νά! ἀπὸ τοῦ βουνοῦ τὴν κορωμένη ράχη
δὲ χύμησε μουγγρίζοντας ἡ ἀντάρα ἡ μάχη.
Τὸ βουνὸ χρυσὴ σκάλα, κλέφτες καὶ κουρσάροι
τὴν κατεβαίνανε, καὶ σ' ὅλους μέσα ποιός;
Ἕνας ξεχώριζε, τοῦ Γένους τὸ καμάρι,
τῆς Καλογριᾶς ὁ Γιός!

Κωστής Παλαμάς
« Τα δεκατετράστιχα » Άπαντα

Η συνάντηση του Καραϊσκάκη « Κατά περίστασιν », γράφει
με τον Κιουταχή ο Καραϊσκάκης,

Το γεγονός της συναντήσεως αυτής αναφέρεται « ανταμώθημεν εις την
σε επιστολή του Καραϊσκάκη προς τον φρεγάταν του Δεριγνύ,
Θ. Κολοκοτρώνη, που περιλαμβάνεται την δευτέραν ημέραν
στα Υπομνήματα του Γενναίου Κολοκοτρώνη:
της υστερινής μάχης
του Χαϊδαρίου - εγώ,
ο Χελιώτης και ο καπετάν
Ψαριανός ο Γιαννίτσης –

με τον Κιουταχή,
τον Ομέρ πασά και άλλους.
Κατ΄αρχάς εξισπάσθηκα,

ογλήγορα όμως
εφιλιωθήκαμεν και ελπίζω
να του κοστίσει η φιλία μου.
Είπαμε πολλά, εκείνος με την
ιδέαν του ότι έχει ραγιάδες

τους Έλληνας,
και εγώ με την ιδέαν μου
ότι είμεθα ελεύθεροι…»

Έως τις αρχές του 1827 ο Καραϊσκάκης κατορθώνει να εκδιώξει τα οθωμανικά στρατεύματα
από το μεγαλύτερο μέρος της Στερεάς. Σπεύδει τότε στην Αττική και στρατοπεδεύει

στο Κερατσίνι, για να πάρει μέρος στην επίθεση εναντίον των Τούρκων, που την έχουν σχεδιάσει
οι Άγγλοι αξιωματικοί Τσωρτς και Κόχραν, στους οποίους έχει ανατεθεί από την Κυβέρνηση

η αρχηγία των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων στεριάς και θάλασσας.

Την παραμονή της επίθεσης εναντίον του στρατού του Κιουταχή μια μικρή συμπλοκή
στα ακριανά φυλάκια δυνάμωσε απρόσμενα και εξελίχθηκε σε μάχη. Ο Καραϊσκάκης,
που ήταν άρρωστος με πυρετό, όρμησε με το άλογό του στον τόπο της σύγκρουσης…

Ο θάνατος του Καραϊσκάκη ( 23/4/1827 )

Άναψε πολύ ο πόλεμος. Ήρθε και ο
Καραϊσκάκης και του λέω:
«Τραβήξου πίσω να σταματήσει ο πόλεμος
διότι το βράδυ θα κινηθούμε. Μου λέει :
«μείνε εδώ με τους άνδρες κι εγώ φεύγω ».
Τότε, σε λίγο μαθαίνω ότι ο Καραϊσκάκης
χτυπήθηκε. Πηγαίνω εκεί. Μαζευτήκαμε όλοι
εκεί. Μας είπε με χωρατά:
« Εγώ πεθαίνω όμως εσείς να είστε
μονιασμένοι και να στηρίξετε την πατρίδα ».
Τον μετέφεραν στο καράβι. Τη νύχτα ξεψύχησε
και τον πήγαν στην Κούλουρη και τον έθαψαν .

Μακρυγιάννη, Απομνημονεύματα

Ο απρόσμενος θάνατος του Καραϊσκάκη, που ήταν ιδιαίτερα αγαπητός στους στρατιώτες
του, ρίχνει το ηθικό των πολεμιστών. Έτσι την επόμενη μέρα η σύγκρουση καταλήγει σε
μεγάλη καταστροφή του ελληνικού στρατεύματος. Πάνω από χίλιοι αγωνιστές χάνουν τη
ζωή τους, ενώ η φρουρά της Ακρόπολης αναγκάζεται να συνθηκολογήσει.

