วิทยานิพนธ์ เรื่อง สถานะและบทบาทของอารักษ์หลวงนครน่าน โดย พระมหาวีรพล วีรพโล (สิงสาร)

๘๘ บรรณานุกรม ๑. ภาษาไทย ก. ข้อมูลปฐมภูมิ มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๙. ข. ข้อมูลทุติยภูมิ (๑) หนังสือ: กรมศิลปากร. เมืองน่าน โบราณคดี ประวัติศาสตร์ และศิลปะ. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์, ๒๕๓๐. _________. จารึกสมัยสุโขทัย. กรุงเทพมหานคร: กองวรรณคดีและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร, ๒๕๒๖. กลุ่มคนฮักตัวเมือง. พื้นเมืองน่าน พงศาวดารเมืองน่าน ฉบับวัดพระเกิด. พิมพ์ครั้งที่ ๒. น่าน: ร้าน แจ๊คซ็อปเอ็กซเพรส, ๒๕๕๔. คณะกรรมการจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์วัฒนธรรมฯ. ประชุมศิลาจารึกสุโขทัย. ม.ป.ท.: ม. ป.พ., ม.ป.ป. ฉลาดชาย รมิตานนท์. ผีเจ้านาย. เชียงใหม่: โครงการตํารามหาวิทยาลัย, ๒๕๒๗. ฉัตรสุมาลย์ กบิลสิงห์. “ความเชื่อและพิธีกรรมของคนไทย”. ใน วัฒนธรรมพื้นบ้าน: คติความเชื่อ. กรุงเทพมหานคร: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ๒๕๓๐. ชาตรี เจริญศิริ (บรรณาธิการ). นครน่าน พัฒนาการแห่งนครรัฐ. ม.ป.ท.: ม.ป.พ., ๒๕๔๙. ชาตรี เจริญศิริ และคณะ (บรรณาธิการ). แผนที่ชุมชนเมืองเก่าน่าน. ม.ป.ท.: ม.ป.พ., ๒๕๔๘. นิยม สองสีโย (ปริวรรต), “พื้นเมืองน่าน ฉบับวัดพระเกิด เจ้าหนานจันต๊ะวงศ์ แม่เจ้าอําภา มหา ยศนันท์ ถวายต้นฉบับใบลานให้ห้องสมุดวัดพระเกิด เมื่อวันที่ ๒๑ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๐๑”, อ้างใน พระพนัส ทิพพเมธี และพระอุดร ชินวังโส. พิศาลนันทเวชนุสรณ์. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์, ๒๕๕๒. พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรม. พิมพ์ครั้งที่ ๙. กรุงเทพมหานคร: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๔๓. พระเมธีธรรมาภรณ์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). พุทธศาสนากับปรัชญา. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์พรินติ้ง กรุ๊พจํากัด, ๒๕๓๓. ภูเดช แสนสา (ปริวรรต). คร่าว กฎหมาย จารีต ต านาน หลักฐานทางประวัติศาสตร์ล้านนา. เชียงใหม่: แม็กซ์พริ้นติ้ง, ๒๕๕๖. มานพ มานะแซม. ภูษา อาภรณ์ ฟ้อนผี. เชียงใหม่: สํานักพิมพ์ซิลค์เวอร์ม, ๒๕๕๔. ศรีศักดิ์ วัลลิโภดม. เจาที่และผีปูยา: พลวัตของความรูชาวบานอ านาจและตัวตนของคนทองถิ่น. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ๒๕๒๕.

