แผนการจัดการเรียนรู้บทที่6 ปริมาณสารสัมพันธ์

47

48

แผนการจัดการเรยี นรู้ท่ี 15

กลุม่ สาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รายวิชา วิทยาศาสตร์เคมี 1 รหัสวชิ า ว32222
ปกี ารศกึ ษา 2565
ระดบั ชน้ั มัธยมศกึ ษาปีที่ 5 ภาคเรียนท่ี 1
เวลา 21 ชว่ั โมง
หนว่ ยการเรยี นร้ทู ี่ 6 ปริมาณสารสมั พันธ์ เวลา 3 ช่ัวโมง

เรือ่ ง การคำนวณปริมาณสารทีเ่ ก่ียวกบั ปริมาตรของแก๊ส

ครูผสู้ อน นายกติ ติชยั อุปชั ฌาย์

1. สาระการเรยี นรู้และผลการเรยี นรู้
สาระที่ 5 สาระเคมี

2. เข้าใจการเขียนและดุลสมการเคมี ปริมาณสัมพันธใ์ นปฏิกิริยาเคมี อัตรากาเกิดปฏิกิรยิ าเคมี สมดุลใน
ปฏิกิรยิ าเคมี สมบตั ิและปฏิกิริยาของกรด-เบส ปฏิกิริยารดี อกซ์และเซลลเ์ คมีไฟฟ้า รวมทั้งการนำความรู้ไปใช้
ประโยชน์
ผลการเรียนรู้

คำนวณปริมาณของสารในปฏิกริ ยิ าเคมีที่เก่ยี วข้องกับปรมิ าตรของแก๊ส

2. สาระสำคัญ/ความคิดรวบยอด
เลขสัมประสิทธิ์ในสมการเคมีสามารถนำมาใช้ในการคำนวณปริมาณของสารที่เกี่ยวข้องกับมวล ความ

เข้มข้นของสารละลาย และปรมิ าตรของแก๊สได้

3.จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้
3.1 ด้านความรู้ (K)
1. อธบิ ายปริมาณของสารในปฏกิ ริ ิยาเคมีท่เี กย่ี วข้องกับปริมาตรของแกส๊ ได้
3.2 ด้านทักษะ/กระบวนการคิด (P)
1. คำนวณปรมิ าณของสารในปฏกิ ริ ิยาเคมีท่เี กี่ยวข้องกับปรมิ าตรของแก๊สได้
3.3 ดา้ นคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A)
1. นักเรยี นมีความรับผิดชอบต่องานท่ีได้รบั มอบหมายและสามารถทำงานร่วมกับผู้อื่นได้

49

4. สาระการเรยี นรู้
การเปลย่ี นแปลงปรมิ าณสารในปฏิกิริยาเคมี มีความสมั พันธก์ นั ตามเลขสมั ประสิทธิใ์ นสมการเคมี ซง่ึ

บอกถงึ สดั ส่วนโดยโมลของสารในปฏิกิริยา สามารถนำมาใช้ในการคำนวณปริมาณของสารทเ่ี ก่ยี วขอ้ งกับมวล
ความเข้มข้นของสารละลาย และปรมิ าตรของแก๊สได้

5. สมรรถนะสำคญั ของผู้เรยี น
5.1 ความสามารถในการสอ่ื สาร
5.2 ความสามารถในการคิด
5.3 ความสามารถในการแก้ปัญหา

6. คณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงค์
6.1 มวี ินัย
6.2 ใฝเ่ รียนรู้
6.3 มงุ่ ม่นั ในการทำงาน

7. กิจกรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ข้นั ตอน (5E)
ข้ันท่ี 1 สรา้ งความสนใจ
1. นกั เรียนทบทวนบทเรียนเร่อื งการคำนวณปริมาณสารทเ่ี ก่ียวกับความเข้มขน้
2. นกั เรียนพิจารณาวา่ จากการศึกษาทีผ่ ่านมา เราสามารถคำนวณมวลของสารในปฏกิ ริ ยิ า

เคมไี ด้ โดยใช้ความรใู้ นเรอื่ งกฎทรงมวลและกฎสัดสว่ นคงท่ี (ครอู ธบิ ายเพ่ิมเตมิ ว่าไม่สามารถใช้กฎทรงมวลใน
การคำนวณในปฏิกริ ิยาเคมที ี่เปน็ แกส๊ ได้ จงึ ต้องใช้การคำนวณปรมิ าณสัมพันธ์จากปฏิกิริยาของแกส๊ แทน)

3. นกั เรียนตอบคำถามกระตุน้ ความสนใจวา่ นกั เรียนคิดวา่ ในการหาปริมาตรของแก๊สใน
ปฏกิ ิริยาเคมีสามารถทำไดเ้ หมอื นการหามวลของสารในปฏิกริ ิยาเคมหี รอื ไม่ อย่างไร

4. นกั เรยี นทัง้ ห้องร่วมกนั แสดงความคดิ เห็น ซ่ึงคำตอบของนกั เรียนอาจจะถูกต้องหรือไม่
ถูกต้องก็ได้ โดยครูยังไม่ต้องเฉลยคำตอบที่ถูกต้อง ซง่ึ นักเรียนจะได้ศกึ ษาเกย่ี วกับการหาปรมิ าตรแก๊สใน
ปฏิกริ ยิ าเคมใี นลำดับตอ่ ไป

50

ข้นั ที่ 2 สำรวจและค้นหา
1.นักเรียนตอบคำถามวา่ สำหรับสารท่ีมีสถานะแก๊ส ซึง่ วัดมวลได้ยาก ในทางปฏิบัติจะใช้

ปริมาณใด ในการวดั แกส๊
(แนวคำตอบ: ส่วนใหญว่ ัดปริมาตรของแกส๊ จากนนั้ ครูทบทวนความรู้เก่ยี วกับการ เปลี่ยนจำ นวน

โมลเปน็ ปริมาตรของแกส๊ ที่ STP โดยใชค้ วามสัมพนั ธ์แก๊ส 1 โมล มีปรมิ าตร 22.4 ลติ ร ท่ี STP เพื่อเชือ่ มโยงสู่
การคำนวณปริมาณสารในปฏิกริ ยิ าเคมีที่เก่ยี วข้องกบั แกส๊ ท่ี STP)

2. นกั เรยี นจัดกลุม่ เพ่ือทำการทดลอง
3. นักเรียนดกู ารสาธติ ปฏิบตั ิการทดลอง 6.4 เรือ่ ง การทดลองปฏกิ ิริยาเคมีระหว่างแกส๊
ออกซเิ จนและแก๊สไนโตรเจนมอนอกไซด์ เน่อื งจากการทดลองนี้ ใชแ้ กส๊ ไนโตรเจนมอนอกไซด์และกรดไนตริก
ที่มีความเขม้ ขน้ สูง ทีเ่ ปน็ อันตรายจงึ เปน็ การสาธติ แต่สามารถใหน้ กั เรียนทำการทดลองได้ถา้ มตี ู้ควันหรือทำ
การทดลองในบรเิ วณที่อากาศถ่ายเทสะดวก จากนั้นให้นักเรยี นอภิปรายผลการทดลอง และสรปุ ผลการทดลอง

ขนั้ ท่ี 3 สรุปและอภปิ รายผล
1. นกั เรียนร่วมกันอภปิ รายผลการทดลงทไี่ ด้ คำถามทา้ ยการทดลอง และสรุปผลการทดลอง

และครเู พิ่มเติมเกย่ี วกับการทดลองถงึ ผลที่เกิดขน้ึ
2. นักเรยี นและครูรว่ มกนั อภปิ รายและหาข้อสรุปจากการทำการทดลอง โดยใชแ้ นว

คำถาม ดังนี้

2.1 เม่อื นำแกส๊ NO และแก๊ส O2 มาผสมกนั ปรมิ าตรของแก๊สในกระบอกตวงจะ
เปลีย่ นแปลงไปอย่างไร เพราะเหตใุ ดจึงเปน็ เชน่ นั้น

(แนวตอบ : ปรมิ าตรแกส๊ ในกระบอกตวงจะลดลง และระดับนำ้ ในกระบอกตวงสงู ขนึ้
เนื่องจากแก๊ส O2 ทำปฏิกิริยากับแก๊ส NO ได้ผลิตภัณฑ์เป็นแก๊สไนโตรเจนไดออกไซด์ (NO2) ซึ่งมีสีแดง และ
ละลายนำ้ ได้ดี ซง่ึ เมอื่ แกส๊ NO2 ละลายนำ้ ความดันของแก๊สในกระบอกตวงจงึ ลดลง นำ้ จากภายนอกจึงเข้ามา
แทนท่)ี

2.2 แกส๊ ท่ีเหลอื ในกระบอกตวงคอื แกส๊ ชนิดใด และทราบได้อยา่ งไร
(แนวตอบ : แก๊ส O2 เนื่องจากเป็นแก๊สทีช่ ว่ ยให้ไฟติด)

2.3 อัตราส่วนของแก๊ส NO และแก๊ส O2 ที่ทำปฏิกิริยาพอดีกันมีค่าเท่าใด และคงที่
หรือไม่
(แนวตอบ : 2 : 1 โดยปริมาตร และมคี ่าใกล้เคยี งกนั ทกุ คร้งั ท่ีทดลอง)
3. ครูอธิบายโดยใช้สอ่ื ICT ประเภท PowerPoint ให้ความรูเ้ ก่ียวกับ การคำนวณปริมาณ
สารที่เกี่ยวข้องกับปริมาตรของแก๊ส เพิ่มเตมิ ไดแ้ ก่

3.1 กฎการรวมปริมาตรแก๊สของเกย์-ลูสแซก (Gay-Lussac’s Law of combining
volumes of gases) หรือเรยี กว่า กฎของเกย์-ลูสแซก (Gay-Lussac’s Law)

51

3.2 . กฏของอาโวกาโดร (Avogadro’s Hypothesis)
4. ครูตง้ั คำถามให้นักเรยี นรว่ มกันอภิปรายเร่อื ง กฎของเกย์-ลูสแซกและกฎของอาโวกาโดร
เช่น