Η παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων

Στις 6 Ιουλίου 1827 οι Μεγάλες Δυνάμεις υπογράφουν στο Λονδίνο
την Ιουλιανή συνθήκη, καλώντας τις εμπόλεμες χώρες να κάνουν ανακωχή
και ν’ αρχίσουν διαπραγματεύσεις για τη δημιουργία αυτόνομου ελληνικού κράτους.
Το πιο σημαντικό σημείο της συνθήκης είναι το άρθρο που μιλά για εξαναγκασμό
σε ειρήνευση εκείνης της χώρας που δε θα δεχτεί τους όρους των Μεγάλων Δυνάμεων.

Η Τουρκία απορρίπτει τη συνθήκη…
Τότε οι στόλοι της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας με αρχηγούς τούς ναυάρχους

Κόδριγκτον, Δεριγνύ και Χέυδεν καταπλέουν στην Πύλο,
για να εφαρμόσουν τις αποφάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων.

Δημοτικό τραγούδι

Τριάντα καράβια αρμένιζαν, Κάβο-Μαλιά και Ύδρα
τα δέκα ήταν φραντσέζικα, τα δέκα της Αγγλίας
και τ’ άλλα ήταν του Μόσκοβα, του βασιλιά του Ρούσου
μα ήρθανε κι αράξανε στην Πύλο στο λιμάνι,
πιάνουν και γράφουν γράμματα και στο Μπραήμη στέλνουν.
– Φεύγα Μπραήμ' απ’ το Μοριά…

Στη Ναυμαχία του Ναυαρίνου, τον Οκτώβρη του 1827, ενωμένες οι
ναυτικές συμμαχικές δυνάμεις αντιμετωπίζουν με επιτυχία τον
τουρκοαιγυπτιακό στόλο, καταστρέφοντάς τον ολοκληρωτικά.

Ημερολόγιον πολεμικού βεργαντινού, «Η Αθηνά»

Παρασκευή 4 Νοεμβρίου, έτος 1827

Εξημερώθημεν και τα τρία πλοία πλησίον της Νιως και με λεπτόν αέρα οδηγούμεθα δια την
πατρίδα μας. Μας ειδοποίησαν για την καταστροφή της τουρκικής αρμάδας εις Νεόκαστρον,
παρά των Άγγλων, Ρώσων και Γάλλων δια το οποίο και εχαρήκαμεν σφόδρα. Μετά τούτο
εχαιρετίσαμε με μια κανονιά και αμέσως εγυρίσαμε τα πανιά μας προς τον δρόμον δια την
πατρίδα μας.

Μεθ’ ημών ο Θεός

Αντιναύαρχος Γεώργιος Σαχτούρης

Η νίκη του στόλου των συμμαχικών δυνάμεων στο Ναυαρίνο είναι
καθοριστική και επιταχύνει τις εξελίξεις, οδηγώντας τελικά στην
απελευθέρωση της Ελλάδας.

Το 1827 η Γ’ Εθνοσυνέλευση στην Τροιζήνα ψηφίζει νέο Σύνταγμα,
δημοκρατικότερο από τα προηγούμενα, ορίζει το Ναύπλιο πρωτεύουσα του
ελληνικού κράτους και εκλέγει Κυβερνήτη της Ελλάδας τον Ιωάννη Καποδίστρια.

Η άφιξη του Καποδίστρια στην Ελλάδα

Όταν ο Καποδίστριας έφτασε στο Ναύπλιο (8/1/1828), ο λαός τον υποδέχτηκε
ως λυτρωτή. Το ίδιο συνέβηκε και στην Αίγινα (11/1/1828). Εκεί όμως η υποδοχή
είχε και την τραγική της πλευρά. Να τι αφηγείται ο ίδιος ο Καποδίστριας:

…Είδα πολλά στη ζωή μου, αλλά παρόμοιο θέαμα μ’ αυτό που είδα στην
Αίγινα δεν έχω ξαναδεί και εύχομαι ούτε κανείς άλλος να το ιδεί. « Ζήτω ο
Κυβερνήτης, ο σωτήρας μας, ο ελευθερωτής μας», φώναζαν γυναίκες
αναμαλλιασμένες, άντρες με λαβωματιές του πολέμου, ορφανά γυμνά, που
έμεναν σε σπηλιές. Δεν ήταν φωνές χαράς αλλά θρήνος. Η γη βρεχόταν από
δάκρυα˙ το ίδιο και οι μυρτιές και οι δάφνες που είχαν στρώσει στον δρόμο,
για να περάσω. Ανατρίχιαζα˙ τα γόνατά μου έτρεμαν˙ η φωνή τού λαού μού
έσχιζε την καρδιά. Μαυροφορεμένες γυναίκες, γέροντες μού ζητούσαν να
αναστήσω τους πεθαμένους δικούς τους, μανάδες μού έδειχναν τα
πεινασμένα μωρά στην αγκαλιά τους και μου ζητούσαν να τα βοηθήσω να
ζήσουν. Τίποτα δεν τους είχε απομείνει, έλεγαν, μόνο εκείνοι κι εγώ…

