หลักสูตรวิชาเลือกเสรี อช 03309 รายวิชาเพลงโคราช

1

2

2

รายละเอยี ดคาอธิบายรายวชิ า อช 03309 เพลงโคราช

ระดบั ประถมศึกษา มธั ยมศึกษาตอนต้น และมัธยมศึกษาตอนปลาย

จานวน 4 หน่วยกติ (160 ช่ัวโมง)

มาตรฐานการเรียนรู้ระดบั

มีความรู้ ความเขา้ ใจและเจตคติที่ดีในงานอาชีพ วเิ คราะห์ลกั ษณะงาน ขอบข่ายงานอาชีพในชุมชน
สงั คม ประเทศและ ภูมิภาค 5 ทวีป ไดแ้ ก่ ทวีปเอเซีย ทวีปออสเตรเลีย ทวีปอเมริกา ทวปี ยุโรป และทวีปอฟั
ริกา ที่เหมาะสมกบั ศกั ยภาพ 5 ดา้ น ไดศ้ กั ยภาพของทรัพยากรธรรมชาติในแต่ละพ้ืนที่ ศกั ยภาพของพ้ืนท่ี
ตามลกั ษณะภูมิอากาศ ศกั ยภาพของภูมิประเทศและทาํ เลที่ต้งั ของแต่ละพ้ืนท่ี ศกั ยภาพของศิลปะวฒั นธรรม
ประเพณีและวิถีชีวิตของแต่ละพ้ืนท่ี ศกั ยภาพของทรัพยากรมนุษยใ์ นแต่ละพ้ืนท่ี เพ่ือการเขา้ สู่อาชีพเพลง
โคราช

ศึกษาและฝึ กทกั ษะ

ภูมิหลังประวตั ิความเป็ นมาภาษาถิ่นโคราช เพลงโคราช และทกั ษะการร้องเพลงโคราช เพื่อให้
ผเู้ รียนมีความรู้ ความเขา้ ใจเก่ียวกบั ภาษาถ่ินโคราช เพลงโคราช และทกั ษะการร้องเพลงโคราช สามารถฝึ ก
ปฏิบตั ิการพูดภาษาโคราช การร้องเพลงโคราช และการฝึ กท่ารําเพลงโคราช สร้างสรรค์ และเกิดความ
ตระหนัก เห็นความสําคญั และประโยชน์ของงอบไทย รวมท้งั อนุรักษ์เพลงโคราชให้อยู่ในอาํ เภอเมือง
นครราชสีมา และเป็นเอกลกั ษณ์ของจงั หวดั นครราชสีมา

การจดั ประสบการณ์การเรียนรู้

ศึกษาคน้ ควา้ ดว้ ยตนเองจากแหล่งเรียนรู้ และสัมภาษณ์ภูมิปัญญาทอ้ งถิ่น แลว้ นาํ ขอ้ มูลมาพบกลุ่ม
อภิปราย แลกเปลี่ยนเรียนรู้ วิเคราะห์และสรุปการเรียนรู้ท่ีได้บนั ทึกลงในเอกสารการเรียนรู้ด้วยตนเอง
(กรต.) สาธิตและฝึ กปฏิบตั ิการพูดภาษาโคราช การร้องเพลงโคราช และการฝึ กท่ารําเพลงโคราช
สร้างสรรคก์ บั ภูมิปัญญาทอ้ งถิ่น หลงั จากน้นั ฝึ กปฏิบตั ิต่อเน่ืองสร้างสรรคต์ ่อที่บา้ นดว้ ยตนเองหรือที่แหล่ง
เรียนรู้จนสามารถพดู ภาษาโคราช การร้องเพลงโคราช และการฝึกท่าราํ เพลงโคราชท่ีสร้างสรรคไ์ ด้

3

การวดั และประเมนิ ผล

ประเมินความกา้ วหน้าด้วยวิธีการสังเกต ซักถาม ตอบคาํ ถาม ตรวจเอกสารการเรียนรู้ดว้ ยตนเอง

(กรต.) ตรวจแบบฝึ กปฏิบตั ิที่นกั ศึกษาทาํ ได้ และประเมินผลรวมดว้ ยการให้ตอบแบบทดสอบวดั ความรู้

ตอบแบบสอบถามวดั ทักษะการพูดภาษาโคราช การร้องเพลงโคราช และการฝึ กท่ารําเพลงโคราช

สร้างสรรคก์ บั ภูมิปัญญาทอ้ งถ่ิน

ท่ี หวั เร่ือง ตัวชี้วดั เนื้อหา จานวนช่ัวโมง

1. ภาษาโคราช 1.บอกความหมายของภาษา 1.ความหมายของภาษาโคราช 40

โคราชได้

2.บอกประวตั ิความเป็นมา 2.ประวตั ิความเป็นมาของเภาษา

ของภาษาโคราชได้ โคราช

3.อธิบายและตระหนกั เห็น 3ความสาํ คญั ของภาษาโคราช

คุณคา่ ความสาํ คญั ของภาษา 4.ฝึกพดู และออกสาํ เนียงโคราช

โคราช

2. เพลงโคราช 1.บอกความหมายของเพลง 1.ความหมายของเพลงโคราชและ 40
โคราชไดแ้ ละหมอเพลง หมอเพลงโคราช
โคราชได้
2.บอกประวตั ิความเป็นมา 2.ประวตั ิความเป็นมาของเพลง
ของเพลงโคราชได้ โคราช
3.อธิบายและตระหนกั เห็น 3ความสาํ คญั ของเพลงโคราช
คุณค่าความสาํ คญั ของเพลง
โคราช 4.แหล่งเรียนรู้และภูมิปัญญาทอ้ งถ่ิน
4.ระบุแหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญา ของเพลงโคราช
ทอ้ งถิ่นและเพลงโคราชได้

5.วเิ คราะห์ความเป็นไปไดใ้ น 5.ความเป็นไปไดใ้ นการเขา้ สู่อาชีพ

การเขา้ สู่อาชีพเพลงโคราชได้ เพลงโคราช

5.1การลงทุน

5.2การตลาด

6.สามารถตดั สินใจประกอบ 6.การตดั สินใจประกอบอาชีพเพลง

อาชีพเพลงโคราชได้ โคราช

6.1 ศกั ยภาพของ

4

ท่ี หวั เรื่อง ตวั ชี้วดั เนื้อหา จานวนชั่วโมง

ทรัพยากรธรรมชาติ

6.2 ศกั ยภาพของพ้ืนท่ีตามลกั ษณะ

ภูมิอากาศ

6.3 ศกั ยภาพของภูมิประเทศและ

ทาํ เลที่ต้งั

6.4 ศกั ยภาพของศิลปวฒั นธรรม

ประเพณีและวธิ ีชีวติ

6.5ศกั ยภาพของทรัพยากรมนุษย์

3. ทกั ษะการร้อง 1.อธิบายการยกครู ไหวค้ รู 1.ความรู้พืน้ ฐานในการร้องเพลง 80

เพลงโคราช การแต่งกาย อุปกรณ์ โคราช

ประกอบการร้องเพลง เวที 1.1 การยกครูและการไหวค้ รู

เพลงโคราช ทา่ ราํ ภาษา 1.2 การแตง่ กาย

โคราชได้ 1.3 อุปกรณ์ประกอบการร้องเพลง

1.4 เวทีเพลงโคราช

1.5 ทา่ รํา

1.6 ภาษาโคราช

2.สามารถฝึกการยกครูการ 2. การฝึ กและข้ันตอนการร้องเพลง

ไหวค้ รู การฝึกเขียนกลอน โคราช

เพลงโคราช การฝึกร้องเพลง 2.1 การฝึกยกครูและการไหวค้ รู

โคราช การฝึกทา่ รําเพลง 2.2 การเขียนกลอนโคราช

โคราชและข้นั ตอนการร้อง 2.3 การฝึกร้องเพลงโคราช

เพลงโคราชได้ 2.4 การฝึกทา่ รําเพลงโคราช

3. สามารถอนุรักษเ์ พลง 2.5 ข้นั ตอนการร้องเพลงโคราช
โคราชได้ 3. ข้ันการอนุรักษ์เพลงโคราช
3.1 ระดบั บุคคล

3.2 ระดบั ครอบครัว

3.3 ระดบั ชุมชน

โครงสรา้ งหลกั สตู รวิชา อช 03309 เพลงโคราช
ระดับประถมศกึ ษา มธั ยมศึกษาตอนตน้ และมัธยมศกึ ษาตอนปลาย

5

สาระสาคัญ

เพลงโคราชเป็ นวฒั นธรรมของคนโคราช ท่ีมีภาษาผสมผสานมีลกั ษณ์ก่ึงภาษากลางและภาษาอีสาน
มีเอกลกั ษณ์เฉพาะตวั นิยมร้องเล่นในงานประเพณีต่างๆหรือใชใ้ นวถิ ีชีวติ เช่น ร้องเก้ียวสาว ร้องไหวค้ รู
บูชาครู หรือร้องในการแกบ้ นอธิษฐานถึงความเช่ือของบุคคล หนงั สืออา่ นประกอบรายวชิ าเลือกเสรีเรื่อง
เพลงโคราช เพอื่ ใหผ้ ูเ้ รียนมีความรู้ ความเขา้ ใจในวฒั นธรรม ประเพณีของชุมชนทอ้ งถิ่น เห็นความสาํ คญั
ของเพลงโคราช และอนุรักษภ์ าษาโคราชใหอ้ ยคู่ ู่กบั สงั คมโคราชตอ่ ไป

ผลการเรียนทคี่ าดหวงั

1 มีความรู้ ความเขา้ ใจภูมิหลงั ประวตั ิความเป็ นมาของภาษาถิ่นโคราช เพลงโคราช และฝึก
ทกั ษะร้องเพลงโคราช

2. เป็นทางเลือกประกอบการตดั สินใจท่ีจะประกอบอาชีพเพลงโคราช
2 ตระหนกั ถึงความสาํ คญั ของวฒั นธรรมในชุมชนทอ้ งถิ่นและภาษาโคราช มีคา่ นิยมท่ีพ่งึ
ประสงคข์ องสาํ คญั ชุมชนมาประพฤติปฏิบตั ิจนเป็นนิสยั

ข่ายขอบเนื้อหา

1. ภูมิหลงั ประวตั ิความเป็ นมาของภาษาถิ่นโคราช
2.เพลงโคราช

3.ทกั ษะการร้องเพลงโคราช

การจดั ประสบการณ์การเรียนรู้

1. บรรยาย

6

2. ศึกษาคน้ ควา้ ดว้ ยตนเองจากเอกสาร คอมพิวเตอร์ช่วยสอน CAI อินเทอร์เน็ต และแหล่ง
เรียนรู้ในชุมชน

3. สมั ภาษณ์ภูมิปัญญา
4. พบกลุ่ม อภิปรายแลกเปล่ียนเรียนรู้
5. สาธิตและฝึกปฏิบตั ิ ณ แหล่งเรียนรู้ในชุมชน
6. ฝึกปฏิบตั ิดว้ ยตนเองจนเกิดความชาํ นาญท่ีบา้ นหรือ ณ แหล่งเรียนรู้
7. ฝึกเขียนและตรวจสอบความเป็นไปไดข้ องกลอนเพลงโคราช
8. สรุปและนาํ เสนอเพลงโคราชท่ีผเู้ รียนไปฝึกปฏิบตั ิในช่องทางการสื่อสารต่างๆ

สื่อและแหล่งเรียนรู้

1. สื่อเอกสาร
1.1. หนงั สือ โคราชของเรา ผแู้ ต่ง ฯพณฯ สุวจั น์ ลิปตพลั ลภ ปี ที่พมิ พ์ 2542

โรงพิมพ์ บริษทั มงั กรการพิมพ์ (1994)จาํ กดั
1.2. หนงั สือ เพลงโคราช : การศึกษาในเชิงวเิ คราะห์และวจิ ารณ์ ผแู้ ตง่ ถาวร สุบงกช

และคณะปี ที่พมิ พ์ 2536 โรงพมิ พ์ บริษทั ที.พ.ี พริ้นท์ จาํ กดั
2. สื่ออิเลคทรอนิกส์
2.1 CD เรื่อง เพลงโคราช
2.2 CD เร่ือง ประวตั ิความเป็นมาของเพลงโคราช
3. ส่ือภูมิปัญญา
3.1 นายกาํ ปั่น บา้ นแทน่ บา้ นเลขที่ 334 จิระ ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง จงั หวดั

นครราชสีมา โทร 044- 264467
3.2 นางกาเหวา่ บา้ นแทน่ บา้ นเลขที่ 334 จิระ ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง จงั หวดั

นครราชสีมา โทร 044- 264467
3.3 นายใหญ่ วเิ ศษพลกรัง บา้ นเลขที่ 1235 ชุมชนวดั ทุง่ สวา่ ง-ศาลาลอย ตาํ บล ในเมือง

อาํ เภอ เมือง จงั หวดั นครราชสีมา โทร 081 – 5473 – 409
3.4 นางเลก็ หวงั ตรงกลาง บา้ นเลขท่ี 1234 ชุมชนหนา้ ยา่ โม ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง

จงั หวดั นครราชสีมา โทร 081 – 5473 – 409
3.5 นายชอบ หวงั ร่วมกลาง บา้ นเลขที่ 1236 หมู่บา้ นวรการ ตาํ บล หวั ทะเล อาํ เภอ เมือง

จงั หวดั นครราชสีมา โทร 081 – 5473 – 409
4. สื่อแหล่งเรียนรู้ในชุมชน

7

4.1 ชุมชนวดั หวั สะพาน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา
4.2 ลานอนุสาวรียค์ ุณยา่ โมตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา
4.3 ชุมชนวดั ศาลาลอย ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา
4.4 สมาคมเพลงโคราช ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา

การเทยี บโอน

ผเู้ รียนที่มีความรู้และประสบการณ์ที่เกี่ยวขอ้ งกบั การประกอบอาชีพเพลงโคราชสามารถนาํ มาเทียบโอน
ผลการเรียนรู้กบั หลกั สูตรรายวชิ า อช 03309 เพลงโคราช จาํ นวน 4 หน่วยกิต ในหลกั สูตรการศึกษานอก
ระบบระดบั การศึกษาข้นั พ้ืนฐาน พทุ ธศกั ราช 2551(ฉบบั ปรับปรุง พ.ศ.2554) ท่ีศูนยก์ ารศึกษานอกระบบ
และการศึกษาตามอธั ยาศยั อาํ เภอเมืองนครราชสีมารับผดิ ชอบจดั การศึกษาได้

การวดั และประเมนิ ผล

1. ประเมินความกา้ วหนา้ จาํ นวน 60 คะแนน ไดแ้ ก่
1.1 สังเกต
1.2 ซกั ถาม ตอบคาํ ถาม
1.3 ตรวจเอกสารการเรียนรู้ดว้ ยตนเอง (กรต.) จาํ นวน 20 คะแนน
1.4 ตรวจการฝึกพดู ภาษาโคราช ท่ีนกั ศึกษาทาํ ได้ จาํ นวน 10 คะแนน
1.5 ตรวจการฝึกร้องและทา่ รําเพลงโคราช จาํ นวน 20 คะแนน
1.6 ตรวจแบบทดสอบกลางภาค จาํ นวน 10 คะแนน
1.7 มีเจตคติหรือคุณลกั ษณะอนั พึงประสงคผ์ า่ นเกณฑอ์ ยใู่ นระดบั ดีพอใชข้ ้ึนไป

2. ประเมินผลรวม จาํ นวน 40 คะแนน ไดแ้ ก่
2.1 ตรวจแบบทดสอบวดั ความรู้ จาํ นวน 40 คะแนน

3. นาํ คะแนนท่ีไดจ้ ากขอ้ 1 และขอ้ 2 รวมกนั จาํ นวน 100 คะแนน มาแปลความหมายของคะแนนท่ี
ไดอ้ อกเป็ น 8 ระดบั ดงั น้ี

ไดค้ ะแนนร้อยละ 80-100 ใหร้ ะดบั 4 หมายถึง ดีเยย่ี ม
ไดค้ ะแนนร้อยละ 75-79 ใหร้ ะดบั 3.5 หมายถึง ดีมาก
ไดค้ ะแนนร้อยละ 70-74 ใหร้ ะดบั 3 หมายถึง ดี
ไดค้ ะแนนร้อยละ 65-69 ใหร้ ะดบั 2.5 หมายถึง คอ่ นขา้ งดี
ไดค้ ะแนนร้อยละ 60-64 ใหร้ ะดบั 2 หมายถึง ปานกลาง
ไดค้ ะแนนร้อยละ 55-59 ใหร้ ะดบั 1.5 หมายถึง พอใช้
ไดค้ ะแนนร้อยละ 50-54 ใหร้ ะดบั 1 หมายถึง ผา่ นเกณฑข์ ้นั ต่าํ ที่กาํ หนด
ไดค้ ะแนนร้อยละ 0-49 ใหร้ ะดบั 0 หมายถึง ต่าํ กวา่ เกณฑข์ ้นั ต่าํ ท่ีกาํ หนด

8

4. ผลการตรวจใหค้ ะแนนขอ้ 2.2 และ 2.3 ใหค้ รูผสู้ อนนาํ มาเป็ นขอ้ มูลในการปรับปรุงและพฒั นา
หลกั สูตร รวมถึงการจดั การเรียนรู้ของครูผสู้ อนในภาคเรียนตอ่ ไป

การจบหลกั สูตร

ผเู้ รียนท่ีผา่ นเกณฑก์ ารวดั และประเมินผลในขอ้ 1-7 จะเป็นผทู้ ี่จบหลกั สูตรอาชีพเพลงโคราช

เอกสารหลกั ฐานการศึกษา

ผเู้ รียนที่ผา่ นเกณฑ์การวดั และประเมินผลในขอ้ 1-7 นอกจากจะจบหลกั สูตเพลงโคราชแลว้ ยงั
ได้รับใบประกาศนียบัตรท่ีออกโดยศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอาํ เภอเมือง
นครราชสีมาเก็บไวเ้ ป็ นหลกั ฐานการศึกษา ซ่ึงสามารถนาํ มาเทียบโอนความรู้และประสบการณ์ ในรายวชิ า
อช.03309 เพลงโคราช จาํ นวน 4 หน่วยกิตไดเ้ ม่ือตอ้ งการศึกษานอกระบบระดบั การศึกษาข้นั พ้ืนฐานท่ีศูนย์
การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศยั อาํ เภอเมืองนครราชสีมารับผดิ ชอบได้

การบริหารหลกั สูตร

การบริหารหลกั สูตรการประกอบอาชีพเพลงโคราช ผูอ้ าํ นวยการศูนยก์ ารศึกษานอกระบบและ
การศึกษาตามอธั ยาศยั อาํ เภอเมืองนครราชสีมา มีแนวทางการบริหารหลกั สูตรดงั น้ี

1. การวางแผน เพือ่ จดั ทาํ หลกั สูตรการประกอบอาชีพเพลงโคราช ดว้ ยการ
สาํ รวจความตอ้ งการของผเู้ รียนกลุ่มเป้าหมายและชุมชน นาํ ขอ้ มูลที่ไดม้ าจดั ทาํ หลกั สูตรการประกอบอาชีพ
เพลงโคราชหลงั จากน้นั นาํ หลกั สูตรที่ได้ตรวจสอบคุณภาพหลกั สูตรโดยผูเ้ ชี่ยวชาญและภูมิปัญญาก่อน
นาํ ไปใช้ ปรับปรุงหลกั สูตรใหม้ ีความสมบูรณ์

2. การใช้หลกั สูตร ผอู้ าํ นวยการศูนยก์ ารศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศยั อาํ เภอ
เมืองนครราชสีมา นาํ หลกั สูตรการประกอบอาชีพเพลงโคราชส่งให้คณะกรรมการสถานศึกษาให้ความ
เห็นชอบก่อนหลงั จากน้นั จึงออกประกาศใชห้ ลกั สูตร ดว้ ยการประชาสัมพนั ธ์หลกั สูตร เปิ ดรับสมคั รผเู้ รียน
พฒั นาบุคลากรท่ีเก่ียวขอ้ งในการใชห้ ลกั สูตรหรือสอนหรือฝึ กอบรมให้มีความรู้ ความเขา้ ใจมีความพร้อม
ก่อนสอน จดั เตรียมเอกสารคู่มือ แผนการฝึ กอบรม วสั ดุอุปกรณ์ สถานท่ี ตลอดประสานภูมิปัญญา สถาน
ประกอบการ ให้เป็ นวิทยากรและแหล่งเรียนรู้ดาํ เนินการอบรมตามหลกั สูตร จนครบ 200 ช่ัวโมง โดย
ผบู้ ริหารผอู้ าํ นวยการศูนยก์ ารศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศยั อาํ เภอเมืองนครราชสีมา ไดจ้ ดั สรร
งบประมาณและทรัพยากรท่ีเกี่ยวขอ้ งสนบั สนุนอยา่ งต่อเน่ืองและจดั เตรียมเอกสารการจดั และประเมินผล
ต่อจากน้นั จึงใหผ้ ทู้ ี่เก่ียวขอ้ ง

3. การตรวจสอบติดตาม ผอู้ าํ นวยการศูนยก์ ารศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศยั
อาํ เภอเมืองนครราชสีมามานิเทศติดตามการอบรมหลกั สูตรอยา่ งนอ้ ย 2 คร้ังตลอดหลกั สูตร

9

4. การปรับปรุงและพัฒนาหลักสูตร ผูอ้ าํ นวยการศูนยก์ ารศึกษานอกระบบและการศึกษาตาม
อธั ยาศยั อาํ เภอเมืองนครราชสีมา นาํ ขอ้ มูลที่ไดจ้ ากขอ้ 3 มาปรับปรุงหลกั สูตรและพฒั นาหลกั สูตรให้มี
ความสมบูรณ์ตอบสนองความตอ้ งการผเู้ รียนกลุ่มเป้าหมายท่ีตอ้ งการมีงานทาํ มีรายไดท้ ่ีมนั่ คงและมีคุณภาพ
ชีวติ ที่ดีข้ึน

หวั เร่ืองท่ี 1
ภูมิหลงั ประวตั คิ วามเป็ นมาของภาษาถน่ิ โคราช

จานวน 40 ช่ัวโมง

10

สาระสาคญั

ภาษาถิ่นอีสานที่โคราชมีสาํ เนียงแตกต่างจากภาษาอีสานในจงั หวดั อ่ืนๆอยา่ งเห็นไดช้ ดั
เจา้ ของภาษาในจงั หวดั อื่นๆไมย่ อมรับวา่ เป็ นภาษาอีสานและคนโคราชพดู ไม่เรียกวา่ “เวา้ ลาว” แต่เรียกวา่
“พดู โคราช”ภาษาไทยสาเนียงโคราช เป็นภาษาไทยกลุ่มหน่ึงที่ใชพ้ ดู กนั ในจงั หวดั นครราชสีมาและจงั หวดั
ใกลเ้ คียง เป็นภาษาท่ีใกลเ้ คียงกบั ภาษาไทยกลาง ท่ีออกสาํ เนียงเหน่อ และมีคาํ ศพั ทร์ ่วมกบั ภาษาไทยกลาง
และรับคาํ มาใชจ้ ากภาษาไทยถ่ินอีสาน ภาษาลาว และภาษาเขมร

ตัวชี้วดั

1. ผเู้ รียนมีความรู้เขา้ ใจภูมิหลงั ประวตั ิความเป็ นมาของภาษาถ่ินโคราชจงั หวดั นครราชสีมา
2. ตระหนกั ถึงความสาํ คญั ของภูมิหลงั ประวตั ิความเป็ นมาของภาษาถิ่นโคราชจงั หวดั นครราชสีมา

