วิทยานิพนธ์ เรื่อง เทคนิคและกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ โดย พระปรมานุชิต ปฐมพโล (รัตนานุเบศร)

๓๙ ระดับมากในข้อ “ความรู้ความเข้าใจในการแปรผลและน าผลที่ได้ไปปรับปรุงพัฒนาการจัดการเรียน การสอนวิชาพระพุทธศาสนา” และมีความคิดเห็นในระดับน้อยที่สุดใน ข้อความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับ ระเบียบการวัดและประเมินผลของสถานศึกษา ส่วนข้อที่เหลืออยู่ในระดับ ปานกลางทุกข้อปัญหา และข้อเสนอแนะการบริหารงานวิชาการของพระสอนศีลธรรมในสถานศึกษาจังหวัดพิจิตร เขต ๒ ดังนี้ ด้านหลักสูตร ปัญหาคือ ขาดความรู้ ความเข้าใจในการจัดท าหลักสูตร สถานศึกษา ทั้งไม่ สามารถก าหนดโครงสร้างหลักสูตรได้ตามเปูาประสงค์ที่จะให้ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ข้อเสนอแนะควร วางแผนการท างานให้พระสอนศีลธรรมอย่างเป็นระบบระเบียบ และต้องมีนโยบายในการหาพระที่มี ความรู้ความสามารถเข้ามาปฏิบัติงานเพื่อให้งานออกมาสมบูรณ์ที่สุด ด้านการผลิตและการใช้สื่อ ปัญหา คือ ขาดความรู้ในการใช้เทคโนโลยีในการสอน รวมทั้ง ขาดเทคโนโลยีในการสอน ข้อเสนอแนะควรสนับสนุนทุนในการซื้อเทคโนโลยีให้พระสอนศีลธรรม และจัดให้ความรู้แก่พระวิทยากรที่สอนธรรมอย่างทั่วถึง ด้านการด าเนินการสอน ปัญหา คือนักเรียนไม่เชื่อฟัง ครูไม่สามารถควบคุมชั้นเรียนได้ดี เท่าที่ควรในขณะท าการสอน ข้อเสนอแนะ ควรพระสอนศีลธรรมควรมีการสอนแบบผ่อนคลายไม่ควร สอนแต่ธรรม แต่ต้องสอดแทรกความสนุกสนานอย่างอื่นเพื่อดึงดูดความสนใจของนักเรียน ด้านการวัดผลประเมินผล ปัญหา คือสถานศึกษาไม่ได้ให้ระเบียบการวัดผล ประเมินผล ของสถานศึกษาแก่พระสอนศีลธรรม และไม่มีความรู้ความเข้าใจในการประเมินผลตามสภาพจริง ข้อเสนอแนะ ควรสถานศึกษาควรมีเจ้าหน้าที่วัดผลประเมินผลที่ช านาญให้แก่พระสอนศีลธรรมและมี การประเมินผลอย่างจริงจัง เพื่อจะได้ทราบถึงความส าคัญของการเรียนว่าควรมี มากน้อยเพียงใด พระมหาวิจัก กิตฺติวณฺโณ (ชนะพจน์), อินถา ศิริวรรณ, กฤษฎา นันทเพ็ชร และ อ านาจ บัวศิริ๔๖ ได้ท าการศึกษาเรื่อง รูปแบบการพัฒนาทักษะการสอนของพระสอนศีลธรรมตาม หลักพุทธวิธีการสอนในสถานศึกษาสังกัดส านักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา พบว่า ๑. สภาพทักษะการสอนของพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน สังกัดส านักงานเขตพื้นที่ การศึกษาประถมศึกษาภาคตะวันตก ผลการวิจัยพบว่า โดยภาพรวมพระสอนศีลธรรมมีความคิดเห็น อยู่ในระดับมากเรียงตามค่าเฉลี่ยจากมากไปหาน้อย คือ สภาพทักษะการใช้วาจากิริยาท่าทางในการ สอนสภาพทักษะการอธิบายในการสอน สภาพทักษะการสรุปบทเรียนในการสอน สภาพทักษะการ น าเข้าสู่บทเรียน สภาพทักษะการใช้อุปกรณ์การสอน สภาพทักษะการใช้กระดานด าในการสอน สภาพทักษะการใช้ค าถามในการสอน สภาพทักษะการเสริมก าลังใจในการสอน และสภาพทักษะการ เร้าความสนใจในการสอนตามล าดับ ๒. พัฒนารูปแบบการพัฒนาทักษะการสอนของพระสอนศีลธรรมตามหลักพุทธวิธีการ สอนในสถานศึกษา สังกัดส านักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา ๔ ด้าน ได้แก่ ๑) การพัฒนา ๔๖ พระมหาวิจัก กิตฺติวณฺโณ (ชนะพจน์), อินถา ศิริวรรณ, กฤษฎา นันทเพ็ชร และอ านาจ บัวศิริ, “รูปแบบการพัฒนาทักษะการสอนของพระสอนศีลธรรมตามหลักพุทธวิธีการสอนในสถานศึกษาสังกัดส านักงานเขต พื้นที่การศึกษาประถมศึกษา”, วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, ปีที่ ๖ ฉบับที่ ๔ (มิถุนายน ๒๕๖๒): ๑๙๕๓.

๔๐ ทักษะการสอนด้วยการสนทนา ๒) การพัฒนาทักษะการสอนด้วยการบรรยาย ๓) การพัฒนาทักษะ การสอนด้วยการตอบปัญหา และ ๔) การพัฒนาทักษะการสอนด้วยการวางกฎข้อบังคับ ๓. รูปแบบการพัฒนาทักษะการสอนของพระสอนศีลธรรมตามหลักพุทธวิธีการสอนใน สถานศึกษา สังกัดส านักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา ประกอบด้วย ๔ ส่วน ได้แก่ ส่วนที่ ๑ ส่วนน า ได้แก่ ๑) สภาพแวดล้อม ๒) หลักการ ๓) วัตถุประสงค์ ส่วนที่ ๒ ตัวแบบ ประกอบด้วย ๑) ระบบงาน ๒) กระบวนการจัดการ ส่วนที่ ๓ ขั้นตอนการน าไปใช้ประกอบด้วย ๑) โครงสร้าง ๒) การ ตัดสินใจ ส่วนที่ ๔ เงื่อนไขความส าเร็จ โดยผลการตรวจสอบรูปแบบในภาพรวมอยู่ในระดับมาก เมื่อ พิจารณาเป็นรายด้านจากมากไปหาน้อย พบว่า ความถูกต้อง ความเป็นประโยชน์ ความเหมาะสม และความเป็นไปได้โดยบูรณาการร่วมกับหลักพุทธวิธีการสอน ๔ ด้าน ได้แก่การสนทนา การบรรยาย การตอบปัญหา และการวางกฎข้อบังคับ พระอธิการสัมผัส สนฺตจิตฺโต (จินตะเกษกรณ์) และ พระมหาอุดร อุตฺตโร (มากดี)๔๗ ได้ท าการศึกษาเรื่อง การศึกษาสมรรถนะของพระสอนศีลธรรมตามหลักกัลยาณมิตรตามทัศนะของครู และผู้บริหารสถานศึกษา ในโรงเรียนประถมศึกษา จังหวัดอุทัยธานี พบว่า ๑. สภาพสมรรถนะของพระสอนศีลธรรมตามหลักกัลยาณมิตรตามทัศนะของครูและ ผู้บริหารสถานศึกษาในโรงเรียนประถมศึกษาจังหวัดอุทัยธานี ทั้ง ๔ ด้าน โดยภาพรวมอยู่ในระดับ มาก เมื่อพิจารณาเป็นรายด้าน พบว่า ด้านการเรียนการสอนมีค่าเฉลี่ยสูงสุด ส่วนด้านการผลิตและ การใช้สื่อมีค่าเฉลี่ยต่ าสุด ๒. ผลการเปรียบเทียบความคิดเห็นที่มีต่อสมรรถนะของพระสอนศีลธรรมตามหลัก กัลยาณมิตรตามทัศนะของครูและผู้บริหารสถานศึกษาในโรงเรียนประถมศึกษา จังหวัดอุทัยธานี จ าแนกตามปัจจัยส่วนบุคคลโดยรวม และรายด้านไม่แตกต่างกัน ๓. ปัญหา อุปสรรค และข้อเสนอแนะเกี่ยวกับสมรรถนะของพระสอนศีลธรรมตามหลัก กัลยาณมิตรตามทัศนะของครูและผู้บริหารสถานศึกษา ในโรงเรียนประถมศึกษา จังหวัดอุทัยธานี ดังนี้ ๑) ด้านหลักสูตร พบว่า พระสอนศีลธรรมขาดความรู้ความเข้าใจในการจัดท าหลักสูตร สถานศึกษาไม่สามารถก าหนดโครงสร้างหลักสูตรได้ตามเปูาประสงค์ที่จะให้ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง จึง ควรวางแผนการท างานอย่างเป็นระบบและต้องมีนโยบายในการหาพระที่มีความรู้ความสามารถเข้า มาปฏิบัติงานทุกรูป ๒) ด้านการจัดการเรียนการสอนพบว่า พระสอนศีลธรรมยังขาดความรู้ ความสามารถใน การเร้าความสนใจในขณะปฏิบัติการสอน ไม่สามารถควบคุมชั้นเรียนได้ดีเท่าที่ควรขาดการ ประสานงานระหว่างครูผู้สอนในรายวิชาพระพุทธศาสนา จึงควรสอนแบบผ่อนคลายไม่ควรสอนแต่ ๔๗ พระอธิการสัมผัส สนฺตจิตฺโต (จินตะเกษกรณ์) และ พระมหาอุดร อุตฺตโร (มากดี), “การศึกษา สมรรถนะของพระสอนศีลธรรมตามหลักกัลยาณมิตรตามทัศนะของครูและผู้บริหารสถานศึกษา ในโรงเรียน ประถมศึกษา จังหวัดอุทัยธานี”, วารสารบัณฑิตศึกษาปริทรรศน์ วิทยาลัยสงฆ์นครสวรรค์, ปีที่ ๘ ฉบับที่ ๒ (วิสาขบูชา) (พฤษภาคม-สิงหาคม ๒๕๖๓): ๑๒๑.

๔๑ ธรรม แต่ต้องสอดแทรกความสนุกสนานอย่างอื่นเพื่อดึงดูดความสนใจของนักเรียน ควรมีเทคนิค วิธีการสอนที่หลากหลาย เพื่อกระตุ้นให้นักเรียนเกิดความสนใจในการเรียนธรรมมากยิ่งขึ้น ๓) ด้านการใช้สื่อการเรียนการสอนพบว่า พระสอนศีลธรรมยังขาดความสามารถในการใช้ ห้องปฏิบัติการส่งเสริมการเรียนรู้ ขาดความรู้ในการใช้สื่อ ขาดความสามารถในการใช้แหล่งเรียนรู้ทั้ง ภายในและภายนอกสถานศึกษา ขาดความรู้ในการใช้เทคโนโลยีในการสอน จึงควรจัดอบรมวิธีการใช้ ห้องปฏิบัติการส่งเสริมการเรียนรู้ให้กับพระสอนศีลธรรมด้วย ๔) ด้านการวัดผลประเมินผลพบว่า พระสอนศีลธรรมยังขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับ ระเบียบการวัดและประเมินผลของสถานศึกษา ขาดความรู้ความเข้าใจในการวิเคราะห์คะแนนการ วิเคราะห์ข้อสอบ จึงควรสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับระเบียบการวัดและประเมินผลของ สถานศึกษา และควรมีการประเมินผลการเรียนการสอนอย่างจริงจัง เพื่อจะได้ทราบถึงความส าคัญ ของการเรียนว่ามีผลลัพธ์มากน้อยเพียงใด กล่าวสรุปในเนื้อหางานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับพระสอนศีลธรรมในสถานศึกษา กล่าวถึงการ พัฒนาหลักสูตรไปใช้ในการจัดการเรียนรู้อย่างเหมาะสม และพัฒนารูปแบบการพัฒนาทักษะการสอน ของพระสอนศีลธรรมตามหลักพุทธวิธีการสอนในสถานศึกษา สังกัดส านักงานเขตพื้นที่การศึกษา ๒.๕.๒ งานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับศีลธรรม พระครูประโชติจันทวิมล (นาม จนฺทโชโต)๔๘ ได้วิจัยเรื่อง การส่งเสริมคุณธรรมและ จริยธรรม นักเรียนโรงเรียนนวมินทราชินูทิศ หอวัง นนทบุรี อ าเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี มี วัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเปรียบเทียบการส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรม นักเรียนโรงเรียนนวมินทราชินู ทิศ หอวัง นนทบุรี อ าเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัย คือ นักเรียนโรงเรียน นวมินทราชินูทิศ หอวัง นนทบุรี อ าเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี ที่ก าลังศึกษาอยู่ในระดับชั้น มัธยมศึกษาตอนปลาย สถิติที่ใช้ในวิเคราะห์ข้อมูล คือ การหาค่าความถี่และค่าร้อยละ (Percentage) ค่าเฉลี่ย (Mean) และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (Standard Deviation) สถิติทดสอบค่าที (T-test) และสถิติการวิเคราะห์ความ แปรปรวนทางเดียว (One-Way Analysis of Variance : F-test) ผลการวิจัย พบว่า ๑) ผลการวิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับการส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรม นักเรียน โรงเรียนนวมินทราชินูทิศ หอวังนนทบุรี อ าเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี ที่ก าลังศึกษาอยู่ในระดับชั้น มัธยมศึกษาตอนปลาย พบว่า โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณาเป็นรายด้าน พบว่า อยู่ใน ระดับ มากทั้ง ๕ ด้าน ได้แก่ ด้านความมีน้ าใจ ด้านความประหยัด ด้านความขยัน ด้านความมีวินัย และด้านความซื่อสัตย์ ๒) ผลการวิเคราะห์การเปรียบเทียบการส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรม นักเรียนโรงเรียนนวมินทราชินูทิศ หอวัง นนทบุรี อ าเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี ที่ก าลัง ศึกษาอยู่ ในระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย จ าแนกตามเพศและระดับชั้นเรียน โดยภาพรวมพบว่าไม่แตกต่าง กันอย่างมีนัยส าคัญทางสถิติที่ระดับ ๐.๐๕ เมื่อพิจารณาเป็นรายด้านก็พบว่าไม่แตกต่างกันอย่างมี ๔๘ พระครูประโชติจันทวิมล (นาม จนฺทโชโต), “การส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรม นักเรียนโรงเรียน นวมินทราชินูทิศ หอวัง นนทบุรี อ าเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๕), หน้า ก.

๔๒ นัยส าคัญทางสถิติที่ระดับ ๐.๐๕ และ ๓) แนวทางการส่งเสริมคุณธรรมและ จริยธรรม นักเรียน โรงเรียนนวมินทราชินูทิศ หอวัง นนทบุรี อ าเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี ที่ก าลังศึกษาอยู่ใน ระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย ควรได้รับการปลูกฝังคุณธรรมและจริยธรรมด้านนี้เป็นพิเศษ เพราะ สภาพแวดล้อมทางกายภาพที่เปลี่ยนไปตามยุคสมัยซึ่งเต็มไปด้วยการแข่งขันและเร่งรีบจึงท าให้ พฤติกรรมของเด็กได้รับอิทธิพลจากสภาพการณ์ดังกล่าว พระมหาอุทิศ กวิว โส (แววสะบก)๔๙ ได้วิจัยเรื่อง การศึกษาความพึงพอใจต่อการปลูกฝัง ศีลและคุณธรรมของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาโรงเรียนสังกัดเทศบาลนครนนทบุรี โดยมีวัตถุประสงค์ ๑) เพื่อศึกษาความพึงพอใจต่อการปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรมนักเรียน ๒) เพื่อเปรียบเทียบความพึง พอใจต่อการปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรมนักเรียน และ ๓) เพื่อศึกษาแนวทางปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรม แก่นักเรียนระดับมัธยมศึกษาโรงเรียนสังกัดเทศบาลนครนนทบุรี กลุ่มตัวอย่างที่ใช้วิจัยเป็นนักเรียน นักเรียนมัธยมศึกษาโรงเรียนสังกัดเทศบาลนครนนทบุรี จ านวน ๒๓๕ คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย เป็นวิเคราะห์ข้อมูลทางสถิติที่เพื่อค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ความแปรปรวนทางเดียว One – Way ANOVA ผลการวิจัย พบว่า ความพึงพอใจของนักเรียนที่มีต่อการปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรม นักเรียนระดับมัธยมศึกษา โรงเรียนสังกัดเทศบาลนครนนทบุรีโดยภาพรวม ๔ ด้าน อยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณารายด้านเป็นรายข้อ พบว่า ด้านการมีวินัยนักเรียน มีการแต่งกายเหมาะสมกับกาลเทศะ มีการท าความ เคารพครู ยอมรับความคิดเห็นคนอื่นมาโรงเรียนตรงเวลาและปฏิบัติตามกฎระเบียบ ของโรงเรียน ด้านความซื่อสัตย์นักเรียนยอมรับผิดกับสิ่งที่เกิดจากการกระท าของตนเองท าความสุจริต ที่น าตนเองต่อเพื่อนผู้ปกครองทั้งต่อหน้าและลับหลัง ด้านความเมตตา นักเรียนแบ่งปันสิ่งของให้ เพื่อนช่วยเหลือเพื่อนจัดกิจกรรมโรงเรียนเสมอ, ช่วยเหลือพ่อแม่ท างานหลังกลับจากโรงเรียนไปให้ อาหารสัตว์เลี้ยงเสมอ, ไปท าบุญตักบาตรประจ าด้านความประหยัด นักเรียนพอใจการกับเงินที่บิดา มารดาให้ใช้จ่ายแต่ละครั้ง, ปิดไฟฟูาน้ าทุกครั้งเมื่อเลิกใช้ มีการออมเงินที่เหลืออย่างระมัดระวังและ ผลการศึกษาข้อมูลความพึงพอใจนักเรียนที่มีต่อการปลูกฝังคุณธรรมและจริยธรรม ทั้ง ๕ โรงเรียน เปรียบเทียบตามจ าแนกเพศ อายุ ชั้นเรียน และผล การศึกษา (เกรดเฉลี่ย) ทั้ง ๔ ด้าน ได้แก่ ด้านการ มีวินัยนักเรียน, ด้านความซื่อสัตย์, ด้านความ เมตตา, ด้านความประหยัด, พบว่า นักเรียนมีความ คิดเห็นไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยส าคัญทางสถิติที่ ๐.๐๕ และแนวทางการพัฒนาและปรับปรุงการ ปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรมนักเรียนระดับมัธยมศึกษาโรงเรียนสังกัดเทศบาลนครนนทบุรี คือ ๑) ด้าน วินัยนักเรียนโรงเรียนควรจัดกิจกรรมการจัดฝึกอบรมปลูกฝังเข้าค่ายเพื่อนักเรียนไปปฏิบัติเพื่อให้รู้ คุณค่าของการตรงต่อเวลา แสดงถึงความรับผิดชอบในหน้าที่การงาน ๒) ด้านความซื่อสัตย์ ครูและ อาจารย์ควรมีการส่งเสริมการรับผิดชอบในการปฏิญาณตนเองพร้อมกันหน้าเสาธงหลังเคารพธงชาติ ด้วยความสมัครใจของนักเรียนแต่ละคน ๓) ด้านความเมตตา ครูควรท าเป็นอย่างในการท าบุญใส่ บาตรในวันส าคัญต่าง ๆ ทางพระพุทธศาสนาหรือเทศกาลส าคัญต่าง ๆ ทั้งในและนอก สถานศึกษา ๔๙ พระมหาอุทิศ กวิว โส (แววสะบก), “การศึกษาความพึงพอใจต่อการปลูกฝังคุณธรรม จริยธรรม ของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาโรงเรียนสังกัดเทศบาลนครนนทบุรี”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๕), หน้า ก.

๔๓ ๔) ด้านความประหยัด ครูควรโครงการส่งเสริมการเรียนให้ผู้ปกครองนักเรียนได้ เรียนรู้เรื่องความ ประหยัดในรูปแบบความพอเพียง พระครูนนทวรกิจ (มหาลาโภ)๕๐ ได้วิจัยเรื่อง การจัดกิจกรรมส่งเสริมศีลธรรมและ คุณธรรม ของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น อ าเภอบางใหญ่ จังหวัดนนทบุรี มีวัตถุประสงค์ ๑. เพื่อศึกษาการจัดกิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรมของนักเรียน ๒. เพื่อเปรียบเทียบการจัด กิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรมของนักเรียน และ๓. เพื่อศึกษาแนวทางการจัดกิจกรรม ส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรมของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาและกลุ่มตัวอย่าง คือ นักเรียนระดับ มัธยมศึกษา อ าเภอบางใหญ่ จังหวัดนนทบุรีจ านวนทั้งหมด ๕ โรงเรียน จ านวน ๒๗๘ คน เครื่องมือ วิจัยเป็นแบบสอบถาม การวิเคราะห์ข้อมูลโดยการหาค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานวิเคราะห์ ความแปรปรวนทางเดียว One – Way (ANOVA) ที่มีนัยส าคัญทางสถิติที่ ๐.๐๕และผลการวิจัย พบว่า จัดกิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรม ของนักเรียนระดับมัธยมศึกษา ทั้ง ๕ ด้าน อยู่ใน ระดับมาก เมื่อพิจารณาเป็นรายด้าน นักเรียน ระดับมัธยมศึกษา ทางโรงเรียนให้ความส าคัญด้านการ จัดกิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมและ จริยธรรม ด้านความกตัญญู อยู่ในระดับมาก ด้านการประหยัด อยู่ในระดับมาก และต่ าสุด คือ ด้านความซื่อสัตย์ ผลการเปรียบเทียบการจัดกิจกรรมส่งเสริม คุณธรรมและจริยธรรมของนักเรียนระดับมัธยมศึกษา จ าแนกตามชั้นการเรียนพิจารณาเป็นรายข้อทั้ง ๕ ด้าน คือ ด้านความกตัญญู ด้านการประหยัด ด้านความมีเมตตา ด้านการมีวินัย ด้านความซื่อสัตย์ โดย ภาพรวม พบว่า นักเรียนมีความคิดเห็นไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยส าคัญทางสถิติที่ ๐.๐๕ และ แนวทางการส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรมแก่นักเรียน พบว่า ด้านการมีวินัย ควรมีกิจกรรมปฏิบัติ ตามกฎระเบียบโรงเรียนแก่นักเรียนการเข้าร่วมกิจกรรมการแต่งกายและให้ทางโรงเรียนมีการจัด กิจกรรมส่งเสริมด้านวินัย ด้านความซื่อสัตย์ ควรมีกิจกรรมปลูกฝั่งด้านความ ซื่อสัตย์ และเห็นว่า คุณค่าของความซื่อสัตย์ ต่อตน ผู้ปกครอง เพื่อนๆ ด้านความมีเมตตา อยากให้มีกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่องการช่วยเหลือผู้อื่นด้วยจิตเมตตาโดยไม่คิดหวังผลสิ่งอื่นตอบแทน ด้านการประหยัด ทางโรงเรียน ควรจัดกิจกรรมเสริมด้านการประหยัดด้วยวิธีการที่หลากหลาย เช่น หยดเหรียญใส่กระปุกออมสิน ด้านความกตัญญู ควรมีกิจกรรมส่งเสริมความรักต่อผู้มีพระคุณ พระมหาฤตภาคิน จนฺทสาโร (ส่องโสม)๕๑ ได้วิจัยเรื่องความคิดเห็นของนักเรียนที่มีต่อ การเรียนการสอนโรงเรียนมหรรณพาราม เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร มีวัตถุประสงค์ ๑) เพื่อศึกษา ความคิดเห็นของนักเรียนที่มีต่อการเรียนการสอนโรงเรียนมหรรณพาราม เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร ๒) เพื่อเปรียบเทียบความคิดเห็นของนักเรียนที่มีต่อการเรียนการสอน โรงเรียนมห - ๕๐ พระครูนนทวรกิจ (มหาลาโภ), “การจัดกิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรม ของนักเรียนระดับ มัธยมศึกษาตอนต้น อ าเภอบางใหญ่ จังหวัดนนทบุรี”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหาร การศึกษา, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๕), หน้า ก. ๕๑ พระมหาฤตภาคิน จนฺทสาโร (ส่องโสม) ,“ความคิดเห็นของนักเรียนที่มีต่อการเรียนการสอน โรงเรียนมหรรณพาราม เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร ”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการ บริหารการศึกษา, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๔), หน้า ก.