4.1 กฎของเกย์-ลสู แซกกลา่ ววา่ อยา่ งไร
(แนวตอบ : อตั ราสว่ นระหวา่ งปรมิ าตรของแกส๊ ท่ีทำปฏกิ ิรยิ ากันพอดี และปรมิ าตร
ของแก๊สผลติ ภัณฑ์ทไ่ี ด้จากปฏิกิรยิ า ซง่ึ วัดทีอ่ ณุ หภมู ิและความดันเดียวกนั จะเป็นเลขจำนวนเต็มลงตัวนอ้ ย ๆ)

4.2 กฎของอาโวกาโดรกล่าวว่าอยา่ งไร
(แนวตอบ : แก๊สทม่ี ีปรมิ าตรเทา่ กนั ที่อุณหภมู ิและความดันเดียวกนั จะมีจำนวน
โมเลกลุ เท่ากัน)

5. นกั เรียนรว่ มกนั อภปิ รายกับครูให้เกดิ ความเขา้ ใจว่า สำหรบั แกส๊ ซ่ึงมีมวลน้อยมาก การวัด
มวลของแก๊สทำได้ยากจึงนิยมวัดในหน่วยปริมาตร ซึ่งการคำนวณปริมาตรของแก๊สที่เกีย่ วข้องในปฏิกิริยาเคมี
สามารถใช้ความสัมพันธร์ ะหวา่ งโมลกบั ปริมาตรของแกส๊ ท่ี STP ดังตัวอย่างต่อไปนี้

Ex.1 ปฏิกริ ิยาเคมตี ่อไปนี้

C (s) + 2H2 (g) CH4 (g)

ถา้ ใชแ้ กส๊ ไฮโดรเจน 13.44 ลิตร ท่ี STP จะทำปฏกิ ริ ยิ าพอดกี ับถ่านก่กี รมั

วิธีทำ

ใช้ปริมาตรของแก๊ส H2 ที่โจทย์กำหนด เพื่อหาจำนวนโมลของ H2 จากนั้นใช้สมการเคมีเพื่อหา
จำนวนโมลของ C แลว้ เปล่ียนเปน็ มวล ดงั นี้

L H2 → mol H2 → mol C → g C

โจทย์กำหนด โจทย์ใหห้ า

ข้นั ท่ี 1 พจิ ารณาสมการว่าดุลแลว้ หรอื ไม่ ซงึ่ จากโจทยส์ มการดลุ แล้ว

C (s) + 2H2 (g) CH4 (g)

ขน้ั ที่ 2 ระบุแฟกเตอรเ์ ปล่ียนหนว่ ยท่จี ะใช้

1 mol H2 (จากแกส๊ 1 mol มปี รมิ าตร 22.4 L ท่ี STP)
22.4 L H2

1 mol C (จากสมการเคมี อัตราส่วนโดยโมลของ C : H2 = 1 : 2)
2 mol H2

12.01 g C (จากมวลตอ่ โมลของ C = 12.01 g/mol)
1 mol C
ขั้นท่ี 3 คำนวณโดยใชว้ ธิ ีเทยี บหน่วย

52

กรัมของ C = 13.44 L H2 × 1 mol H2 × 1 mol C × 12.01 g C
22.4 L H2 2 mol H2 1 mol C
= 3.603 g C

ดังนั้น ถ้าใช้แกส๊ ไฮโดรเจน 13.44 ลติ ร ที่ STP จะทำปฏิกริ ิยาพอดกี ับถ่าน 3.603 กรมั

ข้นั ที่ 4 ขยายความรู้
1. นักเรียนและครูรว่ มกนั อภปิ รายความรู้ เร่ือง การคำนวณปริมาณสารทเ่ี กีย่ วกบั ปริมาตรของ

แกส๊ ใหน้ ักเรียนเกิดความเข้าใจท่ตี รงกัน
2. นกั เรยี นทำแบบฝึกหัด ในแบบฝกึ หัดเคมีท่ี 6.4 เร่อื ง การคำนวณปรมิ าณสารท่เี ก่ยี วกับ

ปรมิ าตรของแกส๊

ข้ันที่ 5 การประเมนิ ผล
1. ครปู ระเมนิ การเรยี นรู้ของนกั เรียนดังน้ี
1.1 การถามตอบในช้นั เรียน (โดยการถามนักเรยี นก่อนและหลังจากนัน้ เรยี กช่ือนกั เรียน

เพือ่ ใหผ้ ้เู รียนตอบ)
1.2 การทำแบบฝึกหดั ท่ี 6.4 เร่อื ง การคำนวณปริมาณสารท่ีเกยี่ วกบั ปรมิ าตรของแก๊ส
1.3 ครูประเมนิ พฤติกรรมโดยการสงั เกต จากการทำกจิ กรรมร่วมกบั การเรียนของผ้เู รียน

8. ส่ือและแหลง่ การเรยี นรู้
- หนังสือเรียนรายวิชาวทิ ยาศาสตร์เพม่ิ เติมเคมี เล่ม 2 สสวท (ฉบบั ปรบั ปรงุ พ.ศ. 2560)
- แบบฝกึ หัดท่ี 6.4 เร่อื ง การคำนวณปรมิ าณสารทเ่ี ก่ียวกับปรมิ าตรของแกส๊
- เอกสารประกอบการเรยี น การคำนวณปรมิ าณสารท่ีเก่ียวข้องกบั ความเข้มขน้
- ปฏิบตั ิการทดลอง 6.4 เรื่อง การทดลองปฏิกิริยาเคมีระหวา่ งแกส๊ ออกซเิ จนและแก๊สไนโตรเจนมอน

อกไซด์
-. PowerPoint เร่อื ง การคำนวณปริมาณสารทเี่ ก่ยี วขอ้ งกับปริมาตรของแกส๊

53

9. การวดั และประเมินผล วธิ วี ดั เครอ่ื งมือวัด เกณฑ์
การตอบคำถาม แบบการประเมนิ 1.นักเรียนสามารถตอบ
จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้ แบบฝกึ หดั เรื่อง กจิ กรรม คำถามในใบกิจกรรมได้
ด้านความรู้ (K) การคำนวณปริมาณ ใบกจิ กรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
1. อธิบายปรมิ าณของสารใน สารทเี่ ก่ียวขอ้ งกับ แบบฝกึ หัด ละ 70
ปฏกิ ิรยิ าเคมที ่ีเกี่ยวข้องกับ ปรมิ าตรของแกส๊ 2.นักเรียนทำ
ปรมิ าตรของแก๊สได้ แบบฝึกหัดท้ายบท ได้
ตรวจคำตอบ แบบการประเมิน ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการ (P) ใบกจิ กรรม กจิ กรรม ละ 70
1. คำนวณปริมาณของสารใน แบบฝกึ หดั ตรวจคำตอบ 1. นักเรียนสามารถ
ปฏกิ ิรยิ าเคมีทีเ่ กี่ยวข้องกับ ใบกิจกรรม สรปุ เน้อื หาทไ่ี ด้จาก
ปรมิ าตรของแกส๊ ได้ แบบฝึกหดั การศึกษาค้นคว้าได้
ระดับดผี า่ นเกณฑ์ร้อย
ละ 70

ดา้ นคุณลกั ษณะอันพงึ ประสงค์ การสังเกตการ แบบการประเมนิ นักเรียนทำภาระงานที่
(A) เปล่ียนแปลง กิจกรรม ไ ด ้ ร ั บ ม อ บ ห ม า ย ไ ด้
1. มคี วามใฝร่ ู้ มุ่งมั่นในการทำงาน พฤติกรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
และทำงานรว่ มกับผอู้ น่ื ได้ ละ 80

10. กิจกรรมเสนอแนะ
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………….………………….

54

55

56

เกณฑ์การประเมินผลงานนกั เรียน

ประเดน็ การ คา่ น้ำหนกั แนวทางการใหค้ ะแนน
ประเมิน คะแนน
ด้านความรู้ ตอบคำถามถกู ต้องครบถ้วนทุกข้อ
(K) 3 ตอบคำถามถกู ต้องครบ 5-9 ข้อ
2 ตอบคำถามถกู ต้องครบ 1-4 ข้อ
ดา้ นทกั ษะ 1 ทำแบบฝีกหัด ครบถว้ นทกุ ขอ้
กระบวนการ 3 ทำแบบฝกึ หดั ค่อนข้างถูกต้อง
2 ทำแบบฝึกหดั แต่ไม่ถกู ต้อง
(P) 1 คำนวณจุดเดือดและจดุ เยือกแขง็ ของสารละลายได้อยา่ งถูกตอ้ งสมบูรณ์
ดา้ น 3 คำนวณจดุ เดือดและจุดเยือกแข็งของสารละลายได้ค่อนข้างถกู ต้อง
คณุ ลกั ษณะ 2 คำนวณจุดเดือดและจดุ เยือกแขง็ ของสารละลายได้แต่ไม่ครบถว้ น
(A) 1 ทำภาระงานที่ไดร้ บั มอบหมายเสร็จภายในเวลาทกี่ ำหนด และถูกต้อง
3 ทำภาระงานที่ได้รับมอบหมายเสรจ็ ภายในเวลาทก่ี ำหนดแตง่ านยงั
2 ผิดพลาด
ทำงานท่ีได้รบั มอบหมายเสร็จแต่สง่ ล่าชา้ และมีข้อผดิ พลาด
1

ระดับคะแนน 3 หมายถึง ดีมาก
คะแนน 2 หมายถงึ ดี
คะแนน 1 หมายถงึ พอใช้
คะแนน

57

58

59

60

61

ปฏบิ ัตกิ ารทดลองท่ี 6.4
เรอ่ื ง การทดลองปฏิกริ ยิ าเคมรี ะหว่างแก๊สออกซเิ จนและแก๊ส

ระดับช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ี่ 5

ผ้รู ว่ มทำปฏบิ ัตกิ ารทดลอง
1 ) ................................................เลขที่........... 2 ) .......................................................เลขท.่ี ...........
3 ) ...............................................เลขที่........... 4 ) ........................................................เลขที่............
5 ) ...............................................เลขท่.ี .......... 6 ) ........................................................เลขที่............
กล่มุ ท่ี : …………..………หอ้ ง : ...................... วนั /เดือน/ปี : ……………….. สถานท่ี : ………………………..