ขอบข่ายเนื้อหา

1. ความเป็นมา ไทโคราช
2. ภาษาโคราช
3 สาํ เนียงโคราช

@@@@@@@@@@@@@@@@

11

เรื่องภูมิหลงั ประวตั คิ วามเป็ นมาของภาษาถน่ิ โคราช

ความเป็ นมา
จงั หวดั นครราชสีมาเป็นจงั หวดั ที่มีกลุ่มชาติพนั ธุ์หลากหลายแต่ไทยโคราชเป็ นกลุ่มชาติพนั ธุ์กลุ่ม

ใหญท่ ี่มีวฒั นธรรมโคราชไดแ้ ก่ มีเพลงพ้นื บา้ นท่ีเรียกวา่ "เพลงโคราช" ใชด้ นตรีพ้นื บา้ น คือ มโหรีโคราช
และที่เป็นเอกลกั ษณ์สาํ คญั คือใชภ้ าษาโคราชในชีวติ ประจาํ วนั ไมม่ ีหลกั ฐานบง่ บอกวา่ กลุ่มชาติพนั ธุ์โคราช
มาจากท่ีใดแต่มีหลกั ฐานทางโบราณคดีเก่ียวกบั ชุมชนโบราณบริเวณจงั หวดั นครราชสีมาจาํ นวนมากซ่ึงกลุ่ม
ชาติ-พนั ธุ์น้ีนอกจากจะอยทู่ ี่จงั หวดั นครราชสีมาแลว้ ยงั มีอยใู่ นจงั หวดั บุรีรัมยช์ ยั ภูมิ และบางส่วนของจงั หวดั
ลพบุรีบางคร้ังอาจเรียกกลุ่มชาติพนั ธุ์น้ีวา่ ไทยเบงิ้ หรือ ไทโคราช

ไทโคราช

ชาวโคราชจดั อยใู่ นกลุ่มชาติพนั ธุ์กลุ่มตระกลู ภาษาไต-กะได สาขาไตพบวา่ มีการต้งั ถ่ินฐานในเขต
จงั หวดั นครราชสีมาต้งั แตส่ มยั ก่อนประวตั ิศาสตร์ สมยั ทวารวดีจนถึงสมยั อยธุ ยาและรัตนโกสินทร์ก็ไดร้ ับ
อิทธิพลวฒั นธรรมไทยภาคกลางเป็นสาํ คญั และยงั ไดร้ ับวฒั นธรรมเขมรและวฒั นธรรมไทยลาวเขา้ มา
ผสมผสานอีกดว้ ยทาํ ใหก้ ลุ่มชาติพนั ธุ์ ไทโคราชมีเอกลกั ษณ์เฉพาะ ท้งั ภาษาพูด อาหาร รวมท้งั การละเล่น
โดยเฉพาะเพลงโคราช ชาวไทโคราชต้งั ถิ่นฐานกระจายอยตู่ ามจงั หวดั ตา่ ง ๆ เช่น อาํ เภอปักธงชยั อาํ เภอหว้ ย
แถลง อาํ เภอครบุรี อาํ เภอหนองบุนนาก อาํ เภอด่านขุนทด ในจงั หวดั บุรีรัมย์ เช่นที่อาํ เภอนางรอง อาํ เภอ
ละหานทราย อาํ เภอหนองก่ี อาํ เภอเมือง อาํ เภอลาํ ปลายมาศ และจงั หวดั ชยั ภูมิ ในเขตอาํ เภอจตุรัส อาํ เภอ
บาํ เหน็จณรงค์

ต้นกาเนิด

เช่ือกนั วา่ บรรพบุรุษของชาวไทโคราชอพยพมาจากอยธุ ยา และแถบจงั หวดั ชายทะเลตะวนั ออก
ไดแ้ ก่ จนั ทบุรีระยองนครนายก เป็นตน้ เขา้ มาในบริเวณจงั หวดั นครราชสีมาและพ้นื ท่ีใกลเ้ คียง และไดผ้ สม
กลมกลืนกบั กลุ่มคนพ้นื เมืองเดิม ซ่ึงสนั นิษฐานวา่ น่าจะเป็ น ไท-เสียม หรือไทสยามลุ่มน้าํ มูล เกิดเป็น
วฒั นธรรมไทโคราช เรียกตนเองวา่ ไทโคราช ไทเบิง้ หรือ ไทเดิ้ง

ตอ่ มาไดม้ ีการติดตอ่ คา้ ขายกบั ชาวลาว ชาวไทยอีสานและชาวเขมร และมีการอพยพยา้ ยถ่ินฐานของ
ชาวลาว ชาวไทยอีสานและชาวเขมรเขา้ มาทีหลงั ทาํ ใหเ้ กิดการววิ ฒั นาการของภาษา โดนมีการยมื คาํ ไทย
อีสาน และคาํ เขมรปะปนเขา้ มาใช้ เกิดเป็นคาํ ไทโคราช ซ่ึงแตกตา่ งจากภาษาไทยถิ่นอิสานโดยทว่ั ไป เพราะ
ยงั คงรักษารากศพั ทเ์ ดิมไวค้ ือภาษาไทยถ่ินกลางนนั่ เอง

12

ภาษาไทยสาเนียงโคราช เป็นภาษาไทยกลุ่มหน่ึงที่ใชพ้ ูดกนั ในจงั หวดั นครราชสีมา และจงั หวดั
ใกลเ้ คียง เป็นภาษาที่ใกลเ้ คียงกบั ภาษาไทยกลาง ท่ีออกสาํ เนียงเหน่อ และมีคาํ ศพั ทร์ ่วมกบั ภาษาไทยกลาง
และรับคาํ มาใชจ้ ากภาษาไทยถิ่นอีสาน ภาษาลาว และภาษาเขมร

ลกั ษณะทางสัทศาสตร์

ภาษาไทยสาํ เนียงโคราช เป็ นภาษาไทยถ่ินกลาง คาํ ศพั ทท์ ว่ั ไปตรงกบั ภาษาไทยถ่ินกลาง มีสาํ เนียง
คอ่ นขา้ งเหน่อและหว้ นส้ันแบบภาคกลาง แตม่ ีการผนั คาํ ต่าํ -สูงท่ีเป็นเอกลกั ษณ์ของตนเองที่แตกตา่ งจาก
ภาษาไทยถ่ินกลางบา้ ง โดยมกั ใชเ้ สียงวรรณยกุ ตเ์ อก (เสียงต่าํ ) แทนเสียงวรรณยกุ ตโ์ ท (เสียงสูง) เช่น "โม่"
แทน "โม"้ หรือ "เสื่อ" แทน "เส้ือ" เป็นตน้ นอกจากน้ียงั ยืมคาํ ในภาษาไทยถิ่นอีสานมาใชป้ ะปนกนั ดว้ ย
เลก็ นอ้ ย
และเม่ือพดู จบประโยคจะลงทา้ ยดว้ ยคาํ วา่ "เบิ้ง, เหว๋ย, ดอ๊ ก"

วถิ ชี ีวติ และภาษา
กลุ่มชาติพนั ธุ์โคราชมีวถิ ีชีวติ แบบเรียบง่ายเหมือนชาวชนบททว่ั ไปคืออยบู่ า้ นใตถ้ ุนสูงแบบบา้ น

โคราชซ่ึงเป็ นเรือนสามระดบั ใกล้ ๆบา้ นปลูกพืชผกั สวนครัวซ่ึงอาจมีท้งั อาหารและยาใชผ้ า้ นุ่งโจงกระเบน
ซ่ึงเป็นผา้ ไหมเรียกวา่ ไหมหางกระรอกซ่ึงเป็นผา้ ทอที่เส้นพุง่ เป็นไหมควบสองเส้นทาํ ใหท้ อแลว้ เกิดเป็นลูก
ลายเหมือนหางกระรอกและวฒั นธรรมท่ีสาํ คญั คือภาษาโคราช ซ่ึงมีวงศพั ท์ เสียงและสาํ นวนของตวั เอง
เช่น จ่น แปลวา่ ไม่วา่ งเลย เช่น วนั น้ีจ่นมาก

จ้ืน แปลวา่ จืดชืด หรือ เซ็ง เช่น ส้มตาํ น้ีจ้ืนแลว้
เซาะเยาะแปลวา่ ผอมโซไมม่ ีเร่ียวแรง
นอกจากน้ีอาจเพ้ยี นเสียงวรรณยกุ ตค์ าํ ในภาษาไทยกลางไดแ้ ก่
เพ้ียนเสียงเอกเป็ นเสียงตรี เช่น กดั เป็นกดั๊ ดดั เป็ น ดดั๊
เพ้ียนเสียงสามญั เป็นเสียงจตั วาเช่น ปลา เป็น ปล๋า กา เป็ นก๋า
เกี่ยวกบั สาํ นวนภาษาโคราชมีสาํ นวนมากมายที่ใชใ้ นชีวติ ประจาํ วนั เช่น คาํ เรียกขวญั ดงั ตวั อยา่ ง
เล็กนอ้ ยดงั น้ี
"ขวญั อีนางเอยมา......กู๊...ขอให่มาเขา่ โครงอยา่ ไดห้ ลาบขอให่มาเขา่ คราบอยา่ ไดถ้ อยสิบปี อยา่ ไปอ่ืน
หมื่นปี อยา่ ไปไกลขอให่มาอยซู่ ุมพอ่ ซุมแม่ ซุมพี่ซุมน่องให่มาอยเู่ รือนใหญห่ กกะไดสูง..."
หมายความวา่ ขวญั ลูกเอยจงมาเถิดขอใหม้ าอยกู่ บั ร่างกายสิบปี หม่ืนปี อยา่ ไดไ้ ปไหนขอใหอ้ ยกู่ บั พอ่
แม่พ่นี อ้ งบนเรือนหลงั ใหญบ่ นั ไดสูง

13

การกระจายตวั
เป็นภาษาท่ีใชม้ ากในจงั หวดั นครราชสีมาเกือบทุกอาํ เภอ ยกเวน้ บางอาํ เภอท่ีมีชาวไทยอีสานอยเู่ ป็ น

จาํ นวนมากกวา่ เช่น อาํ เภอบวั ใหญ่อาํ เภอสูงเนินอาํ เภอปักธงชยั เป็นตนั นอกจากน้ีพบวา่ มีการใชภ้ าษาไทย
สาํ เนียงโคราชในประชากรบางส่วนของจงั หวดั สระบุรีจงั หวดั ลพบุรีจงั หวดั เพชรบูรณ์จงั หวดั ชยั ภูมิจงั หวดั
บุรีรัมยจ์ งั หวดั สระแกว้ อีกดว้ ย
การปรับปรนในสังคมปัจจุบัน

ปัจจุบนั กลุ่มชาติพนั ธุ์โคราชมีความภาคภูมิใจในความเป็ นคนโคราชร่วมกนั สร้างสรรคส์ งั คม รักษา
และสืบทอดวฒั นธรรมโคราช

“””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””

14

ภาษาโคราช

ภาษาโคราช เป็นวฒั นธรรมทอ้ งถ่ินสาขาหน่ึงของชาวโคราช ซ่ึงมีลกั ษณะประสมประสานระหวา่ งภาษา
อีสานและภาษาไทยกลาง แต่อยา่ งไรก็ตามภาษาโคราชก็มีลกั ษณะเฉพาะตวั เก่ียวกบั ศพั ท์ สาํ เนียง และ
สาํ นวนดงั จะกล่าวถึงต่อไปน้ี

๑ คาศัพท์

คาํ ศพั ทภ์ าษาโคราชที่ไมซ่ ้าํ กบั ภาษาไทยกลางเม่ือเรียงจากอกั ษร ก. ถึง ฮ. แลว้ พบวา่ มีจาํ นวนมากมาย
ถาวร สุบงกช ไดร้ วบรวมไวม้ ีถึง ๑,๐๖๕ คาํ ส่วนใหญ่เป็นคาํ ศพั ทท์ ี่ใชท้ าํ หนา้ ท่ีเป็นคาํ นาม คาํ กริยา และ

คาํ วเิ ศษณ์ ยกตวั อยา่ งโดยสังเขปดงั น้ี

คานามเช่น กาํ ดน้ แปลวา่ ทา้ ยทอย

กาํ เปื อก แปลวา่ ฟองของน้าํ โสโครก

กะด๊ึบ แปลวา่ ผลไมห้ รือผกั ที่ยงั เป็นลูกออ่ น ๆ อยู่

ขี่สีก แปลวา่ น้าํ คราํ

เขา่ เปี ยก แปลวา่ ขา้ วตม้

น่ามตบ๊ั แปลวา่ ไส้กรอก

ชก่ั ชา แปลวา่ ชกั คะเยอ่

คากริยา เช่น จน่ แปลวา่ ยงุ่ มาก, ประดงั เขา้ มา

แกง้ กน้ แปลวา่ เช็ดกน้ , ไมแ่ กง้ กน้ คือ ไมเ้ ช็ดกน้

ขะโม่ม แปลวา่ กินคาํ ใหญ่ ๆ อยา่ งรวดเร็ว

กะจอ้ บ แปลวา่ นงั่ หรือยนื เป็นวงชิดๆ กนั ศีรษะโนม้ เขา้ หากนั

พดู เดิ๋ม แปลวา่ นินทา

โหง่ย แปลวา่ คอ่ ย ๆ ลม้ ลง

15

คาวเิ ศษณ์ เช่น กืก แปลวา่ เป็นใบ้ เช่น คนกืก เรียกการเล่นต่ีชนิดหน่ึงท่ีไมอ่ อกเสียงวา่ ต่ีกืก
กะจอ้ น แปลวา่ เลก็ แคระเช่น มา้ กะจอ้ นคือมา้ แคระ
กะตะ๊ กะเติ้ง แปลวา่ เป็นนิดหน่อย
กะร่ะกะราย แปลวา่ มีไมม่ ากนกั มกั ใชก้ บั พืชผกั ผลไม้ เช่น "หวา่ ตน้ นี่ซุกพอกะร่ะกะราย"

แปลวา่ หวา้ ตน้ น้ีสุกเพียงนิดหน่อย
รุระ แปลวา่ ส่ิงก่อสร้างที่ดูเก่าโทรม จวนพงั
รุ่ร่ะ แปลวา่ ฝนเมด็ ใหญ่ตกห่าง ๆ และรวดเร็วแลว้ หายไป

คาวเิ ศษณ์ภาษาโคราช จะมีใชเ้ ป็นจาํ นวนมาก ท้งั ขยายนามและขยายกริยา แตส่ ่วนใหญ่มกั ขยายกริยา เช่น
แผลเจอ้ ะเวอ่ ะ แปลวา่ เป็นบาดแผลที่ใหญ่มาก
ปากกะโผง่ แปลวา่ เป็นคนที่รักษาความลบั ไม่ได้
หน่าระซ่อง แปลวา่ มากมาย หนา้ สลอน
ฝนละลึม แปลวา่ ฝนตกปรอย ๆ
งอโล่งโง่ง งอล่องง่อง แปลวา่ ของท่ียาวแลว้ โคง้ งอถา้ เป็นของใหญใ่ ช้ โล่งโง่ง ถา้ เป็นของเลก็ ใช้

ล่องง่อง ส่วนล่างง่าง มกั ใชก้ บั ผหู้ ญิง เช่น เพลงโคราชบทหน่ึงวา่ "ทาํ หุนหนั ๆ วงิ่ ข้ึนบนหอ ฉวยได้
ไมส่ มอหมายจิโมน สมองเห็นเมียเปิ ดอก๊ ล่างง่าง เลยรีบ วางตะบ๋อง"

คาศัพท์ภาษาโคราชมี ๒ ลกั ษณะคือ คาํ ศพั ทท์ ่ีใชร้ ่วมกบั ภาษาไทยกลาง กบั คาํ ศพั ทเ์ ฉพาะของภาษาโคราช
คาํ ศพั ทท์ ี่ใชร้ ่วมกบั ภาษาไทยกลาง มกั เพ้ยี นเสียงวรรณยกุ ตแ์ บบภาษาโคราช เช่น

คาํ อกั ษรต่าํ เสียงตรี จะเพ้ยี นเป็นเสียงโท เช่น
มา้ เป็น ม่า
ชา้ เป็น ช่า
เชา้ เป็น เช่า

16

คาํ อกั ษรสูง อกั ษรกลาง คาํ ตายเสียงส้ันเอกจะเพ้ยี นเป็นเสียงตรี เช่น
สด เป็น ซด
ขด เป็น คด
จด เป็น จด๊
ฯลฯ

นอกจากน้ีคาํ อกั ษรกลางคาํ เป็นเสียงยาว เสียงสามญั ภาษาโคราชยงั เพ้ยี นเป็ นจตั วา เช่น
บาน เป็น บ๋าน
ดาํ เป็น ด๋าํ
ดาว เป็น ด๋าว
ปลา เป็น ปล๋า
กิน เป็น กิ๋น

ฯลฯ
ในส่วนของคาํ ศพั ทเ์ ฉพาะของภาษาโคราชน้นั มีมากมาย ตอ่ ไปน้ีเป็ นตวั อยา่ งคาํ ศพั ทด์ งั กล่าวเพียง
บางส่วน

คา ความหมาย ตวั อย่างการใช้
กะจอ้ น แคระ, เลก็ ผใู้ หญ่ลีขี่มา้ กะจอ้ น
กะเจิบ้ เหยยี บ, ย่าํ ฝนตกน้าํ ขงั อยา่ กะเจิบ้ น้าํ คนั จะกินตีน
กระด๊ึบ ผลไมอ้ อ่ น ฟังทองกาํ ลงั เป็นกระด๊ึบ
กะด้ืบ คืบ, คลาน เด็กนอ้ ยกะด้ืบเป็ นแลว้
กะตอ้ นมอ่ นแมน่ ขาดเป็นชิ้นเล็กชิ้นนอ้ ย ตดั กระดาษจนกะตอ้ นม่อนแม่น

17

คา ความหมาย ตวั อย่างการใช้

ทอ่ งโร ท่องโป่ ง ทอ้ งป่ อง ทอ้ งโต เด็กอดนมมนั ท่องโร

นกบา้ น ไปถ่ายอุจจาระ ไปนกบา้ นดอกวา

โนน ท่ีสูงขนาดใหญ่กวา่ ตะโมน ใชท้ าํ ไร่ได้

หน่วยแหน่ นอ้ ยหน่า ในสวนมีท้งั หน่วยแหน่หน่วยโหน่ง

นี หรือ ไมไ่ ปนี

นวั ข่นุ อร่อย น้าํ ยาขนมจีนน้ีนวั ดี

บห่อน ไมเ่ คย อยกู่ นั ใกล้ ๆ แค่น้ีบห่อนจะคุยกนั

บแพ่ เช่นกนั , เช่นน้นั ดีชว่ั กส็ อนมนั บแพ่แต่มนั ไม่เอาคาํ

บางทีใชใ้ นความหายวา่ "เมินเสียเถอะ" เช่น คนหน่ึงพดู วา่ วนั น้ีฝนคือจะตก

อีกคนก็พดู วา่ บแพแ่ หละ

บก๊ พร่องไป กินขา้ วไม่บก๊ ชาม

บา้ นเอง บา้ นเรา โคราชบา้ นเอง

ปร้าปลา้ ร้า กินขา้ ว กะปร้าสะเออ๊ ะ

เป็นไข่ ป่ วย เป็นไข้ อีนางมนั เป็นไข่

โป้ะ ทบั ถม รวม เอาดินมาโป้ะไวต้ รงน้ี

ปะขาง ผาลไถนา คือเหล็กท่ีใส่หวั หมู ลูกเขยไปซ้ือปะขางไถนา

แป้ว ก่ิว คอด แตงลูกน้ีมนั แป้ว

เม่ียน เกบ็ งาํ ไว้ หาเงินไดก้ ็รู้จกั เกบ็ รู้จกั เม่ียนบา้ ง

18

แหมน่ สอย เอาไมแ้ ขนบมาแหน่มฝร่ังที

หมูส่ม หมูแหนม ทาํ หมูส่มขาย

มก หมก หนา้ หนาวผงิ ไฟแลว้ มกมนั กินกนั

ยอ่ น เหตุวา่ , เพราะวา่ เพลงโคราชกลอนหน่ึงวา่

"นกจะตายยอ่ น ตวั โคคื่นยอ่ นต่าง สาวจะงามยอ่ นแตง่ แหวนจะซุกยอ่ นกอ้ ย กินเข่าจะอร่อย(เอ๋ย) ยอ่ น

แกง"

ยงดิน พรวนดิน เอาฝ่ นุ ใส่พริกแลว้ ก็ตอ้ งยงดิน

อยา่ งเดน อยา่ งเก่า, อยา่ งเดิม พดู แตไ่ ออ้ ยา่ งเดนนน่ั แหละ

อยา่ งสวย สวยมาก ลูกสาวฉนั ไออ้ ยา่ งสวยเลย

โหยน่ ชิงชา้ ไกวชิงชา้ เด็กนอ้ ยไปเล่นโหยน่ ชิงชา้ กนั

ยบ่ิ ผา่ เยบ็ ผา้ , ตดั เส้ือผา้ อีนางมนั ไปเรียนยบ่ิ ผา่

เหยม่ิ เขยา่ , สัน่ พทุ รากาํ ลงั สุกเทครัวข้ึนเหยม่ิ กร็ ่วงรุ ๆ

แย่ แย้ ยามอดอยากกห็ ากินแยก่ ินบ้ึงไป

อุต๊ ุ๊ อุ่นสบาย ยามหนาวไดห้ ่มนวมกห็ ลบั อุต๊ ุไ๊ ปเลย

อูด้ ลูด มอมแมม, เลอะเทอะ ดูเน้ือตวั ติดโคลนอูด้ ลูด

เออ้ เห่อ อุทานอยา่ งประหลาดใจ เออ้ เห่อคนมาแตเ่ มืองงามแท้ ๆ นอ้

ออดหลอด สะอาด, บริสุทธ์ิ, หมดจด ลูกสาวใครหนองามออดหลอด

อว๊ั ะ อวบ, อนั๋ (ใชก้ บั คน) น่ากิน (ใชก้ บั พืช) ตาํ ลึงไดฝ้ น ยอดช่าง อว๊ั ะจริง ๆ

เอชา, เอยา อุทานอยา่ งดีใจระคนแปลกหนา้ เอยา!ใช่อีนางไหมนี่

“”””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””

19

สาเนียง

ภาษาโคราชจะมีคาํ ศพั ทส์ ่วนหน่ึงที่ใชค้ าํ ศพั ทร์ ่วมภาษาไทยกลาง โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ ปัจจุบนั น้ีการ
สื่อสารคมนาคมสะดวกรวดเร็ว ส่ือมวลชนชนิดตา่ ง ๆ แพร่เขา้ ไปสู่ชนบทไดท้ ุกรูปแบบ การศึกษาเจริญข้ึน
ทาํ ใหภ้ าษาไทยกลางเขา้ มาปะปนกบั ภาษาโคราชมากข้ึน คาํ ศพั ทภ์ าษาโคราชแท้ ๆ ถูกลืมไป คนโคราช
สมยั ใหมจ่ ึงใชภ้ าษาโคราชโดยใชศ้ พั ทภ์ าษาไทยกลางเพยี งแตอ่ อกเสียง เป็นสาํ เนียงโคราช คือเปลี่ยน
ระดบั วรรณยกุ ตเ์ ท่าน้นั เช่น