๔๔ รรณพาราม เขตตลิ่งชันกรุงเทพมหานคร ๓) เพื่อศึกษาแนวทางการเรียนการสอนโรงเรียนมหรรณพา ราม ผู้วิจัยด าเนินการวิจัยเชิงส ารวจ ( Survey Research) เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามกับ กลุ่มตัวอย่างที่เป็นนักเรียนโรงเรียนมหรรณพาราม เขตตลิ่งชัน จ านวน ๒๑๐ คน ซึ่งใช้การสุ่ม ตัวอย่างแบบง่าย (Simple Random Sampling) วิเคราะห์ข้อมูลโดยการหาค่าความถี่ (Frequency) ร้อยละ(Percentage) ค่าเฉลี่ย(Mean) ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (StandardDeviation) และวิเคราะห์ โดยการทดสอบค่าที (t-test) และการวิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว (One Way ANOVA) และ ผลการวิจัยพบว่า ๑) นักเรียนมีความคิดเห็นต่อการเรียนการสอนในโรงเรียนโดยภาพรวมอยู่ในระดับ มาก เมื่อพิจารณาเป็นรายด้านมี ๓ อันดับแรกที่เด่นชัด ได้แก่ ด้านกิจกรรม ด้านหลักสูตร ด้านสื่อการ เรียนการสอนและด้านวัดผล/ประเมินผล ตามล าดับ ๒) นักเรียนที่มีความคิดเห็นแตกต่างกันอย่างมี นัยส าคัญทางสถิติ ที่ระดับ ๐.๐๕ คือ ด้านการเรียนการสอน ด้านกิจกรรมการเรียนการสอน ด้านสื่อ การเรียนการสอนและการวัดผลและประเมินผลโดยนักเรียนชายมีความคิดเห็นสูงกว่านักเรียนหญิง ทุกด้าน ๓) การเปรียบเทียบความคิดเห็นของนักเรียนที่มีต่อการเรียนการสอนของโรงเรียนมหรรณพา ราม เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร จ าแนกตามเพศอายุและระดับชั้นเรียนโดยการวิเคราะห์ สรุปได้ ดังนี้ ๑.จ าแนกตามเพศ โดยภาพรวม พบว่า มีความแตกต่าง ๐.๐๕ โดยรายด้านแตกต่าง ๔ ด้าน ไม่ แตกต่าง ๑ ด้าน คือ ด้านหลักสูตร ๒.จ าแนกตามอายุ พบว่าไม่แตกต่าง ๓.จ าแนกตามระดับชั้นเรียน โดยภาพรวม พบว่า ไม่แตกต่าง และ๔.รายด้านแตกต่างด้านกิจกรรม ปกรณ์ บุญส าราญ๕๒ ได้กล่าวถึงวิธีการสอนของครูผู้สอนจริยธรรมให้ได้ผลดีนั้น ควรมี การด าเนินการสอน ดังนี้การสอนนั้นจะผสมผสานกันโดยเน้นนักเรียนเป็นศูนย์กลางใช้วิธีการสอนโดย การใช้เกม นิทาน การแสดงบทบาทสมมติการอภิปรายและการสร้างบรรยากาศประชาธิปไตย มีการ จัดมุมประสบการณ์ให้กับนักเรียนเน้นการปฏิบัติจริงเช่น ฝึกมารยาทต่างๆ การสอนที่ให้ครูเป็น ศูนย์กลางจะมีการสอดแทรกเนื้อหาในกลุ่มประสบการณ์อื่นมากขึ้นเมื่อพฤติกรรมของนักเรียนที่พึง ประสงค์ก็จะชมเชยให้ก าลังใจให้นักเรียนท าดีต่อไป แต่ถ้าพบพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์จะมีการว่า กล่าวตักเตือน และชี้แนะแนวทางที่ถูกต้องให้นักเรียนปฏิบัติพฤติกรรมที่ส่งเสริมการสอนจริยธรรม ของครูผู้สอนจริยธรรมดีเด่นนั้น จะต้องเป็นผู้มีความเมตตากรุณา เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีการเอาใจใส่ดูแล นักเรียน มีความรับผิดชอบและตั้งใจท างานตลอดจนมีอัธยาศัยต่อเพื่อนร่วมงาน และบุคคลทั่วไป ปรีชา กันธิยะ๕๓ ได้วิจัยเรื่อง “การพัฒนารูปแบบการบริหารโรงเรียนที่พระมีส่วนร่วมใน การสอนศีลธรรม” ผลการวิจัยพบว่า สภาพการบริหารโรงเรียนที่พระมีส่วนร่วมในการสอนศีลธรรม ประกอบด้วยปรัชญา คือ คุณธรรมน าความรู้สร้างทักษะอาชีพพัฒนาสังคม วิสัยทัศน์หรือเสริมสร้าง คุณธรรม ความรู้ พัฒนามาตรฐานอาชีพ อนุรักษ์สืบทอดศาสนพิธี พัฒนาคนดีมีคุณธรรมและความ ๕๒ ปกรณ์ บุญส าราญ, “การศึกษากลวิธีการสอนจริยศึกษาของครูสอนจริยศึกษาดีเด่นในโรงเรียน ประถมศึกษา จังหวัดล าปาง”, วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาหลักสูตรและการสอน, (บัณฑิต วิทยาลัย: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ๒๕๓๒), หน้า ก. ๕๓ ปรีชา กันธิยะ, “การพัฒนารูปแบบการบริหารโรงเรียนที่พระมีส่วนร่วมในการสอนศีลธรรม”, วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาการบริหารการศึกษา, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยสยาม, ๒๕๕๑), หน้า ก.

๔๕ สมานฉันท์ให้สังคมเป็นสุขตามหลักธรรมค าสอนทางศาสนาและปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ในด้าน พันธกิจมุ่งที่จะปลูกฝังและเสริมสร้างคุณธรรมจริยธรรม ศีลธรรม โดยอบรมปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรม ที่เด็กและ เยาวชนสามารถน าไปใช้ในชีวิตประจ าวัน พระมหาประยอม กลฺยาโณ (ล่มไมล์)๕๔ ได้วิจัยเรื่องการศึกษาความพึงพอใจที่มีต่อพระ สอนศีลธรรมในโรงเรียนมัธยมศึกษาอ าเภอเมือง จังหวัดฉะเชิงเทรา ผลการวิจัย พบว่าโดยรวมและ รายด้านอยู่ในระดับมากเหมือนกันซึ่งผู้วิจัยถือว่าเป็นผลลัพธ์ที่ดีและน่าพอใจเป็นอย่างยิ่ง แต่ยังมี บางส่วนที่นักเรียนส่วนน้อยได้ให้ข้อคิดเห็นเกี่ยวกับปัญหาอุปสรรคและแนวทางแก้ไข มีดังนี้ ๑) ปัญหาและอุปสรรค คือ ครูไม่เป็นกลาง มีความสนิทสนมกับนักเรียนมากเกินไปไม่มี คุณภาพขาดความน่าเชื่อถือ ไม่มีความพร้อมในการสอน ไม่สร้างความคุ้นเคยกับนักเรียน สอนเนื้อหา มากเกินไปไม่สอดคล้องกับธรรมชาติไม่ครอบคลุม ไม่ชัดเจน ไม่เข้ากับปัจจุบันมีสื่อประกอบน้อย สอน ไม่ค่อยเข้าใจ ไม่สนุกสนาน ไม่ค่อยมีกิจกรรม ๒) แนวทางการสอนศีลธรรม คือ ครูควรจะท าตัวให้เป็นกลาง อย่าสนิทสนมกับนักเรียน มากเกินไป หมั่นศึกษาหาความรู้อยู่เสมอ ท าตัวให้น่าเชื่อถือ เตรียมความพร้อมก่อนที่จะสอน ปราศรัยทักทายสร้างความคุ้นเคยกับนักเรียน สอนเนื้อหาให้สอดคล้องกับธรรมชาติ ให้ครอบคลุม และชัดเจน เนื้อหาให้เข้ากับปัจจุบันควรจะมีสื่อประกอบหาแนวทางสอนให้เข้าใจสร้างบรรยากาศให้ สนุกสนาน กิจกรรมต้องหลากหลาย พระครูสมุห์บุญเลิศ ชยว โส (ชัยวงษ์)๕๕ ได้วิจัยเรื่อง “สภาพการจัดกิจกรรมการเรียน การ สอนของพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน สังกัดเขตพื้นที่การศึกษาเชียงใหม่ เขต ๑” ผลการวิจัย พบว่า สภาพการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนของพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน ด้านการจัดการเรียน การ สอนโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง ค่าเฉลี่ย เท่ากับ ๓.๐๗ ด้านสื่อและนวัตกรรมเทคโนโลยี โดยรวม อยู่ในระดับปานกลาง ค่าเฉลี่ย เท่ากับ ๒.๘๖ ด้านกิจกรรมเสริมหลักสูตรโดยรวมอยู่ในระดับ ปาน กลาง ค่าเฉลี่ย เท่ากับ ๓.๑๘ ด้านการวัดผลและประเมินผลตามสภาพจริง โดยรวมอยู่ในระดับ ปาน กลาง ค่าเฉลี่ย เท่ากับ ๓.๒๒ ส่วนปัญหาในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนของพระสอน ศีลธรรม ในโรงเรียนสังกัดเขตพื้นที่การศึกษาเชียงใหม่ เขต ๑ ผลการวิจัยพบว่า ด้านการจัดการเรียน การสอนพบว่า นักเรียนไม่ค่อยสนใจการฟังจุดประสงค์ ด้านการใช้สื่อประกอบการสอน พบว่า สื่อมี จ านวน น้อย สื่อไม่ทันสมัย หลักสูตรไม่เหมาะสม สถานที่ไม่อ านวยความสะดวกต่อการท ากิจกรรม ด้านกิจกรรมเสริมหลักสูตร พบว่า เวลาการจัดกิจกรรมเสริมหลักสูตรมีจ ากัด สถานที่ไม่เหมาะสมกับ การท ากิจกรรม ขาดการศึกษานอกสถานที่ นักเรียนไม่เข้าใจในกิจกรรม ด้านการวัดผลประเมินผล พบว่า การวัดผลไม่ตรงกับความเป็นจริง ไม่มีมาตรฐาน การไม่ยอมรับการประเมินผลของนักเรียน ๕๔ พระมหาประยอม กลฺยาโณ (ล่มไมล์), “การศึกษาความพึงพอใจที่มีต่อพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน มัธยมศึกษาอ าเภอเมือง จังหวัดฉะเชิงเทรา”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาการบริหารการศึกษา, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๔), หน้า ก. ๕๕ พระครูสมุห์บุญเลิศ ชยว โส (ชัยวงษ์), “สภาพการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนของพระสอน ศีลธรรมในโรงเรียน สังกัดเขตพื้นที่การศึกษาเชียงใหม่ เขต ๑”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชา การบริหารการศึกษา, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๓), หน้า ก.

๔๖ พระมานิตย์ โชติธมฺโม (อรรคชาติ)๕๖ ได้วิจัยเรื่อง “การศึกษาปัญหาและแนวทางแก้ไข ปัญหาการปฏิบัติงานของพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนจังหวัดศรีสะเกษ” ผลการวิจัย พบว่า ๑) ปัญหาการปฏิบัติงานของพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนจังหวัดศรีสะเกษ โดยภาพรวม และรายด้านอยู่ในระดับปานกลางโดยด้านที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุดคือด้านการใช้สื่อการสอนรองลงมา คือ ด้านหลักสูตรและด้านการวัดผลและประเมินผลตามล าดับ ส่วนด้านที่มีค่าเฉลี่ยต่ าสุดคือด้านการ จัดการเรียนการสอน ๒) การเปรียบเทียบปัญหาการปฏิบัติงานพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนจังหวัด ศรีสะเกษ ผลการศึกษา พบว่า พระสอนศีลธรรมที่มีพรรษาต่ ากว่า ๕ พรรษาและพระสอนศีลธรรมที่มีพรรษา ๕ พรรษาขึ้นไปมีปัญหาการปฏิบัติงานแตกต่างกันที่ระดับนัยส าคัญทางสถิติ ๐.๐๕ ทั้งโดยภาพรวมและ รายด้าน พระสอนศีลธรรมที่มีวุฒิการศึกษาทางโลกต่ ากว่าปริญญาตรีและพระสอนศีลธรรมที่มีวุฒิ การศึกษาทางโลกปริญญาตรีขึ้นไป มีปัญหาการปฏิบัติงานไม่แตกต่างกันที่ระดับนัยส าคัญทางสถิติ ๐.๐๕ ทั้งโดยภาพรวมและรายด้าน พระสอนศีลธรรมที่มีต าแหน่งทางคณะสงฆ์ เป็นพระสังฆาธิการ และพระสอนศีลธรรมที่มีต าแหน่งทางคณะสงฆ์เป็นพระลูกวัดมีปัญหาการปฏิบัติงานไม่แตกต่างกันที่ ระดับนัยส าคัญทางสถิติ ๐.๐๕ ทั้งโดยภาพรวมและรายด้าน และพระสอนศีลธรรมที่มีประสบการณ์ ในการสอนต่ ากว่า ๕ ปีและพระสอนศีลธรรมที่มีประสบการณ์ในการสอน ๕ ปีขึ้นไป มีปัญหาการ ปฏิบัติงานไม่แตกต่างกันที่ระดับนัยส าคัญทางสถิติ ๐.๐๕ ทั้งโดยภาพรวมและรายด้าน ๓) แนวทางการแก้ไขปัญหาการปฏิบัติงานของพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนด้านหลักสูตร แนวทางในการแก้ไขปัญหา คือ ให้หน่วยงานที่รับผิดชอบ จัดประชุมชี้แจงพร้อมทั้งด าเนินการเชิญ ผู้ช านาญการ หรือเชี่ยวชาญด้านหลักสูตร คัดเลือกเนื้อหาที่เหมาะสมในแต่ละระดับชั้นมาสอน นักเรียน มีการจัดเสวนาระหว่างพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนกับหน่วยงานที่รับผิดชอบในส่วนที่เห็น ว่าหลักสูตรไม่ตรงหรือล้าสมัย ไม่สอดคล้องกับสภาพปัจจุบัน ด้านการจัดการเรียนการสอนแนวทาง ในการแก้ไขปัญหา คือ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจัดประชุมสัมมนาพระสอนศีลธรรมเพิ่มประสิทธิภาพใน การจัดกิจกรรมการเรียนการสอนให้แก่พระสอนศีลธรรม เชิญวิทยากรหรือผู้เชี่ยวชาญมาให้ค าแนะน า ในด้านทักษะเพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจให้พระสอนศีลธรรม ด้านการใช้สื่อการสอน แนวทางในการ แก้ไขปัญหา คือ ใช้สื่อที่มีอยู่ในท้องถิ่นและหาได้สะดวก เช่น สื่อทางโทรทัศน์ สื่อที่มีอยู่ตามวัด ตาม หมู่บ้าน หรือหาบุคคลตัวอย่างในท้องถิ่น พร้อมทั้งจัดท าโครงการของบสนับสนุนงบประมาณจาก โรงเรียนหรือหน่วยงานที่รับผิดชอบหรือจัดท าผ้าปุาเพื่อหางบประมาณมาใช้ในการท าสื่อ จักรวาล สุขไมตรี๕๗ ได้วิจัยเรื่อง “รูปแบบการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ตามแนวพุทธ จริยธรรม ระดับอุดมศึกษา” ผลการวิจัย พบว่า การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์เป็นการเปลี่ยนแปลง ๕๖ พระมานิตย์ โชติธมฺโม (อรรคชาติ), “การศึกษาปัญหาและแนวทางแก้ไขปัญหาการปฏิบัติงานของ พระสอนศีลธรรมในโรงเรียนจังหวัดศรีสะเกษ”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพระพุทธศาสนา, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๓), หน้า ก. ๕๗ จักรวาล สุขไมตรี, “รูปแบบการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ตามแนวพุทธจริยธรรมระดับอุดมศึกษา”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลง กรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๘), หน้า ๒๘๖ – ๒๘๗.

๔๗ กระบวนการคิด และการประพฤติปฏิบัติของมนุษย์ให้มีความเจริญขึ้นทั้งในเรื่องของความรู้ ทักษะ ความสามารถ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพประสิทธิผลต่อในการพัฒนาตนเอง องค์การ สังคม ซึ่ง กระบวนการวางแผนการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ที่จะท าให้มนุษย์มีการพัฒนาตนเองอย่างมี ประสิทธิภาพ คือ ให้การศึกษาให้การ ฝึกอบรมและให้การพัฒนา งานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับศีลธรรมในที่นี้กล่าวสรุปโดยย่อ กล่าวถึงการส่งเสริมคุณธรรมและ จริยธรรม นักเรียนโรงเรียน มีจัดกิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมและ จริยธรรม ด้านความกตัญญู ด้านการ ประหยัด ด้านความซื่อสัตย์ มีการเปรียบเทียบการจัดกิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรมของ นักเรียนระดับมัธยมศึกษา จ าแนกตามชั้นการเรียนพิจารณาเป็นรายข้อทั้ง ๕ ด้าน คือ ด้านความ กตัญญู ด้านการประหยัด ด้านความมีเมตตา ด้านการมีวินัย ด้านความซื่อสัตย์ มีการสร้างมโนส านึก ทางศีลธรรมซึ่งได้รับการยอมรับอย่างแพร่หลายซึ่งได้สั่งสมและพัฒนารูปมาจากความรู้ในเรื่อง ชีววิทยาและวัฒนธรรมการอยู่ร่วมกัน ซึ่งก่อนให้เกิดมโนส านึกศีลธรรมเชิงสังคม หรือเพื่อสังคม และ เกิดจากประสบการณ์การด าเนินชีวิตซึ่งท าให้เกิดความเข้มแข็งและความส าเร็จในฐานะของสัตว์สังคม พัฒนาการดังกล่าวท าให้เกิดความเข้าใจพัฒนาการพฤติกรรมศีลธรรมเชิงสังคม ซึ่งเป็นค านิยามเชิง พัฒนาการของความหมายศีลธรรม ความร่วมมือกันแบบไม่เห็นแก่ตัว ท าให้เกิดการมองเห็นภาพ ชัดเจนยิ่งขึ้นมากกว่าการนิยามแบบอื่น พฤติกรรมเชิงศีลธรรมเพื่อน าไปสู่ความเต็มเปี่ยมของความ เป็นมนุษย์ ดังนั้น ยุทธวิธีการร่วมมือกันท างานแบบไม่เห็นแก่ตัวนั่นเองเป็นตัวเลือกที่ดีที่สุดใน การ พัฒนาให้เข้าถึงเปูาหมายของความเป็นมนุษย์เข้มแข็ง เมื่อคนเข้าถึงมโนธรรมส านึกเชิงศีลธรรมแบบ ไม่เห็นแก่ตัวน าไปสู่การเข้มแข็งทางศีลธรรม ๒.๕.๓ งานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการสอน พรรคพงศ์ โสมาเกต, ทรงศักดิ์ ภูสีอ่อน และ ปิยะธิดา ปัญญา๕๘ ได้ท าการศึกษาเรื่อง การสังเคราะห์งานวิจัยที่เกี่ยวกับการจัดการเรียนการสอนในโรงเรียนขนาดเล็ก การวิจัยครั้งนี้ มีความ มุ่งหมาย ๓ ประการคือ ๑) เพื่อศึกษาลักษณะของงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเรียนการสอนใน โรงเรียนขนาดเล็ก ๒) เพื่อสังเคราะห์ข้อค้นพบของงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเรียนการสอนใน โรงเรียนขนาดเล็ก ๓) เพื่อสังเคราะห์ข้อเสนอแนะของงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเรียนการสอน ในโรงเรียนขนาดเล็ก ผลที่ได้จากการศึกษาสามารถใช้เป็นแนวทางแก่ผู้บริหารสถานศึกษาในการ นิเทศติดตามเพื่อพัฒนาการจัดการเรียนการสอน ครูผู้สอนใช้เป็นแนวทางในการเตรียมการวาง แผนการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน งานวิจัยที่น ามาสังเคราะห์เป็นวิทยานิพนธ์และรายงานการ ค้นคว้าอิสระของนิสิต นักศึกษาระดับการศึกษาดุษฎีบัณฑิตและมหาบัณฑิต ที่พิมพ์เผยแพร่ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๔๗-๒๕๕๓ จ านวน ๑๖๒ เรื่อง โดยใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหาผลการสังเคราะห์งานวิจัย สรุปได้ดังนี้ ๕๘ พรรคพงศ์ โสมาเกต, ทรงศักดิ์ ภูสีอ่อน และ ปิยะธิดา ปัญญา, “การสังเคราะห์งานวิจัยที่เกี่ยวกับ การจัดการเรียนการสอนในโรงเรียนขนาดเล็ก”, วารสารการวัดผลการศึกษา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, ปีที่ ๒๓ ฉบับพิเศษ (มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๐): ๘๔.

๔๘ ๑. ลักษณะของงานวิจัยเกี่ยวกับการจัดการเรียนการสอนในโรงเรียนขนาดเล็ก จ านวน ๑๖๒ เรื่อง สรุปได้ว่า มหาวิทยาลัยบูรพา มีงานวิจัยเกี่ยวกับการจัดการเรียนการสอน ในโรงเรียน ขนาดเล็กมากที่สุด ปีที่มีการท าวิจัยมากที่สุด คือ ปี พ.ศ. ๒๕๕๒ สาขาวิชาที่ผู้ท าการวิจัยมากที่สุด คือ สาขาวิชาการบริหารการศึกษา ประเภทของงานวิจัยมากที่สุด คือ วิทยานิพนธ์ระดับการศึกษา ของผู้ท าวิจัยมากที่สุด คือ มหาบัณฑิต ประเภทการวิจัยมากที่สุด คือ การวิจัยเชิงส ารวจ การ ตั้งสมมติฐานใช้การตั้งสมมติฐานแบบมีทิศทาง การสุ่มกลุ่มตัวอย่างใช้การสุ่มอย่างง่ายมากที่สุด เครื่องมือที่ใช้ในงานวิจัยมากที่สุด คือ แบบสอบถาม/แบบส ารวจ การตรวจสอบเครื่องมือ มีการ ตรวจสอบทั้ง ๔ ด้าน คือ ความเที่ยงตรง ความยากง่าย อ านาจจ าแนก และความเชื่อมั่นสถิติพื้นฐาน ที่ใช้มากที่สุด คือ ร้อยละและค่าเฉลี่ย สถิติทดสอบสมมติฐาน ใช้ t–test มากที่สุด ๒. ผลการสังเคราะห์ข้อค้นพบของงานวิจัย สรุปได้ดังนี้ ๒.๑ การจัดการเรียนการสอนในโรงเรียนขนาดเล็ก น าภูมิปัญญาท้องถิ่นมาใช้ในการ จัดการเรียนการสอน พัฒนาการเรียนการสอน พัฒนาครูและบุคลากรทางการศึกษา ตามสภาพจริง ส่วนปัญหาอุปสรรค คือ ขาดการส่งเสริมสนับสนุนสื่อเทคโนโลยีเพื่อให้ผู้เรียนสามารถเรียนได้เต็ม ศักยภาพ งบประมาณสนับสนุนที่ ไม่ชัดเจน ขาดแคลนครู และครูสอนไม่ตรงตามวุฒิ ๒.๒ การบริหารงานในโรงเรียนขนาดเล็กที่มีประสิทธิภาพ เป็นรูปแบบที่มีผู้บริหารใช้ ความรู้ ความสามารถในการบริหารจัดการสถานศึกษา ยึดหลักการบริหารแบบมีส่วนร่วม และสร้าง ความสัมพันธ์ระหว่างสถานศึกษากับชุมชน ส่วนปัญหาอุปสรรค คือ ผู้บริหารขาดการนิเทศการสอน ของครูในการจัดการเรียนการสอน และขาดการวางแผนงบประมาณสนับสนุนที่ชัดเจน ๓. ผลการสังเคราะห์ข้อเสนอแนะของงานวิจัย สรุปได้ดังนี้ ๓.๑ การจัดการเรียนการสอนในโรงเรียนขนาดเล็ก ควรจัดการเรียนการสอนให้ สอดคล้องกับสภาพของชุมชนอย่างแท้จริง ควรจัดให้มีการอบรมเทคนิค วิธีการ กระบวนการเรียน การสอนให้กับครู เน้นพัฒ นาการเรียนวิชาภาษาไทย ฝึกการคิดวิเคราะห์ สังเคราะห์ ส่วนปัญหา อุปสรรคของ คือ ปัญหาการขาดแคลนวัสดุอุปกรณ์ และครูไม่ครบชั้น ๓.๒ การบริหารงานในโรงเรียนขนาดเล็ก ผู้บริหารควรส่งเสริมให้ครูจัดกิจกรรมที่เน้น ผู้เรียนเป็นส าคัญเพื่อให้ผู้เรียนได้สร้างองค์ความรู้ด้วยตนเอง และผู้บริหารโรงเรียนควรมีนโยบายให้ ครูมีการปรับปรุงการผลิตสื่อการสอนอยู่เสมอ ส่วนปัญหาอุปสรรค คือ ขาดการวางแผนงบประมาณที่ ชัดเจน และขาดการจัดสรรวัสดุ สื่อและอุปกรณ์ที่เหมาะสมกับการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ อรอนุตร ธรรมจักร, ทรงศักดิ์ สองสนิท และ ประวิทย์ สิมมาทัน๕๙ ได้ท าการวิจัยเรื่อง การสังเคราะห์รูปแบบการเรียนรู้แบบผสมผสาน ตามลีลาการเรียนรู้แบบ วีเอเค เลิร์นนิ่ง โดยใช้ เทคนิคการเรียนรู้แบบโครงงานเพื่อส่งเสริมการคิด แบบมีวิจารณญาณ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ ๕๙ อรอนุตร ธรรมจักร, ทรงศักดิ์ สองสนิท และ ประวิทย์ สิมมาทัน, “การสังเคราะห์รูปแบบการ เรียนรู้แบบผสมผสาน ตามลีลาการเรียนรู้แบบ วีเอเค เลิร์นนิ่ง โดยใช้เทคนิคการเรียนรู้แบบโครงงานเพื่อส่งเสริม การคิด แบบมีวิจารณญาณ”, วารสารเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี, ปีที่ ๗ ฉบับที่ ๒ (กรกฎาคม-ธันวาคม ๒๕๖๐): ๑๓๒.