อปุ กรณท์ ี่ใช้ในการทดลอง

1. หลอดทดลองขนาดใหญ่ 2. หลอดทดลองขนาดกลาง

3.กระบอกตวง ขนาด 100 mL 4. ตะเกยี งแอลกอฮอล์พร้อมท่กี ั้นลม

5. จุกยางที่เสยี บหลอดนำแก๊สพร้อมสายพลาสตกิ สำหรับปดิ หลอดทดลอง

6. อา่ งนำ้ ขนาดเส้นผา่ นศนู ย์กลางประมาณ 30 cm และสูงประมาณ 12 cm

7. แผ่นกระจกสำหรับปดิ ปากกระบอกตวง

สารเคมี

1. ทองแดง (Cu) 2. สารละลายกรดไนทริก (HNO3)

3. โพแทสเซยี มเปอรแ์ มงกาเนต (KMnO4) 4. ธูปหรอื กา้ นไม้ขีด

วธิ ีการทดลอง

ตอนที่ 1 การเตรียมแกส๊ ออกซเิ จนและแกส๊ ไนโตรเจนมอนนอกไซด์

1. การเตรียมแก๊สออกซิเจน (O2) โดยเผา KMnO4 3 กรัม ในหลอดทดลองขนาดใหญ่ เก็บแก๊สโดย
การแทนทน่ี ำในหลอดทดลองขนาดกลาง 4 หลอด

2. เตรียมแก๊สไนโตรเจนมอนอกไซด์ (NO) โดยใช้ Cu 2 กรัม ใส่ในหลอดทดลองขนาดใหญ่ หยด

HNO3 6 mol/L ลงไป 10 mL เกบ็ แกส๊ โดยการแทนทีน่ ำในหลอดทดลองขนาดกลาง 4 หลอด
ตอนท่ี 2 ปฏกิ ริ ยิ าเคมีระหว่างแก๊สออกซเิ จนและแกส๊ ไนโตรเจนมอนนอกไซด์

1. ใส่น้ำให้เต็มกระบอกตวงขนาด 100 mL แล้วคว่ำลงในอ่างน้ำให้ปากกระบอกตวงอยู่ใต้ผิวน้ำ

ประมาณ 1 cm

2. นำแก๊ส O2 ที่เตรียมไว้จากตอนที่ 1 มา 1 หลอด ถ่ายเข้าสู่กระบอกตวงในข้อ 1 อ่านปริมาตรของ
แก๊ส O2

62

3. นำแก๊ส NO เตรียมไว้จากตอนที่ 1 มา 1 หลอด ถ่ายเข้าสู่กระบอกตวงท่ีใส่แก๊ส O2 ไว้ แล้วสังเกต
การเปลีย่ นแปลง เมอื่ ระดบั น้ำในกระบอกตวงคงท่ี บันทกึ ปริมาตรของแกส๊ เหนือระดบั น้ำ

4. ทดสอบแกส๊ ทเ่ี หลือโดยใช้แผ่นกระจกปดิ ปากกระบอกตวงขณะอยใู่ ต้นำ้ แลว้ หงายขึน้ และใช้ธูปหรือ
กา้ นไมข้ ดี ทเ่ี หลือแต่ถา่ นแดง ๆ จ่อทป่ี ากกระบอกตวง สังเกตการณเ์ ปลีย่ นแปลง

5. ทำการทดลองตามขอ้ 1 – 4 ซำ้ จนหมดแกส๊ ทเ่ี ตรยี มไว้

ตารางบนั ทึกผลการทดลอง

การทดลองครั้งที่ ปริมาตรของ O2 (mL) ปริมาตรของแก๊สท่ีเหลอื (mL)

1

2

3

อภปิ รายผลการทดลอง

................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................................

..............................................................................................................................................................................

........................................................................................................................................... .......

................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................................

สรปุ ผลการทดลอง

............................................................................................................................. ...................................

............................................................................................................................. ...................................

............................................................................................ ..................................................................................

............................................................................................................................. .....................

....................................................................................................................................................... .........

........................................................................................................................ ........................................

............................................................................................................................. ...................................

...............................................................................................................................................................

63

แบบฝึกหัด 6.4
เร่อื ง การคำนวณปริมาณสารทีเ่ กีย่ วกบั ปรมิ าตรของแก๊ส

1. ที่อุณหภูมิและความดันเดียวกัน เมื่อนำแก๊สไฮโดรเจน 100 มิลลิลิตร ทำปฏิกิริยากับแก๊สออกซิเจน 85

มลิ ลลิ ิตร ไดไ้ อน้ำ ไอนำ้ ทีเ่ กิดขนึ้ และแก๊สออกซเิ จนท่เี หลือมปี รมิ าตรก่มี ิลลิลติ ร

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………

2. เมือ่ นำแกส๊ A และ B มาทำปฏกิ ิริยากนั จะได้แกส๊ C เพียงชนดิ เดยี ว จากผลการทดลองท่ีอุณหภูมิและ

ความดนั เดยี วกัน ไดข้ ้อมลู ดงั ตาราง

การทดลอง ปรมิ าตรของแกส๊ เริ่มตน้ ปรมิ าตรของแกส๊ ท่เี หลือ ปริมาตรของแกส๊ ทงั้ หมด

ครัง้ ท่ี A (cm3) B (cm3) A (cm3) B (cm3) หลังปฏกิ ิรยิ า (cm3)

1 30 20 - 5 50

2 150 50 50 - 200

ถ้าใช้แกส๊ A และ B อย่างละ 100 ลกู บาศกเ์ ซนตเิ มตร จะมีแก๊ส C เกิดขึ้นก่ลี กู บาศก์เซนตเิ มตร

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………

64

แผนการจัดการเรียนรู้ท่ี 16

กล่มุ สาระการเรียนร้วู ิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี รายวชิ า วทิ ยาศาสตร์เคมี 1 รหัสวชิ า ว32222
ปีการศกึ ษา 2565
ระดบั ชั้นมัธยมศกึ ษาปีท่ี 5 ภาคเรยี นที่ 1
เวลา 21 ชว่ั โมง
หนว่ ยการเรียนร้ทู ่ี 6 ปรมิ าณสารสัมพันธ์ เวลา 3 ช่ัวโมง

เร่อื ง คำนวณปริมาณของสารในปฏกิ ิริยาเคมีหลายข้นั ตอน

ครูผู้สอน นายกิตตชิ ยั อุปัชฌาย์

1. สาระการเรยี นรูแ้ ละผลการเรียนรู้
สาระท่ี 5 สาระเคมี

2. เข้าใจการเขียนและดุลสมการเคมี ปริมาณสัมพันธ์ในปฏิกิรยิ าเคมี อัตรากาเกิดปฏกิ ิรยิ าเคมี สมดุลใน
ปฏิกิริยาเคมี สมบัตแิ ละปฏิกริ ยิ าของกรด-เบส ปฏิกิริยารีดอกซ์และเซลล์เคมีไฟฟ้า รวมทัง้ การนำความรู้ไปใช้
ประโยชน์
ผลการเรยี นรู้

คำนวณปริมาณของสารในปฏิกิรยิ าเคมหี ลายขน้ั ตอน

2. สาระสำคญั /ความคดิ รวบยอด
เลขสัมประสิทธิ์ในสมการเคมีสามารถนำมาใช้ในการคำนวณปริมาณของสารที่เกี่ยวข้องกับมวล ความ

เข้มข้นของสารละลาย และปริมาตรของแก๊สได้

3.จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้
3.1 ดา้ นความรู้ (K)
1. อธบิ ายวธิ ีคำนวณปริมาณของสารในปฏิกิรยิ าเคมีหลายขน้ั ตอนได้
3.2 ด้านทกั ษะ/กระบวนการคิด (P)
1. คำนวณปริมาณของสารในปฏิกิรยิ าเคมหี ลายข้ันตอนได้
3.3 ด้านคณุ ลักษณะอนั พึงประสงค์ (A)
1. นักเรยี นมีความรับผิดชอบต่องานที่ได้รับมอบหมายและสามารถทำงานร่วมกับผู้อน่ื ได้

65

4. สาระการเรยี นรู้
การเปลี่ยนแปลงปรมิ าณสารในปฏกิ ิริยาเคมี มีความสัมพนั ธก์ นั ตามเลขสัมประสิทธ์ิในสมการเคมี ซง่ึ

บอกถึงสดั สว่ นโดยโมลของสารในปฏิกิริยา สามารถนำมาใช้ในการคำนวณปริมาณของสารทีเ่ ก่ยี วข้องกบั มวล
ความเข้มขน้ ของสารละลาย และปริมาตรของแก๊สได้

5. สมรรถนะสำคัญของผเู้ รยี น
5.1 ความสามารถในการสอ่ื สาร
5.2 ความสามารถในการคิด
5.3 ความสามารถในการแกป้ ัญหา

6. คณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงค์
6.1 มีวินัย
6.2 ใฝเ่ รยี นรู้
6.3 ม่งุ มั่นในการทำงาน

7. กิจกรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขนั้ ตอน (5E)
ขัน้ ที่ 1 สร้างความสนใจ
1. ครูยกตวั อยา่ งปฏิกริ ยิ าเคมีทม่ี ีหลายขน้ั ตอน เชน่ การเผาไหม้ของซัลเฟอร์ทำใหเ้ กดิ แกส๊

(SO2) ผสมอยู่ในบรรยากาศ เม่ือฝนตกแก๊ส SO2 กจ็ ะละลายรวมตวั กบั นำ้ ฝน กลายเปน็ กรดซลั ฟิวรสั (H2SO3)
น้ำฝนจึงมสี มบัตเิ ปน็ ฝนกรด ซ่ึงมีขน้ั ตอนการเกิดปฏกิ ิรยิ า ดงั นี้