ทา้ ยทอย ออกเสียงเป็ น ทา่ ยทอย

สระผม ออกเสียงเป็น ซะผม

กิน ออกเสียงเป็น ก๋ิน, กิน

ขา้ ว ออกเสียงเป็น เข่า

ไป ออกเสียงเป็น ไป๋ , ไป

เดิน ออกเสียงเป็ น เดิ๋น, เดิน

มด ออกเสียงเป็น มด่

น้าํ ออกเสียงเป็น น่าม
ขา้ วตม้ ออกเสียงเป็ น เข่าตม้

ไขห้ วดั ออกเสียงเป็ น ไข่วดั

เป็นไข้ ออกเสียงเป็น เป็นไข่

แจกการ์ด ออกเสียงเป็น แจกกา้ ด

ฯลฯ

20

มีนกั ภาษาศาสตร์ไดศ้ ึกษาเสียงวรรณยกุ ตภ์ าษาโคราชปัจจุบนั เช่น _ชลิดา รินทร์พรหม_ ศึกษาเสียง
วรรณยกุ ตภ์ าษาโคราช (ในเมือง) เม่ือ พ.ศ. ๒๕๑๙ พบวา่ มีเสียงวรรณยกุ ต์ ๔ หน่วยเสียง คือ

๑. หน่วยเสียงต่าํ - ข้ึน เช่นคาํ วา่ เฉย สวน เหลือง เห็น หนอง ขา ฝา หนู หมี ฯลฯ

๒. หน่วยเสียงต่าํ - ตก เช่นคาํ วา่ ดอก หึ อ่ิม เหล่น เด่ิน เส่น ผ่งึ ส่นเถ่า หมอบ ฯลฯ

๓. หน่วยเสียงกลาง - ระดบั มี ๒ เสียง คือ เสียงกลางระดบั เช่น ชิม ริม เยน็ เตม็ ปึ ง เงิน ไอ ดาํ
เดียว มี ที เก ฯลฯ และหน่วยเสียงกลาง - ข้ึน เช่นป๊ิ ด(ปิ ด) ด๊ิบ(ดิบ) แตะ๊ (แตะ) ฟึ ก(ฝึก) เบา๊ ะ(เบาะ) กกั๊
(กกั ) ฯลฯ

๔. หน่วยเสียงสูง - ต่าํ มี ๒ หน่วยเสียง คือ เสียงสูง - ตก เช่น ดิ้น จิม้ เตน้ บ้ึง ใช่ ค่าํ ใกล้ ป้าย ป้า
โง่ ฯลฯ และเสียงสูง - ระดบั เช่น ซบั (สบั ) ซดั (สัตว)์ มด (หมด) ฯลฯ

ส่วน วจิ ินตน์ ภาณุพงศ์ ไดศ้ ึกษาเสียงวรรณยกุ ตภ์ าษาถิ่นโคราชเช่นเดียวกนั โดยศึกษากระจาย ๑๖
อาํ เภอ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๒ ดว้ ยการใชร้ ายการคาํ สาํ หรับทดสอบเสียงวรรณยกุ ตข์ องวิลเล่ียม เจ เก็ดนี เป็ น
เคร่ืองมือ ผลการวเิ คราะห์ขอ้ มูลพบวา่ สามารถแบง่ ภาษาโคราชดว้ ยเสียงวรรณยกุ ตเ์ ป็น ๒ กลุ่มใหญ่ ๆ คือ
กลุ่มตะวนั ออก และกลุ่มตะวนั ตก โดยกลุ่มตะวนั ออกไดแ้ ก่ อาํ เภอชุมพวง อาํ เภอบวั ใหญ่ อาํ เภอหว้ ย
แถลง อาํ เภอคง อาํ เภอพมิ าย อาํ เภอโนนสูง อาํ เภอจกั ราช จะมีเสียงวรรณยกุ ตเ์ หมือนกนั ส่วนกลุ่มอาํ เภอ
ตะวนั ตกไดแ้ ก่ อาํ เภอโนนไทย อาํ เภอด่านขนุ ทด อาํ เภอปากช่อง อาํ เภอปักธงชยั อาํ เภอโชคชยั
อาํ เภอครบุรี และอาํ เภอเสิงสาง มีเสียงวรรณยกุ ตค์ ลา้ ยคลึงกนั

รายการคาทนี่ าไปทดสอบเสียงวรรณยุกต์มีดังนี้

AB C DL DS

ขา หู ขา่ เข่า ผา้ เส้ือ ขาด ๑. ขดั
หวั ไข่ ฆ่า หาบ สตั ว์
สาก หวดั
ตา ป่ า ไก่ กลา้ ป้า ปาก ๒. กดั
ปลา กา เต่า กา้ ง ตาก ปัด ตกั
กาด
บาน ดาํ ดาว บ่า อา้ ดา้ ย บาด ๓. คดั
อ่าง บา้ ดาบ ดบั ดกั

21

คาง ด่าง อาบ ๔. วดั
มือ นา พอ่ มา้ นา้ นาก นบั คดั
ล่าง คา่ คา้ ลาบ
คราด

คาํ ท่ีแยกภาษาโคราชดว้ ยเสียงวรรณยกุ ตอ์ อกเป็น ๒ กลุ่มอยา่ งชดั เจน คือ รายการคาํ ในแถง A
โดยกลุ่มตะวนั ออก จะออกเสียงแถวที่ ๑, ๒ และ ๓ เหมือนกนั เป็ น หู หวั ขาต๋าปล๋า ก๋า บ๋านด๋าํ ด๋าว

ส่วนกลุ่มตะวนั ตกจะออกเสียงแถวที่ ๒, ๓ และเหมือนกนั เป็ น ตา ปลา กาบาน ดาํ ดาว คา
มือ นา

สานวนภาษาโคราช

สาํ นวนภาษาเป็นคาํ พดู ท่ีกลน่ั กรองข้ึนมาเพือ่ ความสละลวยของภาษา มีความคมคายและ
ซบั ซอ้ นกวา่ คาํ พดู ธรรมดา สาํ นวนภาษาโคราชมีลกั ษณะเฉพาะตวั คือ ส่วนใหญ่มีเสียงสมั ผสั คลอ้ ง
จองกนั อนั แสดงเพลงโคราช เป็นตน้ สาํ นวนภาษาโคราชมีความผกู พนั กบั วถิ ีชีวติ ตลอดจนสะทอ้ น
ใหเ้ ห็นคา่ นิยม จริยธรรมความเชื่อ ประเพณี และทศั นคติของคนโคราชอยา่ งชดั เจน มีคุณค่าทาง
วฒั นธรรมท้งั ดา้ นรูปธรรม คือ แสดงภาพการดาํ เนินชีวติ ต้งั แตเ่ กิดจนตาย และดา้ นนามธรรมคือการ
อบรมสง่ั สอน ตอ่ ไปน้ีจะยกตวั อยา่ งสาํ นวนภาษาโคราชโดยสงั เขป

๑ กลุ่มคาํ สาํ นวนภาษาที่มีเสียงสัมผสั เช่น

กะตุม้ หุ่มห่อ หมายถึง การไดร้ ับความช่วยเหลืออยา่ งอบอุ่นมาจาก "ตุม้ " ซ่ึงเป็นอาการของ
แม่ไก่ ที่ปกป้องลูก ไวใ้ ตป้ ี กท้งั สองขา้ ง

กะท่อมห่อมสะหนาํ หมายถึง กระท่อมท่ีพกั อาศยั เช่น ไดก้ นั แลว้ กพ็ ากนั ไปยก่ กะท่อมห่อม
สะหนาํ อยไู่ ป

กะหม่าบา้ บิ๋น หมายถึง ตกใจมาก เช่น เห็นไฟไหม่เลยกะหมา่ บา้ บิ๋นเมิด้

กวดก๋วยสวยเสีย หมายถึง ตายอยา่ งทนั ทีทนั ใด

กิ๋นน่ามร่อนนอนไฟ หมายถึง การอยไู่ ฟของหญิงแม่ลูกอ่อน

แกะ๊ หวั เลาเกาหวั หญ่า หมายถึง หมดหนทางที่จะดิ้นรนตอ่ ไป

22

คนด๋ีตา่ ยหน่าลายยงั หมายถึง คนชวั่ ยงั ลอยนวล เช่น นี่แหละเขาวา่ คนด๋ีตาย หน่าลายยงั

งูเง่ียวเขี่ยวตะขาบ หมายถึง อสรพิษท้งั หลาย เช่น เข่าค่าํ กลางคืนให่เดินระวงั งูเง่ียวเข่ียวตะขาบเดิ้ง

อีลกั อีหลูด หมายถึง ความลาํ บาก ทุลกั ทุเล เช่น กว่ั จะไดท้ าํ งานอีลกั อีหลูดเจนวา่

หาอยหู่ ากิน หมายถึง การประกอบอาชีพ เช่น เป็ นยงั ไงหาอยหู่ ากินยงั ไง

หวั หายตะพายขาด หมายถึง การไปไหนๆ โดยไมบ่ อกกล่าวใหผ้ ใู้ ดทราบมกั ใชก้ บั คนชอบเท่ียว
เช่น ไปหวั หายตะพายขาด สาํ นวน น้ีมาจากการเล้ียงมา้ , ววั ที่ตะพายขาดแลว้ จบั มา ผกู คืนไดย้ าก

๒ กลุ่มคาํ สาํ นวนท่ีไม่มีเสียงสัมผสั เช่น

กด๊ั ฟันขยมุ้ ตูด หมายถึง การทาํ ส่ิงใดสิ่งหน่ึงสุดกาํ ลงั เช่น ป๊ า...กดั๊ ฟัน ขยมุ้ ตูดปานน่ี
มนั ยงั ถอนไม่ข้ึนนอ

กาํ ขี่ไมท่ นั ควย หมายถึง จบั ตวั คนทาํ ผดิ ไม่ไดท้ นั ทว่ งที เช่น มวั แตเ่ ซ่ออยู่ ก๋าํ ข่ีไม่ทนั
ควยนน่ั

กิ๋นเผอ่ื หมา หมายถึง กินอยา่ งไมป่ ระมาณตน เช่น รากแตกรากแต๋นยงั ง่ีก็ยอ่ นมนั ก๋ิน
เผอ่ื หมา

ขี่ซบร่อง หมายถึง ทาํ อะไรไดจ้ งั หวะพอดี เช่น มนั ชนะเขากย็ อ่ น ข่ีซบร่องดอกนา

ขื่นกก๊ ไมช่ ่วยแรงกะถา หมายถึง การหาหนทางช่วยใหผ้ นู้ ้นั พน้ ทุกขพ์ น้ ภยั เช่น ใควา่
อะไรด๋ีก็ทาํ นนั่ แหล่วข่ึนกก๊ ไมช่ ่วยแรงกะถาเอาละเด่

๓ กลุ่มคาํ สาํ นวนที่เป็นความเปรียบ

เสินข่ืนยงั กะเข่าคา่ งบ๋ี หมายถึง คนที่ชอบยอ

ระซ่องยงั กะ๊ หน่างวั เก๋ียน หมายถึง หนา้ สลอนเหมือนหนา้ ววั เทียมเกวยี น มกั ใชเ้ ปรียบเด็ก ๆ

เหนียวยงั กะ๊ หนงั หวั เกี๋ยน หมายถึง ความตระหน่ีถี่เหนียวน้นั เหมือนหนงั ท่ีใชผ้ กู อยทู่ ี่หวั
เกวยี น ใชเ้ ปรียบกบั คนท่ีตระหนี่มาก ๆ

23

สนุ๊กพอปานเตะ๊ เฮด็ หมายถึง ทาํ สิ่งต่าง ๆ ไดง้ ่ายดายเหมือนการเตะเห็ดไมต่ อ้ ง ใชค้ วาม
พยายามมาก

คล่องพอปานใส่ไข หมายถึง มีความคล่องตวั มาก สาํ นวนน้ีเปรียบกบั ลอ้ เกวยี น ถา้ เอาไข
ใส่ (น้าํ มนั หล่อลื่น) จะทาํ ใหห้ มุนคล่อง ไมห่ นกั แรงววั ควาย

ให่ก๋ินไม่รู่บก๊ ให่จก๊ ไมร่ ู้เมิ้ด หมายถึง หมายถึง ใหม้ ง่ั มีศรีสุข

๔ กลุ่มคาํ ใหพ้ ร

เป็นกลุ่มคาํ ที่กล่าวออกมาจากความรู้สึกท่ีจริงใจทาํ ใหผ้ รู้ ับพรมีความสุข อ่ิมเอิบใจ เช่น

- ขอให่อยเู่ ยน็ เป็ นซุกสะนุกสบ๋ายควมเจบ็ อยา่ ไดค้ วมไข่อยา่ มี ของชวั่ อยา่ ให่เห็นของเหมน็ อยา่
ให่พบ ให่อยดู่ ี๋ก๋ินด๋ีนึกอยา่ งไหนของให่ได้ อยา่ งปรารถนาเดอ

- คาํ แปล ขอให้อยเู่ ยน็ เป็นสุขสนุกสบาย ความเจบ็ อยา่ ได้ ความไขอ้ ยา่ งของชวั่ อยา่ ใหเ้ ห็นของ
เหมน็ อยา่ ไดพ้ บ ใหอ้ ยดู่ ีกินดี นึกอยา่ งไหน ขอใหไ้ ดอ้ ยา่ งปรารถนา นะ

- ขอให่ไดเ้ ป็นเจา้ คนนายคน ไปทางไหนขอให่มีคนเดินหน่าให่มีข่ีข่า เด๋ินต๋าม ไป๋ ทางไหนให่มี
แตค่ นรัก ไม่มีคนชงั ให่อายหุ มนั่ ขว็ นยนื๋ ให่ไดผ้ วั คนรู้ ให่ไดช้ ู่คนงาม เดอลูกเดอ

- คาํ แปล ขอใหไ้ ดเ้ ป็นเจา้ คนนายคน ไปทางไหนขอใหม้ ีคนเดินหนา้ ใหม้ ีข้ีขา้ เดินตาม ไปทาง
ไหนขอใหม้ ีแตค่ นรักไมม่ ีคนชงั ใหอ้ ายมุ น่ั ขวญั ยนื ใหไ้ ดผ้ วั คนรู้ ใหไ้ ดช้ ูค้ นงามนะลูกนะ

๕ กลุ่มคาํ เรียกขวญั

เป็นกลุ่มคาํ สาํ นวนท่ีคนเฒา่ คนแก่ใชเ้ รียกขวญั ใหล้ ูกหลานที่ป่ วยไขห้ รือคนท่ีจากบา้ นไปนาน
แลว้ กลบั มาอยา่ งปลอดภยั เพ่ือเป็นกาํ ลงั ใจแก่บุคคลน้นั เช่น

-ขว็ นอีนาง (ไอน้ าย) เอย มากู๊..............

ให่มาเข่าโครงอยา่ ไดห้ ลาบ ให่มาเขา่ คราบอยา่ ไดถ้ อย

ซิบป๋ี อยา่ ไป่ อื่น หมื่นป๋ี อยา่ ไป๋ ไกล๋

ให่มาอยเู่ รือนพอ่ เรือนแม่ ให่มาอยซู่ ุมพ่ซี ุมน่อง

24

ขว็ นพ่ีจิไป๋ ให่หน่องชก่ั ไวข่ ว็ นน่องจิไป๋ ให่พ่ีชก่ั ไว่

ให่ผกู กนั๋ อยา่ งเครือมนั ให่พนั กน๋ั คือเครือถว่ั

ให่มานอนฟูกถ่วมหน่า ให่มานอนผา่ ถ่วมตว๋ั

อยา่ ไปกินเขา่ เด๋นผีราก อยา่ ไปก๋ินหมากเด๋นผคี าย

อยา่ ไปเอ๋ารากไม่ตา่ งหมอน อยา่ ไปเอ๋าขอนต่างบา้ น

อยา่ ไปนอนข่วมก๋ินน่ามลาย อยา่ ไปนอนหงายก๋ินน่ามค่าง

อยา่ มวั ไปหลงในน่ามเป็นเพ่ือนปล๋า อยา่ มวั ไปหลงในนาเป็นเพ่ือนเข่า

ให่มาอยเู่ รือนใหญฮ่ กกะได๋สูง มาเดอขว็ นเอย...มากู๊

มาอยซู่ ุมพอ่ ซุมแมซ่ ุมพี่ซุมน่อง เดอขว็ นเอย...มากู๊

คาํ แปล - ขวญั เอยมาเถิด ขอใหม้ าเขา้ ร่างอยา่ ไดเ้ ขด็ หลาบหวาดกลวั เลย สิบปี อยา่ ไปอ่ืน หมื่นปี
อยา่ ไปไกล ใหม้ าอยเู่ รือนพอ่ เรือนแม่ที่มีญาติพี่นอ้ งแวดลอ้ ม ถา้ ขวญั พีจ่ ะไปใหน้ อ้ งชกั ชวนไว้ ขวญั
นอ้ งจะไปก็ใหพ้ ี่ชกั ชวนไว้ ใหผ้ กู พนั กนั เหมือนเครือถวั่ เครือมนั ใหม้ านอน ท่ีนอนซ่ึงหนานุ่มและผา้
ห่มผนื หนาอยา่ ไปกินขา้ วท่ีผีอาเจียนออกมา อยา่ ไปกินหมากเดนผคี าย อยา่ ไปเอารากไมต้ า่ งหมอน
อยา่ ไปเอาขอนไมต้ ่างบา้ น อยา่ ไปนอนคว่าํ กินน้าํ ลาย อยา่ ไป นอนหงายกินน้าํ คา้ ง อยา่ มวั ไปหลงใน
น้าํ เป็นเพ่ือนปลา อยา่ มวั ไปหลงในนาเป็นเพอื่ นขา้ ว ใหม้ าอยเู่ รือนใหญ่บนั ไดสูง มาเถิดขวญั เอย...มา
อยกู่ บั พอ่ แม่พนี่ อ้ ง มาเถิดขวญั เอย...

๖ กลุ่มคาํ อธิษฐาน ใชอ้ ธิษฐานในโอกาสทาํ บุญ ตกั บาตร เช่น

- เข่าขา้ พะ่ เจา้ ขาวเหมือนดอกบวั๋ ยก่ ขื่นเหนือหวั ถวายพร่ะพทุ่ ธ ต้งั ใจ๋ให่บริซุดถวายพร่ะธรรม ขอให่
ใจขา้ พะ่ เจา้ จงนาํ ถวายพร่ะสงฆ์ จ๊ิดใจ๋จาํ นงหมายทางซ่ายขวั กร๋งต่อพร่ะนิพพาน ขอให่ไดพ้ บ่ ด๋วงแกว้
ขอให่แคล่วบ่วงมาร ขอให่ทนั พระศรีอาริยป์ ะติโย โหตุ๊...

คาํ แปล - ขา้ วของขา้ พเจา้ ขาวเหมือนดอกบวั ยกข้ึนเหนือหวั ถวายพระพุทธ ต้งั ใจใหบ้ ริสุทธ์ิ
ถวายพระธรรม ขอใหใ้ จขา้ พเจา้ จงนาํ ถวายพระสงฆ์ จิตใจจาํ นงหมายทางซา้ ยขวา ตรงตอ่ พระนิพพาน
ขอใหพ้ บดวงแกว้ ขอใหแ้ คลว้ บ่วงมาร ขอใหท้ นั พระศรีอาริยป์ ะติโยโหตุ...

25

คาลงท้าย

ภาษาโคราช มีคาํ ลงทา้ ยเฉพาะตวั ท้งั ในประโยคปฏิเสธ ประโยคคาํ ถาม และประโยคบอกเล่า

เช่น มาไอ๋เยอ หมายถึง มาทาํ ไมห่ รือ

ไม่ไป๋ ดอกนี หมายถึง ไมไ่ ปหรือ

ไมเ่ ป็นดอกวา หมายถึง ไม่เป็นกระมงั

ไมใ่ ช่ดอกแฮะ หมายถึง ไม่ใช่หรอก

ไป๋ แหละเดอ หมายถึง ไปละนะ

ทาํ แล่วเด หมายถึง ทาํ แลว้ นะ

คาปฏิเสธ

จกั๊ หมายถึง ปฏิเสธแบ่งรับแบง่ รู้

จกั๊ เด่ หมายถึง ปฏิเสธเดด็ ขาด

จกั๊ แหล่ว หมายถึง ปฏิเสธเชิงไม่พอใจ

จก๊ั แหละ หมายถึง ปฏิเสธแบบใหพ้ น้ ตวั

นอกจากคาํ ปฏิเสธแลว้ ภาษาโคราชยงั มีลกั ษณะเฉพาะอ่ืน ๆ เช่น คาํ ลกั ษณะนาม คาํ ทกั ทาย

คาํ สบถสาบาน และการพดู ประโยคท่ีชวนฉงนสาํ หรับผูใ้ ชภ้ าษากลาง เช่น

ประโยค ความหมาย

เป็นไข่ ไม่สบาย เป็นไข้

จะไปง่ายไหม จะกลบั เร็วไหม

จะยากไปไหม จะกลบั ชา้ ไหม

ถนนนี่จะไปไหน ถนนสายน้ีไปถึงไหน, ผา่ นอะไรบา้ ง

ไมอ่ ยากพดู หา ไมอ่ ยากพดู ดว้ ย

กินใหญก่ ินนอ้ ย กินมาก

ไอแ้ นวนน่ั สิ่งน้นั

วนั น้ีน้าํ ลึกปานใด น้าํ ข้ึนถึงไหนแลว้

ฝนก๊ะบา้ น ฝนตกที่บา้ น

เชิง ๆ จะเก่ง ดูเหมือนจะเก่ง

ซง ๆ จะเป็นไข่ ดูเหมือนจะเป็ นไข้

ไปเล่นบา้ น ไปเท่ียวบา้ น

พูดดดั ล่าง พดู แบบชาวล่าง (ชาวกรุงเทพฯ)

ของอยา่ งกนั นน่ั ของอยา่ งน้นั

เอาเมียหรือยงั แต่งงานหรือยงั

26

การจดั ประสบการณ์การเรียนรู้

1. บรรยาย
2. ศึกษาคน้ ควา้ ดว้ ยตนเองจากเอกสาร อินเทอร์เน็ต และแหล่งเรียนรู้ในชุมชน
3. สัมภาษณ์ภูมิปัญญา
4. พบกลุ่ม อภิปรายแลกเปลี่ยนเรียนรู้
5. สาธิตและฝึกปฏิบตั ิ ณ แหล่งเรียนรู้ในชุมชน
6. ฝึกปฏิบตั ิดว้ ยตนเองจนเกิดความชาํ นาญท่ีบา้ นหรือ ณ แหล่งเรียนรู้ฝึกเขียนและตรวจสอบ

ความเป็นไปไดข้ องโครงการประกอบอาชีพเพลงโคราช

สื่อและแหล่งเรียนรู้

1. ส่ือเอกสาร
1.1 หนงั สือ โคราชของเรา ผแู้ ต่ง ฯพณฯ สุวจั น์ ลิปตพลั ลภ ปี ท่ีพิมพ์ 2542 โรงพิมพ์
บริษทั มงั กรการพิมพ์ (1994) จาํ กดั
1.2 หนงั สือเพลงโคราช เล่ม ๑ – ๒ มหาวทิ ยาลยั ราชภฎั นครราชสีมา ปี ท่ีพมิ พ์ ๒๕๕๕ จาํ นวน
๑,๐๐๐ เล่ม เพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ วั เนื่อในวโรกาสทรงเจริญ
พระชนมายุ ๗ รอบ ๕ ธนั วาคม ๒๕๕๔

2. ส่ืออิเลคทรอนิกส์
2.1 CD เร่ือง เพลงโคราช
2.2 เรื่อง ประวตั ิความเป็ นมาของเพลงโคราช

3. สื่อภูมิปัญญา
3.1 นายกาํ ป่ัน บา้ นแทน่ บา้ นเลขท่ี 334 จิระ ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง จงั หวดั

นครราชสีมา โทร 044- 264467
3.2 นางกาเหวา่ บา้ นแทน่ บา้ นเลขท่ี 334 จิระ ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง จงั หวดั

นครราชสีมา โทร 044- 264467
3.3 นายใหญ่ วิเศษพลกรัง บา้ นเลขท่ี 1235 ชุมชนวดั ทุง่ สวา่ ง-ศาลาลอย ตาํ บล ในเมือง

อาํ เภอ เมือง จงั หวดั นครราชสีมา โทร 081 – 5473 – 409
3.4 นางเล็ก หวงั ตรงกลาง บา้ นเลขท่ี 1234 ชุมชนหนา้ ยา่ โม ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง

จงั หวดั นครราชสีมา โทร 081 – 5473 – 409
3.5 นายชอบ หวงั ร่วมกลาง บา้ นเลขท่ี 1236 หมูบ่ า้ นวรการ ตาํ บล หวั ทะเล อาํ เภอ เมือง

จงั หวดั นครราชสีมา โทร 081 – 5473 – 409

27

4. สื่อแหล่งเรียนรู้ในชุมชน
4.1 ชุมชนวดั หวั สะพาน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา
4.2 ลานอนุสาวรียค์ ุณยา่ โม ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา
4.3 ชุมชนวดั ศาลาลอย ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา

5 ส่ือ คอมพิวเตอร์ช่วยสอน CAI

การวดั ผลประเมนิ ผล

1. ประเมินความกา้ วหนา้ ดว้ ยวธิ ีการ
1.1 สังเกต
1.2 ซกั ถาม ตอบคาํ ถาม
1.3 ตรวจเอกสารการเรียนรู้ดว้ ยตนเอง (กรต.)

