BAHASA MELAYU KLASIK

HAFLIYATI BINTI HALILI
SMK KUALA KUBU BHARU

KONSEP BAHASA MELAYU KLASIK

• Ismail Hussien (1966)
• BM peralihan/praklasik mula pada abad ke-

13 hingga abad ke-14
• BM Klasik – abad ke-14
• Sistem tulisan dari India seperti yang terdapat

pada batu bersurat Pagar Ruyung (1356 M)
dan batu bersurat Minye Tujuh (1380 M)

KONSEP BAHASA MELAYU KLASIK

• Ciri-ciri BM Praklasik:
• Penggunaannya meliputi tempoh

antara kurun ke-11 hingga kurun ke-
14
• Ketika zaman peralihan zaman
Hindu ke zaman Islam
• Kosa kata – percampuran bahasa
Sanskrit dan bahasa Arab

KONSEP BAHASA MELAYU KLASIK

• BMK digunakan antara abad ke-14
hingga awal abad ke-20

• Bukti pada batu bersurat Kuala
Berang, Terengganu (22 Februari
1303

• Melibatkan zaman kerajaan Melayu
Melaka, Acheh dan Johor-Riau

KONSEP BAHASA MELAYU KLASIK

• Selain batu bersurat, tulisan BM
Klasik digunakan dalam manuskrip
Melayu Lama.

• Surat drpd Sultan Ternate, Maluku
kepada Raja Portugis (1521 dan
1522)

• Manuskrip Melayu tertua

CIRI-CIRI
BAHASA MELAYU KLASIK

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

a) Sistem tulisan dan ejaan
b) Kosa kata
c) tatabahasa

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

a) Sistem tulisan dan ejaan

• Adanya aksara atau sistem tulisan Jawi
• Tulisan yang berasal daripada bahasa Arab
• Aksara Arab disesuaikan dengan bunyi

bahasa Melayu

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

a) Sistem tulisan dan ejaan

29 Aksara Jawi

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

a) Sistem tulisan dan ejaan

5 aksara ditambah kepada aksara Arab kerana
tiada padanan dengan bunyi bahasa Melayu.

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

a) Sistem tulisan dan ejaan

Bukti terawal
menunjukkan tulisan Jawi
digunakan dalam Bahasa

Melayu terdapat pada
batu bersurat di sungai
Teresat, Kuala Berang,

Terengganu (1303)

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

b) Kosa kata

BMK banyak menggunakan kosa kata klasik,
kosa kata Arab, bahasa istana, kata pangkal
ayat dan partikel

Kosa kata BMK dan bahasa Sanskrit sebati
dengan masyarakat Melayu

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

b) Kosa kata

Antara contoh kosa kata klasik:

ceritera (cerita)
berahi (cinta)
masyghul (sedih)
keras (kencang)
amarah (marah)

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

b) Kosa kata

Antara contoh pinjaman kosa
kata bahasa Arab:

Allah taala
akhirat
darurat
ilahi
tauhid
wallahualam

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

b) Kosa kata

Antara contoh penggunaan
bahasa istana:

bersiram (mandi)
beradu (tidur)
mangkat (meninggal dunia)
santap (makan)
gering (sakit)

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

b) Kosa kata

Antara contoh penggunaan
kata pangkal ayat:

Syahdan
Maka
Sebermula
Alkisah
Adapun
Arakian
Hatta

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

b) Kosa kata

Antara contoh penggunaan
partikel pun dan -lah:

Maka Bendahara pun hairanlah
kalam raja seperti dikhatankan
orang rupanya.

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

c) Tatabahasa

Ciri BMK dari segi
tatabahasanya dapat dilihat

dari sudut imbuhan dan
struktur ayat

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

c) Tatabahasa

Imbuhan:
Awalan mar- dan ni- dalam BMK
bertukar menjadi awalan ber- dan di-

Contoh:
marlepas (berlepas)
niparwat (diperbuat)

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

c) Tatabahasa

Imbuhan:
Awalan maN- dan ni- dalam BM Kuno
bertukar menjadi awalan meN- dan di-
dalam BM Klasik

Contoh:
mawawa (membawa)
manghidupi (menghidupkan)

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

c) Tatabahasa

Struktur Ayat:
 BM Klasik banyak menggunakan ayat

majmuk. Ayatnya panjang-panjang
 Banyak menggunakan ragam ayat

pasif
 Banyak menggunakan ayat songsang

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

c) Tatabahasa

Struktur Ayat:
 BM Klasik banyak menggunakan ayat

majmuk. Ayatnya panjang-panjang,sukar
difahami maksudnya

Hatta tujuh hari tujuh malam, siang sama malam
serupa, tiada henti lagi sehingga kelam-kabut
kabur kuala, siang pun seperti malam, tiada
bertentu lagi, dan segala gunung-ganang dan di
daratan pun habislah tinggal belaka, sehingga
belayar juga penjejap emas lapis suasa seperti
burung terbang lajunya.

