100 ก. พลังงานชีวภาพ ข. อุตสาหกรรมชีวภาพ ค. การแพทย์และสุขภาพ ง. อาหารและการเกษตร 7. ข้อใดไม่ใช่การถ่ายทอดทางพันธุกรรม ก. หญิงหญิง มีผมหยิกเหมือนพ่อ ข. สมเกียรติมีนิสัยก้าวร้าว ค. ศรีนวลมีลักยิ้มเหมือนแม่ ง. ฤดีรักษ์ มีรอยหยักที่หูเหมือนตา 8. จีโนมในมนุษย์มีจ านวนเท่าไร ก. 23 คู่ ข. 25 คู่ ค. 30 คู่ ง. 32 คู่ 9. ยีน (Gene) คืออะไร ก. หน่วยควบคุมลักษณะทางพันธุกรรม ข. หน่วยที่ควบคุมระบบต่าง ๆในร่างกาย ค. หน่วยที่ไม่สามารถปรับเปลี่ยนลักษณะใด ๆ ได้อีก ง. หน่วยที่มีลักษณะเฉพาะส่วนบุคคล 10. การศึกษาสารที่ใช้ทดแทนไขมันในอาหารเป็นทิศทางในการพัฒนาเรื่องใด ก. การปรับปรุงพันธุ์พืช ข. การปรับปรุงพันธุ์สัตว์ ค. การพัฒนาปัจจัยการผลิต ง. การสร้างมูลค่าเพิ่ม
101 บันทึกผลหลังการจัดการเรียนรู้และประเมินตามสภาพจริงประจ าหน่วยการเรียน 1. ด้านผู้สอน การจัดการเรียนการสอนในรูปแบบ online off line สอนได้ครบตามหัวข้อที่ก าหนดในแผนการจัดการเรียนรู้ สอนได้ไม่ครบตามหัวข้อที่ก าหนดในแผนการจัดการเรียนรู้ยังขาดหัวข้อ ดังนี้ แนวทางการแก้ปัญหาการสอนไม่ครบหัวข้อตามแผน 2. ด้านความพร้อมและผลการเรียนรู้ของผู้เรียน เกณฑ์ที่แนะน า คิดเป็นร้อยละ ดีมาก(80-100) ดี (70-79) พอใช้ (60-69) ต้องปรับปรุง (ต่ ากว่า 60) 1 การตรงต่อเวลา ดีมาก ดี พอใช้ ต้องปรับปรุง 2 การแต่งกาย, การปฏิบัติตามระเบียบ ดีมาก ดี พอใช้ ต้องปรับปรุง 3 ความพร้อม, ความตั้งใจในการเรียน ดีมาก ดี พอใช้ ต้องปรับปรุง 4 มีความรับผิดชอบงานที่มอบหมาย ดีมาก ดี พอใช้ ต้องปรับปรุง 5 มีความรู้ ความสามารถ ตรงวัตถุประสงค์ ดีมาก ดี พอใช้ ต้องปรับปรุง อื่นๆ 3. ปัญหา อุปสรรค 4. ข้อเสนอแนะและแนวทางแก้ปัญหา ข้อสรุปหลังการจัดการเรียนรู้ประจ าหน่วยการเรียนที่…..…. ชื่อหน่วย ............................................ ระหว่างสัปดาห์ที่.......ถึงสัปดาห์ที่....... รวม..............................สัปดาห์ ระหว่างวันที่.........เดือน………………....พ.ศ……...... ถึงวันที่.........เดือน………………....พ.ศ……...... ลงชื่อ ครูผู้สอน (นางสาวอรชร ดวงจันทร์) ลงชื่อ หัวหน้าแผนกวิชา (นายภาคภูมิ ศรีถาวร) ลงชื่อ.......................................................... (นายพรอนันต์ ภักดีบุญ) ผู้อ านวยการกาญจนาภิเษกวิทยาลัย ช่างทองหลวง
102 เรื่อง สื่อ/เครื่องมือ การประเมิน เวลา เกณฑ์การประเมิน 1.ความหมาย และประเภท ของระบบนิเวศ ขั้นน าเข้าสู่บทเรียน 1. ผู้สอนทบทวนความรู้เรื่อง การรักษาดุลยภาพของ สิ่งมีชีวิต และซักถามผู้เรียนเกี่ยวกับ VDO เรื่อง ระบบ นิเวศที่ให้ผู้เรียนไปศึกษาและสอบถามว่าสิ่งมีชีวิตมี ความสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมอย่างไร 2.ผู้สอนชี้แจงให้ผู้เรียนฟังถึงหัวข้อที่จะเรียนในครั้งนี้ คือ ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับระบบนิเวศ ซึ่งประกอบด้วย ขั้นสอน 1.