2. ประเมินผลรวม ดว้ ยวธิ ีการ
2.1 ตอบแบบทดสอบวดั ความรู้ จาํ นวน 1 ขอ้
2.2 ตอบแบบสอบถามวดั เจตคติตอ่ ภาษาโคราช

28

หวั เร่ืองท่ี 2 เพลงโคราช
จานวน 40 ชั่วโมง

สาระสาคญั

1. ความหมายของเพลงโคราช หมายถึง เป็นเพลงพ้นื บา้ นโคราชมีลกั ษณะท่ีร้องเป็ นเพลงกอ้ ม
2. หมอเพลงโคราช หมายถึง เป็นบุคคลที่มีความชาํ นาญ ปฎิภาณไหวพริบ ในการร้องเพลง
โตต้ อบ
3. ประวตั ิความเป็นมาของเพลงโคราช ผรู้ ู้และหมอเพลงเล่าใหฟ้ ังวา่ มีนายพรานคนหน่ึงช่ือ
เพชรนอ้ ย ออกไปล่าสัตวใ์ นเขตหนองบุนนาก บา้ หนองบุนนาก อาํ เภอโชคชยั จงั หวดั นครราชสีมา คืน
หน่ึงแกไปพบลูกสาวพญานาค ข้ึนมาจากหนองน้าํ มานง่ั ร้องเพลงคนเดียว พรานเพชรนอ้ ยไดย้ นิ เสียงจึง
แอบเขา้ ไปฟังใกล้ ๆ แกป้ ระทบั ใจในความไพเราะ และเน้ือหาของเพลง จึงจาํ เน้ือและทาํ นองมาร้องใหค้ น
อื่นฟังลกั ษณะเพลงที่ร้องเป็ นเพลงกอ้ ม หรือเพลงคู่สอง
อีกตาํ นานหน่ึงเล่าวา่ ชาวโคราชไดเ้ พลงโคราชมาจากอินเดียโดยพระยาเขม็ เพชรเป็ นผูน้ าํ มา
พร้อมๆ กบั ลิเก และลาํ ตดั โดยใหล้ ิเกอยกู่ รุงเทพฯ ลาํ ตดั อยภู่ าคกลางและเพลงโคราชอยทู่ ี่นครราชสีมา
เพลงโคราชระยะแรก ๆ เป็นแบบเพลงกอ้ ม คนท่ีเรียนเพลงโคราช จากพระยาเขม็ เพชร ช่ือตาจนั บา้ นสก
อยู่ ซุมบา้ นสก ติดกบั สถานีรถไฟ ชุมทางจิระ
4. เพลงโคราชมีความสาํ คญั ในดา้ นวฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ คือ เป็นการบง่ บอกเอกลกั ษณ์ ความ
เชื่อถือความเป็นอยแู่ ละสภาพสงั คมของคนโคราช
5. แหล่งเรียนรู้เพลงโคราช มีอยทู่ ุกหมู่บา้ นของจงั หวดั นครราชสีมา ไดแ้ ก่ ชุมชนวดั หวั สะพาน
ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา และ ชุมชนวดั ศาลาลอย ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง
จงั หวดั นครราชสีมา
6. ความเป็นไปไดใ้ นการเขา้ สู่อาชีพเพลงโคราช ในเร่ืองการลงทุน อยทู่ ี่ใจชอบไมก่ ารลงทุนนอ้ ย
กวา่ อาชีพอื่น การตลาด มีการนาํ เทปออกจาํ หน่ายตามแผง และการจาํ หน่ายเทปทว่ั ไป
แสดงไดท้ ้งั งานพธิ ีกรรม เช่น แสดงแกบ้ น งานพิธีการ เช่น แสดงตามงานบวช งานบุญ แสดงไดท้ ุกจงั หวดั
แต่นิยมมากคือ จงั หวดั นครราชสีมา จงั หวดั นครสวรรค์ และลพบุรี
7. การตดั สินใจเลือกประกอบอาชีพเพลงโคราช ในเร่ือง ศกั ยภาพของทรัพยากรธรรมชาติใน
พ้ืนที่ ไดแ้ ก่ การวา่ จา้ งเป็นเงินตามราคาที่กาํ หนดเพลงประเภทน้ีจะเล่นในงานฉลองหรือสมโภชตา่ ง ๆ เช่น
งานศพ งานบวชนาคทอดกฐินงานประจาํ ปี หรือเล่นแกบ้ น ศกั ยภาพของพ้นื ท่ีตามลกั ษณะภูมิอากาศ ไดแ้ ก่
การแสดงจะข้ึนกบั ฤดูกาล เช่น ในการวา่ จา้ งฤดูฝนจะรับงานการแสดงนอ้ ย ศกั ยภาพภูมิประเทศและทาํ เล
ที่ต้งั ไดแ้ ก่ เพลงโคราชท่ีเล่นเป็นอาชีพ จะมีการวา่ จา้ งเล่นในงานฉลองหรือสมโภชต่าง ๆ เช่น งานศพ
งานบวชนาคทอดกฐินงานประจาํ ปี หรือเล่นแกบ้ น ท่ีไม่ตรงกบั เทศกาลเขา้ พรรษา หรือฤดูฝนท่ีมีการทาํ นา

29

ศกั ยภาพของศิลปะ วฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ ไดแ้ ก่ วดั หลายแห่งในชนบทของนครราชสีมา เช่นท่ีอาํ เภอพิ
มาย และอาํ เภอจกั ราชเวลาเทศน์มหาชาติ จะมีการแหล่ประกอบ เพลงแหล่เหล่าน้นั จะตอ้ งมีเพลงโคราชควบ
อยเู่ สมอ และเป็นเพลงของชาวบา้ นที่ร้องเล่นกนั ในยามวา่ งงานเพื่อความสนุกสนาน เช่น ในงานลงแขกไถ
นา หรือเกี่ยวขา้ ว หรือพบปะพูดคุยกนั ในวงสุราชาวบา้ นที่วา่ เพลงไดจ้ ะวา่ เพลงโตต้ อบกนั เพื่อความ
สนุกสนาน ไม่มีพธิ ีรีตรอง ไม่ตอ้ งสร้างเวทีหรือ "โรงเพลง " และไมม่ ีการแตง่ กายแบบหมอเพลงอาชีพ
และ ศกั ยภาพของทรัพยากรมนุษย์ ไดแ้ ก่ มีใจรัก ตอ้ งการสืบสานการร้องเพลงโคราชไวใ้ หล้ ูกหลาน และ
เป็นอาชีพสุตจริต รายไดส้ ูงพอเล้ียงตวั และครอบครัวได้

ตวั ชี้วดั

1. บอกความหมายของเพลงโคราชไดแ้ ละหมอเพลงโคราชได้
2. บอกประวตั ิความเป็นมาของเพลงโคราชได้
3. อธิบายและตระหนกั เห็นคุณคา่ ความสาํ คญั ของเพลงโคราช
4. ระบุแหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาทอ้ งถ่ินและเพลงโคราชได้
5. วเิ คราะห์ความเป็นไปไดใ้ นการเขา้ สู่อาชีพเพลงโคราชได้
6. สามารถตดั สินใจประกอบอาชีพเพลงโคราชได้

ขอบข่ายเนื้อหา
1.ความหมายของเพลงโคราช
2. ประวตั ิความเป็นมาของเพลงโคราช
3. ความสาํ คญั ของเพลงโคราช
4. แหล่งเรียนรู้ในชุมชน
5. ความเป็นไปไดใ้ นการเขา้ สู่อาชีพเพลงโคราช
6. การตดั สินใจเลือกประกอบอาชีพเพลงโคราช

30

เพลงโคราช

1. ความหมายของเพลงโคราชและหมอเพลงโคราช
1.1 จากการศึกษาเอกสารท่ีเก่ียวขอ้ ง
ชื่อผแู้ ตง่ ฯพณฯ สุวจั น์ ลิปตพลั ลภ (2542 : 140) ไดใ้ หค้ วามหมายของเพลงโคราช

ไวว้ า่ ตาํ นานของเพลงโคราชน้นั ผรู้ ู้และหมอเพลงเล่าใหฟ้ ังวา่ มีนายพรานคนหน่ึง ชื่อ เพชรนอ้ ย
ออกไปล่าสตั วใ์ นป่ า เขตหนองบุญนาก อาํ เภอโชคชยั จงั หวดั นครราชสีมา คืนหน่ึงแกไปพบลูกสาว
พญานาคข้ึนมาจากหนองน้าํ มานงั่ ร้องเพลงคนเดียว พรานเพชรนอ้ ย ไดย้ นิ เสียงจึงแอบเขา้ ไปฟังใกล้ ๆ
แกประทบั ใจในความไพเราะและเน้ือหาของเพลง จึงจาํ เน้ือและทาํ นองมาร้องใหค้ นอ่ืนฟัง ลกั ษณะเพลงท่ี
ร้องเป็นเพลงกอ้ ม หรือเพลงคู่สอง

อีกตาํ นานหน่ึงเล่าวา่ ชาวโคราชไดเ้ พลงโคราชมาจากอินเดียโดยพระยาเขม็ เพชรเป็นผนู้ าํ มา
พร้อม ๆ กบั ลิเก และลาํ ตดั โดยใหล้ ิเกอยกู่ รุงเทพฯลาํ ตดั อยภู่ าคกลาง และเพลงโคราชอยทู่ ่ีนครราชสีมา
เพลงโคราชระยะแรก ๆ เป็ นแบบเพลงกอ้ มคนท่ีเรียนรู้เพลงโคราช จากพระยาเขม็ เพชร ชื่อตาจนั บา้ น
สก อยู่ "ซุมบา้ นสก" ติดกบั สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระตาํ นานท้งั สองถึงแมจ้ ะต่างกนั ในดา้ นกาํ เนิดแต่
ตรงกนั อยา่ งหน่ึงที่กล่าววา่ เพลงโคราชระยะแรกเล่นแบบเพลงกอ้ ม

ก้อมเป็นภาษาโคราชและภาษาอีสาน แปลวา่ ส้นั เพลงกอ้ มหมายถึง เพลงส้นั ๆวา่ โตต้ อบ
กล่าว ลอย ๆ ท้งั ที่มีความหมายลึกซ้ึงหรือไมม่ ีความหมายเลยก็ไดว้ ฒั นธรรมไทยในปัจจุบนั ถูกแทนท่ีดว้ ย
เพลงสมยั ใหม่ เดก็ และเยาวชนหนั ไปสนใจเพลงสากลมากข้ึนทาํ ใหศ้ ิลปะของไทยอนั งดงามเร่ิมจางหายไป
แตห่ ากทา่ นใดที่มีโอกาสไดม้ ายงั เมืองนครราชสีมาหรือเรียกกนั ติดปากวา่ เมืองโคราช ท่านคงจะประจกั ษ์
ต่อสายตาแลว้ วา่ ความคิดที่กล่าวในเบ้ืองตน้ ไม่ถูกตอ้ งเสมอไป

การร่ายร่าํ ของชาวชายหญิงเหล่าน้ีนอกจากจะไดย้ นิ เสียงหวั เราะและความเพลิดเพลินของผคู้ น
ที่สัญจรผา่ นไปมาจะสามารถสมั ผสั ไดแ้ ลว้ เน้ือเพลงยงั แฝงไปดว้ ยคติธรรมในการดาํ เนินชีวติ ท่ีดีงามแมว้ า่
เน้ือ เพลงบางวรรค บางตอน จะขดั หูเพราะมีคาํ หยาบรวนไปบา้ ง แต่น้นั ก็เป็ นการบอกถึงการแสดงน้ี น้นั ก็
คือเพลงโคราช เด็กและเยาวชนในปัจจุบนั ไดห้ นั ไปสนใจกบั ส่ิงท่ีเป็นสากลมากข้ึนจนลืมไปวา่ ไปวา่ ศิลปะ
และวฒั นธรรมในทอ้ งถ่ินตนเองทรงคุณค่าและงดงามเพียงใด

ชื่อผแู้ ต่ง มนตรี ตราโมท (2497 : 45) ไดใ้ หค้ วามหมายของเพลงโคราช
ไวว้ า่ มีลกั ษณะเช่นเดียวกบั เพลงพ้นื เมืองของทอ้ งถ่ินอื่น ๆ คือประกอบดว้ ยลาํ นาํ อนั หมายถึงความส้ันยาว
ของเสียง ทาํ นองหมายถึงเสียงสูง ๆ ต่าํ ๆ สลบั กนั ไป และจงั หวะคือส่วนแบง่ ยอ่ ยที่เป็นระยะสม่าํ เสมอ ซ่ึง
ไดแ้ ก่มาตรา ซ่ึงส่วนประกอบท้งั สามน้ีเป็นส่วนประกอบสาํ คญั ของเพลงพ้นื เมืองถา้ ขาดสวนใดส่วนหน่ึง
ไปจะเรียกวา่ เพลงไม่ได้

31

ช่ือผแู้ ตง่ วเิ ชียร โตรําพิมาย (2521 : 140) ไดใ้ หค้ วามหมายของเพลงโคราช
ไวว้ า่ รูปแบบของเพลงโคราชน้นั มีลกั ษณะแปลกไหจากเพลงพ้นื เมืองประเภทอื่น ๆ ตรงที่บงั คบั ท้งั สมั ผสั
อกั ษรและสมั ผสั สระ คณะของเพลงโคราชไมจ่ าํ กดั แน่นอน แต่มีการยดื หยนุ่ ไดต้ ามความเหมาะสมเพลง
รุ่นเก่า

ช่ือผแู้ ตง่ พระครูโสภิตธรรมประยตุ ( อุดมอุตฺตมปํฺโญ / สงสุระ)ไดใ้ หค้ วามหมายของเพลง
โคราช ไวว้ า่ เพลงโคราช(PhlengKorat or Korat Folksongs) หมายถึงเพลงโคราชที่ขบั เป็นทาํ นองทอ้ งถิ่น
เฉพาะที่เป็นบทเพลงกลอนซ่ึงประกอบดว้ ยเพลงกอ้ มเพลงคู่ 2 เพลงคู่ 4เพลงคู่ 6 เพลงคู่ 8 และเพลงคู่ 12 ท้งั
เพลงรุ่นเก่าและเพลงสมยั ใหม่

.(2555).ความหมายเพลงโคราช//www.koratinfo.com/samapi/koratsong/index.htmไดใ้ ห้
ความหมายของเพลงโคราช ไวว้ า่ เพลงพ้ืนบา้ นของชาวนครราชสีมามีหลายอยา่ งเช่น เพลงกล่อมลูกเพลง
กลองยาว(เถิดเทิง)เพลงเซิ้งบ้งั ไฟเพลงแห่นางแมวเพลงปี่ แกว้ เพลงหม่งเหมง่ เพลงลากไมเ้ พลงเชิดเพลงชา้
เจา้ หงส์ดงลาํ ไยแตเ่ พลงที่เล่นกนั แพร่หลายและมีอายยุ นื ยาวมาจนถึงปัจจุบนั น้ีคือเพลงโคราช

จะเห็นไดว้ า่ จากขอ้ มูลความหมายเพลงโคราชของเอกสารที่เกี่ยวขอ้ งท้งั 5 เล่ม ดงั กล่าว
ที่กล่าวไว้ สามารถสรุปไดว้ า่ เพลงโคราช เป็นการร้องระหวา่ งชายหญิง คลา้ ยกนั ตรึม และหมอลาํ แต่ไม่
มีดนตรีประกอบ ใชว้ าทศิลป์ เพยี งอยา่ งเดียว และปรบมือเพือ่ กาํ กบั จงั หวะ

1.1.2 จากการสัมภาษณ์ภูมิปัญญา จาํ นวน 5 คน ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของเพลงโคราชไว้
ดงั น้ี

กาํ ปั่น บา้ นแทน่ (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสมั ภาษณ์ภูมิปัญญาเรื่อง
ความหมายของเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ บา้ นเลขท่ี 334 ถนนจิระ ตาํ บล
ในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 13.00 น. ไวว้ า่ “เพลงพ้นื บา้ นโคราชมี
ลกั ษณะเพลงที่ร้องเป็นเพลงกอ้ มหรือเพลงคู่สอง ของชาวนครราชสีมา มีหลายอยา่ ง เช่นเพลงกล่อมลูก
เพลงกลองยาว (เถิดเทิง) เพลงเซิ้งบ้งั ไฟ และเพลงแห่นางแมว ”

กาเหวา่ โชคชยั (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของเพลงโคราชไวข้ ณะที่สมั ภาษณ์ภูมิ
ปัญญาเรื่อง ความหมายของเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ บา้ นเลขที่ 334
ถนนจิระ ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 13.00 น. ไวว้ า่ “ เป็นเพลง
ของชาวบา้ นท่ีร้องเล่นกนั ในยามวา่ งงานเพื่อความสนุกสนาน เช่นในงานลงแขกเก่ียวขา้ ว หรือพบปะพูดคุย
กนั ในวงสุรา ชาวบา้ นท่ีวา่ เพลงไดจ้ ะวา่ เพลงเพอ่ื ความสนุกสนานไม่มีพิธีรีตรอง ”
เลาะ บา้ นแทน่ (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสัมภาษณ์ภูมิปัญญาเรื่อง
ความหมายของเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารีถนน
ราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00น. ไวว้ า่ “เป็นเพลง
ของชาวบา้ นที่ร้องเล่นกนั ในยามวา่ งงานเพ่อื ความสนุกสนาน เช่นในงานลงแขกเก่ียวขา้ ว หรือพบปะพดู คุย
กนั ในวงสุรา ชาวบา้ นท่ีวา่ เพลงไดจ้ ะวา่ เพลงเพื่อความสนุกสนานไม่มีพิธีรีตรอง”

32

ลาํ ไย หนองม่วง (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของเพลงโคราชไวข้ ณะที่สัมภาษณ์ภูมิปัญญาเรื่อง
ความหมายของเพลงโคราช ในวนั ท่ี 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารีถนน
ราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00 น.ไวว้ า่ “เป็นเพลง
พ้ืนบา้ น เพลงกอ้ มหรือเพลงคูส่ อง ของชาวโคราช นิยมเล่นกนั แพร่หลายและมีอายยุ นื ยาวมาจนถึงปัจจุบนั ”

สวา่ ง บา้ นดอนผวา (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสัมภาษณ์ภูมิปัญญา
เร่ือง ความหมายของเพลงโคราช ในวนั ท่ี 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารี
ถนนราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00 น.ไว“้ เป็นเพลง
กอ้ ม มีหลากหลายรส ท้งั คาํ สัง่ สอน คาํ ด่า กระทบกระเทียบเปรียบเปรย และกล่าวเป็นนยั ถึงเรื่องเพศ บาง
คนฟังไมไ่ ดเ้ พราะเห็นวา่ หยาบโลนเกินไป”

จะเห็นไดว้ า่ จากขอ้ มูลความหมายเพลงโคราชของภูมิปัญญาท้งั 5 คน ดงั กล่าว ท่ีกล่าวไว้
สามารถสรุปไดว้ า่

เพลงโคราช หมายถึงเพลงร้องโตต้ อบชายหญิง เป็นเพลงพ้นื บา้ นชนิดหน่ึงชองชาวไทย
โคราช มีรูปแบบเน้ือหา และการเล่นเพลงเป็นเอกลกั ษณ์ อนั สะทอ้ นให้เห็นโลกทศั น์ ค่านิยม และ
วฒั นธรรมบางประการของชาวไทยโคราช

1.2. ความหมายของ หมอเพลงโคราช
1.2.1 จากการศึกษาเอกสารที่เกี่ยวขอ้ ง
ชื่อผแู้ ตง่ พระครูโสภิตธรรมประยตุ ( อุดมอุตฺตมปํฺโญ / สงสุระ)ไดใ้ หค้ วามหมายขอ

หมอเพลงโคราชไวว้ า่ หมอเพลงโคราช(The Singers) หมายถึงผรู้ ้องเพลงโคราชซ่ึงประกอบดว้ ยฝ่ ายชาย
และฝ่ ายหญิงเพื่อขบั ร้องเพลงโคราชและบทกลอนอนั เกี่ยวกบั เพลงโคราช

ช่ือผแู้ ต่ง ถาวร สุบงกช ไดใ้ หค้ วามหมายของหมอเพลง ไวว้ า่ หมอเพลงหมายถึง ผทู้ ่ีมี
ลกั ษณะรูปร่างสง่างาม มีสติปัญญา และเป็ นผทู้ ี่ร่าเริง ชงั พูด กลา้ แสดงออก มีความสามารถเฉพาะตวั ใน
ดา้ นการจดั เพลง
.(2555).ความหมายหมอเพลงโคราช www.stjohn.ac.th/Department/internet_rally/rally5_47/IT_cul/ ..ไดใ้ ห้
ความหมายของหมอเพลงโคราชวา่ ชายหญิง ปะทะคารมกนั ในดา้ นสาํ นวนโวหารสิ่งสาํ คญั ของการร้องคือ
การดน้ กลอนสด ร้องแกก้ นั ดว้ ยปฏิภาณไหวพริบทาํ ใหเ้ กิดความสนุกสนานท้งั สองฝ่ า เป็นเน้ือความของ
เพลงพ้ืนเมืองท่ีนิยมร้องกนั

.(2555).ความหมายหมอเพลงโคราช .www.koratinfo.com/samapi/koratsong/koratsng1.htm
ไดใ้ หค้ วามหมายของหมอเพลงโคราชวา่ ผปู้ ระกอบอาชีพเพลงโคราชที่เล่นเป็นอาชีพไดร้ ับการวา่ จา้ งเป็น
เงินตามราคาที่กาํ หนดเพลงจะเล่นในงานฉลองหรือสมโภชต่างๆ เช่น งานศพ งานบวชนาคทอดกฐินงาน
ประจาํ ปี หรือเล่นแกบ้ น

.(2555).ความหมายหมอเพลงโคราช.www.koratinfo.com/samapi/koratsong/index.htmไดใ้ ห้
ความหมายของหมอเพลงโคราชวา่ เพลงโคราชท่ีเล่นเป็ นอาชีพมีการวา่ จา้ งเป็นเงินตามราคาที่กาํ หนด

33

เพลงประเภทน้ีจะเล่นในงานฉลองหรือสมโภชตา่ งๆ เช่น งานศพ งานบวชนาค ทอดกฐินงาน
ประจาํ ปี หรือเล่นแกบ้ น ผปู้ ระกอบอาชีพเพลงโคราชน้ีเรียกวา่ " หมอเพลง" การเล่นจะเล่นเป็นพธิ ีการ มี
เวที การแต่งกายตามแบบของหมอเพลงและมีการยกครู