๔๙ สังเคราะห์และประเมินรูปแบบการเรียนรู้แบบผสมผสาน ตามลีลาการเรียนรู้แบบ VAK Learning โดยใช้เทคนิคการเรียนรู้แบบโครงงานเป็นฐานในการส่งเสริมการคิดแบบมีวิจารณญาณ ส าหรับ นักศึกษาระดับปริญญาตรี กลุ่มตัวอย่างคือ ผู้เชี่ยวชาญด้านการเรียนการสอนแบบผสมผสานการเรียน แบบปกติควบคู่กับการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศในการสอน ด้านหลักสูตรการสอนโดยเน้นเทคนิค วิธีการสอนด้วยโครงงาน ลีลาการเรียนรู้ของผู้เรียน และการพัฒนาการคิดแบบมีวิจารณญาณ จ านวน ๙ คน และผู้ทรงคุณวุฒิเพื่อพิจารณาและประเมินความเหมาะสมของรูปแบบ จ านวน ๕ คน วิธีการ ด าเนินงานวิจัย แบ่งออกเป็น ๕ ขั้นตอน ได้แก่ ๑) ศึกษาทฤษฎี เอกสาร งานวิจัย และบทความที่ เกี่ยวข้อง ๒) ก าหนดร่างกรอบแนวคิดเบื้องต้นของรูปแบบ ๓) ก าหนดกลุ่มผู้เชี่ยวชาญ ๔) สร้าง แบบสอบถามประเมินความเหมาะสมของกรอบแนวคิด ๕) ตรวจสอบปรับปรุงแก้ไขตามข้อเสนอแนะ และขอการรับรองจากผู้ทรงคุณวุฒิผลการวิจัยปรากฏว่า โมเดลรูปแบบการเรียนการสอนที่ชื่อว่า VAK PjBLCT Model มีผลการประเมินรูปแบบที่สังเคราะห์ขึ้นจากผู้ทรงคุณวุฒิ ๕ คน มีความเหมาะสม ของกรอบแนวคิดตามรูปแบบที่สังเคราะห์ขึ้น ในระดับมากที่สุด มีค่าเฉลี่ย เท่ากับ ๔.๘๑ และค่าส่วน เบี่ยงเบนมาตรฐาน เท่ากับ ๐.๔๗ แสดงว่าสามารถน ากรอบแนวคิดที่สังเคราะห์ได้นี้ไปประยุกต์ใช้ใน การจัดการเรียนการสอนได้อย่างเหมาะสม เมธินี วงศ์วานิช รัมภกาภรณ์๖๐ ได้ท าการศึกษาเรื่อง การจัดการเรียนการสอนตาม แนวคิดจิตตปัญญาศึกษา: การสังเคราะห์งานวิจัย การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์งานวิจัย การจัดการเรียนการสอนตามแนวคิดจิตตปัญญาศึกษาของคณาจารย์คณะศึกษาศาสตร์/ ครุศาสตร์ ภายใต้โครงการความร่วมมือกับส านักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ประชากรที่ ใช้ในการศึกษา คือ รายงานการวิจัยจ านวน ๕๑ เรื่องที่มีการด าเนินการในช่วงปีการศึกษา ๒๕๕๓- ๒๕๕๗ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา ข้อค้นพบที่ได้จากการสังเคราะห์งานวิจัย พบว่า (๑) ส่วนใหญ่งานวิจัยพัฒนาคุณลักษณะของผู้เรียนในด้านความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล ด้านทักษะทาง จิตใจและทางปัญญา ด้านความรู้ ความเข้าใจ ด้านการสื่อสาร และด้านคุณธรรมและจริยธรรม (๒) การจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่ช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ของผู้เรียนมีลักษณะกิจกรรมที่หลากหลาย อาทิ ผู้เรียนลงมือปฏิบัติทั้งด้วยตนเอง และการท างานกลุ่ม การใช้กิจกรรมสุนทรียสนทนา กิจกรรม ฟังอย่างลึกซึ้ง กิจกรรมฐานการเรียนรู้ กิจกรรมสะท้อนการเรียนรายบุคคลและรายกลุ่ม กิจกรรมการ เขียนอนุทินการเรียนรู้ ตลอดจนการใช้เทคนิคที่หลากหลายที่ผู้วิจัยน ามากระตุ้นและเสริมสร้างการฝึก ทักษะการคิด โดยใช้การสร้างบรรยากาศการเรียนรู้ที่เป็นอิสระ การให้โอกาสแก่ผู้เรียนได้คิด สร้างสรรค์และคิดบวก การใช้สื่อเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร สื่อสังคมออนไลน์ การสร้าง โอกาสการเรียนรู้ได้ตลอดเวลา และการสร้างปฏิสัมพันธ์ที่ดีระหว่างผู้สอนกับผู้เรียน ตลอดจนการ ให้ผลข้อมูลย้อนกลับเพื่อพัฒนาผู้เรียนบรรลุตามวัตถุประสงค์ของรายวิชาในสาขาวิชาต่าง ๆ (๓) การ ออกแบบการจัดการเรียนรู้ตามแนวคิดจิตตปัญญาศึกษา พบว่า การออกแบบการเรียนรู้เป็นรูปแบบ ๖๐ เมธินี วงศ์วานิช รัมภกาภรณ์, “การจัดการเรียนการสอนตามแนวคิดจิตตปัญญาศึกษา: การ สังเคราะห์งานวิจัย”, วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย ฉบับสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, ปีที่ ๕ ฉบับที่ ๒ (พฤษภาคม-สิงหาคม ๒๕๕๘): ๓๒๘.

๕๐ การจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นส าคัญ โดยมุ่งเน้นการพัฒนาผู้เรียนด้านพุทธิพิสัย ด้านจิตพิสัย และ ด้านทักษะพิสัย กล่าวโดยสรุป ทักษะการสอน คือ ความสามารถ ความช านาญในการน าวิธีสอนไปใช้ให้ เกิดประโยชน์คุ้มค่า หรือมีความหมายในแนวกว้างว่าเป็นความสามารถ ความช านาญที่น าเอาวิธีสอน สื่อการสอน เทคโนโลยี และนวัตกรรมการศึกษามาช่วยสอน เพื่อท าให้การสอนมีประสิทธิภาพสูงใน ระยะเวลารวดเร็ว ทักษะการสอนที่ใช้ในการสอนมีมากมายหลายทักษะ เช่น การน าเข้าสู่บทเรียน การอธิบาย การเร้าความสนใจ การใช้สื่อการสอน การใช้กระดานด า การเสริมแรง และการสรุป บทเรียน ฯลฯ เป็นต้น ผู้ที่มีทักษะการสอน จึงหมายถึง ผู้ที่มีความช านาญในการสอน สามารถ ด าเนินการสอนได้อย่างคล่องแคล่ว ราบรื่นและเรียบร้อย ท าให้ผู้เรียนเกิดความเข้าใจในบทเรียนได้ ชัดเจนในเวลาที่เหมาะสม ๒.๖ กรอบแนวคิดในการวิจัย งานวิจัยเรื่อง “เทคนิคและกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรม สังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ” ผู้วิจัยได้ศึกษาแนวคิด ทฤษฎี และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง โดยก าหนดกรอบแนวคิดการวิจัยดังนี้ สภาพปัญหาการสอนศีลธรรมของพระ สอนศี ล ธร ร มในสถ านศึ กษ า สัง กั ด วิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ กระบวนการสอนศีลธรรม ๔ ด้าน ๑) ด้านเนื้อหาหลักสูตร ๒) ด้านการเรียนการสอน ๓) ด้านสื่อและวัสดุอุปกรณ์ ๔) ด้านการวัดผลและการประเมินผล พัฒน าเทค นิ ค ก า รส อน ศี ล ธ ร ร ม ใน สถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ

บทที่ ๓ วิธีด าเนินการวิจัย งานวิจัยเรื่อง “เทคนิคและกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรม สังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ” ผูวิจัยไดก าหนดวิธีด าเนินการวิจัย ดังนี้ ๓.๑ รูปแบบการวิจัย ๓.๒ กลุ่มเปูาหมาย/ผู้ให้ข้อมูลหลัก ๓.๓ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ๓.๔ การเก็บรวบรวมข้อมูล ๓.๕ การวิเคราะห์ข้อมูล ๓.๑ รูปแบบการวิจัย การศึกษาวิจัยนี้ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยศึกษาข้อมูล เอกสาร (Documentary study) ได้แก่ งานวิจัย วิทยานิพนธ์ บทความ หนังสือ ต ารา สื่อ อิเล็กทรอนิกส์ และศึกษาข้อมูลภาคสนามจากการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-Depth Interview) เพื่อให้ ทราบเทคนิคและกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์ นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ ๓.๒. กลุ่มเป้าหมาย/ผู้ให้ข้อมูลหลัก ผู้วิจัยก าหนดผู้ให้ข้อมูลหลักโดยคัดเลือกจากตัวแทนเครือข่ายพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติ แบ่งเป็น ๓ กลุ่ม จ านวน ๒๐ รูป/คน ดังนี้ ๑) กลุ่มพระสอนศีลธรรม จ านวน ๑๐ รูป ๒) กลุ่มผู้อ านวยการโรงเรียน จ านวน ๓ คน ๓) ครูผู้สอนวิชาสังคมศึกษา จ านวน ๗ คน ล าดับ กลุ่ม ชื่อ ต าแหน่ง ๑ พระสอนศีลธรรม พระมหาปิยะ ธีรงฺกโร เจ้าอาวาสวัดนาเหลืองใน ๒ พระสอนศีลธรรม พระครูวิจิตรธรรมโชติ เจ้าคณะอ าเภอทุ่งช้าง ๓ พระสอนศีลธรรม พระครูสิรินันทวิทย์ เจ้าคณะอ าเภอเมืองน่าน ๔ พระสอนศีลธรรม พระครูสุปุญญานันท์ เลขานุการเจ้าคณะอ าเภอนาหมื่น ๕ พระสอนศีลธรรม พระครูกิตติธรรมวิสุทธิ์ เจ้าคณะต าบลไหล่น่าน ๖ พระสอนศีลธรรม พระมหาเสกสรร สุขจ าเริญ ครูสอนโรงเรียนพระปริยัติธรรม ฯ ๗ พระสอนศีลธรรม พระพรไพบูลย์ พลวโร ผู้ประสานงานพระสอนศีลธรรม ฯ

๕๒ ล าดับ กลุ่ม ชื่อ ต าแหน่ง ๘ พระสอนศีลธรรม พระครูการุญนันทวงค์ เจ้าอาวาสวัดหลับมืนพรวน ๙ พระสอนศีลธรรม พระมหาบุญช่วย สีละเตโช พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง ๑๐ พระสอนศีลธรรม พระครูวิสุทธิ์ปัญญาธร พระสอนศีลธรรมอ าเภอแม่จริม ๑๑ ผู้อ านวยการ นายสวัสดิ์ ต๊ะผัด ผู้อ านวยการโรงเรียนบ้านดอนแก้ว ๑๒ ผู้อ านวยการ นางพัชราภา ผาแสง ผู้อ านวยการโรงเรียนแม่จริม ๑๓ ผู้อ านวยการ นายชาตรี อุ่นใจ ผู้อ านวยการโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์ ๑๔ ค รู ผู้ ส อ น วิ ช า สังคมศึกษา นางนิตยา พุ่มทอง ครูโรงเรียนบ้านดอนแก้ว ๑๕ ค รู ผู้ ส อ น วิ ช า สังคมศึกษา นายนพดล สมทรัพย์ ครูโรงเรียนบ้านดู่ใต้ ๑๖ ค รู ผู้ ส อ น วิ ช า สังคมศึกษา นายเกียรติศักดิ์ กุนดี คูรโรงเรียนตาลชุมพิทยาคม ๑๗ ค รู ผู้ ส อ น วิ ช า สังคมศึกษา น.ส.กัญญารัตน์ เขืองจันทร์ ครูโรงเรียนแม่จริม ๑๘ ค รู ผู้ ส อ น วิ ช า สังคมศึกษา นายมโนชัย สุขงาม ครูโรงเรียนบ้านไหล่น่าน ๑๙ ค รู ผู้ ส อ น วิ ช า สังคมศึกษา นายนัทธนัท สมค า ครูโรงเรียนแม่จริม ๒๐ ค รู ผู้ ส อ น วิ ช า สังคมศึกษา นางรัชณีพร จันทมาศ ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุ ราษฎร์ ๓.๓ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย เครื่องมือที่ใชในการวิจัยในครั้งนี้ประกอบดวย ๓.๓.๑ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) ใช้รวบรวมข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูล ส าคัญ (Key Informants) โดยแบ่งการสัมภาษณ์เชิงลึกออกเป็น ๔ ตอน ดังนี้ ตอนที่ ๑ แบบสัมภาษณ์เกี่ยวกับข้อมูลส่วนตัวของผู้ให้สัมภาษณ์ ตอนที่ ๒ แบบสัมภาษณ์เกี่ยวกับสภาพปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษา ของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ตอนที่ ๓ แบบสัมภาษณ์เกี่ยวกับกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระ สอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ตอนที่ ๔ แบบสัมภาษณ์เกี่ยวกับเทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระ สอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ

๕๓ ๓.๓.๒ การค่าความตรงของเนื้อหา แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้างเป็นแบบค าถามที่ผู้วิจัยได้เตรียมค าถามไว้ล่วงหน้าก่อนวัน ลงสู่พื้นที่การวิจัย โดยมีกระบวนการหาคุณภาพของแบบสัมภาษณ์ ดังนี้ ๑) ศึกษาหาขอมูลเพื่อสรางแบบสัมภาษณการปฏิบัติงานของพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน และสอบถามผูมีความช านาญในการเขียนแบบสัมภาษณเพื่อมาปรับตั้งค าถามของแบบสัมภาษณ ๒) น าแบบสัมภาษณที่ไดเสนออาจารยที่ปรึกษา เพื่อพิจารณาแกไข/หา/ขอบกพรองและ ครอบคลุมขอบเขตเนื้อหา นิยามศัพทเฉพาะ พรอมทั้งส านวนของภาษาที่ใชในแบบสัมภาษณ ๓) น าแบบสัมภาษณ์ที่สร้างขึ้นหาคุณภาพของแบบสัมภาษณ์โดยผู้เชี่ยวชาญ ๓ ท่าน ๔) น าแบบสัมภาษณ์ที่ได้รับการตรวจแก้ไขแล้วไปทดลองใช้กับพระสอนปริยัติธรรม โรงเรียนพระปริยัติธรรมวัดพระธาตุแช่แห้งพระอารามหลวง ที่ไม่ใช่กลุ่มตัวอย่างจ านวน ๑๐ รูป ๕) น าแบบสัมภาษณ์ที่ได้รับการปรับปรุงแก้ไขเรียบร้อยแล้วไปใช้สัมภาษณ์กับกลุ่ม ตัวอย่างจ านวน ๒๕ รูป/ คน ๓.๓.๓ การบันทึกเสียง ๓.๓.๔ การจดบันทึก การจดบันทึกขอมูล (notetaking) ผูวิจัยท าการบันทึกเปน ๒ ชนิด คือ ๑) บันทึกยอโดยผูวิจัยจดบันทึกขณะที่เก็บขอมูลอยูจดเฉพาะถอยค าส าคัญ ๒) บันทึกฉบับสมบูรณ โดยผูวิจัยน าบันทึกยอมาเรียบเรียงใหมเปนบันทึกฉบับสมบูรณ ๓.๔ การเก็บรวบรวมข้อมูล ผู้วิจัยด าเนินการเก็บข้อมูลตามขั้นตอน ดังนี้ ๑) ผู้วิจัยท าหนังสือขออนุญาตเก็บรวบรวมข้อมูลจากหลักสูตรพุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพระพุทธศาสนา วิทยาลัยสงฆ์นครน่าน มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เฉลิม พระเกียรติฯ ๒) น าหนังสือเสนอต่อเจ้าอาวาสวัดและผู้อ านวยการสถานศึกษาเครือข่ายพระสอน ศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ ที่มีกลุ่มตัวอย่าง เพื่ออ านวยความสะดวกใน การเก็บข้อมูล ๓) ผู้วิจัยได้เดินทางไปเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยตัวเอง ในการสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่ม ตัวอย่าง ระหว่างวันที่ พฤษภาคม ๒๕๖๔- พฤศจิกายน ๒๕๖๕ การเก็บรวบรวมข้อมูลผู้วิจัยได้ปรึกษาขอค าแนะน าจากอาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ถึง ระเบียบวิธีวิจัยเพื่อท าให้การเก็บข้อมูลมีประสิทธิภาพ นอกจากนั้นยังได้รับความอนุเคราะห์จาก

๕๔ ผู้บริหารสถานศึกษาที่เข้าไปเก็บรวบรวมข้อมูลด้วย เพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ของการวิจัยในครั้งนี้ ผู้วิจัยเลือกการสัมภาษณ์แบบเป็นทางการเป็นวิธีในการเก็บรวบรวมข้อมูล โดยมีแนวค าถามที่สร้าง และพัฒนาขึ้นจากวัตถุประสงค์ของการวิจัย ปัญหาการวิจัย กรอบแนวคิดในการวิจัย และน าไปใช้กับ ผู้ที่อยู่นอกเหนือพื้นที่ของการวิจัย ทั้งนี้เพื่อตรวจสอบว่าแนวค าถามที่สร้างขึ้นนั้นมีข้อมูลตรงตาม วัตถุประสงค์หรือไม่ในขั้นของการเก็บข้อมูล ผู้วิจัยท าหน้าที่เป็นผู้เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยตนเอง และ ท าการเลือกเวลาสถานที่สัมภาษณ์โดยผู้วิจัยเลือกห้องประชุมวิทยาลัยสงฆ์นครน่านเป็นสถานที่ สัมภาษณ์ตามความสะดวกของพระสอนศีลธรรมโดยสถานที่สัมภาษณ์ไม่มีกลุ่มอ้างอิงใดๆ ที่มีอิทธิพล ต่อการให้ข้อมูล ซึ่งในการสัมภาษณ์ผู้วิจัยใช้เครื่องบันทึกเสียงช่วยในการเก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์ โดยชี้แจงและขอความยินยอมจากผู้ให้ข้อมูลหลักทุกครั้ง ๓.๕ การวิเคราะห์ข้อมูล ในการวิจัยครั้งนี้ ผู้วิจัยด าเนินการวิเคราะห์ข้อมูล ดังนี้ ๑) การเก็บรวบรวมข้อมูลแบบสัมภาษณ์เชิงลึก ๒) น าแบบสัมภาษณ์เชิงลึกไปสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลส าคัญ จ านวน ๒๕ รูป/ คน ๓) น าข้อมูลที่ได้จากการสัมภาษณ์มาวิเคราะห์เชิงพรรณนาโวหาร เพื่อตอบโจทย์วิจัยและ สอดคล้องกับวัตถุประสงค์การวิจัยทั้ง ๓ ข้อ คือ ๑) เพื่อศึกษาสภาพปัญหาของการสอนศีลธรรมใน สถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ๒) เพื่อวิเคราะห์ กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระ เกียรติฯ และ ๓) เพื่อพัฒนาเทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ

บทที่ ๔ ผลการวิเคราะห์ข้อมูล งานวิจัยเรื่อง “เทคนิคและกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรม สังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ” เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยศึกษาข้อมูลเอกสาร (Documentary study) จากงานวิจัย วิทยานิพนธ์ หนังสือ ต ารา บทความ และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ รวมทั้งสัมภาษณ์ผู้เกี่ยวข้อง มีผลการวิเคราะห์ข้อมูลดังนี้ ๔.๑ ผลการวิเคราะห์ตามวัตถุประสงค์การวิจัย ๔.๑.๑ สภาพปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ๑) สภาพปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติ จากการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลส าคัญ พบว่า พระสอนศีลธรรมสอนวิชาที่ไม่สอดคล้องกับความต้องการของโรงเรียน๑ ปัญหาคือเรื่อง ของเวลาสอนที่ไม่แน่นอนและสอนได้ไม่เต็มที่เพราะบางโรงเรียนนั้นมีข้อจ ากัดเรื่องระยะเวลาและ อาจจะชนกับตารางสอนของอาจารย์ท่านอื่น๒ พระสอนศีลธรรมขาดความรับผิดชอบในการสอนมี ความรู้พื้นฐานทางพระพุทธศาสนาไม่ค่อยแน่น๓ ขาดสิ่งที่หลากหลายในการเรียนการสอนและพระ สอนศีลธรรมยังไม่ทั่วถึง๔ เวลาในการไปสอนอาจมีไม่เพียงพอและบางครั้งก็อาจจะตรงกับกิจกรรมที่ ทางโรงเรียนจัด๕ ผู้เรียนได้รับความรู้อาจยังไม่ทั่วถึงเพราะมีเวลาไม่เพียงพอ๖ ระยะเวลาหรือจ านวน ชั่วโมงสอนวันที่จะเพิ่มมากขึ้นกว่าเดิม๗ เวลาสอนที่ไม่แน่นอนและสอนได้ไม่เต็มที่เพราะบางโรงเรียน นั้นมีข้อจ ากัดเรื่องระยะเวลาและอาจจะชนกับตารางสอนของอาจารย์ท่านอื่น๘ ๑ สัมภาษณ์ พระมหาปิยะ ธีรงฺกุโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๒ สัมภาษณ์ พระครูสิรินันทวิทย์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๓ สัมภาษณ์ นายนพดล สมทรัพย์, ครูโรงเรียนบ้านดู่ใต้, ๒๐ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๔ สัมภาษณ์ นายเกียรติศักดิ์ กุนดี, ครูโรงเรียนตาลชุมพิทยาคม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๕ สัมภาษณ์ นายมโนชัย สุขงาม, โรงเรียนบ้านยู้, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๖ สัมภาษณ์ พระครูสุปุญญานันท์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอนาหมื่น, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๗ สัมภาษณ์ พระครูกิตติธรรมวิสุทธิ์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๘ สัมภาษณ์ นายสวัสดิ์ ต๊ะผัด, ผู้อ านวยการโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๕๖ ปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาอยากให้พระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์ นครน่านได้ตระหนักถึงหน้าที่ในการท างานเพื่องานของพระพุทธศาสนาอยากให้คิดว่าค่าตอบแทน เป็นผลพลอยได้เป็นการส่งเสริมการจัดการเรียนการสอนให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น๙ วันและเวลาใน การจัดการเรียนการสอนไม่เพียงพอและเทคนิคการสอนการใช้สื่อยังไม่พัฒนา๑๐ ระยะเวลาในการ ปฏิบัติงานค่อนข้างจ ากัดเพราะเนื่องด้วยปัจจุบันมีการเรียนการสอนอย่างเข้มข้นและเต็มตาราง ๑๑ ควรมีการติดตามจากต้นสังกัดให้มากขึ้นเพราะจะท าให้พระสอนศีลธรรมมีความกระตือรือร้น ตระหนักถึงหน้าที่ในการท างานเพื่องานของพระพุทธศาสนาอยากให้คิดว่าค่าตอบแทนเป็นผลพลอย ได้เป็นการส่งเสริมการจัดการเรียนการสอนให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น๑๒ ปัญหาอยู่ที่ตัวผู้สอนด้วยค าว่า เป็นพระบางครั้งเวลาสอนที่โรงเรียนให้มาไม่ตรงตามที่ต้องการและตัวผู้สอนไม่พัฒนาตามกระแสโลกา ภิวัตน์๑๓ สภาพปัญหาไม่มีการติดตามประเมินผลจากต้นสังกัด ตระหนักถึงหน้าที่ในการท างานเพื่อ งานของพระพุทธศาสนาอยากให้คิดว่าค่าตอบแทนเป็นผลพลอยได้เป็นการส่งเสริมการจัดการเรียน การสอนให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น๑๔ ปัญหาพระสอนศีลธรรมขาดการนิเทศและติดตามจากต้นสังกัด ตระหนักถึงหน้าที่ในการท างานเพื่องานของพระพุทธศาสนา อยากให้คิดว่าค่าตอบแทนเป็นผลพลอย ได้เป็นการส่งเสริมการจัดการเรียนการสอนให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น๑๕ การสอนศีลธรรมคือการการ นิเทศติดตามจากต้นสังกัดอย่างเคร่งครัด๑๖ ขาดการนิเทศติดตามจากต้นสังกัด ตระหนักถึงหน้าที่ใน การท างานเพื่องานของพระพุทธศาสนาอยากให้คิดว่าค่าตอบแทนเป็นผลพลอยได้เป็นการส่งเสริมการ จัดการเรียนการสอนให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น๑๗ สภาพปัญหาของการเรียนการสอนศีลธรรมใน สถานศึกษาคือในสมัยนี้เทคโนโลยีล้ าหน้าไปท าให้เด็กไม่กระตือรือร้นและเอาใจใส่ในด้านคุณธรรม จริยธรรม๑๘ ปัญหาการสอนศีลธรรมคือการการนิเทศติดตามจากต้นสังกัดอย่างเคร่งครัด๑๙ สรุป สภาพปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาพบว่าพระสอนศีลธรรมสอนวิชาที่ ไม่สอดคล้องกับความต้องการของโรงเรียน เวลาสอนที่ไม่แน่นอนและสอนได้ไม่เต็มที่เพราะบาง โรงเรียนนั้นมีข้อจ ากัดเรื่องระยะเวลา พระสอนศีลธรรมขาดความรับผิดชอบในการสอน มีความรู้ พื้นฐานทางพระพุทธศาสนาไม่ค่อยแน่นยังขาดสิ่งที่หลากหลายในการเรียนการสอน เทคนิคการสอน การใช้สื่อยังไม่พัฒนา สภาพปัญหาของการเรียนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาคือในสมัยนี้ ๙ สัมภาษณ์ นางนิตยา พุ่มทอง, ครูโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๐ สัมภาษณ์ นายชาตรี อุ่นใจ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๑ สัมภาษณ์ พระมหาบุญช่วย สีละเตโช, พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๒ สัมภาษณ์ นางรัชณีพร จันทมาศ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๓ สัมภาษณ์ นางพัชราภา ผาแสง, ผู้อ านวยการโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๔ สัมภาษณ์ นายนัทธนัท สมค า, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๕ สัมภาษณ์ นางสาวกัญญารัตน์ เขืองจันทร์, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๖ สัมภาษณ์ พระครูวิสุทธิ์ปัญญาธร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๗ สัมภาษณ์ พระมหาเสกสรร สุขจ าเริญ, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๘ สัมภาษณ์ พระพรไพบูลย์ พลวโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอปัว, ๒๒ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๙ สัมภาษณ์ พระครูการุญนันทวงค์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๕๗ เทคโนโลยีล้ าหน้าไปท าให้เด็กไม่กระตือรือร้นและเอาใจใส่ในด้านคุณธรรมจริยธรรม และพระสอน ศีลธรรมยังไม่คลอบคลุมทั่วถึงทั้งจังหวัด ๒) ข้อเสนอแนะในการปรับปรุงแก้ไขให้ดีขึ้น จากการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลที่ส าคัญ พบว่า ปัญหาของการสอนศีลธรรมจะปรับปรุงแก้ไขให้ดีขึ้นโดยใช้การส ารวจวิชาที่โรงเรียน ต้องการใช้สอนแล้วจัดอบรมให้พระสอนศีลธรรมสอนตามที่ทางโรงเรียนมีความประสงค์๒๐ จัดให้มีสิ่ง ที่หลากหลายในการเรียนการสอนและพระสอนศีลธรรมที่ยังไม่ทั่วถึง๒๑ ควรมีการอบรมติดตามการ ปฏิบัติการสอนมีการท าแผนการสอนอย่างจริงจัง ให้มีความรับผิดชอบ๒๒ ควรที่จะมีพระสอนศีลธรรม ทั่วทุกโรงเรียนในจังหวัดเพื่อให้เด็กนักเรียนเข้าถึงหลักศีลธรรม๒๓ ชดเชยเวลาในชั่วโมงหรือค่าอื่นๆ หรือเปลี่ยนไปเป็นแบบการเข้าไปสอนของพระสอนศีลธรรมเป็นรูปแบบอื่นเช่นการอบรมคุณธรรม จริยธรรมเป็นต้น๒๔ กระจายความรู้และท าเป็นสื่อประกอบ๒๕ เพิ่มเวลาเรียนและหลักในการประพฤติ ปฏิบัติรวมไปจนถึงเรื่องของการมีสื่อการสอนและนวัตกรรมการสอนในรูปแบบใหม่ๆ๒๖ ควรมีการ จัดท าแผนการสอนที่ชัดเจน๒๗ ต้องสอนด้วยใจและมีระเบียบวินัยต่อตนเองเพื่อที่จะถ่ายทอดองค์ ความรู้ที่มีอยู่ให้กับลูกศิษย์๒๘ เพิ่มสื่อเทคโนโลยีสารสนเทศและสื่อแอนิเมชั่น๒๙ ควรมีการนิเทศ ติดตามหรือร่วมกันก าหนดจุดเน้นเป็นหลักสูตรท้องถิ่นของจังหวัดน่าน ๓๐ ควรมีการติดตามจากต้น สังกัดให้มากขึ้นเพราะจะท าให้พระสอนศีลธรรมมีความกระตือรือร้น๓๑ ควรแก้ด้วยการพัฒนาครูผู้สอนโดยพัฒนาบุคลากรขึ้นมาใหม่ที่มีประสิทธิภาพและมีการ ส่งเสริมการอบรมบุคลากรที่มีอยู่ให้ดีขึ้น๓๒ ควรมีการให้ขวัญและก าลังใจในการท างาน เพิ่มเวลา เรียนและหลักในการประพฤติปฏิบัติรวมไปจนถึงเรื่องของการมีสื่อการสอนและนวัตกรรมการสอนใน รูปแบบใหม่ ๆ๓๓ เพิ่มเวลาเรียนและหลักในการประพฤติปฏิบัติรวมไปจนถึงเรื่องของการมีสื่อการสอน ๒๐ สัมภาษณ์ พระมหาปิยะ ธีรงฺกุโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๒๑ สัมภาษณ์ พระครูสิรินันทวิทย์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๒๒ สัมภาษณ์ นายนพดล สมทรัพย์, ครูโรงเรียนบ้านดู่ใต้, ๒๐ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๒๓ สัมภาษณ์ นายเกียรติศักดิ์ กุนดี, ครูโรงเรียนตาลชุมพิทยาคม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๒๔ สัมภาษณ์ นายมโนชัย สุขงาม, โรงเรียนบ้านยู้, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๒๕ สัมภาษณ์ พระครูสุปุญญานันท์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอนาหมื่น, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๒๖ สัมภาษณ์ พระครูกิตติธรรมวิสุทธิ์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๒๗ สัมภาษณ์ นายสวัสดิ์ ต๊ะผัด, ผู้อ านวยการโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๒๔ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๒๘ สัมภาษณ์ นางนิตยา พุ่มทอง, ครูโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๒๙ สัมภาษณ์ นายชาตรี อุ่นใจ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๓๐ สัมภาษณ์ พระมหาบุญช่วย สีละเตโช, พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๓๑ สัมภาษณ์ นางรัชณีพร จันทมาศ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๓๒ สัมภาษณ์ นางพัชราภา ผาแสง, ผู้อ านวยการโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๓๓ สัมภาษณ์ นายนัทธนัท สมค า, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๕๘ และนวัตกรรมการสอนในรูปแบบใหม่ ๆ๓๔ เข้าไปสอนให้นักเรียนโดยใช้สื่อและเทคโนโลยี ประกอบการเรียนการสอน๓๕ ควรมีการติดตามจากต้นสังกัดให้มากขึ้นเพราะจะท าให้พระสอน ศีลธรรมมีความกระตือรือร้น๓๖ สรุป ปัญหาของการสอนศีลธรรมจะปรับปรุงแก้ไขให้ดีขึ้นโดยใช้การส ารวจวิชาที่ โรงเรียนต้องการใช้สอนแล้วจัดอบรมให้พระสอนศีลธรรมสอนตามที่ทางโรงเรียนมีความประสงค์ ควรที่จะมีพระสอนศีลธรรมทั่วทุกโรงเรียนในจังหวัดเพื่อให้เด็กนักเรียนเข้าถึงหลักศีลธรรม ท าเป็นสื่อ ประกอบการจัดท าแผนการสอนที่ชัดเจน เพิ่มสื่อเทคโนโลยีสารสนเทศและสื่อแอนิเมชั่น ควรมีการ นิเทศติดตามหรือร่วมกันก าหนดจุดเน้นเป็นหลักสูตรท้องถิ่นของจังหวัดน่าน และมีการติดตามจากต้น สังกัดให้มากขึ้นเพราะจะท าให้พระสอนศีลธรรมมีความกระตือรือร้น ตารางสรุปเนื้อหา หัวข้อ ปัญหา ข้อเสนอแนะ หลักสูตร - วิชาหรือเนื้อหาไม่สอดคล้องกับความ ต้องการของโรงเรียน - เนื้อหาของหลักสูตรไม่มีการพัฒนา ยังมี แนวการสอนแบบเดิม ไม่มีเนื้อหาในการ สอนใหม่ ๆ - เทคนิคการสอนการใช้สื่อยังไม่พัฒนา - ควรจัดให้มีสิ่งที่หลากหลายในการเรียน การสอนและพระสอนศีลธรรมที่ยังไม่ ทั่วถึง - ควรมีการอบรมติดตามการปฏิบัติการ สอนมีการท าแผนการสอนอย่างจริงจัง ให้ มีความรับผิดชอบ - ควรกระจายค วาม รู้และท าเป็นสื่อ ประกอบ - ควรมีการจัดท าแผนการสอนที่ชัดเจน - ควรมีการนิเทศติดตามหรือร่วมกัน ก าหนดจุดเน้นเป็นหลักสูตรท้องถิ่นของ จังหวัดน่าน - ควรมีการติดตามจากต้นสังกัดให้มากขึ้น เพราะจะท าให้พระสอนศีลธรรมมีความ กระตือรือร้น - ควรมีการติดตามจากต้นสังกัดให้มากขึ้น เพราะจะท าให้พระสอนศีลธรรมมีความ กระตือรือร้น พระสอนศีลธรรม - เวลาสอนที่ไม่แน่นอนและสอนได้ไม่เต็มที่ เพราะบางโรงเรียนมีข้อจ ากัดเรื่องระยะเวลา - ควรสอนด้วยใจและมีระเบียบวินัยต่อ ตนเองเพื่อที่จะถ่ายทอดองค์ความรู้ที่มีอยู่ ๓๔ สัมภาษณ์ นางสาวกัญญารัตน์ เขืองจันทร์, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๓๕ สัมภาษณ์ พระพรไพบูลย์ พลวโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอปัว, ๒๒ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๓๖ สัมภาษณ์ พระครูการุญนันทวงค์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๕๙ หัวข้อ ปัญหา ข้อเสนอแนะ และอาจชนกับตารางสอนของอาจารย์ท่าน อื่น - พระสอนฯขาดความรับผิดชอบในการสอน มีความรู้พื้นฐานทางพระพุทธศาสนาไม่ค่อย แน่น - ขาดวิธีการเรียนการสอนที่หลากหลายและ พระสอนฯยังมีไม่ทั่วถึง - วันและเวลาในการจัดการเรียนการสอนไม่ เพียงพอและเทคนิคการสอนการใช้สื่อยังไม่ พัฒนา - ระยะเวลาในการปฏิบัติงานค่อนข้างจ ากัด เพราะเนื่องด้วยปัจจุบันมีการเรียนการสอน อย่างเข้มข้นและเต็มตาราง - บางครั้งเวลาสอนที่โรงเรียนให้มาไม่ตรง ตามที่ต้องการและตัวผู้สอนไม่พัฒนาตาม กระแสโลกาภิวัตน์๓๗ - ขาดการนิเทศและติดตามจากต้นสังกัด ให้กับลูกศิษย์ - ควรเพิ่มสื่อเทคโนโลยีสารสนเทศและสื่อ แอนิเมชั่น - ค วรพัฒน าบุค ล า ก ร ขึ้นม าให ม่ที่มี ประสิทธิภาพและมีการส่งเสริมการอบรม บุคลากรที่มีอยู่ให้ดีขึ้น - ควรเข้าไปสอนให้นักเรียนโดยใช้สื่อและ เทคโนโลยีประกอบการเรียนการสอน - ควรมีการติดตามจากต้นสังกัดให้มากขึ้น เพราะจะท าให้พระสอนศีลธรรมมีความ กระตือรือร้น ตระหนักถึงหน้าที่ในการ ท างานเพื่องานของพระพุทธศาสนาอยาก ให้คิดว่าค่าตอบแทนเป็นผลพลอยได้เป็น การส่งเสริมการจัดการเรียนการสอนให้มี ประสิทธิภาพมากขึ้น - ควรเพิ่มเวลาเรียนและหลักในกา ร ประพฤติปฏิบัติรวมไปจนถึงเรื่องของการ มีสื่อการสอนและนวัตกรรมการสอนใน รูปแบบใหม่ๆ สถานศึกษา - โรงเรียนหรือสถานศึกษาจัดตารางการจัด กิจกรรมตรงกับวิชาสอนศีลธรรมของพระ สอน ท าให้การสอนไม่พอเพียงกับความรู้ที่ ได้รับ - บางโรงเรียนมีข้อจ ากัดเรื่องระยะเวลาและ อาจชนกับตารางสอนของอาจารย์สอนท่าน อื่น - ควรส ารวจวิชาที่โรงเรียนต้องการใช้สอน แล้วจัดอบรมให้พระสอนศีลธรรมสอน ตามที่ทางโรงเรียนมีความประสงค์ - ควรมีพระสอนฯทุกโรงเรียนในจังหวัด เพื่อให้เด็กนักเรียนเข้าถึงหลักศีลธรรม - ควรชดเชยเวลาในชั่วโมงหรือค่าอื่นๆ หรือเปลี่ยนไปเป็นแบบการเข้าไปสอนของ พระสอนฯเป็นรูปแบบอื่นเช่นการอบรม คุณธรรมจริยธรรมเป็นต้น นักเรียน - ผู้เรียนได้รับความรู้จากการสอนของพระ สอนฯ ไม่ครอบคลุมทั้งหลักสูตร เนื่องจาก เวลาไม่เพียงพอ - เด็กไม่กระตือรือร้นและเอาใจใส่ด้าน คุณธรรมจริยธรรม๓๘ - ควรมีการให้ขวัญและก าลังใจในการ ท างาน - ควรเพิ่มเวลาเรียนและหลักในกา ร ประพฤติปฏิบัติรวมไปจนถึงเรื่องของการ มีสื่อการสอนและนวัตกรรมการสอนใน รูปแบบใหม่ ๆ ๓๗ สัมภาษณ์ นางพัชราภา ผาแสง, ผู้อ านวยการโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๓๘ สัมภาษณ์ พระพรไพบูลย์ พลวโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอปัว, ๒๒ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๖๐ ๔.๑.๒ กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัย สงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ๑) กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์ นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ในอดีต จากการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลที่ส าคัญ พบว่า พระสอนศีลธรรม ไม่ได้สอนตามหลักทางวิชาการที่สอดคล้องกับเนื้อหา ของทางโรงเรียน แต่สอนตามความถนัดของตนเองเป็นหลัก พระสอนศีลธรรมไม่น าผลการวัดและประเมินผลมาใช้เพื่อ ปรับปรุงการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนมีแนวทางการพัฒนาศักยภาพพระสอนศีลธรรม ดังนี้คือ ให้ ครูพี่เลี้ยงของแต่ละโรงเรียนประสานงานกับพระสอนศีลธรรมในการประเมินผล เพื่อน าข้อมูล เหล่านั้นมาปรับปรุงการจัดการเรียนการสอน มีการแข่งขันผลงานที่โดดเด่นที่พระสอนศีลธรรมได้จัด ขึ้นของแต่ละเขตพื้นที่การศึกษา เพื่อสร้างแรงจูงใจให้พระสอนศีลธรรมรูปอื่น ๆ ได้เห็นแนวทางและ วิธีปฏิบัติ๓๙ ในอดีตมีการสอนในลักษณะคือการอบรม พระสอนศีลธรรมต้องมีความรู้และทักษะ เกี่ยวกับวิธีการประเมินผลจากแฟูมสะสมงานมีแนวทางการพัฒนาศักยภาพพระสอนศีลธรรม ๔๐ ในอดีตไม่มีแผนการสอนพระสอนศีลธรรมจะสอนตามแต่ครูที่อยู่โรงเรียนมอบหมาย๔๑ ในอดีตนั้นยังไม่ค่อยมีสื่อการสอนที่หลากหลายที่น าไปใช้สอนในสถานศึกษา๔๒ พระสอนศีลธรรมมีการใช้กระบวนการสอนแบบดั้งเดิมคือ เน้นวิธีการท่องจ าเน้นวิธีการ เขียน๔๓ ในอดีตถือว่าเป็นกิจกรรมที่ส่งเสริมทางด้านศีลธรรมให้กับเด็กนักเรียนได้เป็นคนดีอีก รูปแบบหนึ่งแต่ยังไม่มีกิจกรรมให้เด็กได้ท าอย่างต่อเนื่อง๔๔ ไม่ได้มีการติดตามประเมินผลเด็กนักเรียนอย่างเต็มที่พระสอนศีลธรรมไม่น าผลการวัด และประเมินผลมาใช้เพื่อปรับปรุงการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนมีแนวทางการพัฒนาศักยภาพพระ สอนศีลธรรม ให้ครูพี่เลี้ยงของแต่ละโรงเรียนประสานงานกับพระสอนศีลธรรมในการประเมินผล เพื่อ น าข้อมูลเหล่านั้นมาปรับปรุงการจัดการเรียนการสอน๔๕ ในอดีตเป็นช่วงแรกของการด าเนินการจึงก่อให้เกิดความติดขัดเรื่องการติดต่อ ประสานงานและกระบวนการการด าเนินงานบ้างแต่ไม่ถึงกับด้อย๔๖ ๓๙ สัมภาษณ์ พระมหาปิยะ ธีรงฺกุโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๔๐ สัมภาษณ์ พระครูวิจิตรธรรมโชติ, พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๔๑ สัมภาษณ์ พระครูสิรินันทวิทย์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๔๒ สัมภาษณ์ นายนพดล สมทรัพย์, ครูโรงเรียนบ้านดู่ใต้, ๒๐ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๔๓ สัมภาษณ์ นายเกียรติศักดิ์ กุนดี, ครูโรงเรียนตาลชุมพิทยาคม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๔๔ สัมภาษณ์ นายมโนชัย สุขงาม, โรงเรียนบ้านยู้, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๔๕ สัมภาษณ์ พระครูสุปุญญานันท์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอนาหมื่น, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๔๖ สัมภาษณ์ พระครูกิตติธรรมวิสุทธิ์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๖๑ ไม่มีขั้นตอนและแผนการสอนที่ชัดเจนท าให้การเรียนเป็นไปแบบไม่มีแผนการสอน๔๗ มีการประสานกับครูผู้สอนสาระสังคมศึกษาในด้านเนื้อหามาตรฐานตัวชี้วัดและปัญหาที่ เกิดขึ้นในโรงเรียนมารวมกันจัดท าเนื้อหาของหลักสูตรและกระบวนการสอน๔๘ กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของวิทยาลัยสงฆ์นครน่านในอดีตดีแต่ยังไม่ ครอบคลุมทุกพื้นที่และยังไม่มีการติดตามผลการสอนจากต้นสังกัด๔๙ ในอดีตกระบวนการสอนศีลธรรมของพระสอนศีลธรรมมจร.น่านอาจมีทางเลือกที่จ ากัดใน ด้านการสอนเช่นสื่อการสอนทางพระพุทธศาสนา เป็นต้น๕๐ ในอดีตกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษามีกระบวนการสอนศีลธรรมที่ยังไม่ ครอบคลุม ๕๑ ในอดีตกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาถือว่าเป็นโครงการที่ดีมากท าให้เด็ก นักเรียนได้รับประสบการณ์เกี่ยวกับหลักทางพระพุทธศาสนา๕๒ ในอดีตการสอนศีลธรรมในศึกษาของพระสอนศีลธรรมเป็นกิจกรรมที่ดีมีประโยชน์อยู่แล้ว และที่ส าคัญนักเรียนได้รับประสบการณ์โดยตรง๕๓ กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของวิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ ดี เพราะพระท่านมีองค์ความรู้ทางด้านพระพุทธศาสนาสามารถที่จะมาถ่ายทอดองค์ความรู้ให้กับ นักเรียนโดยตรง๕๔ ในอดีตกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมถือเป็นสิ่งที่ดีท าให้ เด็กนักเรียนได้เรียนรู้ในเรื่องของพระพุทธศาสนามากยิ่งขึ้น๕๕ การสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรม มีการใช้สื่อเทคโนโลยีที่ยังไม่ ทันสมัยสื่อการสอนมีน้อย๕๖ ๔๗ สัมภาษณ์ นายสวัสดิ์ต๊ะผัด, ผู้อ านวยการโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๔๘ สัมภาษณ์ นางนิตยา พุ่มทอง, ครูโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๔๙ สัมภาษณ์ นายชาตรี อุ่นใจ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๕๐ สัมภาษณ์ พระมหาบุญช่วย สีละเตโช, พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๕๑ สัมภาษณ์ นางรัชณีพร จันทมาศ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๕๒ สัมภาษณ์ นางพัชราภา ผาแสง, ผู้อ านวยการโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๕๓ สัมภาษณ์ นายนัทธนัท สมค า, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๕๔ สัมภาษณ์ นางสาวกัญญารัตน์ เขืองจันทร์, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๕๕ สัมภาษณ์ พระครูวิสุทธิ์ปัญญาธร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๕๖ สัมภาษณ์ พระมหาเสกสรร สุขจ าเริญ, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๖๒ ในอดีตกระบวนการสอนศีลธรรมของพระสอนศีลธรรมมจรน่านอาจมีทางเลือกที่จ ากัดใน ด้านการสอนเช่นสื่อการสอนทางพระพุทธศาสนาเป็นต้น๕๗ กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของวิทยาลัยสงฆ์นครน่านในอดีตดีแต่ยังไม่ ครอบคลุมทุกพื้นที่และยังไม่มีการติดตามผลการสอนจากต้นสังกัด๕๘ สรุป ในอดีตพระสอนศีลธรรม ไม่ได้สอนตามหลักทางวิชาการที่สอดคล้องกับเนื้อหาของ ทางโรงเรียน แต่สอนตามความถนัดของตนเองเป็นหลัก ไม่มีแผนการสอน พระสอนศีลธรรมจะสอน ตามแต่ครูที่อยู่โรงเรียนมอบหมาย ขาดสื่อการสอนที่หลากหลาย แต่ใช้กระบวนการสอนแบบดั้งเดิม คือ เน้นวิธีการท่องจ า เน้นวิธีการเขียน ไม่มีกิจกรรมให้เด็กได้ท าอย่างต่อเนื่อง ไม่ได้มีการติดตาม ประเมินผลเด็กนักเรียนอย่างเต็มที่ พระสอนศีลธรรมไม่น าผลการวัดและประเมินผลมาใช้เพื่อ ปรับปรุงการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน แนวทางการพัฒนาศักยภาพพระสอนศีลธรรม คือ ต้องให้ ครูพี่เลี้ยงของแต่ละโรงเรียนประสานงานกับพระสอนศีลธรรมในการประเมินผล เพื่อน าข้อมูล เหล่านั้นมาปรับปรุงการจัดการเรียนการสอน กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของวิทยาลัย สงฆ์นครน่านในอดีตดีแต่ยังไม่ครอบคลุมทุกพื้นที่และยังไม่มีการติดตามผลการสอนจากต้นสังกัด ทางเลือกที่จ ากัดในด้านการสอน เช่น สื่อเทคโนโลยีการสอนทางพระพุทธศาสนาเป็นต้น ๒) กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์ นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ในปัจจุบัน จากการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลส าคัญ พบว่า มีการสอนอย่างเป็นระบบ เนื่องจากพระสอนศีลธรรมส่วนใหญ่ได้รับการอบรมวิธีการสอน ที่เป็นระบบ๕๙ ในปัจจุบันก็ยังคงแบบนี้อยู่เรามีการอบรมเกี่ยวกับเรื่องสถานการณ์ยุค covid เป็น ๒ ลักษณะคือ ๑. รูปแบบการสอนในโรงเรียนแบบ onsite และ ๒.การสอนทางออนไลน์๖๐ มีการสอนอย่างเป็นระบบ เนื่องจากพระสอนศีลธรรมส่วนใหญ่ได้รับการอบรมวิธีการสอน ที่เป็นระบบ๖๑ ในปัจจุบันก็ยังคงแบบนี้อยู่เรามีการอบรมเกี่ยวกับเรื่องสถานการณ์ยุค covid เป็น ๒ ลักษณะคือรูปแบบการสอนในโรงเรียนแบบ onsite และการสอนทางออนไลน์๖๒ มีสื่อการสอนที่ทันสมัยพร้อมเรียนเยอะกว่าในอดีต มีการน าเอาเทคโนโลยีและวิทยาการ การสอนสมัยใหม่เพื่อเปิดโอกาสให้กับเด็กนักเรียนได้ศึกษาค้นคว้าด้วยตนเอง๖๓ ๕๗ สัมภาษณ์ พระพรไพบูลย์ พลวโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอปัว, ๒๒ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๕๘ สัมภาษณ์ พระครูการุญนันทวงค์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๕๙ สัมภาษณ์ พระมหาปิยะ ธีรงฺกุโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๖๐ สัมภาษณ์ พระครูวิจิตรธรรมโชติ, พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๖๑ สัมภาษณ์ พระครูสิรินันทวิทย์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๖๒ สัมภาษณ์ นายนพดล สมทรัพย์, ครูโรงเรียนบ้านดู่ใต้, ๒๐ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๖๓ สัมภาษณ์ นายเกียรติศักดิ์ กุนดี, ครูโรงเรียนตาลชุมพิทยาคม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๖๓ ยังขาดการติดตามการสอนพระสอนศีลธรรมบางรูปไม่ได้เข้าสอนจริงถึงแม้จะมีแผนการ สอนแต่พระสอนศีลธรรมไม่ได้สอนตามแผน๖๔ มีสื่อการเรียนการสอนที่เป็นเทคโนโลยีมากขึ้นท าให้เด็กๆตื่นเต้นอยากเรียน มีการน าเอา เทคโนโลยีและวิทยาการการสอนสมัยใหม่เพื่อเปิดโอกาสให้กับเด็กนักเรียนได้ศึกษาค้นคว้าด้วย ตนเอง ๖๕ มีการพัฒนาสื่อการสอนให้ทันสมัยและใหม่มีการใช้เทคโนโลยีช่วยในการสอนมากขึ้น๖๖ ปัจจุบันมีการน าเอาเทคโนโลยีและวิทยาการการสอนสมัยใหม่เพื่อเปิดโอกาสให้กับเด็ก นักเรียนได้ศึกษาค้นคว้าด้วยตนเอง๖๗ มีความเหมาะสมและพิจารณาระดับของนักเรียนได้ดี มีการน าเอาเทคโนโลยีและ วิทยาการการสอนสมัยใหม่เพื่อเปิดโอกาสให้กับเด็กนักเรียนได้ศึกษาค้นคว้าด้วยตนเอง๖๘ มีการลงพื้นที่ติดตามประเมินผลการสร้างแรงจูงใจให้กับพระสอนศีลธรรมสามารถที่จะ เกิดแรงบันดาลใจในการปฏิบัติหน้าที่ให้ดีขึ้น๖๙ ปัจจุบันพระสอนศีลธรรมในสถานศึกษามีพัฒนาการไปตามนโยบายของมหาวิทยาลัยมหา จุฬาลงกรณราชวิทยาลัยจึงท าให้มีประสิทธิภาพมีศักยภาพที่ดียิ่งๆขึ้น๗๐ มีการเรียนการสอนที่สามารถส่งผลให้กับผู้เรียนได้น าไปปฏิบัติได้อย่างแท้จริง มีการ น าเอาเทคโนโลยีและวิทยาการการสอนสมัยใหม่เพื่อเปิดโอกาสให้กับเด็กนักเรียนได้ศึกษาค้นคว้าด้วย ตนเอง ๗๑ มีการน าหลักศีลธรรมคุณธรรมและจริยธรรมมาสอนมากขึ้นในอนาคตกระบวนการสอน ศีลธรรมในสถานศึกษาควรเน้นเรื่องศาสนากับการใช้ชีวิตและการประยุกต์เอาหลัก๗๒ กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมในปัจจุบันดีมีความ รับผิดชอบและมีทักษะในการสอนมากขึ้น๗๓ ๖๔ สัมภาษณ์ นายมโนชัย สุขงาม, โรงเรียนบ้านยู้, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๖๕ สัมภาษณ์ พระครูสุปุญญานันท์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอนาหมื่น, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๖๖ สัมภาษณ์ พระครูกิตติธรรมวิสุทธิ์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๖๗ สัมภาษณ์ นายสวัสดิ์ ต๊ะผัด, ผู้อ านวยการโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๖๘ สัมภาษณ์ นางนิตยา พุ่มทอง, ครูโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๖๙ สัมภาษณ์ นายชาตรี อุ่นใจ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๗๐ สัมภาษณ์ พระมหาบุญช่วย สีละเตโช, พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๗๑ สัมภาษณ์ นางรัชณีพร จันทมาศ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๗๒ สัมภาษณ์ นางพัชราภา ผาแสง, ผู้อ านวยการโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๗๓ สัมภาษณ์ นายนัทธนัท สมค า, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๖๔ ปัจจุบันกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษามีหลากหลายด้วยปัจจัยทางเทคโนโลยีมี การพัฒนาอย่างก้าวกระโดดแหล่งข้อมูลความรู้ที่เข้าถึงง่ายมากกว่าในอดีต๗๔ ในปัจจุบันกระบวนการสอนศีลธรรมของพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนมีการประยุกต์ใช้สื่อ การสอนที่หลากหลายยิ่งขึ้น๗๕ ปัจจุบันกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมมีประสิทธิภาพ เพราะพระมีประสบการณ์ในการถ่ายทอดองค์ความรู้ทางด้านพระพุทธศาสนาได้ดี๗๖ กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาในปัจจุบันนั้นดีเพราะพระสอนศีลธรรมมีการ สอดแทรกกิจกรรมที่หลากหลายและมีสื่อการสอนที่ทันสมัย๗๗ กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษามีกิจกรรมที่หลากหลายมากขึ้นท าท าให้เข้าถึง นักเรียนทุกกลุ่มสอนศีลธรรมในสถานศึกษาต้องท ากิจกรรมในเชิงรุกมีการสอนให้นักเรียนเข้าใจ หลักธรรมพระพุทธศาสนาอย่างแท้จริงโดยมีการเน้นในเรื่องของการท ากิจกรรมให้เด็กนักเรียนได้ เข้าถึงเข้าใจในกิจกรรมนั้น๗๘ สรุป กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์ นครน่านเฉลิมพระเกียรติในปัจจุบัน มีพัฒนาการไปตามนโยบายของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณ ราชวิทยาลัยจึงท าให้มีประสิทธิภาพขึ้น มีการสอนอย่างเป็นระบบ เนื่องจากพระสอนศีลธรรมส่วน ใหญ่ได้รับการอบรมวิธีการสอนที่เป็นระบบ มีสื่อการสอนที่ทันสมัยพร้อมเรียนมากกว่าในอดีต มีการ น าเอาเทคโนโลยีและวิทยาการการสอนสมัยใหม่และสอดแทรกกิจกรรมที่หลากหลาย เพื่อเปิดโอกาส ให้กับเด็กนักเรียนได้ศึกษาค้นคว้าด้วยตนเอง การสอนที่เป็นเทคโนโลยีมากขึ้นท าให้เด็กๆ ตื่นเต้น อยากเรียน แต่ยังขาดการติดตามการสอน พระสอนศีลธรรมบางรูปไม่ได้เข้าสอนจริงถึงแม้จะมี แผนการสอนแต่พระสอนศีลธรรมไม่ได้สอนตามแผน (๓) กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์ นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ในอนาคต จากการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลส าคัญ พบว่า มีพัฒนาการสอนที่สอดคล้องกับโรงเรียนที่พระเข้าไปสอนยิ่งขึ้น พระสอนศีลธรรมต้องมี ความรู้ความเข้าใจในวิธีการวัดผลและประเมินผลการเรียนรู้ตามสภาพจริงมีแนวทางการพัฒนา ศักยภาพพระสอนศีลธรรม ดังนี้คือให้หน่วยงานที่รับผิดชอบจัดอบรมเพิ่มประสิทธิภาพในการวัดผล และประเมินผลการเรียนรู้ตามสภาพจริงให้แก่พระสอนศีลธรรม๗๙ ๗๔ สัมภาษณ์ นางสาวกัญญารัตน์ เขืองจันทร์, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕ ๗๕ สัมภาษณ์ พระครูวิสุทธิ์ปัญญาธร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๗๖ สัมภาษณ์ พระมหาเสกสรร สุขจ าเริญ, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๗๗ สัมภาษณ์ พระพรไพบูลย์ พลวโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอปัว, ๒๒ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๗๘ สัมภาษณ์ พระครูการุญนันทวงค์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๗๙ สัมภาษณ์ พระมหาปิยะ ธีรงฺกุโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๖๕ ในอนาคตภายใต้สถานการณ์และอาจมีการปรับเปลี่ยนแต่ต้องมีการวางแผนกัน จัดท า เอกสารหรือคู่มือเกี่ยวกับวิธีการวัดผลและประเมินผลการเรียนรู้ตามสภาพจริงให้แก่พระสอนศีลธรรม โรงเรียน เพื่อเป็นแนวทางในการปฏิบัติงาน สร้างเครือข่ายและจัดอบรมเชิงปฏิบัติการ๘๐ มีสื่อการเรียนการสอนที่ทันสมัยกว่า จัดท าเอกสารหรือคู่มือเกี่ยวกับวิธีการวัดผลและ ประเมินผลการเรียนรู้ตามสภาพจริงให้แก่พระสอนศีลธรรมโรงเรียน เพื่อเป็นแนวทางในการ ปฏิบัติงาน สร้างเครือข่ายและจัดอบรมเชิงปฏิบัติการ เพื่อให้พระสอนศีลธรรมได้ลงมือปฏิบัติจริง สอบคัดเลือกพระสอนศีลธรรมที่มีความรู้ในเรื่องนี้เพื่อเป็นพี่เลี้ยงช่วยเหลือในแต่ละเขตหรือแต่ละ อ าเภอ ให้พระสอนศีลธรรมศึกษาหาวิธีการวัดผลและประเมินผลเพิ่มเติมจากแหล่งความรู้ที่ใกล้เคียง เช่น ห้องสมุด อินเตอร์เน็ต๘๑ ควรมีการอบรมการใช้แผนพระสอนศีลธรรมควรมีความรู้ในการสอนควบคุมในชั้นเรียน และตรงต่อเวลา จัดท าเอกสารหรือคู่มือเกี่ยวกับวิธีการวัดผลและประเมินผลการเรียนรู้ตามสภาพจริง ให้แก่พระสอนศีลธรรมโรงเรียน ๘๒ ในอนาคตการเรียนการสอน มีการน าเครื่องมือมีสื่อและแผนการสอนที่ง่ายต่อพระสอน ศีลธรรม และท าให้ตื่นเต้นในกระบวนการสอนเพราะมีสื่อที่ทันสมัย๘๓ มีการน าเครื่องมือมีสื่อและแผนการสอนที่ง่ายต่อพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนได้ น ามาใช้๘๔ ในอนาคตการเรียนการสอนควรน าเทคโนโลยีเข้ามาใช้เพื่อความทันสมัย๘๕ ควรฝึกให้เด็กนักเรียนได้ลงมือปฏิบัติจริงและมีกิจกรรมทางด้านพระพุทธศาสนาเพื่อให้ เด็กอยู่ในศีลธรรมที่หลากหลายยิ่งขึ้น๘๖ ในอนาคตคาดว่าการสร้างแรงจูงใจให้กับพระสอนศีลธรรมได้มีก าลังใจในการปฏิบัติหน้าที่ ดีขึ้นควรมีการติดตามและประเมินผลอย่างต่อเนื่อง ๘๗ อนาคตอยากให้ด าเนินการโครงการนี้ต่อไปอย่างต่อเนื่องและมีประสิทธิภาพในการ ด าเนินงานก่อให้เกิดประสิทธิผลยิ่ง ๆ ขึ้นไป๘๘ ๘๐ สัมภาษณ์ พระครูวิจิตรธรรมโชติ, พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๘๑ สัมภาษณ์ พระครูสิรินันทวิทย์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๘๒ สัมภาษณ์ นายนพดล สมทรัพย์, ครูโรงเรียนบ้านดู่ใต้, ๒๐ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๘๓ สัมภาษณ์ นายเกียรติศักดิ์ กุนดี, ครูโรงเรียนตาลชุมพิทยาคม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๘๔ สัมภาษณ์ นายมโนชัย สุขงาม, โรงเรียนบ้านยู้, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๘๕ สัมภาษณ์ พระครูสุปุญญานันท์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอนาหมื่น, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๘๖ สัมภาษณ์ พระครูกิตติธรรมวิสุทธิ์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๘๗ สัมภาษณ์ นายสวัสดิ์ ต๊ะผัด, ผู้อ านวยการโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๘๘ สัมภาษณ์ นางนิตยา พุ่มทอง, ครูโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๖๖ ควรใช้เทคโนโลยีและสื่อดิจิตอลที่ทันสมัยมาประยุกต์ใช้กับการจัดการเรียนการสอนพระ สอนศีลธรรม๘๙ ในอนาคตกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาควรเน้นเรื่องศาสนากับการใช้ชีวิตและ การประยุกต์เอาหลักคุณธรรมจริยธรรมมาใช้ในชีวิตประจ าวัน๙๐ ในอนาคตกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมควรมีการขยาย พื้นที่ให้ครอบคลุมมากยิ่งขึ้นมีการน าเอาสื่อเทคโนโลยีสารสนเทศเข้ามาประกอบการเรียนการสอนให้ มากขึ้น๙๑ อนาคตกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาหากมีการใช้สื่อออนไลน์เป็นหลักในการ สอนและสามารถเข้าถึงนักเรียนได้มากขึ้น๙๒ กระบวนการสอนศีลธรรมในอนาคต สถานศึกษาควร มีการขยายพื้นที่ให้มากขึ้นและใช้ สื่อเทคโนโลยีสารสนเทศที่ทันสมัยมากยิ่งขึ้น๙๓ อนาคตสมควรที่จะพัฒนาโครงการพระสอนศีลธรรมให้ต่อเนื่อง มีการขยายพื้นที่ให้มาก ขึ้นและใช้สื่อเทคโนโลยีสารสนเทศที่ทันสมัยมากยิ่งขึ้น๙๔ ในอนาคตกระบวนการสอนศีลธรรมของพระสอนศีลธรรมสมควรให้มีเข้ามาสอนอย่าง ต่อเนื่อง มีการขยายพื้นที่ให้มากขึ้นและใช้สื่อเทคโนโลยีสารสนเทศที่ทันสมัยมากยิ่งขึ้น๙๕ ในอนาคตควรที่จะมีพระสอนศีลธรรมเข้ามาสอนตลอด มีการขยายพื้นที่ให้มากขึ้นและใช้ สื่อเทคโนโลยีสารสนเทศที่ทันสมัย๙๖ กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาต้องมีการแนะแนวและมีตัวอย่างให้เด็กนักเรียน ได้เห็นว่าผลของการเข้าไปสอนสามารถที่จะพัฒนาให้กับเด็กและนักเรียนรู้จักหลักธรรมทาง พระพุทธศาสนา และเรื่องของศาสนพิธี เช่น การไหว้พระสวดมนต์๙๗ กระบวนการสอนศีลธรรมของพระสอนศีลธรรมสมควรให้มีเข้ามาสอนอย่างต่อเนื่อง มี การขยายพื้นที่ให้มากขึ้นและใช้สื่อเทคโนโลยีสารสนเทศที่ทันสมัย๙๘ สรุป กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์ นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ ในอนาคต ควรพัฒนากระบวนการสอนที่สอดคล้องกับโรงเรียนที่พระสอน ศีลธรรมเข้าไปสอนยิ่งขึ้น พระสอนศีลธรรมต้องมีความรู้ความเข้าใจในวิธีการวัดผลและประเมินผล ๘๙ สัมภาษณ์ นายชาตรี อุ่นใจ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๙๐ สัมภาษณ์ พระมหาบุญช่วย สีละเตโช, พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๙๑ สัมภาษณ์ นางรัชณีพร จันทมาศ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๙๒ สัมภาษณ์ นางพัชราภา ผาแสง, ผู้อ านวยการโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๙๓ สัมภาษณ์ นายนัทธนัท สมค า, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๙๔ สัมภาษณ์ นางสาวกัญญารัตน์ เขืองจันทร์, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๙๕ สัมภาษณ์ พระครูวิสุทธิ์ปัญญาธร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๙๖ สัมภาษณ์ พระมหาเสกสรร สุขจ าเริญ, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๙๗ สัมภาษณ์ พระพรไพบูลย์ พลวโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอปัว, ๒๒ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๙๘ สัมภาษณ์ พระครูการุญนันทวงค์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๖๗ การเรียนรู้ตามสภาพจริง มีแนวทางการพัฒนาศักยภาพพระสอนศีลธรรม คือ ให้หน่วยงานที่ รับผิดชอบจัดอบรมเพิ่มประสิทธิภาพในการวัดผลและประเมินผลการเรียนรู้ตามสภาพจริงให้แก่พระ สอนศีลธรรมในอนาคตภายใต้สถานการณ์และอาจมีการปรับเปลี่ยนแต่ต้องมีการวางแผนกันจัดท า เอกสารหรือคู่มือเกี่ยวกับวิธีการวัดผลและประเมินผลการเรียนรู้ตามสภาพจริงให้แก่พระสอนศีลธรรม ในโรงเรียน เพื่อเป็นแนวทางในการปฏิบัติงาน สร้างเครือข่ายและจัดอบรมเชิงปฏิบัติการ มีสื่อการ เรียนการสอนที่ทันสมัยกว่า และควรมีการขยายพื้นที่ให้ครอบคลุมมากยิ่งขึ้น มีการน าเอาสื่อ เทคโนโลยีสารสนเทศเข้ามาประกอบการเรียนการสอนให้มากขึ้น ตารางสรุปเนื้อหา หัวข้อ อดีต ปัจจุบัน อนาคต เนื้อหาหลักสูตร - ไม่มีแผนการสอน พระสอน ฯ ส อ น ต า ม ค รู ที่ อ ยู่ ใ น โรงเรียนมอบหมาย - ส่งเสริมทางด้านศีลธรรม ให้กับเด็กนักเรียนได้เป็นคนดี อีกรูปแบบหนึ่งแต่ยังไม่มี กิจกรรมให้เด็กได้ท าอย่าง ต่อเนื่อง - ไม่มีขั้นตอนและแผนการ สอนที่ชัดเจนท าให้การเรียน เป็นไปแบบไม่มีแผนการสอน - มีการประสานกับครูผู้สอน ส า ร ะสังคม ศึกษ าในด้ าน เนื้อหามาตรฐานตัวชี้วัดและ ปัญหาที่เกิดขึ้นในโรงเรียนมา ร วมกันจัดท าเนื้อห าของ หลักสูตรและกระบวนการ สอน - มีกระบวนการสอนศีลธรรม ที่ยังไม่ครอบคลุม - มีการสอนอย่างเป็นระบบ เนื่องจากพระสอนฯ ส่วนใหญ่ ได้รับการอบรมวิธีการสอนที่ เป็นระบบ - มีรูปแบบการสอนในโรงเรียน แบบ onsite และ การสอน ทางออนไลน์ - มีการเรียนการสอนที่ส่งผล ให้ผู้เรียนน าไปปฏิบัติได้จริง - มีก า ร น าเทคโนโ ลยีแล ะ วิทยาการการสอนสมัยใหม่มา ใ ช้เพื่ อ เ ปิ ดโ อ ก า สให้ เ ด็ ก นักเรียนได้ศึกษาค้นคว้าด้วย ตนเอง - มีก า ร น า ห ลั ก ศี ล ธ ร ร ม คุณธรรมและจริยธรรมมาสอน มากขึ้น - ต้องมีการวางแผนจัดท า เอกสารหรือคู่มือเกี่ยวกับ วิธีการวัดผลและประเมินผล การเรียนรู้ตามสภาพจริง ให้แก่พระสอนฯ เพื่อเป็น แนวทางในการปฏิบัติงาน - ต้องสร้างเครือข่ายและจัด อบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อให้ พระสอนศีลธรรมได้ลงมือ ปฏิบัติจริง - ต้องสอบคัดเลือกพระสอน ฯ ที่มีความรู้ในเรื่องนี้เพื่อ เป็นพี่เลี้ยงช่วยเหลือในแต่ละ เขตหรือแต่ละอ าเภอ - พ ร ะ ส อนฯ ต้ องศึ กษ า วิธีการวัดผลและประเมินผล เพิ่มเติมจากแหล่งความรู้ที่ ใกล้เคียง เช่น ห้องสมุด อินเตอร์เน็ต - ต้องฝึกให้นักเรียนลงมือ ปฏิบัติจริงและมีกิจกรรมทาง พระพุทธศาสนาเพื่อให้เด็ก อยู่ในศีลธรรมยิ่งขึ้น - ต้องด าเนินการโครงการนี้ ต่อไปอย่างต่อเนื่องและมี ป ร ะ สิ ท ธิ ภ า พ ใ น ก า ร ด า เ นิ น ง า น ก่ อ ใ ห้ เ กิ ด ประสิทธิผลยิ่ง ๆ ขึ้นไป