ขน้ั ท่ี 1 S + O2 → SO2
ขั้นที่ 2 H2O + SO2 → H2SO3
ปฏกิ ริ ิยารวม S + O2 +H2O → H2SO3
แลว้ ใหน้ กั เรยี นอภปิ รายร่วมกันวา่ ปฏิกิริยาเคมที งั้ 2 ปฏกิ ริ ยิ ามีความเก่ยี วเนือ่ งกัน
อยา่ งไร

2. ครถู ามคำถามเพือ่ กระตุ้มความสนใจของนกั เรียน เช่น
2.1 จากปฏกิ ริ ิยาทกี่ ำหนดให้ ถา้ ทราบปรมิ าณซลั เฟอร์ (S) ท่ีใชใ้ นการเกิดปฏิกริ ิยา จะ

สามารถหาปริมาณกรดซัลฟวิ รสั (H2SO3) ทจี่ ะเกิดข้นึ ได้หรอื ไม่
(แนวตอบ : ได้ เนอ่ื งจากปฏิกริ ยิ าทัง้ 2 ปฏกิ ริ ยามคี วามเก่ยี วเนื่องกัน เม่อื ทราบ

ปริมาณของสารใดสารหน่งึ ก็จะสามารถหาปริมาณของสารอ่ืน ๆ ได้)
2.2 จากปฏกิ ิรยิ าทีก่ ำหนดให้ ถา้ ใช้ซัลเฟอร์ (S) จำนวน 1 โมล ในการทำปฏิกิรยิ า จะเกิด

66

กรดซลั ฟวิ รัส (H2SO3) กโี่ มล
(แนวตอบ : 1 โมล)
2.3 จากปฏิกิริยาที่กำหนดให้ ถ้าใชแ้ กส๊ ออกซิเจน (O2) จำนวน 2 โมล ในการทำปฏกิ ิริยา

จะเกดิ กรดซัลฟวิ รสั (H2SO3) ก่ีโมล
(แนวตอบ : 2 โมล)
3. ครชู ใ้ี ห้เห็นถึงความสัมพันธข์ องโมลสารตงั้ ตน้ และผลิตภณั ฑใ์ นปฏกิ ริ ยิ าเคมีหลายขน้ั ตอน

วา่ สามารถพิจารณาได้จากเลขสัมประสทิ ธข์ิ องสมการเคมรี วม

ขนั้ ท่ี 2 สำรวจและค้นหา

1. นักเรยี นรว่ มกนั สบื คน้ ข้อมลู เกยี่ วกบั ปฏิกริ ยิ าหลายข้นั ตอน จนไดข้ ้อสรปุ วา่

ปฏิกริ ิยาเคมบี างชนดิ มหี ลายข้นั ตอน จงึ มสี มการเคมที เี่ กี่ยวข้องหลายสมการ

2. ครูยกตัวอย่างปฏิกิริยาเคมีของการถลุงโลหะสังกะสี ซึ่งทำได้โดยนำซิงค์ออกไซด์และผง

คาร์บอนไปเผาทอี่ ุณหภูมิประมาณ 120 องศาเซลเซียส ปฏกิ ริ ยิ าที่เกิดขนึ้ มี 2 ขน้ั ตอน เขยี นสมการเคมไี ดด้ ังน้ี

2C(s) + O2(g) → 2CO(g) …1

ZnO(s) + CO(g) → Zn(s) + CO2(g) …2

จากนั้นครูถามคำถามโดยใช้แนวคำถามว่า สมการเคมีท้งั สองมีความเกย่ี วข้องกันอย่างไร

(แนวคำตอบ ในสมการเคมีทั้งสองมีแก๊สคาร์บอนมอนอกไซดเ์ ป็นตัวร่วมของทั้งสองสมการ

โดยเปน็ ผลติ ภัณฑ์ในสมการ (1) และเป็นสารต้ังตน้ ในสมการ (2) )

2.3 ครูอธิบายเกีย่ วกบั วธิ ีการรวมสมการเคมี ซึง่ ถ้าต้องการรวมสมการเคมีทั้งสองทำโดยทำ

จำนวนโมลของสารทีเ่ ปน็ ตัวร่วมของทง้ั สองสมการให้เทา่ กัน แลว้ นำไปหกั ล้างกัน

2.4 นกั เรียนรว่ มกันดลุ สมการโดยทำใหจ้ ำนวนโมลของสารท่เี ปน็ ตวั รว่ มของทั้งสองสมการ

ให้เทา่ กัน

แนวคำตอบ

สมการ (2) × 2 ; 2ZnO(s) + 2CO(g) → 2Zn(s) + 2CO2(g) …3

สมการ (1) + (3) 2C(s) + 2ZnO(s) + 2CO(g) → 2CO(g) + 2Zn(s) + 2CO2(g)

สมการรวม 2C(s) + 2ZnO(s) → + 2Zn(s) + 2CO2(g) …4

2.5 ครูยกตัวอย่างคำนวณปริมาณสารในปฏิกิริยาเคมีที่เกี่ยวข้องกับสมการเคมีหลาย

ข้ันตอน เช่น

ตัวอยา่ งที่ 1 แกส๊ ไฮโดรเจนไซยาไนด์ (HCN) สามารถเตรียมไดด้ งั นี้

NH3(g) + O2(g) → NO(g) + H2O(g)
NO(g) + CH4(g) → HCN(g) + H2O(g) + H2(g)

67

ถ้าใชแ้ ก๊สออกซเิ จน (O2) 15.0 ลิตร จะเกดิ แกส๊ ไฮโดรเจนไซยาไนดก์ ่ีลติ ร
แนวคำตอบ ดลุ และรวมสมการเคมี

4NH3(g) + 5O2(g) → 4NO(g) + 6H2O(g) …1
2
2NO(g) + 2CH4(g) → 2HCN(g) 2H2O(g) + H2(g)
ทำจำนวนโมลของสารทเี่ ปน็ ตัวรว่ มของทงั้ สองสมการใหเ้ ท่ากัน

สมการ (2) × 2 ; 4NO(g) + 4CH4(g) → 4HCN(g) + 4H2O(g) + 2H2(g)…3
สมการ (1) + (3) 4NH3(g) + 5O2(g) + 4CH4(g) → 4HCN(g) + 10H2O(g) + 2H2(g) …4
ถ้าใช้แก๊สออกซเิ จน (O2) 5.0 Lจะเกิดแกส๊ ไฮโดรเจนไซยาไนด์ 4.0 L

15.0 L × 4.0 L
ถา้ ใช้แกส๊ ออกซิเจน (O2) 15.0 Lลิตรจะเกิดแกส๊ ไฮโดรเจนไซยาไนด์ 5.0 L = 12L
ดังนน้ั ถ้าใช้แกส๊ ออกซิเจน (O2) 15.0 ลิตร จะเกดิ แกส๊ ไฮโดรเจนไซยาไนด์ 12 ลติ ร

ตัวอย่างที่ 2 ถ้านำ Ag2O จำนวน 160 กรัม มาสลายตัวแล้วนำ O2 ที่ได้ไปเตรียม CuO จะสามารถ
เตรียม CuO ได้กี่กรัม (กำหนดให้ มวลอะตอมของ Ag = 108 O = 16 และ Cu = 63.5)

แนวคำตอบ ปฏิกิรยิ าทเ่ี กดิ ข้นึ เปน็ ดงั น้ี

Ag2O → 4Ag + O2
2Cu + O2 → 2CuO

มวลโมเลกุลของ Ag2O = (2 ×108) + 16 = 232
มวลโมเลกลุ ของ CuO = 63.5 + 16 = 79.5

จากสมการท่ี (1) และ (2) จะได้วา่

ใช้ Ag2O 2 mol จะได้ CuO 2 mol

ใช้ Ag2O 2 × 232 g จะได้ CuO 2 ×79.5 g
ใช้ Ag2O 160 g 2 × 79.5 g × 160 g

จะได้ 2 × 232 g = 54.83 g

ดังนัน้ สามารถเตรยี ม CuO ได้ 54.83 กรมั

68

ขั้นท่ี 3 สรุปและอภิปรายผล
1. นักเรียนและครรู ่วมกันสรปุ เก่ียวกับ การคำนวณปริมาณสารในปฏกิ ิริยาเคมีหลายขั้นตอน

จนได้ข้อสรุปว่า การคำนวณปริมาณสารในปฏิกิริยาเคมีหลายขั้นตอน วิธีการรวมสมการเคมี ถ้าต้องการรวม
สมการเคมที ้ังสองทำโดยทำจำนวนโมลของสารท่เี ปน็ ตัวรว่ มของทั้งสองสมการให้เทา่ กนั แลว้ นำไปหกั ลา้ งกนั

ขั้นที่ 4 ขยายความรู้
1. ครูและนักเรยี นร่วมกนั อภปิ รายความรู้ เรื่อง การคำนวณปริมาณสารท่ีเกี่ยวกับปริมาตรของ

แก๊ส ใหน้ ักเรียนเกิดความเข้าใจทต่ี รงกัน
2. ครูให้นักเรยี นทำแบบฝกึ หดั ในแบบฝกึ หัดเคมีท่ี 6.5 เร่อื ง คำนวณปรมิ าณของสารใน

ปฏกิ ิริยาเคมีหลายขนั้ ตอน

ข้ันท่ี 5 การประเมนิ ผล
1. ครปู ระเมนิ การเรยี นร้ขู องนกั เรยี นดังนี้
1.1 การถามตอบในชนั้ เรียน (โดยการถามนักเรยี นก่อนและหลงั จากน้นั เรยี กชื่อนกั เรยี น

เพือ่ ให้ผู้เรยี นตอบ)
1.2 การทำแบบฝึกหดั ท่ี 6.5 เร่อื ง คำนวณปริมาณของสารในปฏกิ ริ ิยาเคมีหลายข้นั ตอน
1.3 ครปู ระเมินพฤติกรรมโดยการสงั เกต จากการทำกิจกรรมร่วมกับการเรยี นของผู้เรียน