ผู้สอนอธิบายความหมายของค าว่าระบบนิเวศ ผู้เรียนแต่ละคนท าการศึกษาถึงค าศัพท์ที่ใช้ในระบบ นิเวศ 2.ขออาสาสมัครผู้เรียน 5 คน เขียนบนกระดานและ อีก 5 คน เขียนหน้าที่ความหมาย 3.ผู้เรียนคนอื่น ๆ ในชั้นเรียนร่วมกันพิจารณา ว่าถูกต้อง หรือไม่ ถ้าผิดให้แก้ไขให้ถูกต้อง (สอดแทรกเรื่องการมี เหตุผลในการตัดสิน) 4.ผู้สอนอธิบายเพิ่มเติมเรื่องประเภทของระบบนิเวศ และโครงสร้างของระบบนิเวศจาก PowerPoint เรื่อง ระบบนิเวศ 5.ผู้สอนสุ่มผู้เรียนตอบค าถามเรื่องชนิดของระบบนิเวศ และองค์ประกอบของระบบนิเวศ 6.ผู้เรียนร่วมกลุ่มกลุ่มละ 3 คนช่วยกันท ากิจกรรมที่ ใน งานที่ครูมอบหมาย ขั้นสรุป 1.ผู้สอนและผู้เรียนร่วมกันสรุปถึงความรู้เบื้องต้น เกี่ยวกับระบบนิเวศโดยการถามตอบกิจกรรมการเรียนรู้ 2. มอบหมายงานผู้เรียนให้ท าการศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม ตามอินเทอร์เน็ตเกี่ยวกับความสัมพันธ์ความสัมพันธ์ของ 1.หนังสือเรียน วิทยาศาสตร์ 2. power point 3. youtube 4. ใบงาน 5.แบบทดสอบ หลังเรียน 6.แบบทดสอบ ใน Wordwall 30 นาที 2 ชั่วโมง 30 นาที สังเกตพฤติกรรม การเรียนรู้ การประเมินผล งานจากแบบฝึกหัด และประเมินผลการ เรียนรู้ การประเมินผล งานจากแบบฝึกหัด และประเมินผลการ เรียนรู้ แผนการจัดการเรียนรู้มุ่งเน้นสมรรถนะ หน่วยที่ 10 วิชา วิทยาศาสตร์เพื่อพัฒนาทักษะชีวิต รหัสวิชา 20000 - 1301 สอนครั้งที่ 17-18 ชั่วโมงรวม 6 ชื่อหน่วยการเรียนรู้ ระบบนิเวศ เรื่อง ระบบนิเวศและความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต จ านวนชั่วโมง 49-54 สัปดาห์ที่ 17-18
103 2.ความ สัมพันธ์ของ สิ่งมีชีวิตใน ระบบนิเวศ สิ่งมีชีวิตและปัจจัยที่มีผลต่อการด ารงชีวิตที่จะเรียนใน คาบหน้ า สัปดาห์ที่ 2 ขั้นน าเข้าสู่บทเรียน 1.ผู้สอนทบทวนความรู้เรื่องระบบนิเวศ และซักถาม ผู้เรียนว่าในระบบนิเวศสอนซักถามผู้เรียนว่าถ้าสิ่งมีชีวิต ต่างชนิดมาอยู่ด้วยกันจะเกิดอะไรขึ้น 2.ผู้สอนชี้แจงให้ผู้เรียนฟังถึงหัวข้อที่จะเรียนในครั้งนี้ คือ ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต 3.ผู้เรียนศึกษา VDO เรื่อง ความสัมพันธ์ระหว่าง สิ่งมีชีวิตต่างๆในระบบนิเวศ จากเว็บไซต์ https://www.youtube.com/watch?v=QOWAaKL w3SE ขั้นสอน 1.ผู้สอนอธิบายเนื้อหาเรื่อง ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต ต่างชนิดกัน 2.ผู้สอนสุ่มผู้เรียนตอบค าถามเรื่องภาวะความสัมพันธ์ ของสิ่งมีชีวิต 3.ผู้เรียนคนอื่น ๆ ในชั้นเรียนร่วมกันพิจารณา ว่าเพื่อน ตอบค าถามถูกต้องหรือไม่ ถ้าผิดให้ช่วยกันอภิปราย แก้ไขให้ถูกต้อง (สอดแทรกเรื่องการมีเหตุผลในการ ตัดสิน) 4.ผู้สอนอธิบายเนื้อหาเพิ่มเติมเรื่อง ปัจจัยที่มีผลต่อการ ด ารงชีวิต 5.ผู้เรียนแต่ละคนท าใบงาน เรื่องความสัมพันธ์ของ สิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ และผู้สอนเดินสังเกตขณะที่ ผู้เรียน ขั้นสรุป 1.