๘๙ ศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่และศูนย์ศิลปวัฒนธรรม สถาบันราชภัฏเชียงใหม่. ต านานพื้นเมือง เชียงใหม่ ฉบับเชียงใหม่ ๗๐๐ ปี. เชียงใหม่: มิ่งเมือง, ๒๕๓๘. สรัสวดี อ๋องสกุล (ปริวรรต). พื้นเมืองน่าน ฉบับวัดพระเกิด. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์, ๒๕๓๙. ________. ประวัติศาสตร์ล้านนา. พิมพ์ครั้งที่ ๔. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์, ๒๕๕๑. ________. พื้นเมืองเชียงแสน. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์, ๒๕๔๖. สําราญ จรุงจิตรประชารมย์. บันทึกความทรงจ าส าราญ จรุงจิตรประชารมย์. น่าน: ม.ป.พ., ๒๕๔๒. เสฐียรโกเศส, นาคะประทีป. เมืองสวรรค์และผีสางเทวดา. พระนคร: บรรณาคาร, ๒๕๑๕. อานันท์ กาญจนพันธุ์. เจ้าที่และผีปู่ย่า: พลวัตของความรู้ชาวบ้านอ านาจและตัวตนของคน ท้องถิ่น.เชียงใหม่: คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ๒๕๒๕. เอกสิทธิ์ ไชยปน. พลวัตลัทธิพิธีกรรมการลงผี: กรณีศึกษาปฏิสัมพันธทางสังคมระหวางมาขี่ ลูกเลี้ยง และผีเจานายในจังหวัดเชียงใหม, เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ๒๕๔๖. เอนก นาวิกมูล. หลัก-ฐาน-บ้าน-เมือง. กรุงเทพมหานคร: แสงดาว, ๒๕๕๒. (๒) ดุษฎีนิพนธ์/วิทยานิพนธ์: กรกนก รัตนวราภรณ์, “จักรวาลคติในการวางผังวัดหลวงล้านนา: สัญลักษณ์สะท้อนอํานาจรัฐในอนุ ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ช่วงพุทธศตวรรษที่ ๒๑”, วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหา บัณฑิต สาขาวิชาภูมิภาคศึกษา, บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ๒๕๔๕. ทศพร โสดาบรรลุ. “คติการสร้างเมืองเชียงใหม่ในวัฒนธรรมล้านนาคนไทย”. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรม. บัณฑิตวิทยาลัย: มหา วิทยาลัยศิลปากร, ๒๕๔๖. นิตยา วรรณกิตร์. “พลวัตของลัทธิพิธีการนับถือเจ้าหลวงคําแดงของกลุ่มไทยวนและไทลื้อใน ภาคเหนือ”. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย. คณะอักษร ศาสตร์: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ๒๕๕๔. ปฏิญญา บุญมาเลิศ. “คําเรียกผีและความเชื่อเรื่องผีในภาษาไทยถิ่นเหนือในหมู่บ้านปุาเสร้าหลวง ตําบลสันปูเลย อําเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม”. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหา บัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ๒๕๕๔. พิมพ์นภัส จินดาวงค์. “การดํารงอยู่และบทบาทของความเชื่อและพิธีกรรมที่เกี่ยวกับผีอารักษ์เมือง เชียงใหม่ในป๎จจุบัน”. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย. คณะ อักษรศาสตร์: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ๒๕๕๔. สาริด คะนิท. “การดํารงอยู่และบทบาทของความเชื่อดั้งเดิมและพิธีกรรมในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ของไทย: กรณีศึกษาที่หมู่บ้านวัดหลวง อําเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย”. วิทยานิพนธ์ อักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย. บัณฑิตวิทยาลัย: จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย, ๒๕๕๕. (๓) รายงานการวิจัย ปริตตา เฉลิมเผ่า กออนันตกูล. “ความรุนแรงในมิติวัฒนธรรม” . รายงานการวิจัย. กรุงเทพมหานคร: สํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.), ๒๕๔๖.