จะเห็นไดว้ า่ จากขอ้ มูลความหมายหมอเพลงโคราชของเอกสารท่ีเกี่ยวขอ้ งท้งั 5 เล่ม ดงั กล่าว
ท่ีกล่าวไว้ สามารถสรุปไดว้ า่ หมอเพลง หมายถึงนกั ร้องเพลงโคราช ในอดีตหมอเพลงรุ่นใหญ่หรือหมอ
เพลงอาวโุ ส คือ หมอเพลงอายุ 50 ปี ข้ึนไปจะตอ้ งเป็ นผรู้ ู้และมีความสามารถในการเล่นเพลงอยา่ งมาก แต่
ปัจจุบนั นิยมใชเ้ รียกผทู้ ี่ประกอบอาชีพหมอเพลงรุ่นเล็กคือหมอเพลงที่อายุ 50 ปี ลงมาเป็ นนกั ร้องเพลง
โคราชซ่ึงแบง่ ตามอายแุ ละประสบการณ์

1.3. ความหมายของหมอเพลงโคราช จากการสัมภาษณ์
กาํ ป่ัน บา้ นแท่น (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของหมอเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสมั ภาษณ์ภูมิปัญญา
เร่ือง ความหมายของหมอเพลงโคราช ในวนั ท่ี 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ บา้ นเลขท่ี 334 ถนน
จิระ ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 13.00 น. ไวว้ า่ “ผชู้ ายหรือผหู้ ญิง
ท่ีมีการฝึกฝนหดั ร้องกลอน เพลงด่น มีปฏิภาณไหวพริบในการต่อกลอนได้ และสามารถแตง่ สดๆต่อ
เหตุการณ์ที่เกิดข้ึน”

กาเหวา่ โชคชยั (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของเพลงโคราชไวข้ ณะที่สัมภาษณ์ภูมิ
ปัญญาเรื่อง ความหมายของหมอเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ บา้ นเลขท่ี 334
ถนนจิระ ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 13.00 น. ไวว้ า่ “ เป็นผทู้ ี่มี
ใจรัก มีความอดทน ขยนั ในการฝึกร้อง และสามารถโตต้ อบกบั คูใ่ นการร้องเพลงโคราช”
เลาะ บา้ นแท่น (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของหมอเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสัมภาษณ์ภูมิปัญญาเรื่อง
ความหมายของหมอเพลงโคราช ในวนั ท่ี 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารี
ถนนราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00น. ไวว้ า่ “เป็น
ชาวบา้ นที่มีใจรักที่ร้องเล่นกนั ในยามวา่ งงานเพื่อความสนุกสนาน เช่นในงานลงแขกเก่ียวขา้ ว หรือพบปะ
พูดคุยกนั ในวงสุรา ชาวบา้ นท่ีวา่ เพลงไดจ้ ะวา่ เพลงเพอ่ื ความสนุกสนานไม่มีพิธีรีตรอง ”

ลาํ ไย หนองม่วง (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของหมอเพลงโคราชไวข้ ณะที่สมั ภาษณ์ภูมิปัญญา
เรื่อง ความหมายของหมอเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรียท์ า้ วสุร
นารีถนนราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00 น.ไวว้ า่ “ ผู้
ท่ีรักในการร้องเพลงโคราชร้องกลอน โตต้ อบได้ อดทน ขยนั ร้องกลอน ”
สวา่ ง บา้ นดอนผวา (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของหมอเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสัมภาษณ์ภูมิปัญญาเร่ือง
ความหมายของหมอเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารี
ถนนราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00 น.ไวห้ มอเพลง
โคราช หมายถึงผรู้ ้องเพลงโคราชซ่ึงประกอบดว้ ยฝ่ ายชายและฝ่ ายหญิงเพอ่ื ขบั ร้องเพลงโคราชและบทกลอน
อนั เก่ียวกบั เพลงโคราช

34

จะเห็นไดว้ า่ จากขอ้ มูลความหมายหมอเพลงโคราชของภูมิปัญญาท้งั 5 คน ดงั กล่าว ท่ี
กล่าวไว้ สามารถสรุปไดว้ า่ คนท่ีรู้เพลงโคราช ผทู้ ่ีมีความรู้เรื่องเพลงโคราชหากใครไดม้ าศึกษาเพลงโคราช
จะรักอยา่ งจบั จิตจบั ใจผมู้ ีความรู้ เช่น หมอมวย หมอผี คนไหนอยากรู้เรื่องเพลงโคราช ตอ้ งไปช่วยครูเล้ียง
หมู ช่วยทาํ นา 2-3 ปี

2. ประวตั ิความเป็นมาของเพลงโคราช
2.1 จากการศึกษาเอกสารที่เกี่ยวขอ้ ง
ตาํ นานของเพลงโคราชน้นั ผรู้ ู้และหมอเพลงเล่าใหฟ้ ังวา่ มีนายพรานคนหน่ึงชื่อ

เพชรนอ้ ย ออกไปล่าสตั วใ์ นป่ า เขตหนองบุญนาก อาํ เภอโชคชยั จงั หวดั นครราชสีมา คืนหน่ึงแกไปพบ
ลูกสาวพญานาคข้ึนมาจากหนองน้าํ มานงั่ ร้องเพลงคนเดียว พรานเพชรนอ้ ย ไดย้ นิ เสียงจึงแอบเขา้ ไปฟัง
ใกล้ ๆ แกประทบั ใจในความไพเราะและเน้ือหาของเพลง จึงจาํ เน้ือและทาํ นองมาร้องใหค้ นอื่นฟัง ลกั ษณะ
เพลงที่ร้องเป็ นเพลงกอ้ ม หรือเพลงคู่สอง (สุวจั น์ ลิปตพลั ลภ. 2542 : 140)

อีกตาํ นานหน่ึงเล่าวา่ ชาวโคราชไดเ้ พลงโคราชมาจากอินเดียโดยพระยาเขม็ เพชรเป็ นผู้
นาํ มา พร้อม ๆ กบั ลิเก และลาํ ตดั โดยใหล้ ิเกอยกู่ รุงเทพฯลาํ ตดั อยภู่ าคกลาง และเพลงโคราชอยทู่ ี่
นครราชสีมา เพลงโคราชระยะแรก ๆ เป็นแบบเพลงกอ้ มคนท่ีเรียนรู้เพลงโคราช จากพระยาเขม็ เพชร
ชื่อตาจนั บา้ นสก อยู่ "ซุมบา้ นสก" ติดกบั สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระตาํ นานท้งั สองถึงแมจ้ ะตา่ งกนั ในดา้ น
กาํ เนิดแตต่ รงกนั อยา่ งหน่ึงที่กล่าววา่ เพลงโคราชระยะแรกเล่นแบบเพลงกอ้ ม (สุวจั น์ ลิปตพลั ลภ. 2542 :
140) .(2555).ความหมายประวตั ิเพลงโคราช http://www.geocities.com/koracha130/pako.htm
ไดใ้ หค้ วามหมายของประวตั ิเพลงโคราชวา่ ประวตั ิของเพลงโคราชน้นั มีการเล่าขานกนั มาวา่ มีนายพราน
คนหน่ึงชื่อ เพชรนอ้ ย ออกไปล่าสัตว์ ในเขตหนองบุนนากบา้ นหนองบุนนากอาํ เภอโชคชยั จงั หวดั
นครราชสีมา คืนหน่ึงแกไปพบลูกสาวพญานาคข้ึนมาจากหนองน้าํ มานงั่ ร้องเพลงคนเดียว พรานเพชรนอ้ ย
ไดย้ นิ เสียงจึงแอบเขา้ ไปฟังใกล้ ๆ แกประทบั ใจ ในความไพเราะ และเน้ือหาของเพลงจึงจาํ เน้ือและทาํ นอง
มาร้องใหค้ นอื่นฟัง ลกั ษณะเพลงที่ร้องเป็นเพลงกอ้ มหรือเพลงคู่สอง

อีกตาํ นานหน่ึงเล่าวา่ ชาวโคราชไดเ้ พลงโคราชมาจากอินเดียโดยพระยาเขม็ เพชรเป็ นผนู้ าํ มา
พร้อมๆ กบั ลิเก และลาํ ตดั โดยใหล้ ิเกอยกู่ รุงเทพฯ ลาํ ตดั อยภู่ าคกลาง และเพลงโคราชอยทู่ ่ีนครราชสีมาเพลง
โคราชระยะแรกๆ เป็นแบบเพลงกอ้ ม คนที่เรียนรู้เพลงโคราชจากพระยาเขม็ เพชร ช่ือตาจนั บา้ นสก อยู่ "ซุม
บา้ นสก" ติดกบั สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระ

ตาํ นานท้งั สองถึงแมจ้ ะต่างกนั ในดา้ นกาํ เนิดแต่ตรงกนั อยา่ งหน่ึงท่ีกล่าววา่ เพลงโคราชระยะแรกเล่น
แบบเพลงกอ้ ม

กอ้ มเป็นภาษาโคราชและภาษาอีสาน แปลวา่ ส้นั เพลงกอ้ มหมายถึง เพลงส้นั ๆวา่ โตต้ อบกล่าวลอย
ๆ ท้งั ที่มีความหมายลึกซ้ึง หรือไม่มีความหมายเลยก็ได้

35

เพลงโคราชจะเร่ิมเล่นต้งั แต่เมื่อใด ไมป่ รากฏหลกั ฐานที่แน่ชดั หลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าต่อ ๆ กนั มา
มีเพียงวา่ สมยั ทา้ วสุรนารี ( คุณยา่ โม )ยงั มีชีวติ อยู่ ( พ.ศ. 2313 ถึง 2395 ) ท่านชอบเพลงโคราชมากเรื่องราว
ของเพลงโคราชไดป้ รากฏหลดั ฐานชดั เจน คือในปี พ.ศ. 2456 ท่ีสมเด็จพระศรีพชั รินทราบรมราชินีนาถ
พระราชชนนีพนั ปี หลวงเสด็จมานครราชสีมาทรงเปิ ดถนนจอมสุรางคย์ าตร์และเสดจ็ ไปพิมายในโอกาสรับ
เสดจ็ คร้ังน้นั หมอเพลงชายรุ่นเก่าช่ือเสียงโด่งดงั มากช่ือนายหรี่บา้ นสวนข่า ไดม้ ีโอกาสเล่นเพลงโคราช
ถวาย เพลงที่เล่นใชเ้ พลงหลกั เช่นกลอนเพลงท่ีวา่
" ขา้ พเจา้ นายหรี่อยบู่ ุรีโคราชเป็นนกั เลงเพลงหดั บ่าวพระยากาํ แหง ฯ เจา้ คุณเทศาท่านต้งั ใหเ้ ป็นขุนนาง .....
ตาํ แหน่ง "

ความอีกตอนเอย่ ถึงการรับเสดจ็ วา่
" ไดส้ ดบั วา่ จะรับเสด็จเพื่อเฉลิมพระเดชพระจอมแผน่ ดิน โห่สามลาฮาสามหลน่ั เสียงสนนั่ ....ธานินทร์ "
( สมเดจ็ พระพนั ปี หลวงทรงเป็นผบู้ งั คบั การพิเศษประจาํ กรมทหารมา้ นครราชสีมา จนถึง พ.ศ. 2462 เม่ือ
เสดจ็ นครราชสีมา นายหร่ี สวนขา่ กม็ ีโอกาสเล่นเพลงถวาย ) เพลงโคราชมีโอกาสเล่นถวายหนา้ พระท่ีนง่ั
ในงานชุมนุมลูกเสือคร้ังที่ 1 ในนามการแสดงมหรสพของมณฑลนครราชสีมา เก่ียวกบั กาํ เนิดของเพลง
โคราชมีท้งั ท่ีเป็นคาํ เล่าและตาํ นานหลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าของหมอเพลงอีกจาํ นวนหน่ึงเล่าตอ่ ๆกนั มาวา่
ในสมยั รัตนโกสินทร์มีสงครามระหวา่ งไทยกบั เขมรเม่ือไทยชนะสงครามเขมรคร้ังไร ชาวบา้ นจะมีการ
เฉลิมฉลองชยั ชนะดว้ ยการขบั ร้องและร่ายรํากนั ในหมูส่ กที่เขาเรียกวา่ "ซุมบา้ นสก " ใกล้ ๆกบั ชุมทางรถไฟ
ถนนจิระและเริ่มเล่นเพลงโคราชกนั ท่ีหมูบ่ า้ นน้ี ท่าทางการรํารุกรําถอยและการป้องหู มีผสู้ นั นิษฐานวา่
ประยกุ ตม์ าจากการเล่นเจรียงที่เป็นเพลงพ้ืนบา้ นของชาวสุรินทร์ผสมผสาน กบั เพลงทรงเคร่ืองของภาค
กลาง

ช่ือผแู้ ต่ง ถาวร สุบงกช ไดใ้ หค้ วามหมายของประวตั ิเพลงโคราชไวว้ า่ ประวตั ิของเพลงโคราชน้นั

มีการเล่าขานกนั มาวา่ มีนายพรานคนหน่ึงช่ือเพชรนอ้ ย ออกไปล่าสตั ว์ ในเขตหนองบุนนาก บา้ น

หนองบุนนากอาํ เภอโชคชยั จงั หวดั นครราชสีมา คืนหน่ึงแกไปพบลูกสาวพญานาค ข้ึนมาจากหนองน้าํ มานงั่

ร้องเพลงคนเดียว พรานเพชรนอ้ ยไดย้ นิ เสียง จึงแอบเขา้ ไปฟังใกล้ ๆแกประทบั ใจในความไพเราะ และ

เน้ือหาของเพลงจึงจาํ เน้ือและทาํ นองมาร้องใหค้ นอ่ืนฟังลกั ษณะเพลงท่ีร้องเป็นเพลงกอ้ มหรือเพลงคูส่ อง

อีกตาํ นานหน่ึงเล่าวา่ ชาวโคราชไดเ้ พลงโคราชมาจากอินเดียโดยพระยาเขม็ เพชรเป็นผนู้ าํ มา

พร้อมๆ กบั ลิเก และลาํ ตดั โดยใหล้ ิเกอยกู่ รุงเทพฯลาํ ตดั อยูภ่ าคกลาง และเพลงโคราชอยทู่ ่ีนครราชสีมาเพลง

โคราชระยะแรกๆ เป็นแบบเพลงกอ้ มคนที่เรียนรู้เพลงโคราชจากพระยาเขม็ เพชร ช่ือตาจนั บา้ นสก อยู่ "ซุม

บา้ นสก" ติดกบั สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระ

ตาํ นานท้งั สองถึงแมจ้ ะตา่ งกนั ในดา้ นกาํ เนิดแต่ตรงกนั อยา่ งหน่ึงที่กล่าววา่ เพลงโคราชระยะแรกเล่นแบบ

เพลงกอ้ ม

36

กอ้ ม เป็นภาษาโคราชและภาษาอีสาน แปลวา่ ส้นั เพลงกอ้ มหมายถึงเพลงส้นั ๆวา่ โตต้ อบกล่าวลอย
ๆ ท้งั ท่ีมีความหมายลึกซ้ึงหรือไมม่ ีความหมายเลยกไ็ ดเ้ พลงโคราชจะเร่ิมเล่นต้งั แตเ่ ม่ือใด ไมป่ รากฏ
หลกั ฐานที่แน่ชดั หลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าตอ่ ๆ กนั มา มีเพียงวา่ สมยั ทา้ วสุรนารี ( คุณยา่ โม ) ยงั มีชีวติ อยู่
( พ.ศ. 2313 ถึง 2395 ) ท่านชอบเพลงโคราชมากเร่ืองราวของเพลงโคราชไดป้ รากฏหลดั ฐานชดั เจน คือในปี
พ.ศ. 2456 ท่ีสมเด็จพระศรีพชั รินทราบรมราชินีนาถ พระราชชนนีพนั ปี หลวงเสดจ็ มานครราชสีมาทรงเปิ ด
ถนนจอมสุรางคย์ าตร์ และเสดจ็ ไปพมิ ายในโอกาสรับเสด็จคร้ังน้นั หมอเพลงชายรุ่นเก่าช่ือเสียงโด่งดงั มาก
ชื่อนายหรี่บา้ นสวนข่าไดม้ ีโอกาสเล่นเพลงโคราชถวาย เพลงที่เล่นใชเ้ พลงหลกั เช่นกลอนเพลงที่วา่
" ขา้ พเจา้ นายหรี่อยบู่ ุรีโคราชเป็นนกั เลงเพลงหดั บา่ วพระยากาํ แหง ฯ เจา้ คุณเทศา ท่านต้งั ใหเ้ ป็นขนุ นาง .....
ตาํ แหน่ง "ความอีกตอนเอย่ ถึงการรับเสด็จวา่ " ไดส้ ดบั วา่ จะรับเสดจ็ เพอ่ื เฉลิมพระเดชพระจอมแผน่ ดิน โห่
สามลาฮาสามหลน่ั เสียงสนน่ั ....ธานินทร์ " ( สมเดจ็ พระพนั ปี หลวงทรงเป็ นผบู้ งั คบั การพิเศษประจาํ กรม
ทหารมา้ นครราชสีมา จนถึง พ.ศ. 2462 เมื่อเสด็จนครราชสีมา นายหร่ี สวนขา่ กม็ ีโอกาสเล่นเพลง ถวาย )
เพลงโคราชมีโอกาสเล่นถวายหนา้ พระท่ีนง่ั ในงานชุมนุมลูกเสือคร้ังท่ี 1 ในนามการแสดงมหรสพของ
มณฑลนครราชสีมา เกี่ยวกบั กาํ เนิดของเพลงโคราชมีท้งั ที่เป็นคาํ เล่าและตาํ นานหลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าของ
หมอเพลงอีกจาํ นวนหน่ึงเล่าตอ่ ๆกนั มาวา่ ในสมยั รัตนโกสินทร์มีสงครามระหวา่ งไทยกบั เขมรเมื่อไทยชนะ
สงครามเขมรคร้ังไร ชาวบา้ นจะมีการเฉลิมฉลองชยั ชนะดว้ ยการขบั ร้องและร่ายรํากนั ในหมูส่ กท่ีเขาเรียกวา่
" ซุมบา้ นสก " ใกล้ ๆกบั ชุมทางรถไฟ ถนนจิระและเริ่มเล่นเพลงโคราชกนั ที่หมูบ่ า้ นน้ีทา่ ทางการรํารุกราํ
ถอยและการป้องหูมีผูส้ นั นิษฐานวา่ ประยกุ ตม์ าจากการเล่นเจรียงท่ีเป็นเพลงพ้ืนบา้ นของชาวสุรินทร์
ผสมผสาน กบั เพลงทรงเคร่ืองของภาคกลาง

ช่ือผแู้ ต่ง พระครูโสภิตธรรมประยตุ ( อุดมอุตฺตมปํฺโญ / สงสุระ)ไดใ้ หค้ วามหมายของประวตั ิ
เพลงโคราชไวว้ า่ ตาํ นานเพลงโคราชสมยั ก่อนน้นั เพลงโคราชเป็นที่นิยมมากเพราะการแสดงมหรสพที่เป็น
หวั ใจของงานฉลองสมโภชใดๆก็ตามจะมีเพลงโคราชเพียงอยา่ งเดียวคนฟังเพลงกม็ ีเวลามากฟังกนั ต้งั แต่
หวั ค่าํ จนรุ่งเชา้ เม่ือหมอเพลงเล่นเพลงลาคือลาผฟู้ ังลาเจา้ ภาพและเพอ่ื นหมอเพลงดว้ ยกนั จะมีป่ี พาทยฆ์ อ้ ง
กลองบรรเลงรับหมอเพลงจะรําตามกนั ไปยงั บา้ นเจา้ ภาพเจา้ ภาพกน็ าํ เงินคา่ หมอเพลงมาใหพ้ ร้อมท้งั เล้ียง
ขา้ วปลาอาหารและห่อขา้ วของกินต่างๆใหเ้ ป็ นเสบียงในการเดินทางกลบั คนฟังจะอยรู่ ่วมฟังงานจนเสร็จสิ้น
กระบวนการจึงทยอยกลบั เช่นกนั เพลงโคราชสมยั ก่อนไดไ้ ปเล่นหลายจงั หวดั เช่นบุรีรัมยเ์ พชรบูรณ์
พษิ ณุโลกสุรินทร์ตลอดจนถึงประเทศกมั พูชาสาํ หรับจงั หวดั ต่างๆในภาคกลางกไ็ ปเล่นเป็นคร้ังคราวปัจจุบนั
คา่ นิยมของผฟู้ ังเปล่ียนแปลงไปมากแมแ้ ตผ่ ฟู้ ังในจงั หวดั นครราชสีมาเองกเ็ ส่ือมความนิยมลงมากบา้ งกเ็ ห็น
วา่ เพลงโคราชเป็นเพลงหยาบคายและไม่น่าสนใจแมท้ างราชการส่งเสริมใหน้ าํ ออกแสดงทาง
วทิ ยกุ ระจายเสียงแห่งประเทศไทยจงั หวดั นครราชสีมากต็ อ้ งผา่ นการตรวจอยา่ งรัดกุมจะใชภ้ าษาตรงๆ

37

เหมือนสมยั ก่อนไม่ไดถ้ ือวา่ ไมเ่ หมาะสมในการจดั งานฉลองสมโภชใดๆมกั จะมีมหรสพอ่ืนๆเป็นคูแ่ ข่ง
มากมายเช่นภาพยนตร์มวยเพลงลูกทุง่ ลิเกและราํ วงเพลงโคราชจึง เป็ นที่สนใจสาํ หรับผฟู้ ังรุ่นเก่าที่มีอายุ
คอ่ นขา้ งสูงแทบท้งั น้นั หมอเพลงโคราชไดร้ วมตวั กนั เป็นคณะเพลงโคราชหลายคณะและเขา้ มาต้งั สาํ นกั งาน
คณะอยใู่ นอาํ เภอเมืองเป็ นส่วนใหญเ่ พ่ือความสะดวกสาํ หรับมาติดตอ่ หาเพลงไปเล่นหมอเพลงโคราชตอ้ ง
เล่นเพลงประยกุ ตต์ ามใจผฟู้ ังเช่นเล่นเพลงหมอลาํ เล่นเพลงลาํ ตดั และเพลงลูกทุ่งพดู ถึงท่าราํ แตกต่างกนั ไปมี
เพลงโคราชของคณะทองสุขกาํ ปังท่ีประยกุ ตเ์ ล่นแบบลาํ เพลินคือนาํ เอาดนตรีสากลเขา้ มาประกอบแตย่ งั ไม่
เป็นท่ีแพร่หลายนกั การรวมตวั กนั เป็นคณะเพลงโคราชปัจจุบนั น้นั นางสองเมืองอินทรกาํ แหงเป็นผูร้ ิเร่ิม
ต้งั ข้ึนเป็ นคนแรกเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๙๙ต้งั อยทู่ ี่ถนนสุรนารายณ์และต่อมากม็ ีคณะตา่ งๆต้งั ข้ึนอีกหลายคณะขอ้ ดี
คือทาํ ใหส้ ะดวกในการติดต่อจา้ งไปเล่นขอ้ ไม่ดีคือเมื่อหมอเพลงอยคู่ ณะเดียวกนั กร็ ู้ช้นั เชิงและฝีปากกนั ทาํ
ใหฟ้ ังไม่สนุกสนานมีผพู้ ยายามจะรวมคณะเพลงโคราชต่างๆก่อต้งั เป็นสมาคมเพลงโคราชแต่ยงั ไม่ไดร้ ับ
ความร่วมมือจากหมอเพลงเท่าท่ีควรจากความเชื่อท่ีวา่ ท่านทา้ วสุรนารี ( คุณหญิงโมหรือยา่ โมที่ชาวบา้ น
เรียกท่าน ) ชอบเพลงโคราชในสมยั ที่ท่านมีชีวติ อยจู่ ึงมีผูห้ าเพลงโคราชไปเล่นใหท้ า่ นฟังเป็นการแกบ้ นณ
บริเวณใกลๆ้ กบั อนุสาวรียใ์ นตอนกลางคืนเป็นประจาํ อาจเป็นปัจจยั หน่ึงที่ทาํ ใหค้ นรุ่นใหม่ไดร้ ู้จกั เพลง
โคราชและหมอเพลงมีรายไดป้ ระจาํ แต่กม็ ีผสู้ นใจไปฟังไม่มากนกั พดู ถึงการดาํ เนินชีวติ ของหมอเพลงรุ่น
ปัจจุบนั ส่วนใหญ่อาชีพทาํ นาและเล่นเพลงเป็นอาชีพรองแตห่ มอเพลงที่มีช่ือเสียงเช่นลอยชายแพรกระโทก,
ลาํ ดวนจกั ราช, ทองสุขกาํ ปัง, นกนอ้ ย วงั มว่ ง, รําไพหวั รถไฟตา่ งกล่าวเป็นเสียงเดียวกนั วา่ การประกอบ
อาชีพของหมอเพลงโคราชยงั ทาํ รายไดด้ ียงั เป็นอาชีพท่ีมนั่ คงอยหู่ มอเพลงดงั กล่าวน้ีแมจ้ ะประกอบอาชีพอ่ืน
เช่นทาํ นาทาํ ไร่เป็นนกั ธุรกิจแตอ่ าชีพหลกั คือเล่นเพลงโคราช๒