ผู้สอนและผู้เรียนร่วมกันสรุปถึงเรื่องความสัมพันธ์ของ สิ่งมีชีวิตและปัจจัยที่มีผลต่อการด ารงชีวิต 2. ผู้เรียนท าการทดสอบในแบบทดสอบใน Wordwall https://wordwall.net/resource/39412996 20 นาที 2 ชั่วโมง 40 นาที สังเกตพฤติกรรม การเรียนรู้ การประเมินผล งานและน าเสนอ จากแบบฝึกหัดและ ประเมินผลการ เรียนรู้ การประเมินผล งานจากแบบฝึกหัด และประเมินผลการ เรียนรู้
104 สื่อสิ่งพิมพ์ สื่อการเรียนรูใหครูผูสอนและผูเรียนเลือกใชสื่อประกอบการเรียนการสอนตามสภาพความพรอมของตนเอง ดังนี้ 1.สื่อโสตทัศน์ - เรียนรู้ผ่านระบบ Google Meet และส่งงานผ่านระบบ Google Classroom 2.สิ่งพิมพ์ - หนังสือเรียนวิชาวิทยาศาสตร์เพื่อพัฒนาทักษะชีวิต หน่วยการเรียนรู้ที่ 10 ระบบนิเวศ 3.สื่อสื่อเทคโนโลยี - PowerPoint หน่วยการเรียนที่ 10 เรื่อง ระบบนิเวศ 4.โสตทัศน์อุปกรณ์ - แทปเล็ต - เครื่องคอมพิวเตอร์ หลักฐานการเรียนรู้ 1.หลักฐานความรู้ - หนังสือเรียนวิชาวิทยาศาสตร์เพื่อพัฒนาทักษะชีวิต หน่วยการเรียนรู้ที่ 10 ระบบนิเวศ - PowerPoint หน่วยการเรียนที่ 10 เรื่อง ระบบนิเวศ - ใบความรู้บทที่ 10 ระบบนิเวศ 2.หลักฐานการปฏิบัติงาน - แบบทดสอบท้ายหน่วย การวัดและประเมินผลการเรียนรู้ 1.เครื่องมือการประเมิน 1.1 ก่อนเรียนรู้ วิธีการวัดผล - การสุ่มผู้เรียนถาม/ตอบในชั้นเรียน เครื่องมือวัด - แบบค าถาม 1.2 ระหว่างเรียนรู้ วิธีการวัดผล - ตอบในชั้นเรียน เครื่องมือวัด - แบบค าถาม 1.3 หลังเรียน วิธีการวัดผล - ทดสอบท้ายหน่วยการเรียนรู้ เครื่องมือวัด - แบบทดสอบท้ายหน่วย เกณฑ์การประเมิน 1.ผู้เรียนร้อยละ 70 จากการสุ่ม ตอบค าถามได้ถูกต้อง 2.ผู้เรียนท าถูกต้อง 70% จากคะแนนเต็มในแบบทดสอบท้ายหน่วย
105 ใบความรู้ วิชา : วิทยาศาสตร์เพื่อพัฒนาทักษะชีวิต ชื่อหน่วยการเรียนรู้ : ระบบนิเวศ เรื่อง : ระบบนิเวศและความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต หน่วยที่ 10 สอนครั้งที่ 17-18 เวลา 6 ชั่วโมง 1. จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. อธิบายความหมายของระบบนิเวศ สิ่งมีชีวิต และแหล่งที่อยู่ได้ 2. อธิบายความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตกับแหล่งที่อยู่ 3. อธิบายการเกิดวัฏจักรของน้ า คาร์บอน และ ไนโตรเจน ได้ 4. จ าแนกประเภทความหลากหลายทางชีวภาพในระบบนิเวศได้ 5. ระบุประโยชน์และโทษของการอยู่รวมกันของสิ่งมีชีวิตชนิดเดียวกัน และต่างชนิดกัน 6. จ าแนกล าดับต่าง ๆ ของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ 7. วิเคราะห์โซ่อาหาร ในสายใยอาหารได้ 8. อธิบายการถ่ายทอดพลังงานของสิ่งมีชีวิตสิ่งมีชีวิตในแต่ละล าดับได้ 2. สมรรถนะ 1. ส ารวจสิ่งมีชีวิตจากระบบนิเวศภายในสถานศึกษา และน ามาจัดประเภทของกลุ่มสิ่งมีชีวิต ลักษณะ ของความสัมพันธ์กับแหล่งที่อยู่ 