๖๘ หัวข้อ อดีต ปัจจุบัน อนาคต - ต้องเน้นเรื่องศาสนากับการ ใช้ชีวิตและการประยุกต์หลัก คุณธรรมจริยธรรมมาใช้ใน ชีวิตประจ าวัน - ต้องขยายพื้นที่ให้มากขึ้น แ ล ะ ใ ช้ สื่ อ เ ท ค โ น โ ล ยี สารสนเทศที่ทันสมัย ก า รเ รี ย นก า ร สอน - พระสอนฯ ไม่ได้สอนตาม หลักทางวิชาการที่สอดคล้อง กับเนื้อหาของทางโรงเรียน แต่สอนตามความถนัดของ ตนเอง - พระสอนฯ สอนในลักษณะ อบรม เน้นวิธีการท่องจ าเน้น วิธีการเขียน - เป็นโครงการที่ดีมากท าให้ นักเรียนได้รับประสบการณ์ เ กี่ ย ว กั บ ห ลั ก ท า ง พระพุทธศาสนา - มีประสิทธิภาพเพราะพระ สอนฯ มีประสบการณ์ในการ ถ่ายทอดองค์ความรู้ทางด้าน พระพุทธศาสนาได้ดี - พระสอนฯ ในปัจจุบันดีมี ความรับผิดชอบและมีทักษะ ในการสอนมากขึ้น - กิจกรรมที่หลากหลายขึ้นท า ให้เข้าถึงนักเรียนทุกกลุ่ม - ต้องมีการสร้างแรงจูงใจ ให้กับพระสอนฯ มีก าลังใจ ในการปฏิบัติหน้าที่ดีขึ้น - ต้ อง มีก า ร ติ ดต าม แล ะ ประเมินผลอย่างต่อเนื่อง - พระสอนฯ ต้องมีความรู้ และทักษะเกี่ยวกับวิธีการ ประเมินผล - ต้องมีการพัฒนาศักยภาพ พระสอนฯ - พระสอนฯ ต้องท ากิจกรรม เชิงรุกมีการสอนให้นักเรียน เ ข้ า ใ จ ห ลั ก ธ ร ร ม พระพุทธศาสนาอย่างแท้จริง โดยเน้นการท ากิจกรรมให้ เด็กนักเรียนได้เข้าใจเข้าถึง สาระส าคัญของกิจกรรมนั้น สื่อและวัสดุ อุปกรณ์ - ไม่ ค่ อ ยมี สื่ อ ก า ร ส อน ที่ หลากหลาย - มี สื่ อ ก า ร ส อ น ท า ง พระพุทธศาสนาที่จ ากัด - มีสื่อการสอนที่ทันสมัยพร้อม ใช้มากกว่าในอดีต - มีการน าเอาเทคโนโลยีและ วิทยาการการสอนสมัยใหม่ เพื่ อเปิ ดโ อ ก า สให้ กับเด็ ก นักเรียนได้ศึกษาค้นคว้าด้วย ตนเอง - มีสื่อการเรียนการสอนที่เป็น เทคโนโลยีมากขึ้นท าให้เด็กๆ ตื่นเต้นอยากเรียน - มีปัจจัยท างเทคโนโลยีที่ พัฒนาอย่างก้าวกระโดดท าให้ แหล่งข้อมูลความรู้เข้าถึงง่าย มากกว่าในอดีต - ต้องน าเทคโนโลยีเข้ามาใช้ ให้มากขึ้นเพื่อความทันสมัย - ต้องใช้เทคโนโลยีและสื่อ ดิ จิ ต อ ล ที่ ทั น ส มั ย ม า ประยุกต์ใช้กับการจัดการ เรียนการสอนของพระสอนฯ - ต้องใช้สื่อออนไลน์เป็นหลัก ในก า รสอนและส าม า รถ เข้าถึงนักเรียนได้มากขึ้น