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

c) Tatabahasa

Struktur Ayat:
 Banyak gunakan ragam ayat pasif

“Akulah Hang Tuah dititahkan
Duli Yang Dipertuan membunuh
engkau, kerana aku tiada mati;
aku ditaruh oleh Bendahara di
hulu Melaka.

CIRI-CIRI BAHASA MELAYU KLASIK

c) Tatabahasa

Struktur Ayat:
 Banyak gunakan ayat songsang

Di sanalah ia (Hang Jebat) menantikan
Laksamana. (ayat songsang)

Ia (Hang Jebat) menantikan Laksamana di sana.
(ayat biasa)

PERKEMBANGAN
AKSARA JAWI

PERKEMBANGAN
AKSARA JAWI

• Tulisan Jawi sejenis tulisan yang menggunakan
aksara Arab dan menjadi tulisan BM Klasik

• Terdapat dua pengaruh dalam perkembangan
tulisan Jawi:
 pengaruh Arab
 pengaruh Melayu

PERKEMBANGAN
AKSARA JAWI

Terdapat dua pengaruh dalam
perkembangan tulisan Jawi
Pengaruh Arab
Ada dua tahap perkembangan
Tahap 1: tanda baris/diakritik
digunakan dalam tulisan Jawi
Ejaannya tiada huruf vokal
Ambil masa yang lama untuk
menulis sesuatu perkataan

PERKEMBANGAN
AKSARA JAWI

Terdapat dua pengaruh dalam

perkembangan tulisan Jawi:

Pengaruh Arab
Ada dua tahap perkembangan
Tahap 2:
tanda baris pada tulisan Jawi
digugurkan.
Ejaan tidak menggunakan
huruf vokal
Dikenali sebagai tulisan Arab
gondol

PERKEMBANGAN AKSARA JAWI

Pengaruh Melayu:
 Timbul masalah bagi perkataan homograf

kerana perkataan sama tapi sebutan berbeza
 Apabila kekeliruan timbul, maka sistem ejaan

Jawi dengan pengaruh Melayu diperkenalkan.

PERKEMBANGAN
AKSARA JAWI

Antara sistem ejaan Jawi yang pernah digunakan
di negara kita ialah:

1931 : Rahsia Tulisan Jawi
1931 : Panduan Bagi Hejaan PBmPB DiRaja Johor
1949 : Daftar Ejaan Melayu: Jawi-Rumi
1970-1973: Ejaan jawi Dian
1986 : Pedoman Ejaan Jawi Yang Disempurnakan
1988 : Daftar Ejaan Rumi-Jawi

BAHAN BUKTI PENGGUNAAN

BAHASA MELAYU KLASIK (PRASASTI)

BATU BERSURAT PAGAR

RUYUNG • Bertarikh 1356M, ditemukan di

Pagar Ruyung, Minangkabau
• Tertulis huruf India
• Kata-kata yg digunakan tidak

sama dengan kata-kata zaman

Sriwijaya
• Contoh: tida – tyada, awalan

mar- dan ni- …tukar ber- dan di-

• Tulisannya mengandungi sedikit

• Isi kandungan pada batu prosa bahasa Melayu kuno dan
bersurat tentang bbrp sajak Sanskrit

pemerintahan raja pada

ketika itu

• Ini membuktikan bahawa BM

telah digunakan sebagai

bahasa rasmi seperti yang

terdapat pada zaman

Sriwijaya

BAHAN BUKTI PENGGUNAAN
BAHASA MELAYU KLASIK (PRASASTI)

BATU BERSURAT MINYE
TUJUH

• Bertarikh 1380M, ditemukan di
Acheh, bahagian Sumatera
Utara

• Tertulis huruf India tapi
bahasanya telah mula
dipengaruhi kata daripada
bahasa Arab

• Mengandungi 8 baris sajak
Sanskrit

• Keupayaan BM semakin
meningkat kerana mampu
menjadi bahasa pernyataan
puisi yang halus

BAHAN BUKTI PENGGUNAAN
BAHASA MELAYU KLASIK (PRASASTI)

BATU BERSURAT
TERENGGANU

• Bertarikh antara 1303-1397
Masihi, ditemukan di Sungai
Teresat, bandar Kuala Berang

• Tertulis huruf Jawi (kombinasi
sistem ejaan Arab dengan
sistem ejaan Melayu

• Kandungan batu bersurat
berkaitan undang-undang dan
hukuman yang berasaskan
hokum Islam

BAHAN BUKTI PENGGUNAAN
BAHASA MELAYU KLASIK
(BATU NISAN)

BATU NISAN MALIK AL- • Malik al-Salleh – Sultan Pasai
SALLEH dan Semudera

• Orang pertama memeluk
agama Islam

• Meninggal pada tahun 1297

BAHAN BUKTI PENGGUNAAN
BAHASA MELAYU KLASIK
(BATU NISAN)

BATU NISAN MALIK AL-
SALLEH

• Batu nisan sebagai bukti ,abad ke-13 telah wujud
sebuah kerajaan Islam, iaitu di kerajaan Semudra-
Pasai.