2. วิเคราะห์ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตประเภทต่าง ๆ 3. เขียนโซ่อาหาร สายใยอาหาร 4. ระบุความหลากหลายทางชีวภาพ 5. ใช้เหตุผลในการคัดเลือกภาพที่แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ในเชิงบวกและลบของการอยู่รวมกันของ สิ่งมีชีวิตชนิดเดียวกันได้ 3. เนื้อหาสาระ ระบบนิเวศ (Ecosystem) ระบบนิเวศ(ecosystem) คือ ความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มสิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม โครงสร้างของระบบนิเวศ ระบบนิเวศมีองค์ประกอบที่ส าคัญ 2 ส่วน คือ 1. องค์ประกอบทางชีวภาพ(biological component) ได้แก่ สิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ เช่น พืช สัตว์ มนุษย์ เห็ด รา จุลินทรีย์ เป็นต้น 2. องค์ประกอบทางกายภาพ(physical component) ได้แก่ สิ่งไม่มีชีวิตในระบบนิเวศ เช่น ดิน น้ า แสง อุณหภูมิ เป็นต้น โครงสร้างของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศแบ่งออกเป็น 3 ระดับ (trophic levels) คือ 1. ผู้ผลิต(producer) ได้แก่พืช สาหร่าย โปรโตซัว เช่น ยูกลีน่า หรือเเบคทีเรียบางชนิด โดยมีบทบาทในการน า พลังงานจากแสงอาทิตย์มากระตุ้นสารอนินทรีย์บางชนิดให้อยู่ในรูปของสารอาหาร 2. ผู้บริโภค(consumer) ได้แก่ สัตว์ที่ด ารงชีวิตอยู่ได้ด้วยการกินสิ่งมีชีวิตอื่น ได้แก่ - ผู้บริโภคพืช (herbivore หรือ primary consumer) เช่น ช้าง ม้า โค กระบือ กระต่าย เป็นต้น - ผู้บริโภคสัตว์ (carnivore หรือ secondary consumer) เช่น เสือ สิงโต เหยี่ยว งู เป็นต้น - ผู้บริโภคทั้งสัตว์ทั้งพืช (omnivore) เช่น คน ไก่ ลิง เป็นต้น
106 3. ผู้ย่อยสลายสารอินทรีย์(decomposer) ได้แก่ เห็ด รา แบคทีเรีย และจุลินทรีย์ต่างๆ ที่สามารถย่อยสลาย ซากพืช ซากสัตว์ หรือสารอินทรีย์ ให้เป็นสารอนินทรีย์พืชสามารถน าไปใช้ประโยชน์ได้กระบวนการหลักสอง อย่างของระบบนิเวศคือ การไหลของพลังงานและการหมุนเวียนของสารเคมี การไหลของพลังงาน (energy flow) เป็นการส่งผ่านของพลังงานในองค์ประกอบของระบบนิเวศ ส่วนการหมุนเวียนสารเคมี (chemical cycling) เป็นการใช้ประโยชน์และน ากลับมาใช้ใหม่ของแร่ธาตุภายในระบบนิเวศ อาทิเช่น คาร์บอน และ ไนโตรเจน พลังงานที่ส่งมาถึงระบบนิเวศทั้งหลายอยู่ในรูปของแสงอาทิตย์ พืชและผู้ผลิตอื่นๆจะท าการเปลี่ยน พลังงานแสงให้เป็นพลังงานเคมีในรูปของอาหารที่ให้พลังงานเช่นแป้งหรือคาร์โบไฮเดรต พลังงานจะไหลต่อไปยัง สัตว์โดยการกินพืช และผู้ผลิตอื่นๆ ผู้ย่อยสลายสารที่ส าคัญได้แก่ แบคทีเรียและฟังไจ (fungi)ในดินโดยได้รับ พลังงานจากการย่อยสลายซากพืชและซากสัตว์รวมทั้งสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ ที่ตายลงไป ในการใช้พลังงานเคมีเพื่อ ท างาน สิ่งมีชีวิตจะปล่อยพลังงานความร้อนไปสู่บริเวณรอบๆตัว ดังนั้นพลังงานความร้อนนี้จึงไม่หวนกลับมาใน ระบบนิเวศได้อีก