๖๙ หัวข้อ อดีต ปัจจุบัน อนาคต การวัดผลและ ประเมินผล - ไ ม่ น า ผ ล ก า ร วั ด แ ล ะ ประเมินผลมาใช้เพื่อปรับปรุง การจัดกิจกรรมการเรียนการ สอน - ไม่มีการติดตามประเมินผล เด็กนักเรียนอย่างเต็มที่ - ไม่มีก ารลงพื้นที่ติดตาม ประเมินผลการสร้างแรงจูงใจ ให้กับพระสอนฯ - มี ก า ร ล ง พื้ น ที่ ติ ด ต า ม ประเมินผลการสร้างแรงจูงใจ ใ ห้ กั บ พ ร ะ ส อ น ศี ล ธ ร ร ม สามารถที่จะเกิดแรงบันดาลใจ ในการปฏิบัติหน้าที่ให้ดีขึ้น - พระสอนฯ ต้องมีความรู้ ความเข้าใจในวิธีการวัดผล และประเมินผลการเรียนรู้ ตามสภาพจริง - ต้องมีแนวทางการพัฒนา ศักยภาพพระสอนศีลธรรม โดยให้หน่วยงานที่รับผิดชอบ จัดอบรมเพิ่มประสิทธิภาพ ในการวัดผลและประเมินผล การเรียนรู้ตามสภาพจริง ให้แก่พระสอนศีลธรรม - ต้องขยายพื้นที่สถานศึกษา ใ ห้ ม า ก ขึ้ น แ ล ะ ใ ช้ สื่ อ เทคโ นโล ยีส า รสนเทศที่ ทันสมัยมากยิ่งขึ้น - ต้องมีการแนะแนวและมี ตัวอย่างให้เด็กนักเรียนได้ เห็นว่าผลของการเข้าไปสอน สามารถพัฒนาให้เด็กและ นักเรียนรู้จักหลักธรรมทาง พระพุทธศาสนา และเข้าใจ ในศาสนพิธี เช่น การไหว้ พระสวดมนต์ ๔.๑.๓ พัฒนาเทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติ ๑) การพัฒนาเทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัย สงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ในอดีต ด้านเนื้อหาของหลักสูตร ด้านการเรียนการสอน ด้านสื่อและ วัสดุอุปกรณ์และด้านการวัดผลและประเมินผล จากการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลส าคัญ พบว่า เทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษา ควรที่จะพัฒนาทุกด้าน๙๙ เห็นควรน าเอาความคิดมาด าเนินการออกมาเป็นรูปแบบที่มีประสิทธิภาพและประสานกัน กับการบริหารโรงเรียนเพื่อจะมีส่วนช่วยในการประเมินผล๑๐๐ ๙๙ สัมภาษณ์ พระมหาปิยะ ธีรงฺกุโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๐๐ สัมภาษณ์ พระครูวิจิตรธรรมโชติ, พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๗๐ พระสอนศีลธรรมส่วนใหญ่ขาดเทคนิคในการสอนขาดการใช้สื่อและเทคโนโลยี๑๐๑ ควรที่จะมีพระสอนศีลธรรมทั่วทุกโรงเรียนในจังหวัดเพื่อให้เด็กนักเรียนเข้าถึงหลัก ศีลธรรม๑๐๒ เทคนิคการสอนศีลธรรมควรที่จะพัฒนาทุกด้านแต่ด้านวัสดุอุปกรณ์มีให้พระสอนยังไม่ เพียงพอ๑๐๓ ปรับปรุงแก้ไขปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาได้ด้วยวิธีการกระจายความรู้และ ท าเป็นสื่อประกอบ๑๐๔ ควรเน้นสื่อให้เป็นประโยชน์และเป็นสื่อที่มีความเข้าใจได้ง่ายไม่เน้นเนื้อหามากเกินไปและ การวัดผลประเมินผลควรเกิดขึ้นบ่อย ๆ๑๐๕ เทคนิคการสอนศีลธรรมข้อ ๑ ด้านเนื้อหาและหลักสูตรดีอยู่แล้วส่วนด้านการเรียนการ สอนควรมีแผนการสอนและควรมีการเพิ่มทักษะการใช้สื่อให้กับพระสอนศีลธรรมให้มีความ ทันสมัย๑๐๖ เทคนิคการสอนในอดีตคือ ข้อ ๑ หลักสูตรไม่ชัดเจน ข้อ ๒ ด าเนินตามเจตนาของผู้สอน ข้อ ๓ เป็นไปตามลักษณะของผู้สอน ข้อ ๔ ไม่มีการวัดผลประเมินผล ๑๐๗ หลักสูตรควรเพิ่มสื่อและวัสดุอุปกรณ์และระบบเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อให้เข้าถึง๑๐๘ มีการน าเทคนิคการสอนให้สอนตามเนื้อหาเน้นผู้เรียนเป็นส าคัญรวมทั้งการวัดผลที่ ครูผู้สอนและพระสอนศีลธรรมร่วมกันแก้ปัญหาในพฤติกรรมของเด็ก๑๐๙ การสอนศีลธรรมในโรงเรียนควรมีการพัฒนาด้านการวัดผลและประเมินผล๑๑๐ ด้านเนื้อหาหลักสูตรด้านนี้มีการจัดท าหลักสูตรชัดเจนแล้ว ข้อ ๒ ด้านการเรียนการสอน ด้านนี้ส าหรับ ๒ ปีที่ผ่านมาติดในเรื่องของการระบาดของโรคโควิด ๑๙ ข้อ ๓ ด้านสื่อและวัสดุ อุปกรณ์ยังมีหลากหลายรูปแบบอาจใช้สื่อไม่ช านาญ และ ข้อ ๔ ด้านการวัดผลและประเมินผลมีเพียง บางแห่งเท่านั้น๑๑๑ ๑๐๑ สัมภาษณ์ พระครูสิรินันทวิทย์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๐๒ สัมภาษณ์ นายนพดล สมทรัพย์, ครูโรงเรียนบ้านดู่ใต้, ๒๐ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๐๓ สัมภาษณ์ นายเกียรติศักดิ์ กุนดี, ครูโรงเรียนตาลชุมพิทยาคม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๐๔ สัมภาษณ์ นายมโนชัย สุขงาม, โรงเรียนบ้านยู้, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๐๕ สัมภาษณ์ พระครูสุปุญญานันท์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอนาหมื่น, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๐๖ สัมภาษณ์ พระครูกิตติธรรมวิสุทธิ์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๐๗ สัมภาษณ์ นายสวัสดิ์ ต๊ะผัด, ผู้อ านวยการโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๐๘ สัมภาษณ์ นางนิตยา พุ่มทอง, ครูโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๐๙ สัมภาษณ์ นายชาตรี อุ่นใจ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๑๐ สัมภาษณ์ พระมหาบุญช่วย สีละเตโช, พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๑๑ สัมภาษณ์ นางรัชณีพร จันทมาศ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๗๑ ด้านเนื้อหาของหลักสูตรควบคุมมีการใช้สื่อที่ทันสมัยมากขึ้น๑๑๒ เทคนิคการสอนในแต่ละด้านส่วนใหญ่พระท่านมีประสบการณ์ในการสอนอยู่แล้ว๑๑๓ เทคนิคการสอนศีลธรรมในแต่ละด้านพระสอนศีลธรรมท่านมีประสบการณ์อยู่แล้ว๑๑๔ สภาพปัญหาขาดการนิเทศติดตามจากต้นสังกัด๑๑๕ เทคนิคการสอนเทคโนโลยีสมัยนี้พัฒนาอยู่แล้วต้องเอาอุปกรณ์ที่ใช้ท าให้เข้าถึงตัวนักเรียน ได้มากขึ้น๑๑๖ เทคนิคการสอนต้องสอนโดยใช้อุปกรณ์ที่ครูและนักเรียนมีความเข้าใจเป็นอันหนึ่งอัน เดียวกันและแนะน าให้อยู่ภายใต้ระเบียบของคุณธรรมจริยธรรมอย่างสม่ าเสมอ ๑๑๗ สรุป พระสอนศีลธรรมส่วนใหญ่ขาดเทคนิคในการสอน ขาดการใช้สื่อและเทคโนโลยี ขาด การกระจายความรู้และท าเป็นสื่อประกอบ เน้นเนื้อหามากเกินไป ขาดสื่อวัสดุอุปกรณ์และระบบ เทคโนโลยีสารสนเทศ มีการวัดผลและประเมินผลเพียงบางแห่งเท่านั้น ขาดการนิเทศติดตามจากต้น สังกัด ขาดการใช้อุปกรณ์ที่ทันสมัย และอุปกรณ์ที่ทันสมัยไม่เพียงพอต่อความต้องการ ๒) เทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ในปัจจุบัน ด้านเนื้อหาของหลักสูตร ด้านการเรียนการสอน ด้านสื่อและวัสดุอุปกรณ์ และด้านการ วัดผลและประเมินผล จากการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลส าคัญ พบว่า ใช้การส ารวจวิชาที่โรงเรียนต้องการใช้สอนแล้วจัดอบรมให้พระสอนศีลธรรมสอนตามที่ ทางโรงเรียนมีความประสงค์๑๑๘ เห็นควรน าเอาความคิดมาด าเนินการออกมาเป็นรูปแบบที่มีประสิทธิภาพและประสานกัน กับการบริหารโรงเรียนเพื่อจะมีส่วนช่วยในการประเมินผล๑๑๙ พระสอนศีลธรรมส่วนใหญ่ขาดเทคนิคในการสอนขาดการใช้สื่อและเทคโนโลยี๑๒๐ ควรมีการอบรมการใช้สื่อและอบรมเรื่องเทคนิคการสอน๑๒๑ จะปรับปรุงแก้ไขให้ดีขึ้นได้ก็ควรที่จะมีพระสอนศีลธรรมทั่วทุกโรงเรียนในจังหวัดเพื่อให้ เด็กนักเรียนเข้าถึงหลักศีลธรรม ๑๒๒ ๑๑๒ สัมภาษณ์ นางพัชราภา ผาแสง, ผู้อ านวยการโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๑๓ สัมภาษณ์ นายนัทธนัท สมค า, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๑๔ สัมภาษณ์ นางสาวกัญญารัตน์ เขืองจันทร์, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๑๕ สัมภาษณ์ พระครูวิสุทธิ์ปัญญาธร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๑๖ สัมภาษณ์ พระมหาเสกสรร สุขจ าเริญ, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๑๗ สัมภาษณ์ พระพรไพบูลย์ พลวโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอปัว, ๒๒ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๑๘ สัมภาษณ์ พระมหาปิยะ ธีรงฺกุโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๑๙ สัมภาษณ์ พระครูวิจิตรธรรมโชติ, พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๒๐ สัมภาษณ์ พระครูสิรินันทวิทย์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๒๑ สัมภาษณ์ นายนพดล สมทรัพย์, ครูโรงเรียนบ้านดู่ใต้, ๒๐ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๒๒ สัมภาษณ์ นายเกียรติศักดิ์ กุนดี, ครูโรงเรียนตาลชุมพิทยาคม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๗๒ เทคนิคการสอนศีลธรรมควรที่จะพัฒนาทุกด้านแต่ด้านวัสดุอุปกรณ์มีให้พระสอนยังไม่ เพียงพอ๑๒๓ แก้ไขปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาได้ด้วยวิธีการกระจายความรู้และท าเป็น สื่อประกอบ๑๒๔ เน้นสื่อให้เป็นประโยชน์และเป็นสื่อที่มีความเข้าใจได้ง่ายไม่เน้นเนื้อหามากเกินไปและการ วัดผลประเมินผลควรเกิดขึ้นบ่อยๆ๑๒๕ เทคนิคการสอนศีลธรรมข้อ ๑ ด้านเนื้อหาและหลักสูตรดีอยู่แล้วส่วนด้านการเรียนการ สอนควรมีแผนการสอนและควรมีการเพิ่มทักษะการใช้สื่อให้กับพระสอนศีลธรรมให้มีความ ทันสมัย๑๒๖ เนื้อหาปัจจุบันมีหลักสูตรที่ชัดเจน ข้อ ๒ ด้านการเรียนการสอนด าเนินการตามหลักสูตร ได้อย่างชัดเจน ข้อ ๓ ขึ้นอยู่กับครูผู้สอนในการท าหน้าที่สอน ข้อ ๔ ไม่สามารถด าเนินการได้อย่างเป็น รูปประธรรม๑๒๗ มีการพัฒนาเทคนิคและกระบวนการสอนอยู่เสมอ๑๒๘ ควรน าปัญหาที่เกิดขึ้นมาเป็นหลักสูตรเสริมจัดการเรียนการสอนตามแนวทางอริยสัจ ๔ โดยเน้นผู้เรียนเป็นส าคัญ๑๒๙ ควรน าสื่อเทคโนโลยีมาใช้ประกอบการสอนให้มากยิ่งขึ้นท าอะไร๑๓๐ เนื้อหาหลักสูตรด้านนี้มีการจัดท าหลักสูตรชัดเจนแล้ว ข้อ ๒ ด้านการเรียนการสอนด้านนี้ ส าหรับ ๒ ปีที่ผ่านมาติในเรื่องของการระบาดของโรคโควิด-๑๙ ข้อ ๓ ด้านสื่อและวัสดุอุปกรณ์ยังมี หลากหลายรูปแบบอาจใช้สื่อไม่ช านาญ และ ข้อ ๔ ด้านการวัดผลและประเมินผลมีเพียงบางแห่ง เท่านั้น๑๓๑ ด้านการเรียนการสอนมีการใช้สื่อที่หลากหลายและทันสมัยให้มากกว่านี้๑๓๒ เทคนิคการสอนในแต่ละด้านส่วนใหญ่พระท่านมีประสบการณ์ในการสอนอยู่แล้ว๑๓๓ ๑๒๓ สัมภาษณ์ นายมโนชัย สุขงาม, โรงเรียนบ้านยู้, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๒๔ สัมภาษณ์ พระครูสุปุญญานันท์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอนาหมื่น, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๒๕ สัมภาษณ์ พระครูกิตติธรรมวิสุทธิ์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๒๖ สัมภาษณ์ นายสวัสดิ์ ต๊ะผัด, ผู้อ านวยการโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๒๗ สัมภาษณ์ นางนิตยา พุ่มทอง, ครูโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๒๘ สัมภาษณ์ นายชาตรี อุ่นใจ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๒๙ สัมภาษณ์ พระมหาบุญช่วย สีละเตโช, พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๓๐ สัมภาษณ์ นางรัชณีพร จันทมาศ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๓๑ สัมภาษณ์ นางพัชราภา ผาแสง, ผู้อ านวยการโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๓๒ สัมภาษณ์ นายนัทธนัท สมค า, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๓๓ สัมภาษณ์ นางสาวกัญญารัตน์ เขืองจันทร์, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๗๓ เทคนิคการสอนศีลธรรมในแต่ละด้านพระสอนศีลธรรมท่านมีประสบการณ์อยู่แล้ว๑๓๔ พระสอนศึลธรรมในโรงเรียนยังขาดการนิเทศติดตามจากต้นสังกัด๑๓๕ เทคนิคการสอนต้องสอนโดยใช้อุปกรณ์ที่ครูและนักเรียนมีความเข้าใจเป็นอันหนึ่งอัน เดียวกันและแนะน าให้อยู่ภายใต้ระเบียบของคุณธรรมจริยธรรมอย่างสม่ าเสมอ ๑๓๖ เทคนิคการสอนศีลธรรมในแต่ละด้านพระสอนศีลธรรมท่านมีประสบการณ์อยู่แล้ว๑๓๗ สรุป พระสอนศีลธรรมส่วนใหญ่ขาดเทคนิคในการสอน ขาดการใช้สื่อและเทคโนโลยี มีการอบรมการใช้สื่อและอบรมเรื่องเทคนิคการสอน จะปรับปรุงแก้ไขให้ดีขึ้นได้ก็ควรที่จะมีพระสอน ศีลธรรมทั่วทุกโรงเรียนในจังหวัดเพื่อให้เด็กนักเรียนเข้าถึงหลักศีลธรรม เทคนิคกระบวนการสอน ศีลธรรมควรที่จะพัฒนาทุกด้าน แต่ด้านวัสดุอุปกรณ์มีให้พระสอนยังไม่เพียงพอ น าปัญหาที่เกิดขึ้นมา เป็นหลักสูตรเสริมจัดการเรียนการสอนตามแนวทางอริยสัจ ๔ โดยเน้นผู้เรียนเป็นส าคัญ (๓) เทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นคร น่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ในอนาคต ด้านเนื้อหาของหลักสูตร ด้านการเรียนการสอน ด้านสื่อและวัสดุ อุปกรณ์และด้านการวัดผลและประเมินผล จากการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลส าคัญ พบว่า จัดอบรมให้พระสอนศีลธรรมสอนตามที่ทางโรงเรียนมีความประสงค์๑๓๘ เห็นควรน าเอาความคิดมาด าเนินการออกมาเป็นรูปแบบที่มีประสิทธิภาพและประสานกัน กับการบริหารโรงเรียนเพื่อจะมีส่วนช่วยในการประเมินผล๑๓๙ ด้านเนื้อหาหลักสูตรด้านนี้มีการจัดท าหลักสูตรชัดเจนแล้ว ๒ ด้านการเรียนการสอนด้าน นี้ส าหรับ ๒ ปีที่ผ่านมาติดในเรื่องของการระบาดของโรคโควิตนายทีน ๓ ด้านสื่อและวัสดุอุปกรณ์ยังมี หลากหลายรูปแบบอาจใช้สื่อไม่ช านาญและ ๔ ด้านการวัดผลและประเมินผลมีเพียงบางแห่ง เท่านั้น๑๔๐ ควรมีการอบรมการใช้สื่อและอบรมเรื่องเทคนิคการสอน๑๔๑ ควรที่จะมีพระสอนศีลธรรมทั่วทุกโรงเรียนในจังหวัดเพื่อให้เด็กนักเรียนเข้าถึงหลัก ศีลธรรม๑๔๒ ๑๓๔ สัมภาษณ์ พระครูวิสุทธิ์ปัญญาธร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๓๕ สัมภาษณ์ พระมหาเสกสรร สุขจ าเริญ, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๓๖ สัมภาษณ์ พระพรไพบูลย์ พลวโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอปัว, ๒๒ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๓๗ สัมภาษณ์ พระครูการุญนันทวงค์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๓๘ สัมภาษณ์พระมหาปิยะ ธีรงฺกุโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๓๙ สัมภาษณ์ พระครูวิจิตรธรรมโชติ, พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๔๐ สัมภาษณ์ พระครูสิรินันทวิทย์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๑๔๑ สัมภาษณ์ นายนพดล สมทรัพย์, ครูโรงเรียนบ้านดู่ใต้, ๒๐ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๔๒ สัมภาษณ์ นายเกียรติศักดิ์ กุนดี, ครูโรงเรียนตาลชุมพิทยาคม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๗๔ ในอนาคตเทคนิคกระบวนการสอนพระศีลธรรมจะปรับปรุงตามโลกสมัยใหม่และพัฒนา ไปเรื่อยๆ๑๔๓ ปรับปรุงแก้ไขปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาได้ด้วยวิธีการกระจายความรู้และ ท าเป็นสื่อประกอบ๑๔๔ ควรเน้นสื่อให้เป็นประโยชน์และเป็นสื่อที่มีความเข้าใจได้ง่ายไม่เน้นเนื้อหามากเกินไปและ การวัดผลประเมินผลควรเกิดขึ้นบ่อยๆ๑๔๕ เทคนิคกระบวนการสอนศีลธรรม ๑ ด้านเนื้อหาและหลักสูตรดีอยู่แล้วส่วนด้านการเรียน การสอนควรมีแผนการสอนและควรมีการเพิ่มทักษะการใช้สื่อให้กับพระสอนศีลธรรมให้มีความ ทันสมัย๑๔๖ เทคนิคกระบวนการสอนศีลธรรมในอนาคตควรมีการปรับปรุงหลักสูตรทุก ๓ ปีและจัด สัมมนาเพื่อพัฒนาทักษะการสอนแก่ผู้ปฏิบัติงานและควรพัฒนาตามกระแสโลกาภิวัตน์และสามารถ ด าเนินการได้ถ้าผู้สอนมีความพร้อม๑๔๗ และมีการพัฒนาเทคนิคและกระบวนการสอนอยู่เสมอ๑๔๘ การจะท าอย่างไรให้ผู้เรียนมีจิตใจมั่นคงและน้อมน าเอาหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาไป ใช้เป็นหลักในการด าเนินชีวิต๑๔๙ ควรน าสื่อเทคโนโลยีมาใช้ประกอบการสอนให้มากยิ่งขึ้นท าอะไร๑๕๐ ด้านเนื้อหาหลักสูตรด้านนี้มีการจัดท าหลักสูตรชัดเจนแล้ว ๒ ด้านการเรียนการสอนด้าน นี้ส าหรับ ๒ ปีที่ผ่านมาติดในเรื่องของการระบาดของโรคโควิตนายทีน ๓ ด้านสื่อและวัสดุอุปกรณ์ยังมี หลากหลายรูปแบบอาจใช้สื่อไม่ช านาญและ ๔ ด้านการวัดผลและประเมินผลมีเพียงบางแห่ง เท่านั้น๑๕๑ ด้านการเรียนการสอนมีการใช้สื่อที่หลากหลายและทันสมัยให้มากกว่านี้๑๕๒ เทคนิคกระบวนการสอนในแต่ละด้านส่วนใหญ่พระท่านมีประสบการณ์ในการสอนอยู่แล้ว๑๕๓ ๑๔๓ สัมภาษณ์ นายมโนชัย สุขงาม, โรงเรียนบ้านยู้, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๔๔ สัมภาษณ์ พระครูสุปุญญานันท์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอนาหมื่น, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๔๕ สัมภาษณ์พระครูกิตติธรรมวิสุทธิ์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๔๖ สัมภาษณ์ นายสวัสดิ์ ต๊ะผัด, ผู้อ านวยการโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๔๗ สัมภาษณ์ นางนิตยา พุ่มทอง, ครูโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๔๘ สัมภาษณ์ นายชาตรี อุ่นใจ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๔๙ สัมภาษณ์ พระมหาบุญช่วย สีละเตโช, พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๕๐ สัมภาษณ์ นางรัชณีพร จันทมาศ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๕๑ สัมภาษณ์ นางพัชราภา ผาแสง, ผู้อ านวยการโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๕๒ สัมภาษณ์ นายนัทธนัท สมค า, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๕๓ สัมภาษณ์ นางสาวกัญญารัตน์ เขืองจันทร์, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๗๕ เทคนิคกระบวนการสอนศีลธรรมในแต่ละด้านพระสอนศีลธรรมท่านมีประสบการณ์ อยู่แล้ว๑๕๔ เทคนิคกระบวนการสอนต้องสอนโดยใช้อุปกรณ์ที่ครูและนักเรียนมีความเข้าใจเป็น อันหนึ่งอันเดียวกัน๑๕๕ เทคนิคกระบวนการสอนต้องสอนโดยใช้อุปกรณ์ที่ครูและนักเรียนมีความเข้าใจเป็น อันหนึ่งอันเดียวกันและแนะน าให้อยู่ภายใต้ระเบียบของคุณธรรมจริยธรรมอย่างสม่ าเสมอ ๑๕๖ ควรที่จะแนะน าเด็กนักเรียนให้อยู่ภายใต้ระเบียบของคุณธรรมจริยธรรมอย่าง สม่ าเสมอ ๑๕๗ สรุป จัดอบรมให้พระสอนศีลธรรมสอนตามที่ทางโรงเรียนมีความประสงค์ ควรมีการ อบรมการใช้สื่อและอบรมเรื่องเทคนิคการสอน ควรที่จะมีพระสอนศีลธรรมทั่วทุกโรงเรียนในจังหวัด เพื่อให้เด็กนักเรียนเข้าถึงหลักศีลธรรม ในอนาคตเทคนิคกระบวนการสอนพระศีลธรรมจะปรับปรุง ตามโลกสมัยใหม่และพัฒนา เน้นสื่อให้เป็นประโยชน์และเป็นสื่อที่มีความเข้าใจได้ง่ายไม่เน้นเนื้อหา มากเกินไปและการวัดผลประเมินผลควรเกิดขึ้นบ่อยๆ มีแผนการสอนและควรมีการเพิ่มทักษะการใช้ สื่อให้กับพระสอนศีลธรรมให้มีความทันสมัย มีการปรับปรุงหลักสูตรทุก ๓ ปีและจัดสัมมนาเพื่อ พัฒนาทักษะการสอนแก่ผู้ปฏิบัติงานและควรพัฒนาตามกระแสโลกาภิวัตน์และสามารถด าเนินการได้ ถ้าผู้สอนมีความพร้อม ตารางสรุปเนื้อหา หัวข้อ อดีต ปัจจุบัน อนาคต เทคนิคการสอน - พระสอนฯ ส่วนใหญ่ ขาดเทคนิคในการสอน ข า ด ก า รใ ช้ สื่ อ แ ล ะ เทคโนโลยี - ขาดก า ร ก ร ะ จ า ย ความรู้และท าเป็นสื่อ ประกอบ ขาดการเน้น เนื้อหาและการวัดผล ประเมินผล - พระสอนฯ ส่วนใหญ่ขาด เทคนิคในการสอนขาดการ ใช้สื่อและเทคโนโลยี - มีการอบรมการใช้สื่อ และอบรมเรื่องเทคนิคการ สอน - ต้องจัดอบรมให้พระ ส อ น ฯ ที่ มี ค ว า ม ประสงค์ด้านการใช้สื่อ และอบรมเรื่องเทคนิค การสอน - ต้องให้มีพระสอนฯ ทุกโรงเรียนในจังหวัด เพื่อให้เด็กนั กเ รียน เข้าถึงหลักศีลธรรม ๑๕๔ สัมภาษณ์ พระครูวิสุทธิ์ปัญญาธร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๕๕ สัมภาษณ์ พระมหาเสกสรร สุขจ าเริญ, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๕๖ สัมภาษณ์ พระพรไพบูลย์ พลวโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอปัว, ๒๒ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ๑๕๗ สัมภาษณ์ พระครูการุญนันทวงค์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๗๖ หัวข้อ อดีต ปัจจุบัน อนาคต - ขาดการนิเทศติดตาม จากต้นสังกัด - ขาดเทคนิคการสอน ที่ใช้ควบคู่กับการใช้ อุปกรณ์ที่ทันสมัย - ต้องปรับปรุงเทคนิค ก า ร ส อ น ต า ม โ ล ก สมัยใหม่และพัฒน า สื่อให้เป็นประโยชน์ และเป็นสื่อที่มีความ เข้ าใจได้ง่ายไม่เน้น เนื้อหามากเกินไป - ต้ อง มีก า ร วั ด ผ ล ประเมินผลบ่อยๆ - ต้องมีแผนการสอน และการเพิ่มทักษะการ ใช้สื่อให้กับพระสอน ศี ล ธ ร ร มใ ห้ มี ค ว า ม ทันสมัย - มี ก า ร ป รั บ ป รุ ง หลักสูตรทุก ๓ ปี - ต้องจัดสัมมนาเพื่อ พัฒนาทักษะการสอน แก่ผู้ปฏิบัติง านและ พัฒนาตามกระแสโลกา ภิวัตน์ ๔.๒ องค์ความรู้จากการวิจัย จากผลการวิจัยเรื่อง “เทคนิคและกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษา ของพระสอน ศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ” ด้วยวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) เพื่อค้นหาข้อมูลเกี่ยวกับกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรม โดยมีองค์ความรู้เพื่อเป็นแนวทางในการพัฒนาเทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษา ดังนี้

๗๗ แนวทางการพัฒนาเทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ แบ่งเป็น ๔ ด้านดังนี้ ๑. ด้านเนื้อหาหลักสูตร พระสอนศีลธรรมต้อง ๑) วางแผนการสอนเสริม ๒) ออกแบบ เนื้อการเรียน ๓) สอนตามแผนการสอน ๒. ด้านการเรียนการสอน พระสอนศีลธรรมต้อง ๑) มีเทคนิคการสอนที่เข้าใจง่าย ๒) เข้าใจพฤติกรรมของนักเรียนเป็นอย่างดี๓) สามารถถ่ายทอดความรู้ให้แก่นักเรียนได้ ๓. ด้านสื่อและวัสดุอุปกรณ์พระสอนศีลธรรมต้อง ๑) มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการใช้ สื่อการสอน ๒) น าสื่อสมัยใหม่ๆ มาใช้ในการสอน ๓) สามารถผลิตสื่อการสอนได้ แนวทางการพัฒนาเทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษา ของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ด้านเนื้อหาหลักสูตร พระสอนศีลธรรมวางแผนการ สอนเสริม พระสอนศีลธรรมออกแบบ เนื้อการเรียน การสอนร่วมกับ โรงเรียน พระสอนศีลธรรมสอนตาม แผนการสอน ด้านการเรียนการสอน พระสอนศีลธรรมมีเทคนิคการ สอนที่เข้าใจง่าย พระสอนศีลธรรมเข้าใจพฤติกรรม ของนักเรียนเป็นอย่างดี พ ร ะ ส อ น ศี ล ธ ร ร ม ส า ม า ร ถ ถ่ายทอดความรู้ให้แก่นักเรียนได้ ด้านสื่อและวัสดุอุปกรณ์ พระสอนศีลธรรมมีความรู้ความ เข้าใจเกี่ยวกับการใช้สื่อการสอน พระสอนศีลธรรมน าสื่อ สมัยใหม่ๆ มาใช้ในการสอน พระสอนศีลธรรมสามารถผลิตสื่อ การสอนได้ ด้านการวัดผลและประเมินผล พระสอนศีลธรรมมีการวัดผลประเมิน ผลนักเรียนอย่างสม่ าเสมอ พระสอนศีลธรรมมีวิธีการในการ วัดผลประเมินผลนักเรียน พระสอนศีลธรรมสามารถให้คะแนน นักเรียนได้อย่างเที่ยงธรรม อบรมเพิ่มประสิทธิในการวัดผล และ ประเมินผลจากแฟูมสะสมงานจาก หน่วยงานที่รับผิดชอบ

๗๘ ๔. ด้านการวัดผลและประเมินผล พระสอนศีลธรรมต้อง ๑) วัดผลประเมินผลนักเรียน อย่างสม่ าเสมอ ๒) มีวิธีการในการวัดผลประเมินผลนักเรียน ๓) สามารถให้คะแนนนักเรียนได้อย่าง เที่ยงธรรม ๔) อบรมเพิ่มประสิทธิในการวัดผล และประเมินผลจากแฟูมสะสมงานจากหน่วยงานที่ รับผิดชอบ

บทที่ ๕ สรุป อภิปรายผล และข้อเสนอแนะ การวิจัยเรื่อง “เทคนิคและกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรม สังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ” เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ศึกษาข้อมูลจากเอกสาร (Documentary study) และท าการเก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์ เชิงลึก (In-depth Inteview) กับผู้ให้ข้อมูลส าคัญ (Key Informants) สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ ๓ ข้อ คือ ๑) เพื่อศึกษาสภาพปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ๒) เพื่อวิเคราะห์กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษา ของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ และ ๓) เพื่อพัฒนาเทคนิคการ สอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ โดยวิเคราะห์ข้อมูลแบบพรรณนาโวหาร ผู้วิจัยสรุปผลการวิจัย อภิปรายผล และข้อเสนอแนะ ดังนี้ ๕.๑ สรุปผลการวิจัย ๕.๑.๑ สภาพปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ พบว่า สภาพปัญหา คือ พระสอนศีลธรรมสอนวิชาที่ไม่สอดคล้องกับความต้องการของโรงเรียน เวลาสอนที่ไม่แน่นอนและสอนได้ไม่เต็มที่เพราะบางโรงเรียนนั้นมีข้อจ ากัดเรื่องระยะเวลา พระสอน ศีลธรรมขาดความรับผิดชอบในการสอน มีความรู้พื้นฐานทางพระพุทธศาสนาไม่ค่อยแน่น ยังขาดสิ่งที่ หลากหลายในการเรียนการสอน เทคนิคการสอนการใช้สื่อยังไม่พัฒนา สภาพปัญหาของการเรียนการ สอนศีลธรรมในสถานศึกษาคือในสมัยนี้เทคโนโลยีล้ าหน้าไปท าให้เด็กไม่กระตือรือร้นและเอาใจใส่ใน ด้านคุณธรรมจริยธรรม และพระสอนศีลธรรมยังไม่คลอบคลุมทั่วถึงทั้งจังหวัด ข้อเสนอแนะในการปรับปรุงแก้ไขให้ดีขึ้น คือ การส ารวจวิชาที่โรงเรียนต้องการใช้สอน แล้วจัดอบรมให้พระสอนศีลธรรมสอนตามที่ทางโรงเรียนมีความประสงค์ จะปรับปรุงแก้ไขให้ดีขึ้นโดย ใช้การส ารวจวิชาที่โรงเรียนต้องการใช้สอนแล้วจัดอบรมให้พระสอนศีลธรรมสอนตามที่ทางโรงเรียนมี ความประสงค์ ควรที่จะมีพระสอนศีลธรรมทั่วทุกโรงเรียนในจังหวัดเพื่อให้เด็กนักเรียนเข้าถึงหลัก ศีลธรรม ท าเป็นสื่อประกอบ การจัดท าแผนการสอนที่ชัดเจน เพิ่มสื่อเทคโนโลยีสารสนเทศและสื่อ แอนิเมชั่น ควรมีการนิเทศติดตามหรือร่วมกัน ก าหนดให้เป็นหลักสูตรท้องถิ่นของจังหวัดน่าน และมี การติดตามจากต้นสังกัดให้มากขึ้นเพราะจะท าให้พระสอนศีลธรรมมีความกระตือรือร้น

๘๐ ๕.๑.๒ กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัย สงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ พบว่า ในอดีตการสอนศีลธรรมของพระสอนศีลธรรมนั้น ไม่ได้สอนตามหลักทางวิชาการที่ สอดคล้องกับเนื้อหาของทางโรงเรียน แต่สอนตามความถนัดของตนเองเป็นหลัก ไม่มีแผนการสอน แต่จะมีการสอนตามที่ทางโรงเรียนมอบหมาย ขาดสื่อการสอนที่หลากหลาย ใช้กระบวนการสอนแบบ ดั้งเดิม คือ เน้นวิธีการท่องจ า เน้นวิธีการเขียน ไม่มีกิจกรรมให้เด็กได้ท าอย่างต่อเนื่อง ไม่ได้มีการ ติดตามประเมินผลเด็กนักเรียนอย่างเต็มที่ พระสอนศีลธรรมไม่น าผลการวัดและประเมินผลมาใช้เพื่อ ปรับปรุงการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน แนวทางการพัฒนาศักยภาพพระสอนศีลธรรม ต้องให้ครู พี่เลี้ยงของแต่ละโรงเรียนประสานงานกับพระสอนศีลธรรมในการประเมินผล เพื่อน าข้อมูลเหล่านั้น มาปรับปรุงการจัดการเรียนการสอน กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของวิทยาลัยสงฆ์นคร น่าน ในอดีตยังไม่ครอบคลุมทุกพื้นที่และยังไม่มีการติดตามผลการสอนจากต้นสังกัด ทางเลือกที่จ ากัด ในด้านการสอน เช่น สื่อเทคโนโลยีการสอนทางพระพุทธศาสนา เป็นต้น ในปัจจุบันกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัย สงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติมีพัฒนาการไปตามนโยบายของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราช วิทยาลัย จึงท าให้มีประสิทธิภาพขึ้น มีการสอนอย่างเป็นระบบ เนื่องจากพระสอนศีลธรรมส่วนใหญ่ ได้รับการอบรมวิธีการสอนที่เป็นระบบ มีสื่อการสอนที่ทันสมัยมากกว่าในอดีต มีการน าเอาเทคโนโลยี และการสอนสมัยใหม่แ รวมถึงการสอดแทรกกิจกรรมที่หลากหลาย เพื่อเปิดโอกาสให้กับเด็กนักเรียน ได้ศึกษาค้นคว้าด้วยตนเอง การน าเทคโนโลยีมาสอนมากขึ้นท าให้เด็ก ๆ ตื่นเต้นอยากเรียน แต่ยังขาด การติดตามการสอนพระสอนศีลธรรมบางรูปไม่ได้เข้าสอนจริงถึงแม้จะมีแผนการสอนแต่พระสอน ศีลธรรมไม่ได้สอนตามแผน คาดว่าในอนาคตกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติ ควรพัฒนากระบวนการสอนให้สอดคล้องกับโรงเรียนที่พระ สอนศีลธรรมสอนในโรงเรียน พระสอนศีลธรรมต้องมีความรู้ความเข้าใจในวิธีการวัดผลและ ประเมินผลการเรียนรู้ตามสภาพจริงมีแนวทางการพัฒนาศักยภาพพระสอนศีลธรรม มีการให้ หน่วยงานที่รับผิดชอบจัดอบรมเพิ่มประสิทธิภาพในการวัดผลและประเมินผลการเรียนรู้ตามสภาพ จริงให้แก่พระสอนศีลธรรม ภายใต้สถานการณ์และอาจมีการปรับเปลี่ยนแต่ต้องมีการวางแผนกัน จัดท าเอกสารหรือคู่มือเกี่ยวกับวิธีการวัดผลและประเมินผลการเรียนรู้ตามสภาพจริงให้แก่พระสอน ศีลธรรมโรงเรียน เพื่อเป็นแนวทางในการปฏิบัติงาน สร้างเครือข่ายและจัดอบรมเชิงปฏิบัติการ มีสื่อ การเรียนการสอนที่ทันสมัยกว่า และควรมีการขยายพื้นที่ให้ครอบคลุมมากยิ่งขึ้นมีการน าเอาสื่อ เทคโนโลยีสารสนเทศเข้ามาประกอบการเรียนการสอนให้มากขึ้น

๘๑ ๕.๑.๓ พัฒนาเทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัย สงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ แต่ละด้านพบว่า ๑) กระบวนการสอนในอดีต ด้านเนื้อหาของหลักสูตร พระสอนศีลธรรมไม่ได้สอนตามหลักทางวิชาการที่สอดคล้อง กับเนื้อหาของทางโรงเรียน แต่สอนตามความถนัดของตนเองเป็นหลัก ไม่มีแผนการสอน พระสอน ศีลธรรมจะสอนตามแต่ครูที่อยู่โรงเรียนมอบหมาย ขาดสื่อการสอนที่หลากหลาย แต่ใช้กระบวนการ สอนแบบดั้งเดิม คือ เน้นวิธีการท่องจ า เน้นวิธีการเขียน ไม่มีกิจกรรมให้เด็กได้ท าอย่างต่อเนื่อง ไม่ได้ มีการติดตามประเมินผลเด็กนักเรียนอย่างเต็มที่ พระสอนศีลธรรมไม่น าผลการวัดและประเมินผลมา ใช้เพื่อปรับปรุงการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ด้านการเรียนการสอน พระสอนศีลธรรมส่วนใหญ่ขาดเทคนิคในการสอนขาดการใช้สื่อ และเทคโนโลยี ปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษา การกระจายความรู้และท าเป็นสื่อประกอบ ไม่เน้นเนื้อหามากเกินไปและการวัดผลประเมินผล ขาดสื่อและวัสดุอุปกรณ์และระบบเทคโนโลยี สารสนเทศเพื่อให้เข้าถึง การวัดผลและประเมินผลมีเพียงบางแห่งเท่านั้น ปัญหาขาดการนิเทศติดตาม จากต้นสังกัด และกระบวนการสอนยังขาดการใช้อุปกรณ์ที่ที่ทันสมัยและไม่เพียงพอต่อความต้องการ ด้านสื่อและวัสดุอุปกรณ์พระสอนศีลธรรมส่วนใหญ่ขาดเทคนิคในการสอนขาดการใช้ สื่อและเทคโนโลยี มีการอบรมการใช้สื่อและอบรมเรื่องเทคนิคการสอน จะปรับปรุงแก้ไขให้ดีขึ้นได้ก็ ควรที่จะมีพระสอนศีลธรรมทั่วทุกโรงเรียนในจังหวัดเพื่อให้เด็กนักเรียนเข้าถึงหลักศีลธรรม เทคนิค กระบวนการสอนศีลธรรมควรที่จะพัฒนาทุกด้านแต่ด้านสื่อและวัสดุอุปกรณ์มีให้พระสอนยังไม่ เพียงพอ น าปัญหาที่เกิดขึ้นมาเป็นหลักสูตรเสริมจัดการเรียนการสอนตามแนวทางอริยสัจ ๔ โดยเน้น ผู้เรียนเป็นส าคัญ ด้านการวัดผลและประเมินผล พระสอนศีลธรรม ขาดความรู้และทักษะการสร้าง เครื่องมือวัดผลที่สอดคล้องกับ จุดประสงค์การเรียนรู้ ไม่มีแผนการสอน พระสอนศีลธรรมจะสอน ตามแต่ครูที่อยู่โรงเรียนมอบหมาย ขาดสื่อการสอนที่หลากหลาย แต่ใช้กระบวนการสอนแบบดั้งเดิม คือ เน้นวิธีการท่องจ า เน้นวิธีการเขียน ไม่มีกิจกรรมให้เด็กได้ท าอย่างต่อเนื่อง ไม่ได้มีการติดตาม ประเมินผลเด็กนักเรียนอย่างเต็มที่ พระสอนศีลธรรมไม่น าผลการวัดและประเมินผลมาใช้เพื่อ ปรับปรุงการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ๒) กระบวนการสอนในปัจจุบัน ด้านเนื้อหาของหลักสูตร การพัฒนาศักยภาพพระสอนศีลธรรม มีครูพี่เลี้ยงของแต่ละ โรงเรียนประสานงานกับพระสอนศีลธรรมในการประเมินผล เพื่อน าข้อมูลเหล่านั้นมาปรับปรุงการ จัดการเรียนการสอน กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของวิทยาลัยสงฆ์นครน่านในดี แต่ยัง ไม่ครอบคลุมทุกพื้นที่และยังไม่มีการติดตามผลการสอนจากต้นสังกัด และมีข้อจ ากัดในด้านการสอน เช่น สื่อเทคโนโลยีการสอนทางพระพุทธศาสนา เป็นต้น

๘๒ ด้านการเรียนการสอน การจัดการเรียนการสอนที่เน้นนักเรียนเป็นส าคัญ สื่ออุปกรณ์ การเรียนรู้นับว่ามีบทบาทส าคัญในการกระตุ้นให้นักเรียนอยากเรียนรู้ ครูผู้สอนทุกคนจะพิจารณา เลือกสรร จัดหา เพื่อน ามาประกอบการเรียนรู้หรือช่วยให้ผู้เรียนสามารถบรรลุเปูาหมายในการเรียน ได้อย่างมีประสิทธิภาพต่อการจัดการเรียนการสอน การจัดการเรียนการสอน ได้แก่ ต ารา และหนังสือ เรียน รูปภาพ และแผ่นภาพวันส าคัญ วีดีทัศน์พุทธประวัติ ครูจัดการเรียนการสอนได้อย่างมี ประสิทธิภาพ และประหยัดเวลาในการอธิบาย เพราะสื่อบางชนิดจะท าให้นักเรียนเข้าใจในเรื่องที่ครู สอนได้อย่างชัดเจน และเห็นเป็นรูปธรรม แต่ในปัจจุบันพระสอนศีลธรรมส่วนใหญ่ขาดเทคนิคในการ สอนขาดการใช้สื่อและเทคโนโลยีและยังไม่คลอบคลุมทั้งจังหวัด ด้านสื่อและวัสดุอุปกรณ์ มีการน าหลักธรรมเข้ามาประยุกต์กับการสอน จัดการเรียนรู้ โดยมี สื่อ วีซีดี คอมพิวเตอร์ช่วยในการสอน จัดการเรียนรู้โดยน าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ประยุกต์ใช้ในการสอน จัดให้มีการค้นคว้าจากต าราทางพระพุทธศาสนา เช่น พระไตรปิฎก เป็นต้น มี การอธิบายค าศัพท์ทางศาสนาได้อย่างชัดเจนและเข้าใจง่าย จัดการเรียนรู้ให้นักเรียนสามารถแยกแยะ ได้ชัดเจนในเรื่องของความดี และความชั่วไม่ได้รับการนิเทศความรู้ด้านกระบวนการผลิตสื่อการเรียน การสอนมีแนวทางการพัฒนาศักยภาพพระสอนศีลธรรม ด้านการวัดผลและประเมินผล พระสอนศีลธรรมต้องมีความรู้และทักษะการสร้าง เครื่องมือวัดผลที่สอดคล้องกับ จุดประสงค์การเรียนรู้มีแนวทางการพัฒนาศักยภาพพระสอนศีลธรรม ดังนี้ คือ ให้หน่วยงานที่รับผิดชอบจัดอบรมเชิงปฏิบัติการในการสร้างเครื่องมือวัดผลและประเมินผล เพิ่มให้แก่พระสอน ศีลธรรม เชิญผู้เชี่ยวชาญหรือวิทยากรมาให้ค าแนะน าในด้านทักษะเพื่อสร้าง ความรู้ความเข้าใจให้พระสอนศีลธรรมในด้านการสร้างเครื่องมือวัดผล และประเมินผลที่สอดคล้อง กับจุดประสงค์การเรียนรู้ จัดท าเอกสารหรือคู่มือเกี่ยวกับวิธีการสร้างเครื่องมือวัดผลและประเมินผลที่ สอดคล้องกับ จุดประสงค์การเรียนรู้ให้แก่พระสอนศีลธรรมโรงเรียน เพื่อเป็นแนวทางในการ ปฏิบัติงาน ๓) กระบวนการสอนในอนาคต ด้านเนื้อหาของหลักสูตร การจัดองค์ประกอบของการเรียนการสอนให้มีความสัมพันธ์ กันที่ผู้สอนต้องใช้วิธีการที่เหมาะสมกับผู้เรียน จะท าให้การเรียนของผู้เรียน เป็นไปอย่างมี ประสิทธิภาพและเกิดประสิทธิผลโดยในกระบวนการจัดการเรียนการสอนนั้น ต้องบูรณาการส่วนต่าง ๆ อย่างเหมาะสมและกลมกลืน ตลอดจนปัจจัยสภาพแวดล้อม และทรัพยากรที่มีอยู่ในช่วงเวลาขณะที่ สอนได้อย่างดี เพื่อสะดวกต่อการน าไปสู่จุดหมายปลายทางของการเรียนการสอนที่ก าหนดไว้ การ จัดการเกี่ยวกับบุคคลเป็นกระบวนการที่ส าคัญมากอย่างหนึ่งส าหรับผู้บริหารผู้บริหารที่หวัง ความส าเร็จในการบริหารงาน จะต้องหมั่น ศึกษาหาความรู้ใหม่ ๆ วิทยาการใหม่ ๆ เพื่อน ามาเป็น แนวทางในการปรับปรุงการบริหารงานอยู่เสมอ

๘๓ ด้านการเรียนการสอน การจัดการเรียนการสอนที่เน้นนักเรียนเป็นส าคัญ สื่ออุปกรณ์ การเรียนรู้นับว่ามีบทบาทส าคัญในการกระตุ้นให้นักเรียนอยากเรียนรู้ใน ๓ องค์ประกอบ คือ เนื้อหา สาระ ทักษะการฝึก ปฏิบัติ กาย วาจา ใจ ครูผู้สอนทุกคนจะพิจารณาเลือกสรร จัดหา เพื่อน ามา ประกอบการเรียนรู้หรือช่วยให้ผู้เรียนสามารถบรรลุเปูาหมายในการเรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพต่อ การจัดการเรียนการสอน เพื่อให้การเรียนการสอนด าเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพน่าสนใจ และผู้เรียน เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมตามจุดมุ่งหมายที่ก าหนดไว้ ด้านสื่อและวัสดุอุปกรณ์พระสอนศีลธรรมในโรงเรียนต้องส่งเสริมให้นักเรียนใฝุรู้ ให้ นักเรียนแสวงหาความรู้ด้วยตนเอง ให้นักเรียนมีส่วนร่วมในชั้นเรียน จัดกิจกรรมการเรียนโดยใช้ กระบวนการกลุ่ม มีการน าหลักธรรมเข้ามาประยุกต์กับการสอน จัดการเรียนรู้โดยมี สื่อ วีซีดี คอมพิวเตอร์ช่วยในการสอน จัดการเรียนรู้โดยน าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในปัจจุบันประยุกต์ใช้ในการสอน จัดให้มีการค้นคว้าจากต าราทางพระพุทธศาสนา เช่น พระไตรปิฎก เป็นต้น มีการอธิบายค าศัพท์ทาง ศาสนาได้อย่างชัดเจนและเข้าใจง่าย จัดการเรียนรู้ให้นักเรียนสามารถแยกแยะได้ชัดเจนในเรื่องของ ความดี และความชั่วไม่ได้รับการนิเทศความรู้ด้านกระบวนการผลิตสื่อการเรียนการสอนมีแนว ทางการพัฒนาศักยภาพพระสอนศีลธรรม ดังนี้คือ จัดประชุมอบรมความรู้ด้านกระบวนการผลิตสื่อ การเรียนการสอนให้แก่พระสอนศีลธรรม หน่วยงานที่รับผิดชอบต้องติดตามให้การสนับสนุน กระบวนการขั้นตอนในการผลิตสื่อ ด้านการวัดผลและประเมินผล ควรให้มีการจัดอบรมให้พระสอนศีลธรรมสอนตามที่ ก าหนดในแผนการสอน ควรมีการอบรมการใช้สื่อและอบรมเรื่องเทคนิคการสอน ควรที่จะมีพระสอน ศีลธรรมทั่วทุกโรงเรียนในจังหวัดเพื่อให้เด็กนักเรียนเข้าถึงหลักศีลธรรม ในอนาคตเทคนิค กระบวนการสอนพระศีลธรรมจะปรับปรุงตามโลกสมัยใหม่และพัฒนา เน้นสื่อให้เป็นประโยชน์และ เป็นสื่อที่มีความเข้าใจได้ง่ายไม่เน้นเนื้อหามากเกินไปและการวัดผลประเมินผลควรเกิดขึ้นบ่อยๆ มี แผนการสอนและควรมีการเพิ่มทักษะการใช้สื่อให้กับพระสอนศีลธรรมให้มีความทันสมัย มีการ ปรับปรุงหลักสูตรทุก ๓ ปีและจัดสัมมนาเพื่อพัฒนาทักษะการสอนแก่ผู้ปฏิบัติงานและควรพัฒนาตาม กระแสโลกาภิวัตน์และสามารถด าเนินการได้ถ้าผู้สอนมีความพร้อม ๕.๒ อภิปรายผล ๕.๒.๑ อภิปรายผลสภาพปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอน ศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ สภาพปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาพบว่าพระสอนศีลธรรมสอนวิชาที่ไม่ สอดคล้องกับความต้องการของโรงเรียน เวลาสอนที่ไม่แน่นอนและสอนได้ไม่เต็มที่เพราะบางโรงเรียน นั้นมีข้อจ ากัดเรื่องระยะเวลา พระสอนศีลธรรมขาดความรับผิดชอบในการสอน มีความรู้พื้นฐานทาง พระพุทธศาสนาไม่ค่อยแน่นยังขาดสิ่งที่หลากหลายในการเรียนการสอน เทคนิคการสอนการใช้สื่อยัง ไม่พัฒนา สภาพปัญหาของการเรียนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาคือในสมัยนี้เทคโนโลยีล้ าหน้าไป ท าให้เด็กไม่กระตือรือร้นและเอาใจใส่ในด้านคุณธรรมจริยธรรม และพระสอนศีลธรรมยังไม่คลอบ

