วิทยานิพนธ์ เรื่อง เทคนิคและกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ โดย พระปรมานุชิต ปฐมพโล (รัตนานุเบศร)

๘๙ สอนตามแต่ครูที่อยู่โรงเรียนมอบหมาย ขาดสื่อการสอนที่หลากหลาย แต่ใช้กระบวนการสอนแบบ ดั้งเดิม คือ เน้นวิธีการท่องจ า เน้นวิธีการเขียน ไม่มีกิจกรรมให้เด็กได้ท าอย่างต่อเนื่อง ไม่ได้มีการ ติดตามประเมินผลเด็กนักเรียนอย่างเต็มที่ พระสอนศีลธรรมไม่น าผลการวัดและประเมินผลมาใช้เพื่อ ปรับปรุงการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยของพระสมพร อุชุธมฺโม (นิ่ม นวล)๑๖ พบว่าการวัดผลและประเมินผลที่มีความคิดเห็นน้อยได้แก่ ข้อความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับ ระเบียบการวัดและประเมินผลของสถานศึกษา ๕.๒.๗ ผลการวิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับเทคนิคและกระบวนการสอนศีลธรรมใน สถานศึกษาสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ ในปัจจุบัน พบว่า ด้านเนื้อหาของหลักสูตรในปัจจุบัน การพัฒนาศักยภาพพระสอนศีลธรรมในปัจจุบัน มี ครูพี่เลี้ยงของแต่ละโรงเรียนประสานงานกับพระสอนศีลธรรมในการประเมินผล เพื่อน าข้อมูล เหล่านั้นมาปรับปรุงการจัดการเรียนการสอน กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของวิทยาลัย สงฆ์นครน่านในดี แต่ยังไม่ครอบคลุมทุกพื้นที่และยังไม่มีการติดตามผลการสอนจากต้นสังกัด และมี ข้อจ ากัดในด้านการสอน เช่น สื่อเทคโนโลยีการสอนทางพระพุทธศาสนา เป็นต้น ซึ่งสอดคล้องกับ งานวิจัยของ วีรชัย อนันต์เธียร๑๗ พบว่า วิธีการน าหลักธรรมมาใช้กับเยาวชน ท าได้ใน ๒ มิติ คือ การประยุกต์วิธีการสอนหลักธรรม เช่น การเปิดใจเยาวชน กิจกรรมนอกหลักสูตร การเข้าค่ายต่างๆ เป็นต้น และการขัดเกลาจิตใจ เช่น การท าให้เยาวชนมีโอกาสเข้าใกล้ศาสนา การสร้างส านึกที่ดีให้กับ เยาวชน เป็นต้น และมีกลยุทธ์การพัฒนาจริยธรรมของเยาวชนโดยใช้หลักธรรมที่เหมาะสมส าหรับ เยาวชน ได้แก่ หลักเบญจศีล อริยสัจ ๔ มรรค พรหมวิหาร ๔ เป็นต้น ประกอบด้วย ๑) กลยุทธ์ด้าน การอยู่ร่วมกับเพื่อนๆ และบุคคลอื่นในสังคมได้อย่างสงบสุข ๒) กลยุทธ์ด้านการสร้างเสริมจิตส านึก ด้านจริยธรรม ของเยาวชนและค่านิยมที่ถูกต้อง ๓) กลยุทธ์ด้านการปฏิบัติตนให้อยู่ในศีลธรรมและกฎ กติกาของสังคม และ ๔) กลยุทธ์ด้านการสั่งสอนให้มีแนวคิดในการด าเนินชีวิตที่ดี ด้านการเรียนการสอนในปัจจุบัน การจัดการเรียนการสอนที่เน้นนักเรียนเป็นส าคัญ สื่อ อุปกรณ์การเรียนรู้นับว่ามีบทบาทส าคัญในการกระตุ้นให้นักเรียนอยากเรียนรู้ ครูผู้สอนทุกคนจะ พิจารณาเลือกสรร จัดหา เพื่อน ามาประกอบการเรียนรู้หรือช่วยให้ผู้เรียนสามารถบรรลุเปูาหมายใน การเรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพต่อการจัดการเรียนการสอน การจัดการเรียนการสอน ได้แก่ ต ารา และหนังสือเรียน รูปภาพ และแผ่นภาพวันส าคัญ วีดีทัศน์พุทธประวัติ ครูจัดการเรียนการสอนได้ อย่างมีประสิทธิภาพ และประหยัดเวลาในการอธิบาย เพราะสื่อบางชนิดจะท าให้นักเรียนเข้าใจใน เรื่องที่ครูสอนได้อย่างชัดเจน และเห็นเป็นรูปธรรม แต่ในปัจจุบันพระสอนศีลธรรมส่วนใหญ่ขาด ๑๖ อ้างแล้ว. ๑๗ วีรชัย อนันต์เธียร, “กลยุทธ์การพัฒนาจริยธรรมส าหรับเยาวชนไทย”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตร ดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารจัดการคณะสงฆ์, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๗), หน้า ก.