8. สอ่ื และแหล่งการเรียนรู้
- หนงั สือเรียนรายวชิ าวทิ ยาศาสตรเ์ พิม่ เตมิ เคมี เล่ม 2 สสวท (ฉบบั ปรับปรุง พ.ศ. 2560)
- แบบฝกึ หัดท่ี 6.5 เรอ่ื ง คำนวณปรมิ าณของสารในปฏิกิรยิ าเคมหี ลายขนั้ ตอน
- เอกสารประกอบการเรียน คำนวณปรมิ าณของสารในปฏิกิริยาเคมีหลายขัน้ ตอน
-. PowerPoint เร่ือง คำนวณปรมิ าณของสารในปฏิกริ ยิ าเคมีหลายขน้ั ตอน

69

9. การวัดและประเมนิ ผล

จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้ วิธีวัด เครือ่ งมือวดั เกณฑ์
ด้านความรู้ (K) การตอบคำถาม แบบการประเมนิ 1.นักเรียนสามารถตอบ
1. . อธบิ ายวิธคี ำนวณปรมิ าณของ แบบฝกึ หดั เรื่อง กจิ กรรม คำถามในใบกิจกรรมได้
สารในปฏกิ ิรยิ าเคมีหลายข้ันตอน คำนวณปรมิ าณของ ใบกิจกรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
ได้ สารในปฏิกริ ิยาเคมี แบบฝึกหดั ละ 70
หลายขน้ั ตอน 2.นักเรียนทำ
แบบฝึกหัดท้ายบท ได้
ด้านทกั ษะ/กระบวนการ (P) ตรวจคำตอบ แบบการประเมนิ ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
1. คำนวณปรมิ าณของสารใน ใบกจิ กรรม กจิ กรรม ละ 70
ปฏิกิริยาเคมหี ลายขัน้ ตอนได้ แบบฝึกหดั ตรวจคำตอบ 1. นกั เรียนสามารถ
ใบกิจกรรม สรุปเนอื้ หาทีไ่ ดจ้ าก
แบบฝกึ หดั การศกึ ษาคน้ คว้าได้
ระดับดีผ่านเกณฑร์ ้อย
ละ 70

ดา้ นคุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์ การสังเกตการ แบบการประเมนิ นักเรียนทำภาระงานที่
(A) เปลีย่ นแปลง กิจกรรม ไ ด ้ ร ั บ ม อ บ ห ม า ย ไ ด้
1. มคี วามใฝ่รู้ มุ่งมั่นในการทำงาน พฤติกรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
และทำงานร่วมกับผูอ้ ื่นได้ ละ 80

10. กิจกรรมเสนอแนะ
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………….………………….

70

71

72

เกณฑ์การประเมินผลงานนกั เรียน

ประเดน็ การ คา่ น้ำหนกั แนวทางการใหค้ ะแนน
ประเมิน คะแนน
ด้านความรู้ ตอบคำถามถกู ต้องครบถ้วนทุกข้อ
(K) 3 ตอบคำถามถกู ต้องครบ 5-9 ข้อ
2 ตอบคำถามถกู ต้องครบ 1-4 ข้อ
ดา้ นทกั ษะ 1 ทำแบบฝีกหัด ครบถว้ นทกุ ขอ้
กระบวนการ 3 ทำแบบฝกึ หดั ค่อนข้างถูกต้อง
2 ทำแบบฝึกหดั แต่ไม่ถกู ต้อง
(P) 1 คำนวณจุดเดือดและจดุ เยือกแขง็ ของสารละลายได้อยา่ งถูกตอ้ งสมบูรณ์
ดา้ น 3 คำนวณจดุ เดือดและจุดเยือกแข็งของสารละลายได้ค่อนข้างถกู ต้อง
คณุ ลกั ษณะ 2 คำนวณจุดเดือดและจดุ เยือกแขง็ ของสารละลายได้แต่ไม่ครบถว้ น
(A) 1 ทำภาระงานที่ไดร้ บั มอบหมายเสร็จภายในเวลาทกี่ ำหนด และถูกต้อง
3 ทำภาระงานที่ได้รับมอบหมายเสรจ็ ภายในเวลาทก่ี ำหนดแตง่ านยงั
2 ผิดพลาด
ทำงานท่ีได้รบั มอบหมายเสร็จแต่สง่ ล่าชา้ และมีข้อผดิ พลาด
1

ระดับคะแนน 3 หมายถึง ดีมาก
คะแนน 2 หมายถงึ ดี
คะแนน 1 หมายถงึ พอใช้
คะแนน

73

74

75

76

77

แบบฝกึ หดั 6.5
เรอื่ ง คำนวณปริมาณของสารในปฏกิ ริ ิยาเคมีหลายข้ันตอน

1. ดุลสมการเคมีของปฏิกริ ยิ าย่อย พร้อมท้งั เขียนและดุลสมการเคมีของปฏิกิรยิ ารวมต่อไปน้ี

1.1 ปฏิกิริยา (1) NO(g) → N2O2(g)
ปฏิกิริยา (2)
ปฏิกริ ิยารวม N2O2(g) + O2(g) → NO2(g)
…………………………………………………………………………………………....

1.2 ปฏิกิริยา (3) N2(g) + O2(g) → NO(g)

ปฏิกิรยิ า (4) NO(g) + Cl2(g) → NOCl(g)
ปฏิกิรยิ ารวม …………………………………………………………………………………………....

1.3 ปฏกิ ิริยา (5) Na2O2(s) → Na(l) + O2(g)
ปฏกิ ิรยิ า (6)
ปฏกิ ริ ิยารวม Na(l) + O2(g) → Na2O(s)
…………………………………………………………………………………………....

2. วิธีการกำจัดแก๊สซัลเฟอร์ไดออกไซด์วิธีหนึ่งทำได้โดยใช้ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ทำปฏิกิริยาเคมีกับแคลเซียม

ออกไซด์ ซง่ึ ไดจ้ ากการเผาหินปูน ปฏิกิรยิ าเคมีที่เกดิ ขนึ้ เขยี นแสดงไดด้ ังนี้

CaCO3(s) → CaO(s) + CO2(g) …1

CaO(s) + SO2(g) → CaSO3(s) …2

เม่อื ใช้หนิ ปนู หนัก 1.35 × 103 กิโลกรัม จะมีแกส๊ ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ปรมิ าตรก่ลี ิตรท่ี STP

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

78

แผนการจดั การเรยี นรู้ท่ี 17

กล่มุ สาระการเรียนรวู้ ทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี รายวชิ า วทิ ยาศาสตร์เคมี 1 รหัสวิชา ว32222
ปกี ารศึกษา 2565
ระดบั ชนั้ มธั ยมศึกษาปที ี่ 5 ภาคเรียนท่ี 1
เวลา 21 ชว่ั โมง
หน่วยการเรียนรทู้ ่ี 6 ปริมาณสารสมั พันธ์ เวลา 3 ชว่ั โมง

เร่อื ง สารกำหนดปริมาณ

ครูผู้สอน นายกติ ตชิ ัย อุปชั ฌาย์

1. สาระการเรียนรแู้ ละผลการเรยี นรู้
สาระที่ 5 สาระเคมี

2. เข้าใจการเขียนและดุลสมการเคมี ปริมาณสัมพันธ์ในปฏิกิริยาเคมี อัตรากาเกิดปฏิกิริยาเคมี สมดุลใน
ปฏิกิรยิ าเคมี สมบัติและปฏิกริ ยิ าของกรด-เบส ปฏกิ ริ ยิ ารีดอกซ์และเซลลเ์ คมีไฟฟา้ รวมทง้ั การนำความรู้ไปใช้
ประโยชน์
ผลการเรียนรู้

ระบุสารกำหนดปรมิ าณและคำนวณปรมิ าณสารตา่ ง ๆ ในปฏกิ ิริยาเคมี

2. สาระสำคญั /ความคดิ รวบยอด
สารกำหนดปริมาณเปน็ สารตั้งต้นทที่ ำปฏกิ ิรยิ าหมดก่อน

3.จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้
3.1 ดา้ นความรู้ (K)
1. ระบุสารกำหนดปริมาณได้
3.2 ด้านทักษะ/กระบวนการคดิ (P)
1. คำนวณปริมาณสารในปฏกิ ริ ิยาเคมที ี่เกีย่ วข้องกับสารกำหนดปรมิ าณได้
3.3 ด้านคณุ ลักษณะอนั พงึ ประสงค์ (A)
1. นกั เรียนมีความรบั ผิดชอบต่องานที่ไดร้ ับมอบหมายและสามารถทำงานรว่ มกับผู้อื่นได้

4. สาระการเรียนรู้

ปฏิกิริยาเคมที สี่ ารต้ังต้นทำปฏิกิริยาไม่พอดีกัน สารตงั้ ต้นท่ีทำปฏกิ ริ ิยาหมดก่อนเรยี กว่า สารกำหนด
ปริมาณ ซ่งึ เป็นสารท่ีกำหนดปรมิ าณผลิตภัณฑ์ท่ีเกดิ ขน้ึ และปรมิ าณสารตั้งตน้ อืน่ ที่ทำปฏกิ ริ ยิ าไปเม่ือส้นิ สุด
ปฏิกริ ิยา

79

5. สมรรถนะสำคญั ของผ้เู รยี น
5.1 ความสามารถในการสอ่ื สาร
5.2 ความสามารถในการคิด
5.3 ความสามารถในการแกป้ ัญหา

6. คณุ ลักษณะอนั พงึ ประสงค์
6.1 มีวนิ ัย
6.2 ใฝเ่ รียนรู้
6.3 มงุ่ มั่นในการทำงาน

7. กิจกรรมการเรยี นร้แู บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขนั้ ตอน (5E)

ข้นั ท่ี 1 สร้างความสนใจ

1. ครนู ำเข้าสบู่ ทเรยี นโดยให้นกั เรียนดวู ดี ีโอการเล่นเกมเก้าอ้ีดนตรี ครนู ำอภปิ รายเก่ยี วกบั
วดี ีโอ โดยใชป้ ระเดน็ คำ ถามต่อไปน้ี

- ในวีดีโอผเู้ ลน่ สามารถนงั่ เก้าอไี้ ด้กีค่ น และมีอกี กี่คนที่ไมม่ ีเก้าอี้น่งั
- ผูเ้ ลน่ หรือเกา้ อี้เป็นตัวกำหนดการนงั่ ของนักเรียน