๙๐ ศิราพร ณ ถลาง. “อารักษ์บ้าน-อารักษ์เมืองในวัฒนธรรมชนชาติไท: พลัง และ พลวัต”, รายงานวิจัย. สถาบันไทยศึกษา: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ๒๕๕๘. (๔) บทความ: ปฐม หงษ์สุวรรณ. “นานมาแล้ว: มีเรื่องเล่า นิทาน ตํานาน ชีวิต”. วารสารอักษรศาสตร์. ปีที่ ๔๒ ฉบับที่ ๒ (กรกฎาคม - ธันวาคม ๒๕๕๖): ๔๒. ปริตตา เฉลิมเผ่า กออนันตกูล. ความรุนแรงในมิติวัฒนธรรม. รายงานวิจัย. กรุงเทพมหานคร: สํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.), ๒๕๔๖. พูนชัย ป๎นธิยะ. “วิเคราะห์คติความเชื่อเชิงปรัชญาในประเพณีการเลี้ยงผีดง”. วารสาร มมร วิชาการ ล้านนา. ปีที่ ๘ ฉบับที่ ๒ (กรกฎาคม-ธันวาคม): ๒๙. มานิตย์ โศกค้อ, ปฐม หงษ์สุวรรณ. “บทบาทของตํานานและพิธีกรรมเกี่ยวกับผีมเหศักดิ์ในอําเภอโขง เจียม จังหวัดอุบลราชธาน”, วารสารมนุษยศาสตรและสังคมศาสตร. ปที่ ๘ ฉบับที่ ๑ (มกราคม - มิถุนายน ๒๕๖๐): ๔๐๕. วุฒิชัย สว่างแสง. “ว่าด้วยสถานะของแถนในวัฒนธรรมอีสาน”. วารสารปรัชญาและศาสนา. ปีที่ ๖ ฉบับที่ ๑ (มกราคม-มิถุนายน ๒๕๖๔): ๙๓. ศิราพร ณ ถลาง. “ตํานานตัวอักษร : กลไกทางวัฒนธรรมของชาติพันธุที่ไมมีตัวอักษร”. วารสาร อักษรศาสตร์. ปีที่ ๓๕ ฉบับที่๒ (กรกฎาคม–ธันวาคม ๒๕๔๙): ๑๙๕. ___________. อารักษ์บ้าน-อารักษ์เมือง การดํารงอยู่ของความเชื่อและพิธีกรรมเกี่ยวกับผีอารักษ์ ในวิถีชีวิตไทย-ไทในป๎จจุบัน. วารสารไทยศึกษา. ปีที่ ๘ ฉบับที่ ๑ (กุมภาพันธ์–กรกฎาคม ๒๕๕๕): ๔๑-๔๒. สายันต์ ไพรชาญจิตร. “ไปเก็บอดีตเมืองน่าน”. วารสาร อสท, ปีที่ ๓๑ ฉบับที่ ๗ (กุมภาพันธ์ ๒๕๓๔): ๕๕ - ๕๗. อัมพิกา ยะคําปูอ. “ความเชื่อและพิธีกรรมเกี่ยวกับผีอารักษ์บ้านในชุมชนไทลื้อ บ้านไม้ลุงขน อําเภอ แม่สาย จังหวัดเชียงราย: การสืบทอดและพลวัตภายใต้บริบทใหม่”. วารสารไทยศึกษา. ปีที่ ๘ ฉบับที่ ๑ (กุมภาพันธ์–กรกฎาคม ๒๕๕๕): ๑. อาสา คําภา. “ปูุแสะย่าแสะ กับประเพณีเลี้ยงผีเมืองเชียงใหม่”. วารสารวิชาการ. ปีที่ ๖ ฉบับที่ ๒ (ธันวาคม ๒๕๕๕): ๙๙. (๕) สื่ออิเล็กทรอนิกส์: กรมปุาไม้. ประวัติบ้านศรีนาป่านและบ้านตาแวน. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://biodiversity. forest.go.th/TK/index.php?option=com_zoo&task=item&item_id=444&Itemi d=11 [๑๐ ธันวาคม ๒๕๖๔]. คีรี คริเอชั่น. หอหลวงเจ้าคันธาสามตา ผีอารักษ์หลวงเมืองน่าน. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://x.facebook.com/kiricreationstudio/photos/a.102603878615641/2061 74644925230/?type=3&source=48 [๑๐ ธันวาคม ๒๕๖๔]. เจ้าผู้ครองนครน่าน. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://identitynan.com/king-nan [๑๗ มกราคม ๒๕๖๕]