๙๐ เทคนิคในการสอนขาดการใช้สื่อและเทคโนโลยีและยังไม่คลอบคลุมทั้งจังหวัด ซึ่งสอดคล้องกับ งานวิจัยของเมธินี วงศ์วานิช รัมภกาภรณ์๑๘ ผลการวิจัยพบว่า การจัดกิจกรรมการเรียนการสอนที่ ช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ของผู้เรียนมีลักษณะกิจกรรมที่หลากหลาย อาทิ ผู้เรียนลงมือปฏิบัติทั้งด้วย ตนเอง และการท างานกลุ่ม การใช้กิจกรรมสุนทรียสนทนา กิจกรรมฟังอย่างลึกซึ้ง กิจกรรมฐานการ เรียนรู้ กิจกรรมสะท้อนการเรียนรายบุคคลและรายกลุ่ม กิจกรรมการเขียนอนุทินการเรียนรู้ ตลอดจน การใช้เทคนิคที่หลากหลายที่ผู้วิจัยน ามากระตุ้นและเสริมสร้างการฝึกทักษะการคิด โดยใช้การสร้าง บรรยากาศการเรียนรู้ที่เป็นอิสระ การให้โอกาสแก่ผู้เรียนได้คิดสร้างสรรค์และคิดบวก การใช้สื่อ เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร สื่อสังคมออนไลน์ การสร้างโอกาสการเรียนรู้ได้ตลอดเวลา และ การสร้างปฏิสัมพันธ์ที่ดีระหว่างผู้สอนกับผู้เรียน ด้านสื่อและวัสดุอุปกรณ์ ในปัจจุบันมีการน าหลักธรรมเข้ามาประยุกต์กับการสอน จัดการเรียนรู้โดยมี สื่อ วีซีดี คอมพิวเตอร์ช่วยในการสอน จัดการเรียนรู้โดยน าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นใน ปัจจุบันประยุกต์ใช้ในการสอน จัดให้มีการค้นคว้าจากต าราทางพระพุทธศาสนา เช่น พระไตรปิฎก เป็นต้น มีการอธิบายค าศัพท์ทางศาสนาได้อย่างชัดเจนและเข้าใจง่าย จัดการเรียนรู้ให้นักเรียน สามารถแยกแยะได้ชัดเจนในเรื่องของความดี และความชั่วไม่ได้รับการนิเทศความรู้ด้านกระบวนการ ผลิตสื่อการเรียนการสอนมีแนวทางการพัฒนาศักยภาพพระสอนศีลธรรม ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัย ของพระครูสมุห์บุญเลิศ ชยว โส (ชัยวงษ์) ๑๙ ผลการวิจัยพบว่า แนวทางในการ แก้ไขปัญหา คือ ใช้ สื่อที่มีอยู่ในท้องถิ่นและหาได้สะดวก เช่น สื่อทางโทรทัศน์ สื่อที่มีอยู่ตามวัด ตาม หมู่บ้าน หรือหา บุคคลตัวอย่างในท้องถิ่น พร้อมทั้งจัดท าโครงการของบสนับสนุนงบประมาณจาก โรงเรียนหรือ หน่วยงานที่รับผิดชอบหรือจัดท าผ้าปุาเพื่อหางบประมาณมาใช้ในการท าสื่อ ด้านการวัดผลและประเมินผล ในปัจจุบันพระสอนศีลธรรมต้องมีความรู้และทักษะการ สร้างเครื่องมือวัดผลที่สอดคล้องกับ จุดประสงค์การเรียนรู้มีแนวทางการพัฒนาศักยภาพพระสอน ศีลธรรม ดังนี้ คือ ให้หน่วยงานที่รับผิดชอบจัดอบรมเชิงปฏิบัติการในการสร้างเครื่องมือวัดผลและ ประเมินผลเพิ่มให้แก่พระสอน ศีลธรรม เชิญผู้เชี่ยวชาญหรือวิทยากรมาให้ค าแนะน าในด้านทักษะ เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจให้ พระสอนศีลธรรมในด้านการสร้างเครื่องมือวัดผล และประเมินผลที่ สอดคล้องกับจุดประสงค์การ เรียนรู้ จัดท าเอกสารหรือคู่มือเกี่ยวกับวิธีการสร้างเครื่องมือวัดผลและ ประเมินผลที่สอดคล้องกับ จุดประสงค์การเรียนรู้ให้แก่พระสอนศีลธรรมโรงเรียน เพื่อเป็นแนวทางใน การปฏิบัติงาน ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยของพระอธิการสัมผัส สนฺตจิตฺโต (จินตะเกษกรณ์), พระ ๑๘ เมธินี วงศ์วานิช รัมภกาภรณ์, “การจัดการเรียนการสอนตามแนวคิดจิตตปัญญาศึกษา: การ สังเคราะห์งานวิจัย”, วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย ฉบับสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, ปีที่ ๕ ฉบับที่ ๒ (พฤษภาคม-สิงหาคม ๒๕๕๘): ๓๒๘. ๑๙ พระครูสมุห์บุญเลิศ ชยว โส(ชัยวงษ์), “สภาพการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนของพระสอน ศีลธรรมในโรงเรียน สังกัดเขตพื้นที่การศึกษาเชียงใหม่ เขต ๑”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชา การบริหารการศึกษา, หน้า ก.

๙๑ มหาอุดร อุตฺตโร (มากดี)๒๐ผลการวิจัยพบว่า จึงควรสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับระเบียบการวัด และประเมินผลของสถานศึกษา และควรมีการประเมินผลการเรียนการสอนอย่างจริงจัง เพื่อจะได้ ทราบถึงความส าคัญของการเรียน ๕.๒.๘ ผลการวิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของ พระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ ในอนาคต ในแต่ละด้านพบว่า ด้านเนื้อหาของหลักสูตรในอนาคต การจัดองค์ประกอบของการเรียนการสอนให้มี ความสัมพันธ์กันที่ผู้สอนต้องใช้วิธีการที่เหมาะสมกับผู้เรียน จะท าให้การเรียนของผู้เรียน เป็นไปอย่าง มีประสิทธิภาพและเกิดประสิทธิผลโดยในกระบวนการจัดการเรียนการสอนนั้น ต้องบูรณาการส่วน ต่าง ๆ อย่างเหมาะสมและกลมกลืน ตลอดจนปัจจัยสภาพแวดล้อม และทรัพยากรที่มีอยู่ในช่วงเวลา ขณะที่สอนได้อย่างดี เพื่อสะดวกต่อการน าไปสู่จุดหมายปลายทางของการเรียนการสอนที่ก าหนดไว้ การจัดการเกี่ยวกับบุคคลเป็นกระบวนการที่ส าคัญมากอย่างหนึ่งส าหรับผู้บริหารผู้บริหารที่หวัง ความส าเร็จในการบริหารงาน จะต้องหมั่น ศึกษาหาความรู้ใหม่ ๆ วิทยาการใหม่ ๆเพื่อน ามาเป็น แนวทางในการปรับปรุงการบริหารงานอยู่เสมอ ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยของ บัณฑิต ฉัตรวิโรจน์๒๑ พบว่า สมรรถนะด้านการเตรียมการสอนและการวางแผนการสอน ด้านการจัดการเรียนการสอนที่ เน้นผู้เรียนเป็นส าคัญ และด้านการวัดผลประเมินผลการเรียนการสอนอยู่ในระดับปานกลาง มีการ พัฒนารูปแบบการจัดการเรียนการสอนแบบการจัดการจัดการความรู้ ซึ่งได้รับการประเมินความ เหมาะสมโดยผู้เชี่ยวชาญที่ระดับมากที่สุด รูปแบบนี้มีลักษณะเด่น คือ การบูรณาการการจัดการ ความรู้ กระบวนการกลุ่มและเรียนรู้แบบร่วมมือ การเรียนรู้แนวสร้างสรรค์นิยม การน าความรู้ไปสู่ การปฏิบัติ และการประเมินผลตามสภาพจริง ด้านการเรียนการสอนในอนาคต การจัดการเรียนการสอนที่เน้นนักเรียนเป็นส าคัญ สื่ออุปกรณ์การเรียนรู้นับว่ามีบทบาทส าคัญในการกระตุ้นให้นักเรียนอยากเรียนรู้ใน ๓ องค์ประกอบ คือ เนื้อหาสาระ ทักษะการฝึก ปฏิบัติ กาย วาจา ใจ ครูผู้สอนทุกคนจะพิจารณาเลือกสรร จัดหา เพื่อน ามาประกอบการเรียนรู้หรือช่วยให้ผู้เรียนสามารถบรรลุเปูาหมายในการเรียนได้อย่างมี ประสิทธิภาพต่อการจัดการเรียนการสอน เพื่อให้การเรียนการสอนด าเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพ น่าสนใจ และผู้เรียนเกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมตามจุดมุ่งหมายที่ก าหนดไว้ ซึ่งสอดคล้องกับ ๒๐ พระอธิการสัมผัส สนฺตจิตฺโต (จินตะเกษกรณ์) และ พระมหาอุดร อุตฺตโร (มากดี), “การศึกษา สมรรถนะของพระสอนศีลธรรมตามหลักกัลยาณมิตรตามทัศนะของครูและผู้บริหารสถานศึกษา ในโรงเรียน ประถมศึกษา จังหวัดอุทัยธานี”, วารสารบัณฑิตศึกษาปริทรรศน์ วิทยาลัยสงฆ์นครสวรรค์, ปีที่ ๘ ฉบับที่ ๒ (วิสาขบูชา) (พฤษภาคม-สิงหาคม ๒๕๖๓): ๑๒๑. ๒๑ บัณฑิต ฉัตรวิโรจน์, “การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนการสอนแบบร่วมมือด้วยกระบวนการกลุ่ม สัมพันธ์ เพื่อเสริมสร้างสมรรถนะการสอนของนักศึกษาครูภาษาอังกฤษ”, วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลับราชภัฏก าแพงเพชร, ปีที่ ๒๐ ฉบับที่ ๑ (๒๕๕๗): ๑๗.