Γ. Τερτσέτη, Απόλογα για τον Καποδίστρια (διασκευή)

Ο Ιωάννης Καποδίστριας (1776 – 1831)
καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια

της Κέρκυρας με πολιτική παράδοση.
Διακρίθηκε ως διπλωμάτης

και ανέλαβε σημαντικές θέσεις,
καταφέρνοντας να αναδειχθεί
σε Υπουργό Εξωτερικών της Ρωσικής
Αυτοκρατορίας από το 1815 έως το 1822,
οπότε και υποχρεώθηκε σε παραίτηση
λόγω της Ελληνικής Επανάστασης.

Ως Κυβερνήτης της Ελλάδας
προώθησε σημαντικές μεταρρυθμίσεις για

την αναδιοργάνωσή της.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε στη βασική και
επαγγελματική εκπαίδευση των Ελλήνων.

Προσπάθησε και πέτυχε παράλληλα
την επέκταση των συνόρων

του νέου κράτους και την κατοχύρωση
της ελληνικής ανεξαρτησίας.

Ο Καποδίστριας γνωρίζοντας
την πάγια αρχή
της διπλωματίας,
πως μια περιοχή

που κατακτάται με τα όπλα,
πολύ δύσκολα “επιστρέφεται”,

στέλνει ισχυρές δυνάμεις
στη Στερεά Ελλάδα
για να την απαλλάξει

από την τουρκική κυριαρχία.

Η Επανάσταση του 1821
άρχισε με τη διάβαση του Προύθου

από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη
στις 22 Φεβρουαρίου 1821
και τελείωσε με τη νίκη
του αδελφού του,
Δημητρίου Υψηλάντη
στην Πέτρα της Βοιωτίας

στις 12 Σεπτεμβρίου 1829.

Μετά τη νίκη αυτή
οι Τούρκοι συνθηκολογούν

και υποχρεώνονται να
εγκαταλείψουν

τη Στερεά Ελλάδα.

Οι νίκες του ελληνικού στρατού
βοήθησαν στη διεύρυνση
των συνόρων
του ελληνικού κράτους

και επιπλέον ο Κυβερνήτης
έστειλε πολεμικά πλοία στον

Αμβρακικό κόλπο,
ώστε να συμπεριληφθεί

και η περιοχή αυτή
στα όρια του νέου κράτους.

Έτσι, μετά από διαπραγματεύσεις
με την Υψηλή Πύλη,

τον Φεβρουάριο του 1830
υπογράφηκε στο Λονδίνο
από τις τρεις συμμαχικές Δυνάμεις
(Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία)
η πολιτική ανεξαρτησία της
Ελλάδας, με τα σύνορά της

στη γραμμή
Αχελώου – Σπερχειού ποταμού.

Ο Καποδίστριας δε δίστασε
να υποθηκεύσει ολόκληρη
τη μεγάλη ακίνητη πατρική περιουσία του

στην Κέρκυρα,
να δαπανήσει όλα τα χρήματά του,
για να στηρίξει το νεοσυσταθέν κράτος,

να ζήσει ο ίδιος με τρόπο λιτό,
φέρνοντας τον εαυτό του
και την υγεία του στα όρια,

όπως αναφέρει και η Γενική Εφημερίδα
της Κυβερνήσεως:

«… Ο γιατρός τού είπε να βελτιώσει λίγο
την τροφή του,

ήταν επείγουσα ανάγκη
για την υγεία του.