(แนวตอบ: นกั เรียนนง่ั เกา้ อี้ได้ 10 คน จำนวนนักเรียนท่ีเหลือคือคนที่ไมม่ ีเกา้ อ้นี ัง่ และ
เกา้ อี้เป็นตัวกำหนดการน่งั ของนกั เรียน)

2. ครูอธิบายเกี่ยวกบั ปฏกิ ิรยิ าเคมที ่ีมปี รมิ าณของสารต้ังต้นบางชนิดมากกวา่ อัตราส่วนทที่ ำ
ปฏิกิรยิ าพอดกี นั ตามสมการเคมแี ละสารกำหนดปริมาณซ่งึ เปน็ สารต้ังตน้ ท่ีทำ ปฏกิ ริ ิยาหมดก่อนสาร อืน่ จึง
เปน็ สารท่ีกำหนดปริมาณผลิตภณั ฑ์ที่เกิดข้ึน แลว้ ต้ังคำถามวา่

2.1 จากเกมส์เกา้ อ้ีดนตรถี ้าเปรียบเทียบ เก้าอ้ีและนกั เรียนเปน็ สารต้ังตน้ ทเี่ ขา้ ทำ
ปฏกิ ริ ยิ าเคมสี ง่ิ ใดเปน็ สารกำหนดปรมิ าณ

(แนวตอบ: เก้าอีเ้ ปรียบได้กบั สารกำหนดปรมิ าณ เนอื่ งจากเป็นสารตงั้ ตน้ ท่ีทำ
ปฏิกิริยาหมดก่อน และเป็น ตัวกำหนดปรมิ าณผลิตภัณฑ์ทีเ่ กดิ ข้นึ จากน้นั ใหน้ ักเรียนตอบคำถามเพื่อ
ตรวจสอบความเขา้ ใจของผู้เรียน)

ขนั้ ที่ 2 สำรวจและค้นหา
1. แบ่งนกั เรียนเป็นกลุ่มกลุม่ ละ 4-5 คน โดยแบง่ แบบสุ่ม
2. ครูให้นักเรยี นพิจารณารปู 6.6 ในหนงั สือเรียน สสวท. เคมี เลม่ 2 หนา้ 140 ซ่ึงเปน็

ปฏิกริ ยิ าเคมีระหว่างแก๊สไฮโดรเจนและแก๊สออกซเิ จน ท่ีมีปริมาณแก๊สไฮโดรเจนมากกวา่ อตั ราส่วนที่ทำ
ปฏิกิรยิ าพอดีกันตามสมการ แลว้ ให้นกั เรยี นตอบ คำถามเพ่ือตรวจสอบความเข้าใจ ในหนังสือเรยี น สสวท.
เคมี เล่ม 2

80

3. ครูแสดงสมการเคมีของปฏกิ ริ ิยาระหว่างแก๊สไฮโดรเจนและแก๊สออกซเิ จนไดน้ ำ้ ดงั นี้

2H2(g) + O2(g) 2H2O(l)

จากน้ันครูอธบิ ายสรุปเกย่ี วกับปฏกิ ิริยาในรูป 6.6 ในหนังสือเรยี น สสวท. เคมี เลม่ 2 หน้า 140 โดย

เชอื่ มโยงกับสมการเคมีวา่ จากสมการเคมี แกส๊ ไฮโดรเจน 2 โมลทำ ปฏกิ ิรยิ าพอดกี บั แก๊สออกซิเจน 1 โมล

เกดิ เปน็ นำ้ 2 โมล ดังนน้ั ถา้ มี แกส๊ ไฮโดรเจน 6 โมล จะต้องใช้แก๊สออกซเิ จน 3 โมล แต่ถ้าในปฏกิ ริ ิยามแี กส๊

ออกซิเจนเพียง 2 โมล แก๊สออกซิเจนจงึ ทำ ปฏกิ ริ ิยาหมดและเป็นสารกำ หนดปรมิ าณ โดยใชแ้ ก๊สไฮโดรเจน

ไปเพยี ง 4 โมล เท่านั้น เมอื่ สิ้นสุดปฏิกิรยิ าจึงไดน้ ำ้ 4 โมลหรือ 72.08 กรัม และเหลอื แกส๊ ไฮโดรเจน 2 โมล

ขน้ั ท่ี 3 สรปุ และอภิปรายผล

1. ครูต้งั คำถามใหน้ กั เรยี นรว่ มกนั อภปิ รายเรือ่ ง สารกำหนดปริมาณ เชน่

1) สารกำหนดปรมิ าณคืออะไร

(แนวตอบ : การทดลองในห้องปฏิบัติการเคมี ปฏิกิรยิ าเคมีในชีวติ ประจำวนั หรือใน

อุตสาหกรรม การผลติ สารเคมีชนดิ ต่าง ๆ โดยท่ัวไปจะมปี ริมาณของสารตง้ั ต้นบางชนิดมากกวา่ สดั ส่วนทที่ ำ

ปฏิกิริยาพอดีกันตามสมการเคมี สารต้ังตน้ ที่ทำปฏิกิรยิ าหมดก่อนสารอื่นจะเปน็ สารท่กี ำหนดปรมิ าณ

ผลติ ภณั ฑ์ที่เกดิ ขึ้น)

2) ถา้ ปริมาณของสารตัง้ ตน้ บางชนิดมากกว่าสดั สว่ นที่ทำปฏิกริ ยิ าพอดีกนั ตามสมการเคมี

จะหาสารกำหนดปริมาณไดอ้ ย่างไร และจะคำนวณปริมาณสารตั้งตน้ ทเ่ี หลอื และผลิตภัณฑไ์ ด้อย่างไร

(แนวตอบ : ต้องหาสารกำหนดปรมิ าณกอ่ น โดยคำนวณวา่ สารใดทท่ี ำปฏิกริ ยิ าหมด

แลว้ ใช้สารกำหนดปรมิ าณในการคำนวณปริมาณสารตงั้ ตน้ ทเี่ หลอื และผลติ ภัณฑ์)

2. ครตู งั้ คำถามให้นกั เรยี นร่วมกนั อภิปรายเร่อื ง ความสมั พันธ์ระหว่างปริมาณของสารใน

ปฏิกริ ิยาเคมี เชน่

1) นำแก๊สซลั เฟอร์ไดออกไซด์ (SO2) 16 กรมั และแก๊สไฮโดรเจนซลั ไฟด์ (H2S) 17 กรัม
มาทำปฏกิ ริ ยิ ากนั เม่ือเกดิ ปฏิกิริยาอย่างสมบรู ณ์ จะเหลือสารใด และเหลอื อย่กู ี่กรัม กำหนดปฏิกิริยาท่ีเกิดขึ้น

ให้ ดงั น้ี

SO2 (g) + 2H2S (g) 3S (s) + 2H2O (l)

(แนวตอบ : SO2 16 g = 16 =0.25 mol 3S (s) + 2H2O (l)
64 --
1
H2S 17 g = 34 =0.5 mol

สมการ SO2 (g) + 2H2S (g)

เร่มิ ต้น 0.25 0.5 mol

เปล่ยี นแปลง -0.25 -0.5 +0.75 +0.5 mol

คงเหลอื - - +0.75 +0.5 mol

ดังน้นั แก๊ส SO2 และแก๊ส H2S ทำปฏกิ ิรยิ ากนั พอดี และไมม่ สี ารใดเหลือ)

81

2) กรดไฮโดรคลอรกิ (HCl) ทำปฏิกิรยิ ากับแคลเซียมคาร์บอเนต (CaCO3) ดงั สมการ

HCl (aq) + CaCO3 (s) CaCl2 (aq) + CO2 (g) + H2O (l) (สมการยงั ไม่ดลุ )

จะเกิดแคลเซียมคลอไรด์ (CaCl2) กี่กรมั เม่ือใช้กรดไฮโดรคลอริก 0.5 โมล ทำ

ปฏกิ ิริยากบั แคลเซียมคาร์บอเนต 75 กรมั

(แนวตอบ : สมการที่ดุลแลว้ เปน็ ดงั นี้

2HCl (aq) + CaCO3 (s) CaCl2 (aq) + CO2 (g) + H2O (l)

CaCO3 75 g = 75 = 0.75 mol
100

สมการ 2HCl (aq) + CaCO3 (s) CaCl2 (aq) + CO2 (g) + H2O (l)

เรม่ิ ตน้ 0.5 0.75 - -- mol
mol
เปลี่ยนแปลง -0.5 -0.25 +0.25 +0.25 +0.25 mol

คงเหลอื - +0.5 +0.25 +0.25 +0.25

ดังนน้ั เกดิ CaCl2 = 0.25 × 110 = 27.75 กรมั )

ขั้นท่ี 4 ขยายความรู้
1. ครูและนักเรยี นรว่ มกันอภปิ รายความรู้ เรื่อง สารกำหนดปริมาณ ให้นักเรียนเกิดความเข้าใจที่ตรงกัน

2. ครูให้นักเรียนทำแบบฝึกหัด ในแบบฝกึ หดั เคมที ่ี 6.6 เรื่อง สารกำหนดปริมาณ

ขน้ั ท่ี 5 การประเมนิ ผล

1. ครปู ระเมินการเรียนรขู้ องนักเรยี นดังน้ี
1.1 การถามตอบในชั้นเรยี น (โดยการถามนักเรียนก่อนและหลังจากน้นั เรียกชื่อนักเรยี นเพื่อให้

ผู้เรียนตอบ)
1.2 การทำแบบฝกึ หัดที่ 6.6 เร่ือง สารกำหนดปรมิ าณ

1.3 ครปู ระเมนิ พฤตกิ รรมโดยการสังเกต จากการทำกจิ กรรมร่วมกบั การเรียนของผู้เรียน

8. ส่อื และแหล่งการเรียนรู้

- หนังสอื เรียนรายวิชาวิทยาศาสตรเ์ พม่ิ เติมเคมี เล่ม 2 สสวท (ฉบบั ปรับปรงุ พ.ศ. 2560)
- แบบฝึกหัดท่ี 6.6 เร่อื ง สารกำหนดปริมาณ
- เอกสารประกอบการเรยี น สารกำหนดปรมิ าณ
-. PowerPoint เรื่อง สารกำหนดปรมิ าณ