๙๒ งานวิจัยของ วีรชัย อนันต์เธียร๒๒ ผลการวิจัยพบว่า วิธีการน าหลักธรรมมาใช้กับเยาวชน ท าได้ใน ๒ มิติ คือ การประยุกต์วิธีการสอนหลักธรรม เช่น การเปิดใจเยาวชน กิจกรรมนอกหลักสูตร การเข้า ค่ายต่างๆ เป็นต้น และการขัดเกลาจิตใจ เช่น การท าให้เยาวชนมีโอกาสเข้าใกล้ศาสนา การสร้าง ส านึกที่ดีให้กับเยาวชน เป็นต้น และมีกลยุทธ์การพัฒนาจริยธรรมของเยาวชนโดยใช้หลักธรรมที่ เหมาะสมส าหรับเยาวชน ด้านสื่อและวัสดุอุปกรณ์ในอนาคตพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนต้องส่งเสริมให้นักเรียน ใฝุรู้ ให้นักเรียนแสวงหาความรู้ด้วยตนเอง ให้นักเรียนมีส่วนร่วมในชั้นเรียน จัดกิจกรรมการเรียนโดย ใช้กระบวนการกลุ่ม มีการน าหลักธรรมเข้ามาประยุกต์กับการสอน จัดการเรียนรู้โดยมี สื่อ วีซีดี คอมพิวเตอร์ช่วยในการสอน จัดการเรียนรู้โดยน าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในปัจจุบันประยุกต์ใช้ในการสอน จัดให้มีการค้นคว้าจากต าราทางพระพุทธศาสนา เช่น พระไตรปิฎก เป็นต้น มีการอธิบายค าศัพท์ทาง ศาสนาได้อย่างชัดเจนและเข้าใจง่าย จัดการเรียนรู้ให้นักเรียนสามารถแยกแยะได้ชัดเจนในเรื่องของ ความดีและความชั่วไม่ได้รับการนิเทศความรู้ด้านกระบวนการผลิตสื่อการเรียนการสอนมีแนว ทางการพัฒนาศักยภาพพระสอนศีลธรรม ดังนี้คือ จัดประชุมอบรมความรู้ด้านกระบวนการผลิตสื่อ การเรียนการสอนให้แก่พระสอนศีลธรรม หน่วยงานที่รับผิดชอบต้องติดตามให้การสนับสนุน กระบวนการขั้นตอนในการผลิตสื่อ ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยของ พระสาโรจน์ ธีรภทฺโท๒๓ พบว่า พบว่านักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้นมีความคิดเห็นต่อสภาพการใช้สื่อดิจิทัลเพื่อจัดการสอนศีลธรรม ส าหรับนักเรียนในโรงเรียนมัธยมศึกษา โดยภาพรวม และทุกด้าน อยู่ในระดับปานกลาง ได้แก่ ด้าน สื่อธรรมชาติในการสอนศีลธรรมด้านสื่อสิ่งพิมพ์อื่นและวัสดุอุปกรณ์การสอนศีลธรรมด้านบทเรียน คอมพิวเตอร์ช่วยสอนศีลธรรม ผลการเปรียบเทียบระดับความคิดเห็นของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น ที่มีต่อการใช้สื่อดิจิทัลเพื่อจัดการสอนศีลธรรมส าหรับนักเรียนในโรงเรียนมัธยมศึกษา อ าเภอเมือง จังหวัดสมุทรปราการ โดยภาพรวม หาค่า F-test จ าแนกตามอายุตามชั้นการเรียนนักเรียนมีความ คิดเห็น ไม่แตกต่างกัน ด้านการวัดผลและประเมินผล ในอนาคตจัดอบรมให้พระสอนศีลธรรมสอนตามที่ก าหนด ในแผนการสอน ควรมีการอบรมการใช้สื่อและอบรมเรื่องเทคนิคการสอน ควรที่จะมีพระสอนศีลธรรม ทั่วทุกโรงเรียนในจังหวัดเพื่อให้เด็กนักเรียนเข้าถึงหลักศีลธรรม ในอนาคตเทคนิคกระบวนการสอน พระศีลธรรมจะปรับปรุงตามโลกสมัยใหม่และพัฒนา เน้นสื่อให้เป็นประโยชน์และเป็นสื่อที่มีความ เข้าใจได้ง่ายไม่เน้นเนื้อหามากเกินไปและการวัดผลประเมินผลควรเกิดขึ้นบ่อยๆ มีแผนการสอนและ ควรมีการเพิ่มทักษะการใช้สื่อให้กับพระสอนศีลธรรมให้มีความทันสมัย มีการปรับปรุงหลักสูตรทุก ๓ ๒๒ วีรชัย อนันต์เธียร, “กลยุทธ์การพัฒนาจริยธรรมส าหรับเยาวชนไทย”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตร ดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารจัดการคณะสงฆ์, หน้า ก. ๒๓ พระสาโรจน์ ธีรภทฺโท, “การใช้สื่อดิจิทัลเพื่อจัดการสอนศีลธรรมส าหรับนักเรียนในโรงเรียน มัธยมศึกษา อ าเภอเมือง จังหวัดสมุทรปราการ”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพุทธบริหาร การศึกษา, (บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๖๑), หน้า ก.