ในทางกลับกันการไหลของพลังงานผ่านระบบนิเวศ สารเคมีต่างๆสามารถน ากลับมาใช้ได้อีก ระหว่าง สังคมของสิ่งมีชีวิตและสิ่งแวดล้อมที่ไม่มีชีวิต พืชและผู้ผลิตล้วนต้องการธาตุคาร์บอน ไนโตรเจน และแร่ ธาตุอื่นๆในรูปอนินทรียสารจากอากาศ และดินการสังเคราะห์ด้วยแสง(photosynthesis)ได้รวมเอาธาตุเหล่านี้ เข้าไว้ในสารประกอบอินทรีย์ อาทิเช่น คาร์โบไฮเดรต และโปรตีน สัตว์ต่างๆได้รับธาตุเหล่านี้โดยการกิน สารอินทรีย์ เมแทบบอลิซึม (metabolism) ของทุกชีวิตเปลี่ยนสารเคมีบางส่วนกลับไปเป็นสารไม่มีชีวิตใน สิ่งแวดล้อมในรูปของสารอนินทรีย์ การหายใจระดับเซลล์(respiration) เป็นการท าให้โมเลกุลของอินทรียสาร แตกสลายออกเป็นคาร์บอนไดออกไซด์ และน้ า การหมุนเวียนของสารส าเร็จลงได้ด้วยจุลินทรีย์ที่ย่อยอินทรียสาร ที่ตายลงและของเสียเช่นอุจจาระ และเศษใบไม้ ผู้ย่อยสลายเหล่านี้จะกักเก็บเอาธาตุต่างๆไว้ในดิน ในน้ า และใน อากาศ ในรูปของ สารอนินทรีย์ ซึ่งพืชและผู้ผลิตสามารถน ามาสร้างเป็นสารอินทรีย์ได้อีกครั้ง หมุนเวียนกันไป เป็นวัฏจักร 1. ภาวะพึ่งพากัน (Mutualism +,+) 2.ภาวะการได้ประโยชน์ร่วมกัน (Protocooperation : +/+) หมายถึง ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต 2 ชนิดที่ อาศัยอยู่ร่วมกันและได้รับผลประโยชน์จากความสัมพันธ์ทั้ง 2 ฝ่าย โดยที่สิ่งมีชีวิตทั้ง 2 ชนิดสามารถด ารงชีวิต อยู่ตามล าพังได้ หากเกิดการแยกตัวออกจากกัน เช่น
107 ผึ้งและดอกไม้ : ผึ้งกินน้ าหวานจากดอกไม้เป็นอาหาร ขณะที่ดอกไม้ได้ผึ้งเหล่านี้ ช่วยผสมเกสรและแพร่ ขยายพันธุ์ 3.ภาวะอิงอาศัยหรือภาวะเกื้อกูลกัน (Commensalism : +/0) หมายถึง ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต 2 ชนิดที่ อาศัยอยู่ร่วมกัน โดยที่ฝ่ายหนึ่งได้รับผลประโยชน์ ขณะที่อีกฝ่ายไม่ได้รับหรือเสียผลประโยชน์ใด ๆ เช่นฉลาม และเหาฉลาม (Remora) : เหาฉลามเกาะติดกับฉลาม เพื่อกินเศษอาหารพร้อมกับการได้รับการปกป้องคุ้มครอง จากฉลาม โดยฉลามไม่ได้รับและไม่เสียประโยชน์ใด ๆ จากการอยู่ร่วมกัน 4.ภาวะปรสิต (Parasitism : +/-) หมายถึง ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต 2 ชนิดที่อาศัยอยู่ร่วมกัน โดยที่มีฝ่าย หนึ่งฝ่ายใดสูญเสียผลประโยชน์หรือถูกเบียดเบียนจากการเป็นผู้ถูกอาศัยที่เรียกว่า “โฮสต์” (Host) ขณะที่ฝ่ายที่ ได้รับประโยชน์จากความสัมพันธ์ลักษณะนี้ หรือ “ปรสิต” (Parasite) สามารถแบ่งออกเป็น 3 ประเภทย่อย ได้แก่ ปรสิตภายใน (Endoparasite) เช่น แบคทีเรีย และพยาธิชนิดต่าง ๆ ปรสิตภายนอก (Ectoparasite) เช่น ปลิง เห็บ หมัด และยุง ปรสิตในเซลล์ (Intracellular Parasite) เช่น ไวรัส 5.