82

9. การวัดและประเมินผล วิธีวัด เคร่อื งมือวัด เกณฑ์
การตอบคำถาม แบบการประเมนิ 1.นักเรียนสามารถตอบ
จดุ ประสงค์การเรยี นรู้ แบบฝึกหดั เรอ่ื ง กจิ กรรม คำถามในใบกิจกรรมได้
ดา้ นความรู้ (K) สารกำหนดปรมิ าณ ใบกิจกรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
1. ระบุสารกำหนดปริมาณได้ ละ 70
แบบฝกึ หดั 2.นักเรียนทำ
แบบฝึกหัดท้ายบท ได้
ด้านทักษะ/กระบวนการ (P) ตรวจคำตอบ แบบการประเมิน ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
1. คำนวณปรมิ าณสารในปฏิกิริยา ใบกิจกรรม กิจกรรม ละ 70
เคมที ีเ่ ก่ียวขอ้ งกบั สารกำหนด แบบฝึกหัด ตรวจคำตอบ 1. นักเรยี นสามารถ
ปริมาณได้ ใบกจิ กรรม สรุปเนื้อหาท่ีไดจ้ าก
แบบฝกึ หดั การศกึ ษาค้นคว้าได้
ระดบั ดีผ่านเกณฑร์ ้อย
ละ 70

ดา้ นคณุ ลักษณะอันพงึ ประสงค์ การสังเกตการ แบบการประเมิน นักเรียนทำภาระงานที่
(A) เปลย่ี นแปลง กิจกรรม ไ ด ้ ร ั บ ม อ บ ห ม า ย ไ ด้
1. มีความใฝ่รู้ มุ่งม่นั ในการทำงาน พฤติกรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
และทำงานร่วมกับผู้อ่ืนได้ ละ 80

10. กิจกรรมเสนอแนะ
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

83

84

85

เกณฑ์การประเมินผลงานนกั เรียน

ประเดน็ การ คา่ น้ำหนกั แนวทางการใหค้ ะแนน
ประเมิน คะแนน
ด้านความรู้ ตอบคำถามถกู ต้องครบถ้วนทุกข้อ
(K) 3 ตอบคำถามถกู ต้องครบ 5-9 ข้อ
2 ตอบคำถามถกู ต้องครบ 1-4 ข้อ
ดา้ นทกั ษะ 1 ทำแบบฝีกหัด ครบถว้ นทกุ ขอ้
กระบวนการ 3 ทำแบบฝกึ หดั ค่อนข้างถูกต้อง
2 ทำแบบฝึกหดั แต่ไม่ถกู ต้อง
(P) 1 คำนวณจุดเดือดและจดุ เยือกแขง็ ของสารละลายได้อยา่ งถูกตอ้ งสมบูรณ์
ดา้ น 3 คำนวณจดุ เดือดและจุดเยือกแข็งของสารละลายได้ค่อนข้างถกู ต้อง
คณุ ลกั ษณะ 2 คำนวณจุดเดือดและจดุ เยือกแขง็ ของสารละลายได้แต่ไม่ครบถว้ น
(A) 1 ทำภาระงานที่ไดร้ บั มอบหมายเสร็จภายในเวลาทกี่ ำหนด และถูกต้อง
3 ทำภาระงานที่ได้รับมอบหมายเสรจ็ ภายในเวลาทก่ี ำหนดแตง่ านยงั
2 ผิดพลาด
ทำงานท่ีได้รบั มอบหมายเสร็จแต่สง่ ล่าชา้ และมีข้อผดิ พลาด
1

ระดับคะแนน 3 หมายถึง ดีมาก
คะแนน 2 หมายถงึ ดี
คะแนน 1 หมายถงึ พอใช้
คะแนน

86

87

88

89

90

แบบฝกึ หัด 6.6
วนั เทรื่อี...ง....ส../า.ร...ก..ำ...ห...น...ด...ป...ร..มิ../า..ณ...........

1. แคลเซยี มคารบ์ อเนตทำปฏกิ ิริยากับกรดไฮโดรคลอริก ดงั น้ี (สมการเคมียงั ไม่ดุล)

CaCO3(s) + HCl(aq) → CaCl2(aq) + H2O(l) + CO2(g)
เมื่อใช้แคลเซียมคาร์บอเนต 50.0 กรัม ทำปฏิกิริยากับกรดไฮโดรคลอริก 0.500 โมล จะเกิดแก๊ส
คาร์บอนไดออกไซด์กล่ี ิตร ท่ี STP
..............................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
................................................................................................................................................... ...........................
..................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
2. จากปฏิกิรยิ าเคมี

2H2S(g) + SO2(g) → 3S(s) + 2H2O(l)
ถา้ ผสมแก๊สไฮโดรเจนซลั ไฟด์และแกส๊ ซลั เฟอร์ไดออกไซด์อยา่ งละ 5.00 กรัม เมอ่ื ปฏิกริ ิยาเคมีเกิด
อยา่ งสมบูรณ์จะเหลือสารใด และเหลืออยกู่ ี่กรมั
..............................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................

91

แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 18

กลมุ่ สาระการเรยี นรวู้ ิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี รายวชิ า วทิ ยาศาสตร์เคมี 1 รหสั วชิ า ว32222
ปีการศกึ ษา 2565
ระดับชัน้ มธั ยมศึกษาปีท่ี 5 ภาคเรียนท่ี 1
เวลา 21 ชวั่ โมง
หน่วยการเรยี นรูท้ ี่ 6 ปรมิ าณสารสมั พนั ธ์ เวลา 3 ช่ัวโมง

เรอ่ื ง ผลทีไ่ ดร้ ้อยละ

ครผู ูส้ อน นายกิตติชยั อุปชั ฌาย์

1. สาระการเรยี นร้แู ละผลการเรยี นรู้
สาระท่ี 5 สาระเคมี

2. เข้าใจการเขียนและดุลสมการเคมี ปริมาณสัมพันธใ์ นปฏกิ ิรยิ าเคมี อัตรากาเกิดปฏิกิริยาเคมี สมดุลใน
ปฏกิ ริ ิยาเคมี สมบตั ิและปฏิกิรยิ าของกรด-เบส ปฏกิ ริ ิยารดี อกซ์และเซลลเ์ คมีไฟฟา้ รวมท้งั การนำความรู้ไปใช้
ประโยชน์
ผลการเรยี นรู้

คำนวณผลได้รอ้ ยละของผลิตภัณฑใ์ นปฏกิ ริ ิยาเคมี

2. สาระสำคัญ/ความคิดรวบยอด
สารกำหนดปริมาณเปน็ สารตั้งต้นที่ทำปฏิกริ ยิ าหมดก่อน

3.จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้
3.1 ดา้ นความรู้ (K)
1. ระบุสารกำหนดปริมาณได้
3.2 ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการคิด (P)
1. คำนวณผลได้รอ้ ยละของผลติ ภัณฑ์ในปฏกิ ริ ยิ าเคมีได้
3.3 ดา้ นคุณลกั ษณะอนั พึงประสงค์ (A)
1. นกั เรียนมคี วามรบั ผิดชอบต่องานท่ีไดร้ บั มอบหมายและสามารถทำงานร่วมกับผู้อืน่ ได้

4. สาระการเรยี นรู้

ปฏิกิรยิ าเคมีท่สี ารต้งั ต้นทำปฏกิ ิริยาไม่พอดีกัน สารต้ังต้นท่ที ำปฏิกิริยาหมดก่อนเรยี กว่า สารกำหนด
ปริมาณ ซึ่งเป็นสารที่กำหนดปริมาณผลติ ภัณฑ์ทเ่ี กิดขน้ึ และปรมิ าณสารต้ังต้นอ่นื ทท่ี ำปฏิกริ ยิ าไปเม่ือส้นิ สดุ
ปฏกิ ริ ยิ า

92

5. สมรรถนะสำคัญของผู้เรยี น
5.1 ความสามารถในการสื่อสาร
5.2 ความสามารถในการคิด
5.3 ความสามารถในการแก้ปัญหา

6. คุณลกั ษณะอันพงึ ประสงค์
6.1 มวี นิ ยั
6.2 ใฝ่เรียนรู้
6.3 มงุ่ มนั่ ในการทำงาน

7. กจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขัน้ ตอน (5E)
ขน้ั ที่ 1 สร้างความสนใจ
1. นกั เรียนตอบคำถามกระตุ้นความสนใจของนักเรยี นเกี่ยวกบั เร่ือง ผลไดร้ อ้ ยละ โดยใช้แนว

คำถามดงั นี้
- นักเรียนทราบหรือไม่ว่า ในทางปฏิบัติปริมาณของผลิตภัณฑ์ที่เกิดจริงมีค่าเท่ากับผลที่

คำนวณได้ตามทฤษฎีหรอื ไม่
(แนวคำตอบ ไม่เทา่ กัน)
2. ครอู ธิบายเพิ่มเติมเกย่ี วกบั การวดั ประสิทธิภาพของปฏิกิริยาโดยการแสดงด้วยผลได้ร้อยละ

ซ่งึ เปน็ การเปรียบเทียบผลได้จริงกับผลได้ตามทฤษฎีเปน็ รอ้ ยละ
3. ครูแจง้ ให้นกั เรยี นทราบเก่ียวกบั เร่อื งท่จี ะเรยี น ผลไดร้ อ้ ยละ

ข้นั ท่ี 2 สำรวจและคน้ หา
1. นกั เรียนสบื ค้นหาความรเู้ ก่ียวกับผลได้ตามทฤษฎีวา่ เป็นปรมิ าณของผลติ ภัณฑ์ท่ีคำนวณ

ไดจ้ ากสารกำหนดปรมิ าณตามสมการเคมี สว่ นผลไดจ้ รงิ เป็นปริมาณของผลิตภัณฑ์ท่ีเกดิ จรงิ