๙๓ ปีและจัดสัมมนาเพื่อพัฒนาทักษะการสอนแก่ผู้ปฏิบัติงานและควรพัฒนาตามกระแสโลกาภิวัตน์และ สามารถด าเนินการได้ถ้าผู้สอนมีความพร้อม ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยของ บัณฑิต ฉัตรวิโรจน์๒๔ พบว่า สมรรถนะด้านการเตรียมการสอนและการวางแผนการสอน ด้านการจัดการเรียนการสอนที่ เน้นผู้เรียนเป็นส าคัญ และด้านการวัดผลประเมินผลการเรียนการสอนอยู่ในระดับปานกลาง ส่วนผล การเปรียบเทียบความคิดเห็นอาจารย์นิเทศก์กับนักศึกษาครูเกี่ยวกับ สมรรถนะการสอนของนักศึกษา ครูทั้ง ๓ ด้าน พบว่ามีลักษณะเด่น คือ การบูรณาการการจัดการความรู้ กระบวนการกลุ่มและเรียนรู้ แบบร่วมมือ การเรียนรู้แนวสร้างสรรค์นิยม การน าความรู้ไปสู่การปฏิบัติ และการประเมินผลตาม สภาพจริง ๕.๓ ข้อเสนอแนะ การศึกษาวิจัยเรื่อง “เทคนิคและกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอน ศีลธรรม สังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ” เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ผู้วิจัยมีข้อเสนอแนะ ดังนี้ ๕.๓.๑ ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ๑) โครงการพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน ต้องมีหลักสูตรที่ชัดเจนและเหมาะสมกับยุค สมัย พร้อมทั้งการจัดอบรมให้แก่พระสอนศีลธรรมก่อนจะออกปฏิบัติงานในแต่ละปีการศึกษา เพื่อให้ การปฏิบัติการสอนในโรงเรียนนั้นเป็นไปในแนวทางเดียวกัน ๒) โครงการพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน ต้องให้การนิเทศติดตาม ประสานงานและคอย ช่วยเหลือสนับสนุนพระสอนศีลธรรมในการสอนศีลธรรมในโรงเรียนของแต่ละรูป โดยเฉพาะการจัด ผู้ดูแลรับผิดชอบในแต่ละส่วนที่ใกล้ชิดมากที่สุด เพื่อให้พระสอนศีลธรรมสามารถปรึกษาหารือได้ใน เวลาที่มีปัญหาในการสอน ๓) โครงการพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน ต้องมีงบประมาณสนับสนุนการผลิตสื่อการ เรียนการสอน มีการสนับสนุนให้พระสอนศีลธรรมผลิตสื่อการสอนขึ้นใช้เอง พร้อมทั้งจัดอบรม เกี่ยวกับการผลิตสื่อการสอนให้แก่พระสอนศีลธรรมในโรงเรียนเป็นประจ า ๔) โครงการพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน ต้องมีการประสานงานระหว่างหน่วยงานที่ รับผิดชอบเกี่ยวกับพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนพระสอนศีลธรรมเข้าไปปฏิบัติงานในเรื่องของการ วัดผลประเมินผลเป็นต้น เพื่อให้เกิดการพัฒนาอย่างเป็นระบบและให้เป็นไปในแนวทางเดียวกัน ๕) โครงการพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน ต้องมีการปรับเรื่องนิตยภัตของพระสอน ศีลธรรมให้มีความสมดุลต่อผลงานหรือวุฒิการศึกษาเป็นต้น ๒๔ บัณฑิต ฉัตรวิโรจน์, “การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนการสอนแบบร่วมมือด้วยกระบวนการกลุ่ม สัมพันธ์ เพื่อเสริมสร้างสมรรถนะการสอนของนักศึกษาครูภาษาอังกฤษ”, วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลับราชภัฏก าแพงเพชร, ปีที่ ๒๐ ฉบับที่ ๑ (๒๕๕๗): ๑๗.