ภาวะการล่าเหยื่อ (Predation : +/-) หมายถึง ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต 2 ชนิด ที่อาศัยอยู่ร่วมกัน โดยที่ มีฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดได้รับผลประโยชน์โดยตรงหรือที่เรียกกันว่า “ผู้ล่า” (Predator) ขณะที่ฝ่ายซึ่งสูญเสียประโยชน์ หรือสูญเสียชีวิต คือ “ผู้ถูกล่า” หรือ “เหยื่อ” (Prey) นั่นเอง เช่น สิ่งมีชีวิตในกลุ่มผู้บริโภคพืช (Herbivore) ผู้บริโภคสัตว์ (Carnivore) และผู้บริโภคทั้งพืชทั้งสัตว์ (Omnivore) ซึ่งความสัมพันธ์ในภาวะการล่าเหยื่อนี้ ถือ เป็นอีกหนึ่งกลไกในธรรมชาติที่มีส่วนช่วยในการสร้างสมดุลให้แก่ระบบนิเวศ โดยการควบคุมจ านวนประชากร ของสิ่งมีชีวิตทั้ง 2 ฝ่าย ทั้งที่ด ารงเป็นผู้ล่าและผู้ถูกล่า 6.ภาวะการแข่งขัน (Competition : -/-) หมายถึง ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต 2 ชนิด ซึ่งด ารงอยู่ภายใต้ สภาพแวดล้อมเดียวกัน และทั้งสองฝ่ายต่างจ าเป็นต้องใช้ทรัพยากรประเภทเดียวกันในการด ารงชีวิต จน ก่อให้เกิดภาวะแก่งแย่งแข่งขันที่ส่งผลเสียแก่ทั้งสองฝ่าย โดยความสัมพันธ์ลักษณะนี้ สามารถแบ่งออกเป็น 2 รูปแบบ คือการแก่งแย่งแข่งขันระหว่างสิ่งมีชีวิตชนิดเดียวกัน (Intraspecies Competition) เช่น การแย่ง อาหารภายในฝูงหมาป่าหรือการแย่งดินแดนและอาณาเขตของสิงโตการแก่งแย่งแข่งขันระหว่างสิ่งมีชีวิตต่าง ชนิด (Interspecific Competition) เช่น การแย่งอาหารของเสือและสิงโต ซึ่งมีแหล่งอาหารประเภทเดียวกัน หรือการแก่งแย่งแสงแดดของต้นไม้ เป็นต้น สายใยอาหาร(Food Wed) ……………หมายถึง ห่วงโซ่อาหารหลาย ๆ ห่วงโซ่ ที่มีความคาบเกี่ยวหรือสัมพันธ์กัน นั่นคือ ในธรรมชาติการ กินต่อกันเป็นทอด ๆ ในโซ่อาหาร จะมีความซับซ้อนกันมากขึ้น คือ มีการกินกันอย่างไม่เป็นระเบียบ บรรยายความสัมพันธ์แบบการกินกันในชุมชนนิเวศวิทยา นักนิเวศวิทยาสามารถรวบรวมรูปแบบชีวิต ทุกชนิดอย่างกว้างขวางเป็นหนึ่งในสองหมวดหมู่ที่เรียกว่า ระดับหรือล าดับขั้นการกินอาหาร ได้แก่ 1)ออโต ทรอพ และ 2)เฮเทโรทรอพ ในการบ ารุงเลี้ยงร่างกาย การเจริญเติบโต การพัฒนา และเพื่อสืบพันธุ์ของตน พวก ออโตทรอพผลิตอินทรีย์ จาก อนินทรีย์สาร รวมถึงทั้งแร่ธาตุและแก๊ส เช่น คาร์บอนไดออกไซด์ปฏิกิริยาเคมี เหล่านี้ต้องอาศัยพลังงาน ซึ่งมาจากดวงอาทิตย์เป็นหลักและส่วนใหญ่โดยการสังเคราะห์ด้วยแสง แม้ปริมาณ น้อยมากมาจากปล่องไฮโดรเทอร์มอลและน้ าพุร้อน มีการไล่ระหว่างระดับการกินอาหารตั้งแต่ออโตทรอพ สมบูรณ์ซึ่งมีแหล่งคาร์บอนจากบรรยากาศเพียงแหล่งเดียว ไปจนถึงมิกโซทรอพ (เช่น พืชกินสัตว์) ซึ่งเป็น สิ่งมีชีวิตออโตทรอพที่ได้รับอินทรีย์สารบางส่วนจากแหล่งอื่นนอกเหนือจากบรรยากาศ และเฮเทโรทรอพ สมบูรณ์ซึ่งได้รับอินทรีย์สารโดยการกินออโตทรอพและเฮเทโรทรอพอื่น สายใยอาหารเป็นการแสดงหลากหลาย วิธีการกินอย่างง่าย ซึ่งเชื่อมโยงระบบนิเวศเข้าด้วยกันเป็นระบบการแลกเปลี่ยนรวม มีความสัมพันธ์การกินกัน หลายประเภทซึ่งสามารถแบ่งได้อย่างหยาบ ๆ เป็นการกินพืช กินสัตว์ กินซาก และภาวะปรสิต อินทรีย์สาร บางอย่างที่กินโดยเฮเทโรทรอพ เช่น น้ าตาล ให้พลังงาน ออโตทรอพและเฮเทโรทรอพมีทุกขนาด ตั้งแต่ขนาด