Κι εκείνος απήντησε αποφασιστικά:
Τότε μονάχα θα βελτιώσω

την τροφή μου, όταν θα είμαι βέβαιος
ότι δεν υπάρχει

ούτε ένα Ελληνόπουλο
που να πεινάει …»

«Ελπίζω ότι όσοι εξ υμών συμμετάσχουν
εις την κυβέρνησιν

θέλουν γνωρίσει μεθ' εμού
ότι εις τας παρούσας περιπτώσεις,
όσοι ευρίσκονται εις δημόσια υπουργήματα
δεν είναι δυνατόν να λαμβάνουν μισθούς
αναλόγως με τον βαθμό του υψηλού

υπουργήματος των
και με τας εκδουλεύσεις των,

αλλά ότι οι μισθοί ούτοι
πρέπει να αναλογούν ακριβώς
με τα χρηματικά μέσα τα οποία έχει
η κυβέρνησις εις την εξουσίαν της.
Εφ' όσον τα ιδιαίτερα εισοδήματά μου
αρκούν δια να ζήσω, αρνούμαι
να εγγίσω μέχρι και του οβολού
τα δημόσια χρήματα, ενώ ευρισκόμεθα
εις το μέσον ερειπίων και ανθρώπων
βυθισμένων εις εσχάτην πενίαν.»

Ιωάννης Καποδίστριας

Λένε πως όταν το πρώτο φορτίο πατάτες ξεφορτώθηκε στο Ναύπλιο, ο κόσμος τις
είδε με δυσπιστία κι ούτε από περιέργεια δε βρέθηκε κανένας να πάρει, για να
δοκιμάσει. Ο Καποδίστριας τότε κατέφυγε σ’ ένα τέχνασμα. Έβαλε φρουρούς γύρω
από τον σωρό τις πατάτες και τους είπε να κάνουν πως δε βλέπουν, αν επιχειρούσε
κανείς να κλέψει από τον σωρό. Το τέχνασμα έπιασε, γιατί ο κόσμος πίστεψε ότι , για
να φυλάγονται οι πατάτες, έπρεπε να είναι πολύτιμο πράγμα. Ο ένας μετά τον άλλον
λοιπόν, μπήκαν στον πειρασμό να «ξεγελάσουν» τους φρουρούς κι έτσι ο σωρός δεν
άργησε να εξαφανιστεί.

Λαϊκή Παράδοση

Σύμφωνα με τον Γκαίτε « Ο Καποδίστριας πίστευε ότι θα μπορούσε να
κάνει όλους τους ανθρώπους τόσο τίμιους, όσο τίμιος ήταν και ο ίδιος.
Στην προσπάθειά του αυτή θα δοκίμαζε τις μεγαλύτερες απογοητεύσεις
και θα συναντούσε τις πιο βαθιές αντιδράσεις…»

Πραγματικά στην προσπάθειά του να διαχειριστεί αποτελεσματικά
την τραγική οικονομική και κοινωνική κατάσταση του νέου κράτους,

ο Κυβερνήτης προκρίνει ένα συγκεντρωτικό μοντέλο εξουσίας,
ώστε να διατηρήσει άμεσα τον πολιτικό έλεγχο.

Τα μέτρα που λαμβάνει για την οργάνωση τους κράτους
θίγουν τις παραδοσιακές δυνάμεις (προκρίτους, οπλαρχηγούς κλπ.),

γιατί βλέπουν ότι σταδιακά τούς αφαιρούνται τα μέσα,
για να ασκούν οικονομική, κοινωνική και πολιτική επιρροή

στους πληθυσμούς.
Στην έξαρση αυτής της διαμάχης,
ο Καποδίστριας έρχεται σε ανοιχτή σύγκρουση

με τους Μαυρομιχαλαίους,
την ισχυρή οικογένεια της Μάνης,
που έχει πληγεί καίρια από τα κυβερνητικά μέτρα…

Την Κυριακή στις 27 / 9 / 1831
στο Ναύπλιο, ο Κυβερνήτης

δολοφονείται έξω από
τον Ναό του Αγίου Σπυρίδωνα,
από τον γιο και τον αδερφό του

Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη.

.

Γιάννης Μακρυγιάννης

[Είμαστε εις το «εμείς»]

Ένα πράμα μόνον με παρακίνησε κι εμένα
να γράψω, ότι τούτην την πατρίδα

την έχομεν όλοι μαζί, και σοφοί κι αμαθείς
και πλούσιοι και φτωχοί και πολιτικοί

και στρατιωτικοί και οι πλέον μικρότεροι
άνθρωποι· όσοι αγωνιστήκαμεν,

αναλόγως ο καθείς, έχομεν να ζήσομεν εδώ.
Το λοιπόν δουλέψαμεν όλοι μαζί,
να την φυλάμεν κι όλοι μαζί

και να μην λέγει ούτε ο δυνατός «εγώ»,
ούτε ο αδύνατος. Ξέρετε πότε να λέγει

ο καθείς «εγώ»; Όταν αγωνιστεί
μόνος του και φκιάσει ή χαλάσει,
να λέγει «εγώ»· όταν όμως αγωνίζονται
πολλοί και φκιάνουν, τότε να λένε «εμείς».
Είμαστε εις το «εμείς» κι όχι εις το «εγώ».
Και εις το εξής να μάθομεν γνώση,
αν θέλομεν να φκιάσομεν χωριόν,

να ζήσομεν όλοι μαζί.