๙๔ ๕.๓.๒ ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติการ ๑) โครงการพระสอนศีลธรรมต้องให้พระสอนศีลธรรมเข้ารับการอบรมก่อนจะออก ปฏิบัติงานในแต่ละปีการศึกษา เพื่อให้การปฏิบัติการสอนในโรงเรียนนั้นเป็นไปในแนวทางเดียวกัน ๒) โครงการพระสอนศีลธรรมต้องมีการติดตามประเมินผล ประสานงาน และคอย ช่วยเหลือสนับสนุนพระสอนศีลธรรมรูปอื่นๆ โดยเฉพาะการแลกเปลี่ยนเรียนรู้การสร้างเครือข่าย เพื่อให้พระสอนศีลธรรมรูปอื่นๆ สามารถปรึกษาหารือได้ในเวลาที่มีปัญหาในการเรียนการสอน ๓) โครงการพระสอนศีลธรรมต้องให้พระสอนศีลธรรมมีการพัฒนาศักยภาพตนเองเสมอ เพื่อท าหน้าที่ในการสอนศีลธรรมในโรงเรียนให้มีคุณภาพ จนเป็นที่ยอมรับของสถานศึกษา ๔) โครงการพระสอนศีลธรรมต้องให้พระสอนศีลธรรมมีการรับผิดชอบเกี่ยวกับการสอน ศีลธรรมในโรงเรียนและสถานศึกษาที่พระสอนศีลธรรมเข้าไปปฏิบัติงานเพื่อให้การเรียนการสอนมี คุณภาพและประสิทธิภาพ ๕.๓.๓ ข้อเสนอแนะเพื่อการวิจัยครั้งต่อไป ๑) ควรศึกษาวิจัยในเชิงคุณภาพเพื่อศึกษาประสิทธิภาพการบริหารจัดการโครงการ พระสอนศีลธรรมในโรงเรียน ในเขตปกครองคณะสงฆ์ภาค ๖ ๒) ควรศึกษาและเปรียบเทียบปัญหาและแนวทางการแก้ไขปัญหาการบริหารจัดการ โครงการพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน ในเขตปกครองคณะสงฆ์ภาคอื่น ๓) ควรศึกษาความคิดเห็นของบุคลากรและนักเรียนเกี่ยวกับกระบวนการสอนศีลธรรม ของพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน

๙๕ บรรณานุกรม ๑. ภาษาไทย ก. ข้อมูลปฐมภูมิ มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๙. ข. ข้อมูลทุติยภูมิ (๑) หนังสือ: กระทรวงศึกษาธิการ. การจัดสาระการเรียนรู้พระพุทธศาสนา กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ตามหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน ๒๕๕๑. กรุงเทพมหานคร: กระทรวงศึกษาธิการ, ๒๕๕๑. กรมวิชาการ. คู่มือการพัฒนาสื่อการเรียนรู้. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์การศาสนา, ๒๕๔๔. โกวิท ประวาลพฤกษ์. การจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง. เชียงใหม่: ศูนย์พัฒนา วิชาชีพครู โรงเรียนกาวิละวิทยาลัย, ๒๕๔๓. ปรัชญา ใจสะอาด. บทเรียนส าเร็จรูปและเครื่องช่วยสอน. ม.ป.ท.: ม.ป.พ., ม.ป.ป. พระเทพดิลก (ระแบบ ฐิตญาโณ). กาลามสูตร พูดไว้อย่างไร?. กรุงเทพมหานคร: พรศิวการพิมพ์, ๒๕๔๗. พุทธทาส อินฺทปญฺโญ. พจนานุกรมธรรม. กรุงเทพมหานคร: บริษัท ธรรมสภา, ๒๕๔๙. ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒. กรุงเทพมหานคร: นาน มีบุ๊คส์พับลิเคชั่น, ๒๕๔๖. วศิน อินทสระ. พุทธวิธีในการสอน. กรุงเทพมหานคร: ส านักพิมพ์ธรรมดา, ๒๕๔๕. ศศิธร บัวทอง. แนวคิดของการประเมินทักษะการเรียนรู้ในศตวรรษที่ ๒๑. ม.ป.ท.: ม.ป.พ., ม.ป.ป. ส านักงานพระสอนศีลธรรมมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. แผนยุทธศาสตร์ พระสอน ศีลธรรม ในช่วงแผนพัฒนามหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ฉบับที่ ๑๑ (๒๕๕๕-๒๕๕๙). พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพมหานคร: เชนปริ้นติ้ง, ๒๕๕๘. ส านักงานพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมกรมการศาสนากระทรวงวัฒนธรรม. สรุปงบประมาณโครงการ พระสอนศีลธรรมของโรงเรียน ปีงบประมาณ ๒๕๔๘-๒๕๕๐. ม.