ช่ือผแู้ ต่ง วกิ ิพเี ดีย สารานุกรมเสรี ไดใ้ หค้ วามหมายของประวตั ิเพลงโคราชไวว้ า่ เพลงโคราชจะ
เริ่มเล่นต้งั แต่เม่ือใด ไมป่ รากฏหลกั ฐานท่ีแน่ชดั หลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าตอ่ ๆ กนั มา มีเพียงวา่ สมยั ทา้ ว สุร
นารี ( คุณยา่ โม )ยงั มีชีวิตอยู่ ( พ.ศ. 2313 ถึง 2395 ) ท่านชอบเพลงโคราชมากเร่ืองราวของเพลงโคราชได้
ปรากฏหลดั ฐานชดั เจน คือในปี พ.ศ. 2456 ที่สมเดจ็ พระศรีพชั รินทราบรมราชินีนาถ พระราชชนนีพนั ปี
หลวงเสด็จมานครราชสีมาทรงเปิ ดถนนจอมสุรางคย์ าตร์ และเสดจ็ ไปพิมายในโอกาสรับเสดจ็ คร้ังน้นั หมอ
เพลงชายรุ่นเก่าชื่อเสียงโด่งดงั มากชื่อนายหร่ี บา้ นสวนข่าไดม้ ีโอกาสเล่นเพลงโคราชถวาย เพลงท่ีเล่นใช้
เพลงหลกั เช่น กลอนเพลงท่ีวา่ "ขา้ พเจา้ นายหรี่อยบู่ ุรีโคราชเป็นนกั เลงเพลงหดั บา่ วพระยากาํ แหง ฯเจา้ คุณ
เทศา ท่านต้งั ให้เป็นขนุ นาง .....ตาํ แหน่ง "ความอีกตอนเอ่ยถึงการรับเสดจ็ วา่ "ไดส้ ดบั วา่ จะรับเสดจ็ เพือ่
เฉลิมพระเดชพระจอมแผน่ ดิน โห่สามลาฮาสามหลนั่ เสียงสนน่ั ....ธานินทร์ " ( สมเด็จพระพนั ปี หลวงทรง
เป้นผบู้ งั คบั การพิเศษประจาํ กรมทหารมา้ นครราชสีมา จนถึง พ.ศ. 2462 เมื่อเสด็จนครราชสีมา นายหรี่ สวน
ขา่ กม็ ีโอกาสเล่นเพลงถวาย )เพลงโคราชมีโอกาสเล่นถวายหนา้ พระที่นงั่ ในงานชุมนุมลูกเสือคร้ังที่ 1 ใน
นามการแสดงมหรสพของมณฑลนครราชสีมา เกี่ยวกบั กาํ เนิดของเพลงโคราชมีท้งั ท่ีเป็นคาํ เล่าและตาํ นาน
หลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าของหมอเพลงอีกจาํ นวนหน่ึงเล่าตอ่ ๆ กนั มาวา่ ในสมยั รัตนโกสินทร์มีสงคราม

38

ระหวา่ งไทยกบั เขมรเม่ือไทยชนะสงครามเขมรคร้ังไร ชาวบา้ นจะมีการเฉลิมฉลองชยั ชนะดว้ ยการขบั ร้อง
และร่ายราํ กนั ในหมูส่ กที่เขาเรียกวา่ " ซุมบา้ นสก " ใกล้ ๆกบั ชุมทางรถไฟ ถนนจิระและเร่ิมเล่นเพลงโคราช
กนั ท่ีหมูบ่ า้ นน้ีท่าทางการราํ รุกราํ ถอย และการป้องหูมีผสู้ ันนิษฐานวา่ ประยกุ ตม์ าจากการเล่นเจรียงท่ีเป็ น
เพลงพ้ืนบา้ นของชาวสุรินทร์ผสมผสาน กบั เพลงทรงเคร่ืองของภาคกลาง

จะเห็นไดว้ า่ จากขอ้ มูลประวตั ิเพลงโคราชของเอกสารท่ีเก่ียวขอ้ งท้งั 5 เล่ม ดงั กล่าว ท่ีกล่าวไว้
สามารถสรุปไดว้ า่ จากตาํ นานของผรู้ ู้และหมอเพลงเล่าวา่ มีนายพรานคนหน่ึงช่ือเพชรนอ้ ย ออกไปล่าสัตว์
ในเขตหนองบุนนาก บา้ นหนองบุนนาก อาํ เภอโชคชยั จงั หวดั นครราชสีมา คืนหน่ึงแกไปพบลูกสาว
พญานาค ข้ึนมาจากหนองน้าํ มานง่ั ร้องเพลงคนเดียว พรานเพชรนอ้ ยไดย้ นิ เสียง จึงแอบเขา้ ไปฟังใกลๆ้ แก
ประทบั ใจ ในความไพเราะและเน้ือหาของเพลง จึงจาํ เน้ือและทาํ นองมาร้องใหค้ นอ่ืนฟังลกั ษณะเพลงท่ีร้อง
เป็นเพลงกอ้ ม หรือเพลงคู่สอง อีกตาํ นานหน่ึงเล่าวา่ ชาวโคราชไดเ้ พลงโคราชมาจากอินเดียโดยพระยาเขม็
เพชรเป็ นผนู้ าํ มาพร้อมๆกบั ลิเล และลาํ ตดั โดยใหล้ ิเลอยกู่ รุงเทพฯลาํ ตดั อยภู่ าคกลาง และเพลงโคราชอยทู่ ่ี
นครราชสีมา เพลงโคราชระยะแรกๆเป็นแบบเพลงกอ้ ม คนที่เรียนรู้เพลงโคราช จากพระยาเขม็ เพชรช่ือ ตา
จนั บา้ นสก อยซู่ ุมบา้ นสก ติดกบั สถานีรถไฟ ชุมทางถนนจิระ

2.2 จากการสมั ภาษณ์ ภูมิปัญญาหมอเพลงโคราช
กาํ ป่ัน บา้ นแท่น (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของประวตั ิเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสัมภาษณ์
ภูมิปัญญาเร่ือง ความหมายของประวตั ิเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ บา้ นเลขท่ี
336 ถนนจิระ ตาํ บลในเมือง เวลา 13.00 น. ไวว้ า่ “เกิดข้ึนในสมยั สมเด็จพระนารายณ์มหาราชช่วงปลาย
กรุงศรีอยธุ ยาน้นั ไมม่ ีศึกสงครามประเทศใดเมืองใดไมม่ ีศึกสงคามศิลปวฒั นธรรมพุง่ ข้ึน สมยั พระนารายณ์
จะไดเ้ ห็นนกั กวศี รีปราชญเ์ ป็ นเจา้ บทเจา้ กลอน สมเด็จพระนารายณ์มหารทรงรับสั่งใหพ้ ระยายมราชมาส
ร้างเมืองโคราช คนโคราชกเ็ ลยตอ้ งเป็นเจา้ บทเจา้ กลอน เหมือนสมยั กรุงศรีอยธุ ยา ของสมเดจ็ พระนารายณ์
มหาราช สมเด็จพระยมราชทรงสัง่ ใหม้ าสร้างเมืองในการน้นั มา ทาํ ไมถึงเกิดเพลงโคราชข้ึน ตามการ
อา้ งอิงเอาไวใ้ นสมยั พ.ศ.2456 สมเดจ็ พนั ตรีหลวงในสมยั รัชกาลที่ 5 พระองคเ์ สด็จมาทรงเปิ ดถนน
จอมสุรางคย์ าตร์แลว้ ก็เสด็จไปเมืองพมิ ายทรงรับส่งั ถามเจา้ เมืองสมยั น้นั วา่ คนโคราชเวลาเสร็จสิ้นภาระ
กิจการทาํ ไร,ทาํ นา ยามวา่ งงานมีการละเล่นบนั เทิงใจผอ่ นคลายยามวา่ ง เจา้ เมืองพิมายตรัสทูลวา่ มีเพลง
โคราชกอ้ มพะยะ่ คะ่ เพลงโคราชกอ้ มน่ีมนั กอ้ มมอยา่ งไร (ทรงตรัสถามเจา้ เมือง) ทรงสั่งใหห้ าหมอเพลง
โคราชกอ้ มมาแสดงต่อหนา้ พระที่นงั่ ผทู้ ี่ไดร้ ับเกรียติสูงสุดในชีวติ ชื่อนายหรี่ บา้ นสวนขา่ ไดถ้ ูกแตง่ ต้งั จาก
เจา้ คุณเทสา (เทา่ กบั เป็นนายกเทศมนตรีสมยั น้ี)ใหเ้ ป็นขุนนางตาํ แหน่งไพรี ที่นายหรี่ร้องไปน้นั เป็ นการ
ร้องแนะนาํ ตนเองต่อหนา้ พระที่นง่ั นายหร่ีไดถ้ ูกบนั ทึกใหเ้ ป็นหมอเพลงโคราชในพ.ศ.2456(ในสมยั รัชกาล

39

ที่5) แตผ่ มเชื่อวา่ เพลงโคราชเกิดข้ึนในสมยั สมเด็จพระนารายม์ หาราชเพราะมีนกั กวศี รีปราชญเ์ กิดข้ึน
มากมายในสมยั น้นั และสมยั มกั จะใชภ้ าษาภาที เป็นกลอนถามไถ่กนั เวลาที่เจอกนั หรือทกั กนั ถามสารทุกข์
สุขดิษกนั เช่น แหวนน้ีทา่ นไดแ้ ต่ใดไรมา ท่ีน้ีคนโคราชก็เป็นเจา้ บทเจา้ กลอนคือกนั ยงั เช่นยายคนหน่ึงมี
หลานถามยาย(ยายคนน้ีชื่อยายยมคนอายมุ ากสมยั ก่อนมกั ไม่ใส่เส้ือ)หลานร้องเป็นเพลงภาษาโคราชวา่ ยาย
ยมนมยา่ นกลา้ ไดห้ วา่ นหรือยงั แลว้ ยายยมก็แกห้ ลานสาววา่ ยายหวา่ นไวข้ า้ งบ่อกาํ ลงั รัดหน่อเท่าหน่ออีนาง
สมยั ตอ่ มากม็ ีการละเล่นกนั ในบา้ นต่างๆ ในยามเทศกาลเขา้ พรรษา-ออกพรรษาหลงั จากถวายพระตาหาร
พระสงฆ์ ก็มีการโตว้ าทีกนั ในเรื่องเพลงโคราชจากบา้ นนึงที่มีสติปัญญาในเรื่องเพลงโคราชใหม้ าโชวก์ นั
และโตว้ าทีกนั ของแตล่ ะบา้ นโคราชมกั จะพดู เป็นคาํ คู่ดงั เช่น กรุงทง-กรุงเทพ ,ไปนงไปนา-ก๋ินขง่ กินเข่า,อยู่
บ่งอยบู่ า้ น,ไดผ้ งไดผ้ วั ,ไดม้ ง-ไดเ้ มีย คาํ เหล่าน้นั แหละเคา้ เอามาประดิษฐเ์ ป็นเพลงโคราชซ้ึงสกั ษณะการ
สัมผสั มนั แยบยลลึกซ้ึงกวา่ ลาํ ตดั เพลงอีแซวลาํ ตดั มนั แค่เป็นการละเล่น และมีหลกั ฐานอา้ งอิงไวแ้ ตก่ ็มีคน
โบราณเล่าวา่ เพลงโคราชเกิดข้ึนในสมยั นึงมีพรานคนนึงช่ือพญาเพชรนอ้ ย ไดเ้ ขา้ ป่ าล่าสตั ว์ หลงทางไปถึง
แม่น้าํ แห่งหน่ีง ไปเจอลูกสาวพญานาคกาํ ลงั นง่ั ร้องเพลงกล่อมลูกที่ชายฝั่ง(หนอง)พรานพญาเพชรนอ้ ยนน่ั
สาํ หรีดแอบฟังเพลงของหญิงสาวน้นั มีคาํ พร่ําพรรณาต่อวา่ สามีซ่ึงไดเ้ สียกนั จนมีลูกคนหน่ึงก็หนีหายไป
บา้ งกลอนก็พรรณนาถึงความหวานช่ืน บา้ งกลอนก็พรรณนาถึงการพลดั พรากจากกนั บางกลอนก็สาปแช่ง
หกั กระดูกกนั พรานพญาเพชรนอ้ ยกพ็ ยายามจาํ ไวท้ ุกบทกลอน แลว้ ก็กลบั มาเมืองโคราชและเล่าให้
ชาวเมืองโคราชฟัง และร้องใหช้ าวโคราชฟัง ก็เลยไดใ้ ชแ้ สดงเพลงโคราชต้งั แต่น้นั เป็ นตน้ มา หนองใหญท่ ่ี
พรานพญาเพชรนอ้ ยไปพบมาน้นั (เป็ นอาํ เภอหนองบุญมากในปัจจุบนั ) อีกตาํ นานหน่ึงพระพญาเขม็ เพชร
เป็นคนนาํ ศิลปะเหล่าน้ีมาจากประเทศอินเดียท่ีเผยแพร่จากรังกาทวปี แลว้ นาํ ศิลปะสาํ เนียงจากรังกาทวปี มา
เผยแพร่ในประเทศไทย เช่น ลิเก เอาไวภ้ าคกลาง น้นั และจึงเป็นที่มาของการออกแขกทุกคร้ังท่ีมีการเล่น
ลิเก เพลงลาํ ตดั เพลงอีแซว กเ็ อาไปจากเพลงโคราช เพราะเพลงโคราชเป็ นแม่แบบแต่การสมั ผสั ของเพลงอี
แซว,ลาํ ตดั ไดล้ ึกซ่ึงเทา่ เพลงโคราชเพราะเป็ นการสัมผสั ท่ีง่ายเกินไป(แลว้ กาํ ปั่นก็ร้องเพลงโคราชใหฟ้ ัง
กาํ ป่ันเล่าวา่ “เพลงโคราชสมยั น้ีเกือบจะสูญสิ้นไปเมื่อปี พ.ศ.2539แลว้ ผมจึงลุกข้ึนไปต่อตา้ นอีกคร้ัง เพราะ
คนรุ่นใหมส่ ่วนมากจะหนั ไปฟังเพลงสตริง-ลูกทุ่งผมเลยเกิดความคิดโดยการใหม้ ีจงั หวะใหม้ นั สนุกข้ึนโดย
การมีอีเลคโทน มีอยวู่ นั หน่ึงผมนอนไม่หลบั กเ็ ลยแตง่ เพลงคนโคราชตกกระท่อม เพลงโคราชจึงเป็นท่ีรู้จกั
คนทว่ั ไปอีกคร้ังหน่ึง ส่วนลูกศิษยล์ ูกหาของผมก็มีสุนารี,ต้กั แตน,คาํ มอสก็นาํ ไปประยกุ ตใ์ ชก้ นั ลูกศิษยม์ ี
หลายประเภทบางคนกน็ าํ ไปใชเ้ ป็นเพลงลูกทุ่ง ลูกศิษยเ์ พลงโคราชก็แยกไปต้งั คณะเอง ผมเองเกือบลม้
เพราะเพลงโคราชเร่ิมเสื่อมคนรุ่นใหมม่ กั ไมช่ อบฟัง ต้งั แตน่ ้นั มาเพลงโคราชกก็ ลายเป็ นเชิงธุรกิจไปโดย
ปริยาย”

40

กาเหวา่ โชคชยั (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของประวตั ิเพลงโคราชไวข้ ณะท่ี
สัมภาษณ์ ภูมิปัญญาเรื่อง ประวตั ิของเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือนสิงหาคม พ.ศ.2555 ณ บา้ นเลขท่ี 336
ถนนจิระ ตาํ บลในเมือง เวลา 13.00 น. ไวว้ า่ ”เกิดข้ึนในสมยั สมเดจ็ พระนารายณ์มหาราชช่วงปลายกรุง
ศรีอยธุ ยาน้นั ไม่มีศึกสงครามประเทศใดเมืองใดไม่มีศึกสงคามศิลปวฒั นธรรมพุง่ ข้ึน สมยั พระนารายณ์จะ
ไดเ้ ห็นนกั กวศี รีปราชญเ์ ป็นเจา้ บทเจา้ กลอน สมเดจ็ พระนารายณ์มหารทรงรับสง่ั ใหพ้ ระยายมราชมาสร้าง
เมืองโคราช คนโคราชก็เลยตอ้ งเป็ นเจา้ บทเจา้ กลอน เหมือนสมยั กรุงศรีอยธุ ยา ของสมเดจ็ พระนารายณ์
มหาราช สมเด็จพระยมราชทรงสัง่ ใหม้ าสร้างเมืองในการน้นั มา ทาํ ไมถึงเกิดเพลงโคราชข้ึน ตามการ
อา้ งอิงเอาไวใ้ นสมยั พ.ศ.2456 สมเดจ็ พนั ตรีหลวงในสมยั รัชกาลที่ 5 พระองคเ์ สด็จมาทรงเปิ ดถนน
จอมสุรางคย์ าตร์ แลว้ ก็เสด็จไปเมืองพมิ ายทรงรับสัง่ ถามเจา้ เมืองสมยั น้นั วา่ คนโคราชเวลาเสร็จสิ้นภาระ
กิจการทาํ ไร,ทาํ นา ยามวา่ งงานมีการละเล่นบนั เทิงใจผอ่ นคลายยามวา่ ง เจา้ เมืองพมิ ายตรัสทูลวา่ มีเพลง
โคราชกอ้ มพะยะ่ คะ่ เพลงโคราชกอ้ มน่ีมนั กอ้ มมอยา่ งไร (ทรงตรัสถามเจา้ เมือง) ทรงสงั่ ใหห้ าหมอเพลง
โคราชกอ้ มมาแสดงต่อหนา้ พระท่ีนง่ั ผทู้ ี่ไดร้ ับเกรียติสูงสุดในชีวติ ชื่อนายหร่ี บา้ นสวนขา่ ไดถ้ ูกแต่งต้งั จาก
เจา้ คุณเทสา(เทา่ กบั เป็นนายกเทศมนตรีสมยั น้ี)ใหเ้ ป็ นขนุ นางตาํ แหน่งไพรี ท่ีนายหรี่ร้องไปน้นั เป็ นการร้อง
แนะนาํ ตนเองต่อหนา้ พระที่นงั่ นายหรี่ไดถ้ ูกบนั ทึกให้เป็นหมอเพลงโคราชในพ.ศ.2456(ในสมยั รัชกาลที่5)
แตผ่ มเช่ือวา่ เพลงโคราชเกิดข้ึนในสมยั สมเดจ็ พระนารายม์ หาราชเพราะมีนกั กวศี รีปราชญเ์ กิดข้ึนมากมายใน
สมยั น้นั และสมยั มกั จะใชภ้ าษาภาที เป็นกลอนถามไถ่กนั เวลาท่ีเจอกนั หรือทกั กนั ถามสารทุกขส์ ุขดิบกนั
เช่น แหวนน้ีท่านไดแ้ ตใ่ ดไรมา ที่น้ีคนโคราชกเ็ ป็ นเจา้ บทเจา้ กลอนคือกนั ยงั เช่นยายคนหน่ึงมีหลานถาม
ยาย(ยายคนน้ีช่ือยายยมคนอายมุ ากสมยั ก่อนมกั ไม่ใส่เส้ือ)หลานร้องเป็นเพลงภาษาโคราชวา่ ยายยมนมยา่ น
กลา้ ไดห้ วา่ นหรือยงั แลว้ ยายยมก็แกห้ ลานสาววา่ ยายหวา่ นไวข้ า้ งบ่อกาํ ลงั รัดหน่อเทา่ หน่ออีนาง สมยั ตอ่ มา
กม็ ีการละเล่นกนั ในบา้ นต่างๆ ในยามเทศกาลเขา้ พรรษา-ออกพรรษาหลงั จากถวายพระตาหารพระสงฆ์ ก็มี
การโตว้ าทีกนั ในเร่ืองเพลงโคราช จากหมู่บา้ นท่ีมีสติปัญญาในเรื่องเพลงโคราชใหม้ าโชวก์ นั และโตว้ าทีกนั
ของแต่ละบา้ น”

เลาะ บา้ นแทน่ (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของประวตั ิเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสัมภาษณ์
ภูมิปัญญาเร่ือง ประวตั ิเพลงโคราช ในวนั ท่ี 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารี
ถนนราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00น. ไวว้ า่ ”เพลง
โคราชสมยั ก่อนเป็นกลอนถามไถ่กนั เวลาท่ีเจอกนั หรือทกั กนั ถามสารทุกขส์ ุขดิบกนั เช่น แหวนน้ีทา่ นได้
แตใ่ ดไรมา ท่ีน้ีคนโคราชก็เป็นเจา้ บทเจา้ กลอนคือกนั ยงั เช่นยายคนหน่ึงมีหลานถามยาย(ยายคนน้ีชื่อยาย

41

ยมคนอายมุ ากสมยั ก่อนมกั ไมใ่ ส่เส้ือ)หลานร้องเป็ นเพลงภาษาโคราชวา่ ยายยมนมยา่ นกลา้ ไดห้ วา่ นหรือยงั
แลว้ ยายยมกแ็ กห้ ลานสาววา่ ยายหวา่ นไวข้ า้ งบ่อกาํ ลงั รัดหน่อเทา่ หน่ออีนาง สมยั ต่อมากม็ ีการละเล่นกนั ใน
บา้ นต่างๆ ในยามเทศกาลเขา้ พรรษา-ออกพรรษาหลงั จากถวายพระตาหารพระสงฆ์ กม็ ีการโตว้ าทีกนั ใน
เร่ืองเพลงโคราช จากหมูบ่ า้ นท่ีมีสติปัญญาในเร่ืองเพลงโคราชใหม้ าโชวก์ นั และโตว้ าทีกนั ของแตล่ ะบา้ น”