108 เล็กจนมองด้วยตาเปล่าไม่เห็นไปจนถึงหนักหลายตัน จากสาหร่ายสีเขียวแกมน้ าเงินไปจนถึงต้นไม้ยักษ์ และจาก ไวรัสไปจนถึงวาฬสีน้ าเงิน จากแผนภาพสายใยอาหารด้านบน จะสังเกตเห็นได้ว่า ต้นข้าวที่เป็น ผู้ผลิตในระบบนิเวศน์นั้น สามารถ ถูกสัตว์หลายประเภทบริโภคได้ คือ มีทั้ง วัว ตั๊กแตน ไก่ และ ผึ้ง และ สัตว์ที่เป็นผู้บริโภคล าดับที่ 1 เหล่านั้น ก็ สามารถจะเป็นเหยื่อของสัตว์อื่น และ ยังเป็นผู้บริโภคสัตว์อื่น ได้เช่นกัน อาทิเช่น ไก่ สามารถจะบริโภค ตั๊กแตนได้ และในขณะเดียวกัน ไก่ก็มีโอกาสที่จะถูกงู บริโภคได้เช่นกัน
109 ใบงานที่ 9 วิชา : วิทยาศาสตร์เพื่อพัฒนาทักษะชีวิต ชื่อหน่วยการเรียนรู้ : ระบบนิเวศ เรื่อง : ระบบนิเวศและความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต หน่วยที่ 10 สอนครั้งที่ 17-18 เวลา 3 ชั่วโมง 1. จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. อธิบายความหมายของระบบนิเวศ สิ่งมีชีวิต และแหล่งที่อยู่ได้ 2. อธิบายความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตกับแหล่งที่อยู่ 3. อธิบายการเกิดวัฏจักรของน้ า คาร์บอน และ ไนโตรเจน ได้ 4. จ าแนกประเภทความหลากหลายทางชีวภาพในระบบนิเวศได้ 5. ระบุประโยชน์และโทษของการอยู่รวมกันของสิ่งมีชีวิตชนิดเดียวกัน และต่างชนิดกัน 6. จ าแนกล าดับต่าง ๆ ของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ 7. วิเคราะห์โซ่อาหาร ในสายใยอาหารได้ 8. อธิบายการถ่ายทอดพลังงานของสิ่งมีชีวิตสิ่งมีชีวิตในแต่ละล าดับได้ 2. สมรรถนะ 1. ส ารวจสิ่งมีชีวิตจากระบบนิเวศภายในสถานศึกษา และน ามาจัดประเภทของกลุ่มสิ่งมีชีวิต ลักษณะของ ความสัมพันธ์กับแหล่งที่อยู่ 2. วิเคราะห์ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตประเภทต่าง ๆ 3. เขียนโซ่อาหาร สายใยอาหาร 4. ระบุความหลากหลายทางชีวภาพ 5. ใช้เหตุผลในการคัดเลือกภาพที่แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ในเชิงบวกและลบของการอยู่รวมกันของสิ่งมีชีวิตชนิด เดียวกันได้ 3. เครื่องมือ วัสดุ และอุปกรณ์ - 4. การประเมินผล - ประเมินจากการตรวจใบกิจกรรม - ประเมินจากแบบทดสอบท้ายบทเรียน 5. เอกสารอ้างอิง/เอกสารค้นคว้าเพิ่มเติม - หนังสือเรียนวิชาวิทยาศาสตร์เพื่อพัฒนาทักษะชีวิต หน่วยการเรียนรู้ที่ 9 6. การมอบหมายงาน กิจกรรมที่ 1 ครูท าฉลากระบบนิเวศในแต่ละบริเวณของวิทยาลัยฯ ให้นักเรียนจับฉลาก 1. นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มให้ตัวแทนจับฉลากเพื่อท าการส ารวจบริเวณที่ได้รับ มอบหมาย 2. นักเรียนแต่ละกลุ่มช่วยกันส ารวจสิ่งมีชีวิต และแหล่งที่พบสิ่งมีชีวิต บันทึกในตาราง บริเวณที่ส ารวจคือ.................................................................................................................. .