2. นักเรียนร่วมกันสบื ค้นเกยี่ วสาเหตุท่ีทำใหผ้ ลไดจ้ ริงมีคา่ นอ้ ยกวา่ ผลไดต้ ามทฤษฎี
(แนวคำตอบ ปฏิกิริยาเคมีเกิดขึ้นไม่สมบูรณ์หรือมีปฏิกิริยาข้างเคียงที่ไม่ให้ผลิตภัณฑ์ที่
ต้องการ หรือเกิดการสูญหายของผลิตภัณฑ์ระหว่างกระบวนการการเก็บหรือแยกผลิตภัณฑ์ นอกจากนี้ยังมี
ความผดิ พลาดในการวดั ปรมิ าณผลติ ภณั ฑ์ระหวา่ งการทดลอง เป็นตน้ )
3. ครูอธิบายเกี่ยวกับการวัดประสิทธิภาพของปฏิกิริยาโดยการแสดงด้วยผลได้ร้อยละ ซ่ึง
เป็นการเปรยี บเทียบผลไดจ้ รงิ กบั ผลได้ตามทฤษฎีเป็นร้อยละ จากความสมั พนั ธ์ดังน้ี

ผลได้จริง (กรัมหรอื โมล)
ผลได้รอ้ ยละ = ผลไดต้ ามทฤษฏี (กรัมหรอื โมล) × 100

93

4. ครูยกตวั อยา่ งการคำนวณเกย่ี วกับผลได้รอ้ ยละ เชน่

ถ้านำเบนซีน (C6H6) จำนวน 15.6 กรมั มาทำปฏกิ ิริยากับกรดไนตริก (HNO3) จำนวนมากเกินพอ
พบว่าเกดิ ไนโตรเบนซนี (C6H5NO2) 18.0 กรมั จงหาผลได้ร้อยละของปฏกิ ริ ยิ าท่เี กดิ ขน้ึ ดังนี้

C6H6(l) + HNO3(aq) → C6H5NO2(l) + H2O(l)
แนวคำตอบ หามวลของไนโตรเบนซนี ตามทฤษฎี

15.6
C6H6 15.6 g = 78.12 = 0.2 mol ทำปฏิกิริยากับกรดไนตริก (HNO3) จำนวนมากเกินพอ มวล
โมเลกุลของ C6H5NO2 = 123.12 g

จำนวนโมลของ C6H5NO2 = 1 mol C6H5NO2 × 0.2 mol C6H6 = 0.2 mol C6 H5NO2
1 mol C6H6

แสดงวา่ ถ้าใช้ C6H6 15.6 กรมั ทำให้เกิด C6H5NO2 = 0.2 × 123.12 = 24.6 กรมั

หาผลได้รอ้ ยละ จากความสมั พนั ธ์ ดังน้ี

ผลได้จริง (กรมั หรอื โมล)
ผลไดร้ ้อยละ = ผลได้ตามทฤษฏี (กรัมหรือโมล) × 100

18 g
ผลได้รอ้ ยละ = 24.6 × 100 = 73.2
ดังน้ันปฏกิ ิริยานี้มผี ลไดร้ อ้ ยละเทา่ กบั 73.2

5. นักเรียนรว่ มกันคำนวณเพื่อหาคำตอบเกย่ี วกับผลได้รอ้ ยละ ดังน้ี

จากการทดลองการนำกรดบิวทาโนอิก (C4H8O2) 10.0 กรัม ทำปฏิกิริยากับเอทานอล (C2H6O) 3.14 กรัม
ไดบ้ วิ ทาโนเอต (C6H12O2) และน้ำดงั สมการเคมีต่อไปน้ี

C4H8O2(aq) + C2H6O(aq) → C6H12O2(aq) + H2O(l)
จงคำนวณผลได้ร้อยละ ถ้าการทดลองพบว่าเกิดบวิ ทาโนเอต 5.35 กรัม

แนวคำตอบ หาสารกำหนดปริมาณ

10.0 3.14
C4H8O2 10.0 g = 88.12 = 0.11 mol และ C2H6O 3.14 g = 46.08 = 0.07 mol
1 mol C2H6O
จำนวนโมลของ C2H6O = 1 mol C4H8O2 × 0.11 mol C4H8O2 = 0.11 mol C2H6O

แสดงว่า ใช้ C2H6O = 0.11 × 46.08 = 5.07 g

ดังนน้ั เมอ่ื ใช้กรดบวิ ทาโนอิก 10.0 กรัม จะต้องใชเ้ อทานอล 5.07 แต่เนอื่ งจากมีเอทานอลเพียง 3.14

กรมั แสดงวา่ เอทานอลเปน็ สารกำหนดปรมิ าณ

หามวลของเอทิลบวิ ทาโนเอตตามทฤษฎี

94

จำนวนโมลของ C4H8O2 = 1 mol C4H8O2 × 0.07 molC2H6O = 0.07 mol C4H8O2
1 mol C2H6O

แสดงว่า มวลตามทฤษฎีของ C4H8O2 = 0.07 × 116.18 = 8.13 g

หาผลได้รอ้ ยละ จากความสมั พันธ์ ดงั นี้

ผลได้จริง (กรมั หรอื โมล)
ผลไดร้ อ้ ยละ = ผลไดต้ ามทฤษฏี (กรัมหรอื โมล) × 100

5.30 g
ผลไดร้ อ้ ยละ = 8.13 × 100 = 65.2
ดงั น้ันปฏิกิรยิ าน้มี ีผลไดร้ ้อยละเท่ากบั 65.2

ขน้ั ท่ี 3 สรปุ และอภิปรายผล
1. ครขู อตัวแทนอาสาสมัครออกมาแสดงวิธที ำหน้าช้ันเรยี น
2. ถามคำถามโดยใหน้ ักเรียนร่วมกันอภิปรายและสรปุ เกี่ยวกบั ผลไดร้ ้อยละ
- ผลได้ตามทฤษฎีและผลได้จริงคืออะไร
(แนวคำตอบ ปริมาณของผลิตภัณฑ์ที่คำนวณได้จากสารกำหนดปริมาณตามสมการเคมี

เรียกว่า ผลได้ตามทฤษฎี แต่ในทางปฏิบัติปริมาณของผลิตภัณฑ์ที่เกิดจริง เรียกว่า ผลได้จริง ส่วนใหญ่มีค่า
น้อยกว่าผลได้ตามทฤษฎ)ี

- ผลไดร้ อ้ ยละคอื อะไร
(แนวคำตอบตอบ ประสิทธิภาพของการทำปฏิกิริยา อาจวดั ได้จากการเปรียบเทียบผลได้จริง
กบั ผลไดต้ ามทฤษฎเี ปน็ ร้อยละ ซึง่ เรยี กวา่ ผลได้ร้อยละ)

ข้นั ท่ี 4 ขยายความรู้
1. นักเรยี นร่วมกันอภิปรายความรู้ เร่ือง สารกำหนดปริมาณ ให้นักเรียนเกิดความเขา้ ใจทีต่ รงกัน

2. นักเรยี นทำแบบฝึกหัด ในแบบฝึกหัดเคมีที่ 6.7 เร่ือง ผลทไี่ ดร้ ้อยละ

ข้นั ท่ี 5 การประเมนิ ผล

1. ครปู ระเมนิ การเรียนรู้ของนักเรยี นดังน้ี
1.1 การถามตอบในชน้ั เรียน (โดยการถามนักเรยี นกอ่ นและหลังจากนั้นเรยี กชือ่ นักเรียน

เพ่อื ให้ผ้เู รียนตอบ)
1.2 การทำแบบฝึกหดั ที่ 6.7 เรือ่ ง ผลที่ได้ร้อยละ

95

1.3 ครปู ระเมินพฤตกิ รรมโดยการสังเกต จากการทำกจิ กรรมรว่ มกับการเรยี นของผูเ้ รยี น

8. สอ่ื และแหล่งการเรียนรู้
- หนงั สอื เรียนรายวิชาวทิ ยาศาสตร์เพมิ่ เตมิ เคมี เล่ม 2 สสวท (ฉบับปรบั ปรุง พ.ศ. 2560)
- แบบฝึกหัดที่ 6.7 เรื่อง ผลท่ีได้ร้อยละ
- เอกสารประกอบการเรียน ผลที่ไดร้ ้อยละ
-. PowerPoint เรอ่ื ง ผลท่ีไดร้ ้อยละ

9. การวัดและประเมนิ ผล วิธีวดั เคร่ืองมอื วดั เกณฑ์
การตอบคำถาม แบบการประเมิน 1.นักเรียนสามารถตอบ
จุดประสงค์การเรียนรู้ แบบฝกึ หัด เรอื่ ง กจิ กรรม คำถามในใบกิจกรรมได้
ดา้ นความรู้ (K) ผลที่ได้ร้อยละ ใบกิจกรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
1. ระบสุ ารกำหนดปริมาณได้ แบบฝึกหดั ละ 70
2.นักเรียนทำ
ด้านทกั ษะ/กระบวนการ (P) ตรวจคำตอบ แบบการประเมิน แบบฝึกหัดท้ายบท ได้
1. คำนวณผลไดร้ อ้ ยละของ ใบกิจกรรม กิจกรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
ผลิตภัณฑใ์ นปฏกิ ิรยิ าเคมีได้ แบบฝึกหดั ตรวจคำตอบ ละ 70
ใบกจิ กรรม 1. นกั เรยี นสามารถ
แบบฝกึ หัด สรุปเนือ้ หาทไ่ี ดจ้ าก
การศึกษาคน้ ควา้ ได้
ระดบั ดผี ่านเกณฑร์ ้อย
ละ 70

ดา้ นคณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงค์ การสงั เกตการ แบบการประเมนิ นักเรียนทำภาระงานที่
(A) เปล่ียนแปลง กจิ กรรม ไ ด ้ ร ั บ ม อ บ ห ม า ย ไ ด้
1. มคี วามใฝร่ ู้ มุ่งม่นั ในการทำงาน พฤติกรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
และทำงานรว่ มกับผูอ้ นื่ ได้ ละ 80

96

10. กจิ กรรมเสนอแนะ
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………….………………….