• Bahasa yang digunakan ialah bahasa Arab dengan
kosa kata berkaitan agama Islam.

BAHAN BUKTI PENGGUNAAN
BAHASA MELAYU KLASIK
(HUKUM KANUN)

HUKUM KANUN MELAKA
(HKM)

• HKM atau undang-undang Melaka – peraturan yang
bertulis untuk melindungi kerajaan, rakyat, dan
negeri Melaka

• Mula digunakan pada zaman pemerintahan Sultan
Muzaffar Syah (1446-1456M) namun hanya ditulis
dan disusun pada zaman pemerintahan Sultan
Mahmud Syah (1489-1511M)

BAHAN BUKTI PENGGUNAAN
BAHASA MELAYU KLASIK
(HUKUM KANUN)

HUKUM KANUN MELAKA
(HKM)

• Dianggap wujud pada 1489M
• Undang-undang tradisional tertua
• Kandungannya – undang-undang jenayah,

muamalat, dan kekeluargaan
• Menggunakan BM Klasik

BAHAN BUKTI PENGGUNAAN
BAHASA MELAYU KLASIK
(HUKUM KANUN)

HUKUM KANUN PAHANG

• Digubal semasa pemerintahan Sultan Abdul
Ghaffar Mahyuddin Shah

• 1592 – 1614M
• Hukum kanun tertua selepas Undang-undang

Melaka
• Kandungan – perubahan dan penambahan, dalam

hal berkaitan Islam
• Raja sebagai khalifah (diperkukuhkan dengan nas

Quran dan hadis

BAHAN BUKTI PENGGUNAAN
BAHASA MELAYU KLASIK
(HUKUM KANUN)

SURAT AWAL

• Catatan Shellaber (1898) ada bbrp pucuk surat
tersimpan di British Muzeum, rhe Bodlein
Library Oxford, dan University Library di Leidin
(ditulis pada abad ke-17

• Ditulis dalam BM, tulisan Jawi

BAHAN BUKTI PENGGUNAAN
BAHASA MELAYU KLASIK
(HUKUM KANUN)

SURAT AWAL

• Surat terawal – surat yang dikirimkan oleh
Raja Tidore, iaitu Sultan Ternate ( Sultan Abu
Hayat kepada raja Portugal )

• 1521 dan 1522 Masihi

SURAT
RAJA
TIDORE

Dianggap penting
kerana surat ini sebagai
bukti awal penggunaan
bahasa Melayu dalam
hubungan antara dua

buah kerajaan

SURAT-SURAT AWAL YANG LAIN

Sir James Lancester (1601)
Surat kebenaran berniaga

Harry Midleton (1603)
Surat kebenaran berdagang

Surat daripada Sultan Acheh kepada
king James 1, England (1612)

Surat daripada Raja Bendahara Paduka
Seri Maharaja Birni kepada Kapitan
Inggeris di Jambi (1852)

NASKHAH SASTERA KLASIK

i) Sejarah Melayu
ii) Misa Melayu
iii) Hikayat Hang Tuah

SEJARAH MELAYU

SEJARAH MELAYU

• Juga dikenal sebagai Sulalatus Salatin
• Ditulis oleh Tun Seri Lanang di Johor

pada 1612
• Disiapkan di Acheh pada tahun 1613 ,

ketika beliau dalam tawanan

SEJARAH MELAYU

• Kandungannya – mengenai keturunan
raja-raja Melayu, adat istiadat, dan
peristiwa bersejarah berkaitan
permulaan, perkembangan dan
kejatuhan kerajaan Melayu Melaka
abad ke-15.

SEJARAH MELAYU

R.O. Winstedt
Sejarah Melayu mengandungi banyak
cerita mitos dan lagenda yang
menyimpang jauh daripada ciri-ciri
sejarah

SEJARAH MELAYU

T. Iskandar, A. Teeuw, dan Mohd Taib
Othman

Sejarah Melayu berpendapat,
selain sebagai dokumen sejarah
Kesultanan melayu Melaka namun
ada kaitan dengan kedatangan Hindu
dan Islam

SEJARAH MELAYU

A.Teeuw
Sejarah Melayu kaya dengan

kebudayaan masyarakat melayu yang
menggambarkan hubungan dalam
kalangan masyarakat, perkembangan
fikiran, dan keadaan ekonomi orang
Melayu.