๙๑ บันทึกประวัติศาสตร์-เล่าเรื่องถิ่นเหนือ. เจ้าหลวงท้าวขาก่าน เจ้าหลวงเมืองน่านผู้พิชิตญวน. [ออนไลน์]” แหล่งที่มา: http://historicallanna01.blogspot.com/2011/06/blogpost.html [๑๗ มกราคม ๒๕๖๕]. บ้านจอมยุทธ. ประเพณีเลี้ยงผีขุนน้ า [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.baanjomyut. com/library_2/lampoon/07.html [๑๐ ธันวาคม ๒๕๖๔]. ภูเดช แสนสา. ประวัติศาสตร์เมืองน่าน. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://identitynan.com/wpcontent/uploads/2020/05/academic-info-1.pdf [๑๗ มกราคม ๒๕๖๕]. วัดพญาแก้ว. ต านานประวัติเจ้าพ่อพญาแก้ว. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://www.temple thailand.org/ID55090803-วัดพญาแก้ว.html [๑๗ มกราคม ๒๕๖๕]. สํานักงานสภาเกษตรกรจังหวัดน่าน. วัฒนธรรมพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิ ปัญญาจังหวัดน่าน. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.nfcnan.com/nan/historynan-province [๑๐ มกราคม ๒๕๖๕]. สํานักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ศาสนาและความเชื่อของชาวล้านนา. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://art-culture.cmu.ac.th/Lanna/articleDetail/857 [๑๐ ธันวาคม ๒๕๖๔]. (๖) เอกสารอื่น ๆ ที่ไม่ได้ตีพิมพ์ ภูเดช แสนสา (ปริวรรต). พื้นเมืองพะเยา ต านานพระเจ้าตนหลวง. ม.ป.ท.: ม.ป.พ., ๒๕๕๘. (เอกสารอัดสําเนา). ห้างหุ้นส่วนจํากัดวุฒิเจริญ. การขุดค้นทางโบราณคดีที่วัดหนองบัว บ้านหนองบัว หมู่ที่ ๕ ต าบล ป่าคา อ าเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน. ม.ป.ท.: ม.ป.พ., ๒๕๓๙. (เอกสารอัดสําเนา). อรุณรัตน์ วิเชียรเขียว และศรีธน คําแปง (ปริวรรต). พื้นนาเมืองน่านและค่าวทางเมืองน่าน ต้นฉบับ วัดหัวข่วง ต าบลในเวียง อ าเภอเมือง จังหวัดน่าน. ม.ป.ท.: ม.ป.พ., ๒๕๒๘. (เอกสาร อัดสําเนา). (๗) สัมภาษณ์ สัมภาษณ์ พระชยานันทมุนี, รศ.ดร., รองเจ้าคณะจังหวัดน่าน, เจ้าอาวาสวัดพระธาตุแช่แห้ง พระอารามหลวง, ๑๐ มกราคม ๒๕๖๕.

๙๒ ประวัติผู้วิจัย ชื่อ ฉายา/นามสกุล : พระมหาวีรพล วีรพโล (สิงสาร) วัน เดือน ปีเกิด : ๑๕ มีนาคม ๒๕๔๐ ภูมิลําเนาที่เกิด : บ้านเลขที่ ๑๓๙ หมู่ ๓ ตําบลฝายแก้ว อําเภอภูเพียง จังหวัดน่าน การศึกษา : ปริญญาพุทธศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาการสอนภาษาไทย อุปสมบท : ๙ เมษายน ๒๕๖๑ สังกัด : วัดม่วงตึ๊ด ปีที่เข้าศึกษา : ปีการศึกษา ๒๕๖๓ ปีที่สําเร็จการศึกษา : ปีการศึกษา ๒๕๖๖ ที่อยู่ป๎จจุบัน : วัดม่วงตึ๊ด บ้านเลขที่ ๒๗ หมู่ ๔ ตําบลม่วงตึ๊ด อําเภอภูเพียง จังหวัดน่าน