ลาํ ไย หนองมว่ ง (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของประวตั ิเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสัมภาษณ์ภูมิ
ปัญญาเร่ือง ความหมายของประวตั ิเพลงโคราช ในวนั ท่ี 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลาน
อนุสาวรียท์ า้ วสุรนารีถนนราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา
16.00 น.ไวว้ า่ “หลงั จากเสร็จสิ้นสงคราม จะใชเ้ วลาวา่ งมาฝึกเพลงโคราชเน้ือกลอนที่ร้องจะดูจากธรรมชาติ
ของสัตยเ์ ช่นปลาไหนท่ีเขาหามากจ็ ะนาํ ปลาไหลที่ไดม้ าร้อยเป็นพวง ปลาไหลกจ็ ะพนั กนั ไปมาตรงน้ีจะ
เรียกกลอนเพลงโคราชวา่ ปลาไหลพนั พวงเกิดจากการถามไถ่ทุกขส์ ุขกนั มกั จะเป็นกลอนเพราะคนไหนจะ
เป็นคนเจา้ บทเจา้ กลอน เช่นการถามขา่ ว การทาํ นา จะร้องวา่ ยายยม นมยาน หวา่ นเข่าหรือยงั เกิดจากการโต้
วาที่กนั ของเพลงโคราชในแตล่ ะหมู่บา้ นจะโตก้ นั คาํ ท่ีโตน้ ้นั มกั จะเป็นคาํ คู่เช่นไดผ้ งไดผ้ วั ไดม้ งไดเ้ มีย มี
หลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์อา้ งอิงไดม้ าจกอินเดีย พระพทุ ธศาสนาจากรังกาทวปี ลิเก- ภาคกลางออกแขก
สาํ เนียงอินเดียเพลงโคราชเป็ นแมแ่ บบสมั ผสั คาํ เช่น กลอนลงรี ตอ้ งหาคาํ ที่มีสระอีไว้ เพลงโดราชลึงซ้ึง
เป็นแมแ่ บบ มีสมั ผสั บงั คบั เกาะกนั เป็นลูกโซ่ เช่นมณฑา มณฑล มลทิน พอ่ แมพ่ ีเ่ ป็นเพลงโคราชฟังทุกวนั ก็
ซึมซบั ตอ้ งมีใจรักใจชอบผทู้ ี่รักในการร้องเพลงโคราชร้องกลอน โตต้ อบได้ อดทน ขยนั ร้องกลอน ”

สวา่ ง บา้ นดอนผวา (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายประวตั ิเพลงโคราชไวข้ ณะที่สัมภาษณ์ภูมิ
ปัญญาเร่ือง ความหมายประวตั ิเพลงโคราช ในวนั ท่ี 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรีย์
ทา้ วสุรนารีถนนราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00 น.ไว้
“ปี พ.ศ. 2456 ท่ีสมเด็จพระศรีพชั รินทราบรมราชินีนาถ พระราชชนนีพนั ปี หลวงเสด็จมานครราชสีมาทรง
เปิ ดถนนจอมสุรางคย์ าตร์ และเสดจ็ ไปพมิ ายในโอกาสรับเสด็จคร้ังน้นั หมอเพลงชายรุ่นเก่าช่ือเสียงโด่งดงั
มากชื่อนายหรี่บา้ นสวนข่า ไดม้ ีโอกาสเล่นเพลงโคราชถวาย เพลงที่เล่นใชเ้ พลงหลกั สมเด็จพระพนั ปี หลวง
ทรงเป้นผบู้ งั คบั การพเิ ศษประจาํ กรมทหารมา้ นครราชสีมา จนถึง พ.ศ. 2462 เม่ือเสด็จนครราชสีมา นายหรี่
สวนขา่ กม็ ีโอกาสเล่นเพลงถวาย เพลงโคราชมีโอกาสเล่นถวายหนา้ พระท่ีนงั่ ในงาน”

จะเห็นไดว้ า่ จากขอ้ มูลความหมายหมอเพลงโคราชของภูมิปัญญาท้งั 5 คน ดงั กล่าว ที่
กล่าวไว้ สามารถสรุปไดว้ า่ ประวตั ิของเพลงโคราชน้นั มีการเล่าขานกนั มาวา่ มีนายพรานคนหน่ึงชื่อ เพชร
นอ้ ย ออกไปล่าสัตว์ ในเขตหนองบุนนากบา้ นหนองบุนนากอาํ เภอโชคชยั จงั หวดั นครราชสีมา คืนหน่ึงแก

42

ไปพบลูกสาวพญานาค ข้ึนมาจากหนองน้าํ มานง่ั ร้องเพลงคนเดียว พรานเพชรนอ้ ยไดย้ นิ เสียง จึงแอบเขา้ ไป
ฟังใกล้ ๆ แกประทบั ใจในความไพเราะ และเน้ือหาของเพลง จึงจาํ เน้ือและทาํ นองมาร้องใหค้ นอื่นฟัง

ลกั ษณะเพลงท่ีร้องเป็นเพลงกอ้ ม หรือเพลงคู่สองอีกตาํ นานหน่ึงเล่าวา่ ชาวโคราชไดเ้ พลงโคราชมาจาก

อินเดีย โดยพระยาเขม็ เพชรเป็นผนู้ าํ มาพร้อมๆ กบั ลิเกและลาํ ตดั โดยใหล้ ิเกอยกู่ รุงเทพฯ ลาํ ตดั อยภู่ าคกลาง

และเพลงโคราชอยทู่ ่ีนครราชสีมาเพลงโคราชระยะแรกๆ เป็นแบบเพลงกอ้ ม คนท่ีเรียนรู้เพลงโคราช จาก

พระยาเขม็ เพชรช่ือตาจนั บา้ นสก อยู่ "ซุมบา้ นสก" ติดกบั สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระ

เพลงโคราชจะเริ่มเล่นต้งั แตเ่ มื่อใดไม่ปรากฏหลกั ฐานท่ีแน่ชดั หลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าตอ่ ๆกนั มา มี
เพยี งวา่ สมยั ทา้ วสุรนารี ( คุณยา่ โม ) ยงั มีชีวติ อยู่ ( พ.ศ. 2313 ถึง 2395 ) ท่านชอบเพลงโคราชมากเร่ืองราว
ของเพลงโคราชไดป้ รากฏหลดั ฐานชดั เจนคือในปี พ.ศ. 2456 ที่สมเดจ็ พระศรีพชั รินทราบรมราชินีนาถพระ
ราชชนนีพนั ปี หลวงเสดจ็ มานครราชสีมาทรงเปิ ดถนนจอมสุรางคย์ าตร์และเสด็จไปพิมายในโอกาสรับเสด็จ
คร้ังน้นั หมอเพลงชายรุ่นเก่าชื่อเสียงโด่งดงั มากช่ือนายหร่ีบา้ นสวนขา่ ไดม้ ีโอกาสเล่นเพลงโคราชถวาย เพลง
ท่ีเล่นใชเ้ พลงหลกั เช่นกลอนเพลงที่วา่ " ขา้ พเจา้ นายหร่ีอยูบ่ ุรีโคราชเป็ นนกั เลงเพลงหดั บา่ วพระยากาํ แหง ฯ
เจา้ คุณเทศาท่านต้งั ใหเ้ ป็นขนุ นาง .....ตาํ แหน่ง "ความอีกตอนเอย่ ถึงการรับเสด็จวา่
" ไดส้ ดบั วา่ จะรับเสด็จเพื่อเฉลิมพระเดชพระจอมแผน่ ดินโห่สามลาฮาสามหลน่ั เสียงสนนั่ ....ธานินทร์ "
( สมเด็จพระพนั ปี หลวงทรงเป็นผบู้ งั คบั การพเิ ศษประจาํ กรมทหารมา้ นครราชสีมา จนถึง พ.ศ. 2462 เมื่อ
เสดจ็ นครราชสีมา นายหรี่สวนขา่ กม็ ีโอกาสเล่นเพลงถวาย ) เพลงโคราชมีโอกาสเล่นถวายหนา้ พระท่ีนงั่
ในงานชุมนุมลูกเสือคร้ังที่ 1 ในนามการแสดงมหรสพของมณฑลนครราชสีมาเกี่ยวกบั กาํ เนิดของเพลง
โคราชมีท้งั ที่เป็นคาํ เล่าและตาํ นานหลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าของหมอเพลงอีกจาํ นวนหน่ึงเล่าตอ่ ๆกนั มาวา่ ใน
สมยั รัตนโกสินทร์มีสงครามระหวา่ งไทยกบั เขมรเม่ือไทยชนะสงครามเขมรคร้ังไรชาวบา้ นจะมีการเฉลิม
ฉลองชยั ชนะดว้ ยการขบั ร้องและร่ายราํ กนั ในหมู่สกท่ีเขาเรียกวา่ " ซุมบา้ นสก " ใกล้ ๆกบั ชุมทางรถไฟถนน
จิระและเริ่มเล่นเพลงโคราชกนั ท่ีหมู่บา้ นน้ี ท่าทางการราํ รุกราํ ถอยและการป้องหูมีผสู้ นั นิษฐานวา่ ประยกุ ต์
มาจากการเล่นเจรียงท่ีเป็ นเพลงพ้ืนบา้ นของชาวสุรินทร์ผสมผสานกบั เพลงทรงเคร่ืองของภาคกลาง

3 ความสาํ คญั ของเพลงโคราช
3.1 จากการศึกษาเอกสารที่เก่ียวขอ้ ง
.(2555).ความหมายความสาํ คญั ของเพลงโคราช

www.koratinfo.com/samapi/koratsong/koratsng1.htm ไดใ้ หค้ วามหมายของความสาํ คญั เพลงโคราชวา่
สมยั ก่อนน้นั เพลงโคราชเป็ นท่ีนิยมมากเพราะการแสดงมหรสพ ท่ีเป็นหวั ใจของงานฉลองสมโภชใด ๆ ก็
ตามมีเพลงโคราชเพยี งอยา่ งเดียว คนฟังเพลงกม็ ีเวลามาก ฟังกนั ต้งั แตห่ วั ค่าํ จนรุ่งเชา้ เมื่อหมอเพลงเล่นเพลง
ลา คือลาผฟู้ ังลาเจา้ ภาพ และเพื่อนหมอเพลงดว้ ยกนั จะมีป่ี พาทยฆ์ อ้ ง กลอง บรรเลงรับ หมอเพลงจะราํ ตาม
กนั ไปยงั บา้ นเจา้ ภาพเจา้ ภาพก็นาํ เงินคา่ หมอเพลงมาให้ พร้อมท้งั เล้ียงขา้ วปลา อาหาร และห่อขา้ วของกิน

43

ตา่ ง ๆ ใหเ้ ป็นเสบียง ในการเดินทางกลบั คนฟังจะอยรู่ ่วมฟังงานจนเสร็จสิ้นกระบวนการ จึงทยอยกลบั
เช่นกนั เพลงโคราชสมยั ก่อนไดไ้ ปเล่นหลายจงั หวดั เช่น บุรีรัมย์ เพชรบูรณ์ พษิ ณุโลก สุรินทร์ตลอดจนถึง
ประเทศกมั พชู า สาํ หรับจงั หวดั ตา่ ง ๆ ในภาคกลาง กไ็ ปเล่นเป็นคร้ังคราวปัจจุบนั คา่ นิยมของผฟู้ ัง
เปลี่ยนแปลงไปมาก แมแ้ ต่ผูฟ้ ัง ในจงั หวดั นครราชสีมาเองก็เสื่อมความนิยมลงมาก บา้ งก็เห็นวา่ เพลงโคราช
เป็นเพลงหยาบคาย และไม่น่าสนใจแมท้ างราชการส่งเสริม ใหน้ าํ ออกแสดง ทางวทิ ยกุ ระจายเสียงแห่ง
ประเทศไทยจงั หวดั นครราชสีมา ก็ตอ้ งผา่ นการตรวจ อยา่ งรัดกมุ จะใชภ้ าษาตรง ๆเหมือนสมยั ก่อนไมไ่ ด้
ถือวา่ ไม่เหมาะสมในการจดั งานฉลองสมโภชใดๆมกั จะมีมหรสพอ่ืนๆ เป็ นคูแ่ ข่งมากมาย เช่น ภาพยนตร์
มวย เพลงลูกทุง่ ลิเก และรําวงเพลงโคราชจึงเป็นที่สนใจ สาํ หรับผฟู้ ังรุ่นเก่าที่มีอายคุ ่อนขา้ งสูงแทบท้งั น้นั
หมอเพลงโคราช ไดร้ วมตวั กนั เป็นคณะเพลงโคราช หลายคณะ และเขา้ มาต้งั สาํ นกั งานคณะอยใู่ นอาํ เภอ
เมืองเป็ นส่วนใหญ่ เพื่อความสะดวก สาํ หรับมาติดต่อ หาเพลงไปเล่นหมอเพลงโคราช ตอ้ งเล่นเพลง
ประยกุ ต์ ตามใจผฟู้ ัง เช่น เล่นเพลงหมอลาํ เล่นเพลงลาํ ตดั และเพลงลูกทุ่ง พูดถึงท่ารําแตกต่างกนั ไป มีเพลง
โคราชของคณะทองสุข กาํ ปัง ที่ประยกุ ตเ์ ล่นแบบลาํ เพลิน คือนาํ เอาดนตรีสากล เขา้ มาประกอบ แต่ยงั ไม่
เป็นที่แพร่หลายนกั การรวมตวั กนั เป็นคณะเพลงโคราชปัจจุบนั น้นั นางสองเมือง อินทรกาํ แหงเป็นผรู้ ิเร่ิม
ต้งั ข้ึนเป็ นคนแรก เมื่อปี พ.ศ. 2499 ต้งั อยทู่ ี่ ถนน สุรนารายณ์และต่อมาก็มีคณะต่าง ๆ ต้งั ข้ึนอีกหลาย
คณะ ขอ้ ดีคือ ทาํ ใหส้ ะดวกในการติดต่อจา้ งไปเล่น ขอ้ ไม่ดีคือ เม่ือหมอเพลงอยคู่ ณะเดียวกนั กร็ ู้ช้นั เชิงและ
ฝีปากกนั ทาํ ใหฟ้ ัง ไม่สนุกสนาน มีผพู้ ยายามจะรวมคณะเพลงโคราชต่าง ๆก่อต้งั เป็นสมาคมเพลงโคราช
แตย่ งั ไมไ่ ดร้ ับความร่วมมือจากหมอเพลงเทา่ ท่ีควร
จากความเช่ือท่ีวา่ ท่านทา้ วสุรนารี ( คุณหญิงโม หรือยา่ โมที่ชาวบา้ นเรียกท่าน ) ชอบเพลงโคราช ในสมยั ท่ี
ท่านมีชีวติ อยจู่ ึงมีผหู้ าเพลงโคราชไปเล่นใหท้ ่านฟัง เป็นการแกบ้ น ณ บริเวณใกล้ ๆ กบั อนุสาวรียใ์ นตอน
กลางคืนเป็นประจาํ อาจเป็นปัจจยั หน่ึง ท่ีทาํ ใหค้ นรุ่นใหม่ ไดร้ ู้จกั เพลงโคราชและหมอเพลงมีรายไดป้ ระจาํ
แต่กม็ ีผสู้ นใจไปฟังไม่มากนกั การประกอบอาชีพ ของหมอเพลงโคราชยงั ทาํ รายไดด้ ี ยงั เป็นอาชีพท่ีมน่ั คงอยู่
หมอเพลงดงั กล่าวน้ี แมจ้ ะประกอบอาชีพอื่น เช่น ทาํ นา ทาํ ไร่ เป็นนกั ธุรกิจแต่อาชีพหลกั คือเล่นเพลง
โคราชส่วนใหญ่หมอเพลงจะมีความเช่ือในเร่ืองโชคลางพอสมควร เช่นในการกา้ วข้ึนโรงเพลง จะมีการดู
ทิศตามฤกษร์ ับ กา้ วแรกที่ข้ึน จะตอ้ งเลือกดูตามทิศทาง โดยการหายใจ ถา้ ขา้ งซา้ ยคล่อง ก็กา้ วขาซา้ ยข้ึน
ทาํ นองเดียวกนั ถา้ ขา้ งขวาหายใจสะดวก กก็ า้ วขา้ งขวาข้ึน เป็นตน้ เมื่อข้ึนเวทีไปแลว้ กม็ ีการเป่ าคาถามหา
นิยม เพอ่ื ใหผ้ ฟู้ ังช่ืนชอบตนกม็ ี หมอเพลงบางคนเช่ือวา่ หลงั คาโรงเพลงน้นั ถา้ หากมีการมดั ดว้ ยตอก หรือ
ส่ิงอ่ืนใดจะทาํ ใหค้ าถาอาคม สติปัญญาในการวา่ เพลงเส่ือมลงไปดว้ ย ก็ขอร้องให้แกม้ ดั ตอกออกก็มี

.(2555).ความหมายความสาํ คญั เพลงโคราช.www.koratinfo.com/samapi/koratsong/index.htmไดใ้ ห้
ความหมายของความสาํ คญั เพลงโคราชวา่ ความสาํ คญั เพลงโคราชน้นั ส่วนใหญผ่ มู้ ีใจรักในการท่ีจะเป็น
หมอเพลงแลว้ มกั ไปฝากตวั เป็นศิษย์ กบั ครูเพลงโดยตรง มีบางรายท่ีบิดามารดาหรือผปู้ กครองตอ้ งการ
ใหล้ ูกเป็นหมอเพลงกน็ าํ ไปฝากกบั ครูเพลง และบางรายท่ีครูเพลงเห็นวา่ มีแววจะเป็นหมอเพลงท่ีดี กม็ กั จะ
ขอตวั ไปอยดู่ ว้ ยครูจะดูหน่วยกา้ นของผทู้ ี่จะเป็ นศิษย์ ดูกิริยาทา่ ทาง เสียงและปฏิภาณการทดสอบเพอ่ื รับเป็น

44

ลูกศิษย์ อาจทาํ ไดโ้ ดย ใหร้ ้องวา่ เพลงกอ้ มใหฟ้ ังถา้ เห็นวา่ มีแวว พอจะเป็นหมอเพลงได้ ก็รับไว้ ก่อนจะหดั
ตอ้ งมีการยกครูก่อน

.(2555).ความหมายความสาํ คญั เพลงโคราช.http://kanchanapisek.or.th/oncc-cgi/text.cgi?no=2543
ไดใ้ หค้ วามหมายของความสาํ คญั เพลงโคราชวา่ ดา้ นคุณค่า

1.เน้ือหาของเพลงจะแสดงวถิ ีชีวติ ของบุคคลในสังคมในแง่มุมต่าง ๆรวมท้งั แทรกความ
สนุกสนานในรูปความบนั เทิงอยา่ งดียง่ิ หมอเพลงโคราชในอดีตไดท้ าํ หนา้ ท่ีเป็นผแู้ พร่ขา่ วสารจากท่ีหน่ึงไป
ยงั อีกท่ีหน่ึง เป็นผมู้ ีประสบการณ์กวา้ งไกล เพราะพบเห็นเหตุการณ์และผคู้ นหลากหลายหมอเพลงโคราช
และคนฟังเพลงโคราชในอดีตจึงมีความเป็ นอนั หน่ึงอนั เดียวกนั เพราะเป็นคนในสงั คมเดียวกนั จึงเขา้ ใจ
ปัญหาของกนั และกนั ตา่ งกเ็ ป็นปราชญท์ างภาษาเช่นเดียวกนั จึงส่ือความคิดผา่ นเพลงโคราชออกมาสู่กนั ได้

2. เพลงพ้ืนบา้ นเป็นคติชนวทิ ยา ซ่ึงเป็นที่รวมความรู้เกี่ยวกบั ชาติพนั ธุ์โคราช ท้งั ภาษา ความรู้
ความคิด วฒั นธรรม ประเพณี ตลอดจนปรัชญาของชีวติ

.(2555).ความหมายความสาํ คญั เพลงโคราช.www.baanmaha.com/community/thread24103.htmlได้
ใหค้ วามหมายของความสาํ คญั เพลงโคราชวา่ เพลงโคราช เป็นศิลปะ วฒั นธรรมพ้นื บา้ นของจงั หวดั
นครราชสีมาหรือโคราชซ่ึงไดส้ ืบทอดกนั มาเป็ นเวลายาวนานโดยเพลงโคราชน้นั มีเอกลกั ษณ์การร้องรําเป็น
ภาษาโคราช ซ่ึงมีความไพเราะทาํ ใหเ้ กิดความเพลิดเพลินและสนุกสนานแตป่ ัจจุบนั เพลงโคราชค่อยๆ ไดร้ ับ
ความนิยมและความสนใจนอ้ ยลงพวกเราจึงควรที่จะช่วยกนั อนุรักษ์ และสืบสานศิลปะวฒั นธรรมอนั ดีงามน้ี
ไวเ้ พือ่ ใหล้ ูกหลานของเราไดส้ ัมผสั ไดร้ ับชมและรับความสนุกสนานเพลิดเพลินดีกวา่ การเล่าขานเป็ น
ตาํ นาน

จากการสมั ภาษณ์ ภูมิปัญญาหมอเพลงโคราช ไดใ้ หข้ อ้ มูลความสาํ คญั ของเพลงโคราช ดา้ น
เศรษฐกิจและดา้ นวฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ

กาํ ป่ัน บา้ นแทน่ (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความสาํ คญั ของเพลงโคราช ดา้ นเศรษฐกิจ และดา้ น
วฒั นธรรม และวถิ ีชีวติ ไวข้ ณะสมั ภาษณ์ภูมิปัญญา เร่ือง เพลงโคราช ในวนั ท่ี 17 เดือนสิงหาคม
พ.ศ. 2555 ณ บา้ นเลขท่ี 336 ถนนจิระ ตาํ บลในเมือง เวลา 13.00 น.ไวว้ า่ “ดา้ นเศรษฐกิจ แลว้ แต่ผวู้ า่
จา้ ง” และ “ดา้ นวฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ ชุมชน คนโคราชมีความเชื่อ และศรัทธายา่ โม เวลาไปขอพรหรือแก้
บนมกั จะใชเ้ พลงโคราชในการขอยา่ โม”

กาเหวา่ บา้ นแท่น (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความสาํ คญั ของเพลงโคราช ดา้ นเศรษฐกิจและดา้ น
วฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ ไวข้ ณะสมั ภาษณ์ภูมิปัญญา เร่ือง เพลงโคราช ในวนั ที่ 17 เดือนสิงหาคม
พ.ศ. 2555 ณ บา้ นเลขท่ี 336 ถนนจิระ ตาํ บลในเมือง เวลา 14.00 น. ไวว้ า่ “ดา้ นเศรษฐกิจ แลว้ แต่
ผวู้ า่ จา้ ง” และ “ดา้ นวฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ ชุมชน ส่วนใหญ่เป็ นเรื่องแกบ้ น และ เวลาไปขอพรยา่ โมใหไ้ ด้
ต้งั สมปรารถนา มกั จะใชเ้ พลงโคราชใหย้ า่ โมฟัง ซ่ึงเกิดจากความเชื่อและศรัทธา”

บุญสม สงขส์ ุข (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความสาํ คญั ของเพลงโคราช ดา้ นเศรษฐกิจและดา้ น
วฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ ไวข้ ณะสมั ภาษณ์ภูมิปัญญา เร่ือง เพลงโคราช ในวนั ท่ี 24 เดือนสิงหาคม พ.ศ.2555

45

ณ สมาคมเพลงโคราช เวลา 14.00 น. ไวว้ า่ “ดา้ นเศรษฐกิจและดา้ นวฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ ชุมชน ส่วน
ใหญ่เป็นเร่ืองแกบ้ น และ เวลาไปขอพรยา่ โมใหไ้ ดต้ ้งั สมปรารถนา มกั จะใชเ้ พลงโคราชใหย้ า่ โมฟัง ซ่ึงเกิด
จากความเช่ือและศรัทธารักคุณยา่ โม ซ่ึงเป็นเร่ืองของจิตใจ ความภาคภูมิใจต่อวรี กรรมของยา่ โม ”