๘๔ คลุมทั่วถึงทั้งจังหวัด ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยของ พระอธิการสัมผัส สนฺตจิตฺโต (จินตะเกษกรณ์) และ พระมหาอุดร อุตฺตโร (มากดี)๑ พบว่าสภาพปัญหาและอุปสรรคของพระสอนศีลธรรมในจังหวัด อุทัยธานี ยังขาดความรู้ ความสามารถในการเร้าความสนใจในขณะปฏิบัติการสอน ไม่สามารถควบคุม ชั้นเรียนได้ดีเท่าที่ควร ขาดการประสานงานระหว่างครูผู้สอนในรายวิชาพระพุทธศาสนา รวมทั้งพระ มหาประยอม กลฺยาโณ (ล่มไมล์)๒ ได้พบปัญหาและอุปสรรคที่สอดคล้องคล้ายกันได้แก่ ครูไม่เป็น กลาง มีความสนิทสนมกับนักเรียนมากเกินไปไม่มีคุณภาพขาดความน่าเชื่อถือ ไม่มีความพร้อมในการ สอน ไม่สร้างความคุ้นเคยกับนักเรียน สอนเนื้อหา มากเกินไปไม่สอดคล้องกับธรรมชาติไม่ครอบคลุม ไม่ชัดเจน ไม่เข้ากับปัจจุบันมีสื่อประกอบน้อย สอน ไม่ค่อยเข้าใจ ไม่สนุกสนาน ไม่ค่อยมีกิจกรรม ยัง สอดคล้องกับงานวิจัยของพรรคพงศ์ โสมาเกต, ทรงศักดิ์ ภูสีอ่อน และ ปิยะธิดา ปัญญา๓ พบว่า ขาดการส่งเสริมสนับสนุนสื่อเทคโนโลยีเพื่อให้ผู้เรียนสามารถเรียนได้เต็มศักยภาพ งบประมาณ สนับสนุนที่ไม่ชัดเจน ขาดแคลนครูและครูสอนไม่ตรงตามวุฒิ รวมทั้งขาดแคลนการจัดสรรวัสดุ สื่อ และอุปกรณ์ที่เหมาะสมกับการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ๕.๒.๒ ผลการวิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับสภาพปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษา ของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ จะปรับปรุงแก้ไขให้ดีขึ้นได้ดังนี้ ปัญหาของการสอนศีลธรรมจะปรับปรุงแก้ไขให้ดีขึ้นโดยใช้การส ารวจวิชาที่โรงเรียน ต้องการใช้สอนแล้วจัดอบรมให้พระสอนศีลธรรมสอนตามที่ทางโรงเรียนมีความประสงค์ จะปรับปรุง แก้ไขให้ดีขึ้นโดยใช้การส ารวจวิชาที่โรงเรียนต้องการใช้สอนแล้วจัดอบรมให้พระสอนศีลธรรมสอน ตามที่ทางโรงเรียนมีความประสงค์ ควรที่จะมีพระสอนศีลธรรมทั่วทุกโรงเรียนในจังหวัดเพื่อให้เด็ก นักเรียนเข้าถึงหลักศีลธรรม ท าเป็นสื่อประกอบ การจัดท าแผนการสอนที่ชัดเจน เพิ่มสื่อเทคโนโลยี สารสนเทศและสื่อแอนิเมชั่น ควรมีการนิเทศติดตามหรือร่วมกันก าหนดจุดเน้นเป็นหลักสูตรท้องถิ่น ของจังหวัดน่าน และมีการติดตามจากต้นสังกัดให้มากขึ้นเพราะจะท าให้พระสอนศีลธรรมมีความ กระตือรือร้น ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยของ พระสาโรจน์ ธีรภทฺโท๔ ผลการวิจัยพบว่า นักเรียน ๑ พระอธิการสัมผัส สนฺตจิตฺโต (จินตะเกษกรณ์) และ พระมหาอุดร อุตฺตโร (มากดี), การศึกษา สมรรถนะของพระสอนศีลธรรมตามหลักกัลยาณมิตรตามทัศนะของครูและผู้บริหารสถานศึกษา ในโรงเรียน ประถมศึกษา จังหวัดอุทัยธานี, บัณฑิตศึกษาปริทรรศน์ วิทยาลัยสงฆ์นครสวรรค์, ปีที่ ๘ ฉบับที่ ๒ (วิสาขบูชา) (พฤษภาคม-สิงหาคม ๒๕๖๓) : ๑๒๑. ๒ พระมหาประยอม กลฺยาโณ (ล่มไมล์), “การศึกษาความพึงพอใจที่มีต่อพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน มัธยมศึกษาอ าเภอเมือง จังหวัดฉะเชิงเทรา”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาการบริหารการศึกษา, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๔), หน้า ก. ๓ พรรคพงศ์ โสมาเกต, ทรงศักดิ์ ภูสีอ่อน และ ปิยะธิดา ปัญญา, “การสังเคราะห์งานวิจัยที่เกี่ยวกับ การจัดการเรียนการสอนในโรงเรียนขนาดเล็ก", วารสารการวัดผลการศึกษา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, ปีที่ ๒๓ ฉบับพิเศษ (มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๐) : ๘๔. ๔ พระสาโรจน์ ธีรภทฺโท, “การใช้สื่อดิจิทัลเพื่อจัดการสอนศีลธรรมส าหรับนักเรียนในโรงเรียน มัธยมศึกษา อ าเภอเมือง จังหวัดสมุทรปราการ”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพุทธบริหาร การศึกษา, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๖๑), หน้า ก.

๘๕ มัธยมศึกษาตอนต้นมีความคิดเห็นต่อสภาพการใช้สื่อดิจิทัลเพื่อจัดการสอนศีลธรรมส าหรับนักเรียนใน โรงเรียนมัธยมศึกษา โดยภาพรวม และทุกด้าน ได้แก่ ด้านสื่อธรรมชาติในการสอนศีลธรรมด้านสื่อ สิ่งพิมพ์อื่นและวัสดุอุปกรณ์การสอนศีลธรรมด้านบทเรียนคอมพิวเตอร์ช่วยสอนศีลธรรม และผลการ เปรียบเทียบระดับความคิดเห็นของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้นที่มีต่อการใช้สื่อดิจิทัลเพื่อจัดการสอน ศีลธรรมส าหรับนักเรียนในโรงเรียนมัธยมศึกษา อ าเภอเมือง จังหวัดสมุทรปราการ โดยภาพรวมหาค่า F-test จ าแนกตามอายุตามชั้นการเรียนนักเรียนมีความคิดเห็น ไม่แตกต่างกันไม่สอดคล้องกับ สมมติฐานที่ตั้งไว้และสอดคล้องกับงานวิจัยของพระสมพร อุชุธมฺโม (นิ่มนวล)๕ โดยมีแนวทางว่า ควรจะมีการวางแผนการท างานให้พระสอนศีลธรรมอย่างเป็นระบบระเบียบ และต้องมีนโยบายใน การหาพระที่มีความรู้ความสามารถเข้ามาปฏิบัติงาน ควรมีการสนับสนุนในการซื้อเทคโนโลยีให้พระ สอนศีลธรรมและจัดให้ความรู้แก่พระวิทยากรที่สอนธรรมอย่างทั่วถึง นอกจากนี้ควรพระสอนศีลธรรม ควรมีการสอนแบบผ่อนคลายไม่ควรสอนแต่ธรรม แต่ต้องสอดแทรกความสนุกสนานอย่างอื่นเพื่อ ดึงดูดความสนใจของนักเรียน และในแต่ละสถานศึกษาควรมีเจ้าหน้าที่วัดผลประเมินผลที่ช านาญ ให้แก่พระสอนศีลธรรมและมีการประเมินผลอย่างจริงจัง ๕.๒.๓ ผลการวิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของ พระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ ในอดีต พบว่า พระสอนศีลธรรมไม่ได้สอนตามหลักทางวิชาการที่สอดคล้องกับเนื้อหา ของทางโรงเรียน แต่สอนตามความถนัดของตนเองเป็นหลัก ไม่มีแผนการสอนพระสอนศีลธรรมจะสอนตามแต่ครูที่อยู่ โรงเรียนมอบหมาย ขาดสื่อการสอนที่หลากหลาย แต่ใช้กระบวนการสอนแบบดั้งเดิม คือ เน้นวิธีการ ท่องจ า เน้นวิธีการเขียน ไม่มีกิจกรรมให้เด็กได้ท าอย่างต่อเนื่อง ไม่ได้มีการติดตามประเมินผลเด็ก นักเรียนอย่างเต็มที่ พระสอนศีลธรรมไม่น าผลการวัดและประเมินผลมาใช้เพื่อปรับปรุงการจัด กิจกรรมการเรียนการสอน ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยของพระสมพร อุชุธมฺโม (นิ่มนวล)๖ พบว่า กระบวนการสอนของพระสอนศีลธรรมด้านเนื้อหาหลักสูตรนั้นพระศอนศีลธรรมขาดความรู้ ความ เข้าใจในการจัดท าหลักสูตร สถานศึกษา ทั้งไม่สามารถก าหนดโครงสร้างหลักสูตรได้ตามเปูาประสงค์ ที่จะให้ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ด้านการใช้และผลิตสื่อของพระสอนศีลธรรมคือขาดความรู้ ความเข้าใจ ในการจัดท าหลักสูตร สถานศึกษา ทั้งไม่สามารถก าหนดโครงสร้างหลักสูตรได้ตามเปูาประสงค์ที่จะให้ ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ส่วนด้านการสอนคือนักเรียนไม่เชื่อฟัง ครูไม่สามารถควบคุมชั้นเรียนได้ดี เท่าที่ควรและด้านการวัดผลและประเมินผลคือ ทางสถานศึกษาไม่ได้ให้ระเบียบการวัดผล ประเมินผล ของสถานศึกษาแก่พระสอนศีลธรรม และไม่มีความรู้ความเข้าใจในการประเมินผลตามสภาพจริง และยังได้สอดคล้องกับงานวิจัยของพระอธิการสัมผัส สนฺตจิตฺโต (จินตะเกษกรณ์) และ พระ ๕ พระสมพร อุชุธมฺโม (นิ่มนวล), “ศึกษาการบริหารงานวิชาการของพระสอนศีลธรรมในสถานศึกษา จังหวัดพิจิตร เขต ๒, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๖๐), หน้า ก. ๖ อ้างแล้ว.

๘๖ มหาอุดร อุตฺตโร (มากดี)๗ พบว่า กระบวนการสอนของพระสอนศีลธรรมขาดความรู้ความเข้าใจใน การจัดท าหลักสูตรสถานศึกษาไม่สามารถก าหนดโครงสร้างหลักสูตรได้ ไม่สามารถสร้างความเร้าใจ ให้กับนักเรียนได้ และไม่สามารถควบคุมนักเรียนในชั้นเรียนได้อีกด้วย การใช้สื่อของพระสอนศีลธรรม ยังขาดความรู้ในการใช้สื่อ เทคโนโลยีในการสอน รวมทั้งการใช้แหล่งเรียนรู้ทั้งภายในและภายนอก สถานศึกษา พระสอนศีลธรรมยังไม่มีความรู้ความเข้าใจในการวัดผลและ ประเมินผลอีกด้วย นอกจากนี้ยังได้สอดคล้องกับพระครูสมุห์บุญเลิศ ชยว โส (ชัยวงษ์)๘ ผลการวิจัยพบว่า นักเรียนไม่ ค่อยสนใจในการเรียน สื่อมีจ านวนน้อย ไม่ทันสมัย หลักสูตรไม่เหมาะสม หรือสถานที่ไม่เหมาะสมกับ การท ากิจกรรม ไม่มีการไปศึกษานอกสถานที่ และการวัดผลประเมินผลไม่ตรงกับความเป็นจริง ไม่มี มาตรฐาน และไม่มีการยอมรับการประเมินผลของนักเรียน ๕.๒.๔ ผลการวิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของ พระสอนศีลธรรม สังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ ในปัจจุบัน พบว่า กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นคร น่านเฉลิมพระเกียรติในปัจจุบัน มีพัฒนาการไปตามนโยบายของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราช วิทยาลัยจึงท าให้มีประสิทธิภาพขึ้น มีการสอนอย่างเป็นระบบ เนื่องจากพระสอนศีลธรรมส่วนใหญ่ ได้รับการอบรมวิธีการสอนที่เป็นระบบ มีสื่อการสอนที่ทันสมัยพร้อมเรียนเยอะกว่าในอดีต มีการ น าเอาเทคโนโลยีและวิทยาการการสอนสมัยใหม่และสอดแทรกกิจกรรมที่หลากหลาย เพื่อเปิดโอกาส ให้กับเด็กนักเรียนได้ศึกษาค้นคว้าด้วยตนเอง การสอนที่เป็นเทคโนโลยีมากขึ้นท าให้เด็กๆตื่นเต้น อยากเรียน แต่ยังขาดการติดตามการสอนพระสอนศีลธรรมบางรูปไม่ได้เข้าสอนจริงถึงแม้จะมี แผนการสอนแต่พระสอนศีลธรรมไม่ได้สอนตามแผน ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยของพระสมพร อุชุ- ธมฺโม (นิ่มนวล)๙ ที่พบว่า พระสอนศีลธรรมมีความสามารถในการน าฟลักสูตรไปใช้ในการจัดการ เรียนการสอนได้อย่างเหมาะสม มีการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีต่อนักเรียนอย่างเป็นกัลยาณมิตร มีการ พัฒนาในการใช้เทคโนโลยีในการประกอบการเรียนรู้และใช้สื่อได้ดีกว่าแต่ก่อน มีการน าความรู้ความ เข้าใจในการแปรผลและน าผลที่ได้น าไปปรับปรุงและพัฒนาในการจัดการเรียนวิชาพระพุทธศาสนา ๗ พระอธิการสัมผัส สนฺตจิตฺโต (จินตะเกษกรณ์) และ พระมหาอุดร อุตฺตโร (มากดี), การศึกษา สมรรถนะของพระสอนศีลธรรมตามหลักกัลยาณมิตรตามทัศนะของครูและผู้บริหารสถานศึกษา ในโรงเรียน ประถมศึกษา จังหวัดอุทัยธานี, บัณฑิตศึกษาปริทรรศน์ วิทยาลัยสงฆ์นครสวรรค์, ปีที่ ๘ ฉบับที่ ๒ (วิสาขบูชา) (พฤษภาคม-สิงหาคม ๒๕๖๓) : ๑๒๑. ๘ พระครูสมุห์บุญเลิศ ชยว โส(ชัยวงษ์), “สภาพการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนของพระสอนศีลธรรม ในโรงเรียน สังกัดเขตพื้นที่การศึกษาเชียงใหม่ เขต ๑”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหาร การศึกษา, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๓), หน้า ก. ๙ พระสมพร อุชุธมฺโม (นิ่มนวล), “ศึกษาการบริหารงานวิชาการของพระสอนศีลธรรมในสถานศึกษา จังหวัดพิจิตร เขต ๒, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์, หน้า ก.

๘๗ และสอดคล้องกับงานวิจัยของ ปกรณ์ บุญส าราญ๑๐ พบว่าการสอนศีลธรรมของครูสอนศีลธรรมนั้น จะมีการผสมผสานโดยเน้นนักเรียนเป็นศูนย์กลาง ใช้วิธีการสอนโดยใช้เกม นิทานและการแสดง บทบาทสมมติมาสร้างบรรยากาศในการเรียนการสอน มีการชมเชยส าหรับนักเรียนที่ท าดี แต่ถ้าพบ พฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์จะมีการว่ากล่าวตักเตือน และชี้แนะแนวทางที่ถูกต้องให้นักเรียนปฏิบัติ พฤติกรรมที่ส่งเสริมการสอนจริยธรรมของครูผู้สอนจริยธรรมมีความรับผิดชอบและตั้งใจท างาน ตลอดจนมีอัธยาศัยต่อเพื่อนร่วมงานและบุคคลทั่วไป ๕.๒.๕ ผลการวิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของ พระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติในอนาคต พบว่า กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นคร น่านเฉลิมพระเกียรติในอนาคต ควรพัฒนากระบวนการสอนที่สอดคล้องกับโรงเรียนที่พระเข้าไปสอน ยิ่งขึ้น พระสอนศีลธรรมต้องมีความรู้ความเข้าใจในวิธีการวัดผลและประเมินผลการเรียนรู้ตามสภาพ จริงมีแนวทางการพัฒนาศักยภาพพระสอนศีลธรรม ดังนี้ คือให้หน่วยงานที่รับผิดชอบจัดอบรมเพิ่ม ประสิทธิภาพในการวัดผลและประเมินผลการเรียนรู้ตามสภาพจริงให้แก่พระสอนศีลธรรม ในอนาคต ภายใต้สถานการณ์และอาจมีการปรับเปลี่ยนแต่ต้องมีการวางแผนกัน จัดท าเอกสารหรือคู่มือเกี่ยวกับ วิธีการวัดผลและประเมินผลการเรียนรู้ตามสภาพจริงให้แก่พระสอนศีลธรรมโรงเรียน เพื่อเป็น แนวทางในการปฏิบัติงาน สร้างเครือข่ายและจัดอบรมเชิงปฏิบัติการ มีสื่อการเรียนการสอนที่ทันสมัย กว่า และควรมีการขยายพื้นที่ให้ครอบคลุมมากยิ่งขึ้นมีการน าเอาสื่อเทคโนโลยีสารสนเทศเข้ามา ประกอบการเรียนการสอนให้มากขึ้น ซึ่งสอดคล้องกับพระอธิการสัมผัส สนฺตจิตฺโต (จินตะเกษกรณ์) และ พระมหาอุดร อุตฺตโร (มากดี)๑๑ พบว่า พระสอนศีลธรรมควรสอนแบบผ่อนคลายไม่ควรสอนแต่ ธรรม แต่ต้องสอดแทรกความสนุกสนานอย่างอื่นเพื่อดึงดูดความสนใจของนักเรียน ควรมีเทคนิค วิธีการสอนที่หลากหลาย เพื่อกระตุ้นให้นักเรียนเกิดความสนใจในการเรียนธรรมมากยิ่งขึ้น ควรมีการ จัดอบรมวิธีการใช้ห้องปฏิบัติการส่งเสริมการเรียนรู้ให้กับพระสอนศีลธรรม และสอดคล้องกับงานวิจัย ของพระมหาอุทิศ กวิว โส (แววสะบก) ๑๒ พบว่าควรให้สถานศึกษาจัดกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการ ๑๐ ปกรณ์ บุญส าราญ, “การศึกษากลวิธีการสอนจริยศึกษาของครูสอนจริยศึกษาดีเด่นในโรงเรียน ประถมศึกษา จังหวัดล าปาง”, วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาหลักสูตรและการสอน, (บัณฑิต วิทยาลัย: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ๒๕๓๒), หน้า ๑๒๕. ๑๑ พระอธิการสัมผัส สนฺตจิตฺโต (จินตะเกษกรณ์) และ พระมหาอุดร อุตฺตโร (มากดี), การศึกษา สมรรถนะของพระสอนศีลธรรมตามหลักกัลยาณมิตรตามทัศนะของครูและผู้บริหารสถานศึกษา ในโรงเรียน ประถมศึกษา จังหวัดอุทัยธานี, บัณฑิตศึกษาปริทรรศน์ วิทยาลัยสงฆ์นครสวรรค์, ปีที่ ๘ ฉบับที่ ๒ (วิสาขบูชา) (พฤษภาคม-สิงหาคม ๒๕๖๓) : ๑๒๑. ๑๒ พระมหาอุทิศ กวิว โส (แววสะบก), “การศึกษาความพึงพอใจต่อการปลูกฝังคุณธรรม จริยธรรม ของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาโรงเรียนสังกัดเทศบาลนครนนทบุรี”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๕), หน้า ก.

๘๘ ปลูกฝังคุณธรรมและจริยธรรมให้กับนักเรียนด้านการมีวินัยนักเรียน มีการแต่งกายเหมาะสมกับ กาลเทศะมีการท าความ เคารพครู ยอมรับความคิดเห็นคนอื่นมาโรงเรียนตรงเวลาและปฏิบัติตาม กฎระเบียบของโรงเรียน ด้านความซื่อสัตย์นักเรียนยอมรับผิดกับสิ่งที่เกิดจากการกระท าของตนเอง ท าความสุจริตที่น าตนเองต่อเพื่อนผู้ปกครองทั้งต่อหน้าและลับหลัง รวมทั้งสอดคล้องกับงานวิจัยของ ปรีชา กันธิยะ ๑๓ พบว่า การบริหารโรงเรียนโดยที่พระมีส่วนร่วมในการสอนศีลธรรมน าความรู้สร้าง ทักษะอาชีพพัฒนาสังคม วิสัยทัศน์หรือเสริมสร้างคุณธรรม ความรู้ พัฒนามาตรฐานอาชีพ อนุรักษ์สืบ ทอดศาสนพิธี พัฒนาคนดีมีคุณธรรมและความสมานฉันท์ให้สังคมเป็นสุขตามหลักธรรมค าสอนทาง ศาสนาและปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ในด้านพันธกิจมุ่งที่จะปลูกฝังและเสริมสร้างคุณธรรมจริยธรรม ศีลธรรม โดยอบรมปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรมที่เด็กและ เยาวชนสามารถน าไปใช้ในชีวิตประจ าวัน ๕.๒.๖ ผลการวิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับเทคนิคและกระบวนการสอนศีลธรรมใน สถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ ในอดีต แต่ละ ด้านพบว่า ด้านเนื้อหาของหลักสูตรในอดีต พระสอนศีลธรรมไม่ได้สอนตามหลักทางวิชาการที่ สอดคล้องกับเนื้อหา ของทางโรงเรียน แต่สอนตามความถนัดของตนเองเป็นหลัก ไม่มีแผนการสอน พระสอนศีลธรรมจะสอนตามแต่ครูที่อยู่โรงเรียนมอบหมาย ขาดสื่อการสอนที่หลากหลาย แต่ใช้ กระบวนการสอนแบบดั้งเดิม คือ เน้นวิธีการท่องจ า เน้นวิธีการเขียน ไม่มีกิจกรรมให้เด็กได้ท าอย่าง ต่อเนื่อง ไม่ได้มีการติดตามประเมินผลเด็กนักเรียนอย่างเต็มที่ พระสอนศีลธรรมไม่น าผลการวัดและ ประเมินผลมาใช้เพื่อปรับปรุงการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยของ พระสมพร อุชุธมฺโม (นิ่มนวล) ๑๔ พบว่าความคิดเห็นของพระสอนศีลธรรมที่น้อย คือความความรู้เกี่ยวกับ หลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานพุทธศักราช ๒๕๕๑ ด้านการเรียนการสอน ในอดีตพระสอนศีลธรรมส่วนใหญ่ขาดเทคนิคในการสอนขาดการ ใช้สื่อและเทคโนโลยี ปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษา การกระจายความรู้และท าเป็นสื่อ ประกอบ ไม่เน้นเนื้อหามากเกินไปและการวัดผลประเมินผล ขาดสื่อและวัสดุอุปกรณ์และระบบ เทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อให้เข้าถึง การวัดผลและประเมินผลมีเพียงบางแห่งเท่านั้น ปัญหาขาดการ นิเทศติดตามจากต้นสังกัด และเทคนิคกระบวนการสอนยังขาดการใช้อุปกรณ์ที่ที่ทันสมัยและไม่ เพียงพอต่อความต้องการ ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยของพระสมพร อุชุธมฺโม (นิ่มนวล) ๑๕ พบว่า ปัญหาที่เกิดขึ้นคือความสามารถในการใช้ภาษาและอธิบายเนื้อหาได้ชัดเจนในขณะสอน ด้านการวัดผลและประเมินผล ในอดีตในอดีตพระสอนศีลธรรม ขาดความรู้และทักษะ การสร้างเครื่องมือวัดผลที่สอดคล้องกับ จุดประสงค์การเรียนรู้ ไม่มีแผนการสอน พระสอนศีลธรรมจะ ๑๓ ปรีชา กันธิยะ, “การพัฒนารูปแบบการบริหารโรงเรียนที่พระมีส่วนร่วมในการสอนศีลธรรม”, วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาการบริหารการศึกษา, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยสยาม, ๒๕๕๑), หน้า ๘๙. ๑๔ พระสมพร อุชุธมฺโม (นิ่มนวล), “ศึกษาการบริหารงานวิชาการของพระสอนศีลธรรมในสถานศึกษา จังหวัดพิจิตร เขต ๒, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์, หน้า ก. ๑๕ อ้างแล้ว.