…Ἐγώ, παιδιά μου, κατὰ κακή μου τύχη, ἐξ αἰτίας τῶν περιστάσεων, ἔμεινα
ἀγράμματος καὶ διὰ τοῦτο σᾶς ζητῶ συγχώρηση, διότι δὲν ὁμιλῶ καθὼς οἱ δάσκαλοί σας.
Σᾶς εἶπα ὅσα ὁ ἴδιος εἶδα, ἤκουσα καὶ ἐγνώρισα, διὰ νὰ ὠφεληθῆτε ἀπὸ τὰ ἀπερασμένα
καὶ ἀπὸ τὰ κακὰ ἀποτελέσματα τῆς διχονοίας, τὴν ὁποίαν νὰ ἀποστρέφεσθε, καὶ νὰ ἔχετε
ὁμόνοια. Ἐμᾶς μὴ μᾶς τηρᾶτε πλέον. Τὸ ἔργο μας καὶ ὁ καιρός μας ἐπέρασε. Καὶ αἱ
ἡμέραι τῆς γενεᾶς, ἡ ὁποία σᾶς ἄνοιξε τὸ δρόμο, θέλουν μετ᾿ ὀλίγον περάσει. Τὴν ἡμέρα
τῆς ζωῆς μας θέλει διαδεχθῇ ἡ νύκτα τοῦ θανάτου μας... Εἰς ἐσᾶς μένει νὰ ἰσάσετε καὶ νὰ
στολίσετε τὸν τόπο, ὁποὺ ἡμεῖς ἐλευθερώσαμε· καί, διὰ νὰ γίνῃ τοῦτο, πρέπει νὰ ἔχετε ὡς
θεμέλια της πολιτείας τὴν ὁμόνοια, τὴν θρησκεία καὶ τὴν φρόνιμον ἐλευθερία.

Θεόδωρος Κολοκοτρώνης « Ὁμιλία πρὸς τοὺς Γυμνασιόπαιδες στὴν Πνύκα »
Οκτώβρης 1838

Οι διαδοχικές επεκτάσεις
των συνόρων

του ελληνικού κράτους

Μετά την Επανάσταση του 1821

1830

Το Πρωτόκολλο του Λονδίνου

Ιωάννης Καποδίστριας

Υπογράφεται από την Αγγλία, τη
Γαλλία και τη Ρωσία στις 3
Φεβρουαρίου 1830.

Είναι η πρώτη επίσημη, διεθνής
διπλωματική πράξη που αναγνωρίζει

την Ελλάδα ως κυρίαρχο και
ανεξάρτητο κράτος, το οποίο θα
εκτείνεται νότια της συνοριακής
γραμμής που ορίζουν οι ποταμοί
Αχελώος και Σπερχειός και θα
περιλαμβάνει : Πελοπόννησο, Στερεά

Ελλάδα και Εύβοια, νησιά
Αργοσαρωνικού, Κυκλάδες και

Σποράδες.



1832

Η συνθήκη της Κωνσταντινούπολης

Όθωνας

Ο Σουλτάνος υπογράφει
συνθήκη

με την οποία αναγνωρίζει
το ελληνικό βασίλειο
με σύνορα τη γραμμή

Αμβρακικού – Παγασητικού.



1863

Η συνθήκη του Λονδίνου

Γεώργιος Α’

Με ομόφωνο ψήφισμα του
Ιόνιου Κοινοβουλίου
αναγνωρίζεται η
προσάρτηση των

Επτανήσων (που ανήκαν
στην Αγγλία) στην Ελλάδα.

Η επίσημη ενσωμάτωση
τους γίνεται το 1864.



1881

Η σύμβαση της Κωνσταντινουπόλεως

Αλέξανδρος Κουμουνδούρος

Συνάπτεται μεταξύ Ελλάδας
και Οθωμανικής

αυτοκρατορίας. Η Ελλάδα
προσαρτά τη Θεσσαλία

(πλην της Ελασσόνας) και την
περιοχή της Άρτας.



Μετά τους Βαλκανικούς πολέμους