110 บริเวณที่พบ ชื่อสิ่งมีชีวิต ที่พบ จ านวน (อาจคาดคะเน) ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตกับบริเวณที่พบ ตอบค าถาม 1. สิ่งมีชีวิตที่พบมากที่สุดคือ.................................บริเวณที่พบคือ............................. 2. สิ่งมีชีวิตและบริเวณที่พบมีความสัมพันธ์กันคือ..................................................... 3. สิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดมีความสัมพันธ์กันหรือไม่ อย่างไร…………………………….. กิจกรรมที่ 2 ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อสิ่งมีชีวิต เขียนปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อสิ่งมีชีวิตในภาพ สิ่งมีชีวิต ปัจจัยที่ส่งผล สิ่งมีชีวิต ปัจจัยที่ส่งผล ……………………. ……………………. ……………………. …………………... ……………………… ……………………… ……………………… ……………………… ……………………. …………………….. …………………….. ……………………. ……………………… ……………………… ……………………… ……………………… …………………….. …………………….. …………………….. …………………….. ……………………… ……………………… ………………………. ……………………… ………………………
111 ……………………… ……………………… ……………………… …………………….. ……………………… ……………………… ……………………… …………………….. ……………………… ………………………. ……………………… …………………….. …………………….. ……………………… ……………………… กิจกรรมที่ 3 1. ให้นักเรียนวิเคราะห์คู่ของสิ่งมีชีวิตแต่ละคู่และเขียนค าตอบในตาราง สิ่งมีชีวิต ลักษณะความสัมพันธ์ ผู้ได้ประโยชน์/ผู้เสียประโยชน์ แมลง กับแมง มุม กลว้ยไมป้า่ บนต้นไม้ ใหญ่ นกกับแมลง เหยี่ยวกับ ปลา เห็บกับสุนัข ผึ้งกับ ดอกบัว
112 กิจกรรมที่ 4 โซ่อาหาร จากสายใยอาหารในภาพ ให้นักเรียนเขียนแจกแจงเป็นโซ่อาหาร ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ปูเสฉวนกับ เปลือกหอย ไลเคน
113 บันทึกผลหลังการจัดการเรียนรู้และประเมินตามสภาพจริงประจ าหน่วยการเรียน 1. ด้านผู้สอน การจัดการเรียนการสอนในรูปแบบ online off line สอนได้ครบตามหัวข้อที่ก าหนดในแผนการจัดการเรียนรู้ สอนได้ไม่ครบตามหัวข้อที่ก าหนดในแผนการจัดการเรียนรู้ยังขาดหัวข้อ ดังนี้ แนวทางการแก้ปัญหาการสอนไม่ครบหัวข้อตามแผน 2. ด้านความพร้อมและผลการเรียนรู้ของผู้เรียน เกณฑ์ที่แนะน า คิดเป็นร้อยละ ดีมาก(80-100) ดี (70-79) พอใช้ (60-69) ต้องปรับปรุง (ต่ ากว่า 60) 1 การตรงต่อเวลา ดีมาก ดี พอใช้ ต้องปรับปรุง 2 การแต่งกาย, การปฏิบัติตามระเบียบ ดีมาก ดี พอใช้ ต้องปรับปรุง 3 ความพร้อม, ความตั้งใจในการเรียน ดีมาก ดี พอใช้ ต้องปรับปรุง 4 มีความรับผิดชอบงานที่มอบหมาย ดีมาก ดี พอใช้ ต้องปรับปรุง 5 มีความรู้ ความสามารถ ตรงวัตถุประสงค์ ดีมาก ดี พอใช้ ต้องปรับปรุง อื่นๆ 3. ปัญหา อุปสรรค 4. ข้อเสนอแนะและแนวทางแก้ปัญหา ข้อสรุปหลังการจัดการเรียนรู้ประจ าหน่วยการเรียนที่…..…. ชื่อหน่วย ............................................ ระหว่างสัปดาห์ที่.......ถึงสัปดาห์ที่....... รวม..............................สัปดาห์ ระหว่างวันที่.........เดือน………………....พ.ศ……...... ถึงวันที่.........เดือน………………....พ.ศ……...... ลงชื่อ ครูผู้สอน (นางสาวอรชร ดวงจันทร์) ลงชื่อ หัวหน้าแผนกวิชา (นายภาคภูมิ ศรีถาวร) ลงชื่อ.......................................................... (นายพรอนันต์ ภักดีบุญ) ผู้อ านวยการกาญจนาภิเษกวิทยาลัย ช่างทองหลวง
114