จากการสัมภาษณ์ ภูมิปัญญาหมอเพลงโคราช ไดใ้ หข้ อ้ มูลความสาํ คญั ของเพลงโคราช ดา้ น
เศรษฐกิจและดา้ นวฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ เพลงโคราช เป็ นการร้องเพลงโตต้ อบท่ีพฒั นาไป เป็นการแสดง
พ้นื บา้ นของชาวจงั หวดั นครราชสีมาหรือ โคราช ซ่ึงไดส้ ืบทอดกนั มาเป็ นเวลายาวนาน มีเอกลกั ษณ์ อยทู่ ่ีการ
ร้องรําเป็นภาษาโคราช ปรากฏหลกั ฐานชดั เจน ในปี พ.ศ. ๒๔๕๖ เม่ือสมเด็จพระศรีพชั รินทราบรมราชินี
นาถ พระราชชนนีพนั ปี หลวง เสด็จพระราชดาํ เนินไปจงั หวดั นครราชสีมาเพ่ือทรงเปิ ดถนนจอมสุรางค์
ยาตร์ และเสดจ็ ฯ พิมาย ในโอกาสรับเสดจ็ คร้ังน้นั หมอเพลงชายรุ่นเก่า ชื่อเสียงโด่งดงั มากชื่อ นายหรี่ บา้ น
สวนขา่ ไดม้ ีโอกาส เล่นเพลงโคราชถวาย

ในสมยั ก่อนเพลงโคราชเป็นที่นิยมมาก เพราะการ แสดงมหรสพต่างๆ มีเพลงโคราชเพียงอยา่ งเดียว
คนฟัง เพลงก็มีเวลามาก ฟังกนั ต้งั แตห่ วั ค่าํ จนรุ่งเชา้ เม่ือหมอเพลง เล่นเพลงลา คือ ลาผฟู้ ัง ลาเจา้ ภาพ และ
เพอ่ื นหมอเพลง ดว้ ยกนั จะมีป่ี พาทย์ ฆอ้ ง กลอง บรรเลงรับ หมอเพลง จะรําตามกนั ไปยงั บา้ นเจา้ ภาพ
เจา้ ภาพก็จะนาํ เงินคา่ หมอเพลงมาให้ พร้อมท้งั เล้ียงขา้ วปลา อาหาร และห่อขา้ ว ของกินตา่ งๆ ใหเ้ ป็นเสบียง
ในการเดินทางกลบั คนฟังจะอยู่ ร่วมฟังงานจนเสร็จสิ้นกระบวนการจึงทยอยกลบั

ปัจจุบนั ค่านิยมของผฟู้ ังเพลงโคราชเปล่ียนแปลง ไปมากท้งั ดา้ นเน้ือหา รูปแบบการแสดง และ
ความนิยมของ คนโคราชเอง

เน้ือหาของเพลงโคราชข้ึนอยกู่ บั โอกาสที่จะเล่น หมอเพลงโคราชรุ่นเก่าเนน้ การใชป้ ฏิภาณไหว
พริบเล่าเรื่อง นิทานชาดก และเคร่งครัดมากในเรื่องสอนศีลธรรม หมอเพลงโคราชในอดีตทาํ หนา้ ที่เป็นผู้
แพร่ขา่ วสาร เพราะ เป็ นผมู้ ีประสบการณ์กวา้ งไกล พบเห็นเหตุการณ์และผคู้ นหลากหลาย หมอเพลงโคราช
และคนฟังเพลงโคราชในอดีต จึงมีความเป็ นอนั หน่ึงอนั เดียวกนั เพราะเป็ นคนในสงั คม เดียวกนั จึงเขา้ ใจ
ปัญหาของกนั และกนั แต่หมอเพลงโคราช รุ่นใหม่ มกั เล่นตามคาํ เรียกร้องของผฟู้ ังเพ่ือความเพลิดเพลิน
และสนุกสนาน

ดว้ ยเหตุน้ี เพลงโคราชจึงค่อยๆ เสื่อมความนิยมลง แตเ่ น่ืองจากในยคุ ปัจจุบนั มีความเช่ือวา่ ทา้ วสุร
นารีในสมยั ที่ยงั มีชีวติ อยู่ (พ.ศ. ๒๓๑๓-๒๓๙๕) ทา่ นชอบเพลง โคราชมาก จึงมีผหู้ าเพลงโคราชไปเล่นแก้
บน ณ บริเวณ ใกลๆ้ กบั อนุสาวรียท์ า้ วสุรนารีในตอนกลางคืนเป็นประจาํ จึงเป็นปัจจยั หน่ึงที่ทาํ ใหห้ มอ
เพลงโคราช ซ่ึงส่วนใหญ่อยูท่ ี่ อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา ยงั คงสามารถประกอบอาชีพ อยไู่ ด้ ตวั อยา่ ง
คณะเพลงโคราชที่โดดเด่นอยทู่ ี่อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา

46

4. แหล่งเรียนรู้ในชุมชน
แหล่งเรียนรู้เพลงโคราช อยใู่ นตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา ประกอบดว้ ย

5 ชุมชน ตามลาํ ดบั ดงั น้ี
4.1 นายบุญสม สงั ขส์ ุข นายกสมาคมหมอเพลงโคราช 386/145 ม. 6 ต.บา้ นเกาะ อ. เมือง

จ. นครราชสีมา 30000 มือถือ 089 5792686 โทรสาร 044 276794 ดงั ภาพประกอบ

ภาพประกอบ 1
4.2 เพลงโคราชกาํ ปั่น บา้ นแทน่ 344 จิระ ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั
นครราชสีมา ดงั ภาพประกอบ

ภาพประกอบ 2
4.3 ชุมชนวดั ทุง่ สวา่ ง-ศาลาลอย บา้ นเลขท่ี 1235 ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง จงั หวดั
นครราชสีมา โทร 081 – 5473 – 409 ดงั ภาพประกอบ

ภาพประกอบ 3

47

4.4 ชุมชนหนา้ ยา่ โม บา้ นเลขท่ี 1234 ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง จงั หวดั นครราชสีมา
โทร 081 – 5473 – 409 ดงั ภาพประกอบ

ภาพประกอบ 4
4.5 หมอเพลงโคราช นายดิ้น โคพนั ดุง อายุ 66 ปี บา้ นเลขที่ 7/1 หมู่ท่ี 3บา้ นคลอง
แคใตต้ าํ บลโนนเมืองพฒั นา อาํ เภอด่านขนุ ทด จงั หวดั นครราชสีมา ดงั ภาพประกอบ

ภาพประกอบ 5
5. ความเป็นไปไดใ้ นการเขา้ สู่อาชีพเพลงโคราช

5.1 จากการศึกษาจากเอกสารที่เกี่ยวขอ้ ง
จากการศึกษารูปแบบการแสดงเพลงโคราชจากอดีตจนถึงปัจจุบนั แบง่ ไดด้ งั น้ี เพลงโคราชแบบ
ด้งั เดิม เพลงโคราชแกบ้ น และเพลงโคราชประยกุ ตห์ รือเพลงโคราชซิ่ง

1). เพลงโคราชแบบด้งั เดิม เป็นเพลงท่ีสืบทอดกนั มาต้งั แตค่ ร้ังเป็นเพลงโตต้ อบ ลกั ษณะ
เป็นการแสดงแบบพ้ืนบา้ นด้งั เดิมท้งั รูปแบบ เน้ือหาและวิธีการเล่น ผชู้ มส่วนใหญ่มกั เป็นผสู้ ูงอายเุ พราะมี
เน้ือหาคอ่ นขา้ งฟังยาก ตอ้ งตีความโดยมีเน้ือหาจะแสดงถึงวถิ ีชีวติ ของคนในสังคมแง่มุมต่างๆ หลกั ธรรม
คาํ สอนทางศาสนา มีการเล่นเป็นเรื่องราวและเป็นข้นั ตอน รวมท้งั แทรกความสนุกสนานไวใ้ นรูปความ
บนั เทิงข้ึนอยปู่ ฏิภาณไหวพริบของหมอเพลง

48

2). เพลงโคราชแกบ้ น เริ่มเป็ นที่นิยมภายหลงั การสร้างอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารี เม่ือปี พ.ศ.
2477 จากความเชื่อที่วา่ ทา้ วสุรนารีชอบฟังเพลงโคราช และถา้ บนทา่ นดว้ ยเพลงโคราชกจ็ ะไดร้ ับความส า
เร็จตามที่บนไว้ รูปแบบการแสดงเพลงโคราชแกบ้ นเหมือนเพลงโคราชแบบด้งั เดิม แต่มีขอ้ จากดั คือ เวลาท่ี
ใชใ้ นการแสดงมีจาํ กดั เช่น คร่ึงชว่ั โมงถึงหน่ึงชวั่ โมง

3). โคราชประยกุ ตห์ รือเพลงโคราชซิ่ง มีรูปแบบการแสดงคลา้ ยกบั การแสดงของวง
ดนตรีเพลง ลูกทุ่ง หมอลาํ แต่เป็นการผสมผสานการเล่นเพลงโคราชแบบด้งั เดิมเขา้ ดว้ ย ลกั ษณะคือจดั เวที
คลา้ ยเวทีแสดงคณะเพลงลูกทุ่งมีการจดั และตกแตง่ เวทีใหส้ วยงาม มีการจดั ระบบแสง สี เสียง ใหเ้ ป็นที่
สนใจของชม (ขนาดของเวทีและอุปกรณ์ประกอบอื่นๆ ข้ึนอยกู่ บั ขอ้ ตกลงกบั ผวู้ า่ จา้ ง) ใชเ้ ครื่องดนตรีสากล
มาประกอบการแสดง จดั ให้มีหางเคร่ืองหรือนกั เตน้ ประกอบการแสดงดา้ นหนา้ เวที มีการน าเพลงลูกทุ่ง
หรือกลอนหมอลาํ มาใชใ้ นการแสดง หรือประยกุ ตใ์ ชภ้ าษาโคราชในการร้องสภาพการเปลี่ยนแปลงรูปแบบ
การแสดงเพลงโคราชจากอดีตจนถึงปัจจุบนั สภาพการเปล่ียนแปลงรูปแบบการแสดงเพลงโคราชน้นั ในที่น้ี
ผศู้ ึกษาแบ่งออกเป็ น 2 ช่วง กล่าวคือ ช่วงท่ี 1หมายถึง ช่วงปี พ.ศ.2456-พ.ศ.2520 และช่วงท่ี2 หมายถึง ช่วง
ต้งั แตป่ ี พ.ศ.2521 จนถึงปัจจุบนั ตลอดระยะเวลาของการดาํ รงอยขู่ องเพลงโคราช นบั ต้งั แตส่ มยั ทา้ วสุรนารี
จวบจนถึงปัจจุบนั เพลงโคราชผา่ นการทา้ ทายจากบริบททางสงั คมมาอยา่ งต่อเน่ือง จากปัจจยั ตา่ งๆ ทาํ ให้
เพลงโคราชมีพลวตั รท้งั ส่วนท่ีสูญหายไป ส่วนท่ียงั ดาํ รงอยแู่ ละส่วนท่ีมีความเปล่ียนแปลงไป (หน่ึงฤทยั ขอ
ผลกลาง, 2554)

6. การตดั สินใจเลือกประกอบอาชีพเพลงโคราช
6.1 ศกั ยภาพของทรัพยากรธรรมชาติ

การสร้างอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารีเมื่อปี พ.ศ.2477 ถือเป็นจุดเปลี่ยนสาํ คญั ที่ทาํ ใหเ้ พลงโคราชไดร้ ับ
ความนิยมและพฒั นาสู่การเป็ นธุรกิจบนั เทิงและสร้างศิลปิ นเพลงโคราชมาจนกระทงั่ ปัจจุบนั กล่าวคือ เพลง
โคราชแกบ้ นเร่ิมเป็นท่ี นิยมภายหลงั การสร้างอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารี เมื่อปี พ.ศ.2477 จากความเช่ือที่วา่ ทา้ ว
สุรนารีชอบฟังเพลงโคราช และถา้ บนทา่ นดว้ ยเพลงโคราชกจ็ ะไดร้ ับความสาํ เร็จตามที่บนไว้ รูปแบบการ
แสดงเพลงโคราชแกบ้ นเหมือนเพลงโคราชแบบด้งั เดิมแตม่ ีขอ้ จาํ กดั คือ เวลาท่ีใชใ้ นการแสดงมีจาํ กดั เช่น
คร่ึงชว่ั โมงถึงหน่ึงชวั่ โมง

การรวมตวั กนั โดยการจดั ต้งั เป็นคณะเพลงโคราช เพลงโคราชไดเ้ ขา้ สู่กระบวนการทางธุรกิจเพือ่
สร้างความเขม้ แขง็ และพลงั ตอ่ รอง มีสาํ นกั งานสาํ หรับรับงานแสดงในสมโภชหรืองาน แกบ้ น มีหวั หนา้
คณะซ่ึงมกั เป็นหมอเพลงท่ีมีชื่อเสียง มีบทบาทในการประสานหมอเพลงโคราชและ ผมู้ าติดต่อวา่ จา้ ง โดย
การรวมตวั เป็ นคณะเพลงโคราชน้ีนางสองเมือง อินทรกาํ แหง เป็นผรู้ ิเร่ิมต้งั ข้ึนเป็ นคนแรก เม่ือปี พ.ศ. 2499
ต้งั อยทู่ ี่ถนนสุรนารายณ์และต่อมากม็ ีคณะตา่ งๆ ต้งั ข้ึนอีกหลายคณะ ขอ้ ดีคือ ทาํ ใหส้ ะดวกในการติดต่อจา้ ง
ไปเล่น ขอ้ ไมด่ ีคือเมื่อหมอเพลงอยคู่ ณะเดียวกนั กร็ ู้ช้นั เชิงและฝีปากกนั ทาํ ใหฟ้ ังไมส่ นุกสนาน

49

6.2 ศกั ยภาพของพ้ืนท่ีตามสภาพภูมิอากาศ การเปลี่ยนแปลงรูปแบบการแสดงเป็นเพลง
โคราชประยกุ ตห์ รือเพลงโคราชซ่ิง มีรูปแบบการแสดงคลา้ ยกบั การแสดงของวงดนตรีเพลงลูกทุ่ง หมอลาํ
แต่เป็นการผสมผสานการเล่นเพลงโคราชแบบด้งั เดิมเขา้ ดว้ ย ลกั ษณะคือจดั เวทีคลา้ ยเวทีแสดงคณะเพลง
ลูกทุ่ง มีการจดั และตกแต่งเวทีใหส้ วยงาม มีการจดั ระบบแสง สี เสียง ใหเ้ ป็นท่ีสนใจของชม (ขนาดของเวที
และอุปกรณ์ประกอบอื่นๆ ข้ึนอยกู่ บั ขอ้ ตกลงกบั ผวู้ า่ จา้ ง) ใชเ้ ครื่องดนตรีสากลมาประกอบการแสดง จดั ให้
มีหางเครื่องหรือนกั เตน้ ประกอบการแสดงดา้ นหนา้ เวที มีการน าเพลงลูกทุง่ หรือกลอนหมอลามาใชใ้ นการ
แสดง หรือประยกุ ตใ์ ชภ้ าษาโคราชในการร้องอยา่ งไรกต็ ามปัจจุบนั เพลงโคราชแบบด้งั เดิมไดร้ ับความสนใจ
โดยเฉพาะเพลงโคราชแกบ้ นทา้ วสุรนารีอนั เป็นความเชื่อที่ถือปฏิบตั ิสืบต่อกนั มา การแสดงในงานต่างๆ
ผวู้ า่ จา้ งส่วนใหญ่สนใจจา้ งคณะเพลงโคราชซิ่ง และมีบางงานใหแ้ สดงเพลงโคราชแบบด้งั เดิมก่อนการ
แสดงเพลงโคราชซ่ิงในเวทีเดียวกนั

ปัจจยั สาํ คญั ที่ส่งผลทาํ ใหเ้ กิดการเปลี่ยนแปลงของเพลงโคราช คือ สภาพเศรษฐกิจและอิทธิพลของ
สื่อต่างๆ ที่ส่งผลตอ่ รสนิยมของกลุ่มผฟู้ ังรุ่นใหม่ ประกอบกบั กระแสการเปล่ียนแปลง
ตามยคุ สมยั โลกาภิวตั นป์ ัจจุบนั เพลงโคราชยงั ไดร้ ับความนิยมจากผฟู้ ังท่ีสูงอายอุ ยมู่ ากโดยเฉพาะในชนบท
หมอเพลงโคราชยงั คงมีรายไดจ้ ากการไปเล่นเพลงในงานกฐิน ผา้ ป่ า บวชนาค และงานอื่นๆ อยูเ่ สมอๆ และ
มีหมอเพลงบางส่วนมีรายไดจ้ ากการเล่นเพลงแกบ้ นท่ีอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารีและที่วดั ศาลาลอย

6.3 ศกั ยภาพของภูมิประเทศและทาํ เลท่ีต้งั การรวมตวั กนั ก่อต้งั เป็ นสมาคมเพลงโคราช
เพอื่ อนุรักษแ์ ละสืบสานศิลปะการแสดงเพลงโคราช โดยเฉพาะการถ่ายทอดใหก้ บั คนรุ่นหลงั ไดแ้ ก่การ
สอนเพลงโคราชในสถานศึกษาตา่ งๆ ตามหลกั สูตรทอ้ งถิ่น มีการปลูกจิตสาํ นึกลูกหลานชาวโคราชใหห้ นั
มาภาคภูมิใจในวฒั นธรรมแขนงน้ีมากข้ึน และในปัจจุบนั เทศบาลนครนครราชสีมาไดใ้ หก้ ารสนบั สนุน เช่น
ไดจ้ ดั สถานท่ีสาํ หรับเล่นเพลงโคราชไวบ้ ริเวณอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารีซ่ึงในสมยั ก่อนเพลงโคราชจดั แสดง
บริเวณลานโล่งดา้ นในศาลเจา้ ตรงขา้ มอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารีซ่ึงมีพ้นื ท่ีค่อนขา้ งจาํ กดั และชาวโคราชจาํ นวน
ไมน่ อ้ ยเห็นวา่ สถานท่ีไมเ่ หมาะสมต่อการจดั แสดงเพลงท่ีเป็นท่ีโปรดปรานของทา้ วสุรนารีแต่เมื่อมีการ
บูรณะพ้ืนท่ีบริเวณสานอนุสาวรียแ์ ลว้ หมอเพลงโคราชจึงไดอ้ อกมาแสดงบริเวณเวทีดา้ นขา้ งอนุสาวรียท์ า้ ว
สุรนารีใหด้ ูสมเกียรติแก่การแสดงเพ่ือแกบ้ นทา้ วสุรนารี

6.4 ศกั ยภาพของศิลปะ วฒั นธรรมประเพณีและวถิ ีชีวติ เผยแพร่เพลงโคราชให้ดงั ไป
ไกลใหม้ ากท่ีสุดเทา่ ท่ีจะเป็นไปได้ เพลงชาวบา้ น สาํ หรับเล่นในยามวา่ งงานหรือเพอื่ ความสนุกสนานเช่น
การลงแขกในการทาํ นา ลกั ษณะคือไม่ตอ้ งมีพิธี ไมต่ อ้ งสร้างเวที หรือ “โรงเพลง” และไม่มีการแต่งกายแบบ
หมอเพลงอาชีพ และเพลงอาชีพ เป็นการแสดงในงานฉลองหรือสมโภชต่างๆ เช่น งานบวชนาคทอดกฐิน
งานประจาํ ปี หรือเล่นแกบ้ นโดยผปู้ ระกอบอาชีพเพลงโคราชน้ีเรียกวา่ “หมอเพลง” ซ่ึงการแสดงจะเป็นแบบ
พิธีการ มีเวทีการแตง่ กายตามแบบของหมอเพลงและมีการไหวค้ รูเป็ นตน้ รูปแบบในลกั ษณะน้ีหมอเพลงจะ
ไดร้ ับคา่ ตอบแทนและมีการวา่ จา้ งใหแ้ สดง

50

6.5 ศกั ยภาพของทรัพยากรมนุษย์ ถ่ายทอดใหค้ นรุ่นใหม่ เพอ่ื ใหเ้ ขาไดเ้ ป็นศิลปิ นเพลง
โคราชใหม้ ากที่สุดแสวงหาและปลูกฝังใหค้ นหนั กลบั มาชอบเพลงโคราชใหม้ ากท่ีสุดการดาํ รงอยขู่ องเพลง
โคราช ตลอดระยะเวลาท่ีผา่ นมานบั ต้งั แตส่ มยั ทา้ วสุรนารีจวบจนถึงปัจจุบนั เพลงโคราชผา่ นการทา้ ทายจาก
บริบททางสงั คมมาอยา่ งต่อเน่ือง จากปัจจยั ตา่ งๆ ทาํ ใหเ้ พลงโคราชมีการเปลี่ยนแปลง โดยมีท้งั ส่วนที่สูญ
หายไป ส่วนท่ียงั ดาํ รงอยแู่ ละส่วนท่ีมีการเปล่ียนแปลงไป ซ่ึงสอดคลอ้ งกบั การศึกษาของ หน่ึงฤทยั ขอผล
กลาง (2554) ท่ีศึกษาวถิ ีเพลงโคราช : มิติและพลวตั รของความเปลี่ยนแปลง พบวา่ มิติที่ยงั ดาํ รงอยอู่ ยา่ ง
ต่อเนื่อง มิติท่ีเกิดความเปลี่ยนแปลงคือ ขนบของการแสดง ภาษาที่ใชร้ วมท้งั สถานภาพของหมอเพลงโคราช
มิติที่ยงั ดาํ รงอยคู่ ือ สุนทรียะของบทเพลง การไหวค้ รูและการแตง่ กาย ขนบของการแสดงไมม่ ีมิติใดที่สูญ
หายไป เพียงแต่มีการปรับเปล่ียนรูปแบบไปบา้ งเพือ่ ความอยรู่ อดของเพลงโคราช สะทอ้ นใหเ้ ห็น
ความสามารถในการปรับตวั ของเพลงโคราชเพ่ือใหเ้ ขา้ กบั สถานการณ์ทางสังคมท่ีเปล่ียนไป เพอื่ การดาํ รง
อยู่ และการสืบทอดของศิลปวฒั นธรรมเก่าแก่ของจงั หวดั นครราชสีมา หรือ เมืองโคราชสืบไป

การจดั ประสบการณ์การเรียนรู้

1 บรรยาย
2 ศึกษาคน้ ควา้ ดว้ ยตนเองจากเอกสาร อินเทอร์เน็ต และแหล่งเรียนรู้ในชุมชน
3 สัมภาษณ์ภูมิปัญญา
4 พบกลุ่ม อภิปรายแลกเปลี่ยนเรียนรู้
5 ส่ือ คอมพวิ เตอร์ช่วยสอน CAI

ส่ือและแหล่งเรียนรู้

2 สื่อเอกสาร
2.1 หนงั สือ โคราชของเรา ผแู้ ต่ง ฯพณฯ สุวจั น์ ลิปตพลั ลภ ปี ท่ีพมิ พ์ 2542 โรงพมิ พ์
บริษทั มงั กรการพิมพ์ (1994)จาํ กดั
2.2 หนงั สือเพลงโคราช เล่ม ๑ – ๒ มหาวทิ ยาลยั ราชภฎั นครราชสีมา ปี ที่พิมพ์ ๒๕๕๕ จาํ นวน
๑,๐๐๐ เล่ม เพ่ือเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยูห่ วั เนื่อในวโรกาสทรงเจริย
พระชนมายุ ๗ รอบ ๕ ธนั วาคม ๒๕๕๔

3. ส่ืออิเลคทรอนิกส์
2.1 CD เร่ือง เพลงโคราช
2.2 เร่ือง ประวตั ิความเป็ นมาของเพลงโคราช

3. ส่ือภูมิปัญญา
3.1 นายกาํ ปั่น บา้ นแทน่ บา้ นเลขที่ 334 จิระ ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง จงั หวดั

นครราชสีมา โทร 044- 264467