ป.ท.: ม.ป.พ., ๒๕๕๐. (๒) ดุษฎีนิพนธ์/วิทยานิพนธ์/สารนิพนธ์: จักรวาล สุขไมตรี. “รูปแบบการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ตามแนวพุทธจริยธรรมระดับอุดมศึกษา”. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๘. ปกรณ์ บุญส าราญ. “การศึกษากลวิธีการสอนจริยศึกษาของครูสอนจริยศึกษาดีเด่นในโรงเรียน ประถมศึกษา จังหวัดล าปาง”. วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชา หลักสูตรและการสอน. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ๒๕๓๒.

๙๖ ปรีชา กันธิยะ. “การพัฒนารูปแบบการบริหารโรงเรียนที่พระมีส่วนร่วมในการสอนศีลธรรม”. วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาการบริหารการศึกษา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยสยาม, ๒๕๕๑. พระครูนนทวรกิจ (มหาลาโภ). “การจัดกิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรมของนักเรียนระดับ มัธยมศึกษาตอนต้น อ าเภอบางใหญ่ จังหวัดนนทบุรี”. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตร มหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหาร การศึกษา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลง กรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๕. พระครูประโชติจันทวิมล (นาม จนฺทโชโต). “การส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรม นักเรียนโรงเรียนนว มินทราชินูทิศ หอวัง นนทบุรี อ าเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี”. วิทยานิพนธ์พุทธ ศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหา จุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๕. พระครูสมุห์บุญเลิศ ชยว โส(ชัยวงษ์). “สภาพการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนของพระสอนศีลธรรม ในโรงเรียน สังกัดเขตพื้นที่การศึกษาเชียงใหม่ เขต ๑”. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตร มหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลง กรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๓. พระมหาประยอม กลฺยาโณ (ล่มไมล์). “การศึกษาความพึงพอใจที่มีต่อพระสอนศีลธรรมในโรงเรียน มัธยมศึกษาอ าเภอเมือง จังหวัดฉะเชิงเทรา”. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาการบริหารการศึกษา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๔. พระมหาฤตภาคิน จนฺทสาโร (ส่องโสม). “ความคิดเห็นของนักเรียนที่มีต่อการเรียนการสอน โรงเรียนมหรรณพาราม เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร”. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตร มหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลง กรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๔. พระมหาอุทิศ กวิว โส (แววสะบก). “การศึกษาความพึงพอใจต่อการปลูกฝังคุณธรรม จริยธรรม ของ นักเรียนระดับมัธยมศึกษาโรงเรียนสังกัดเทศบาลนครนนทบุรี”. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตร มหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลง กรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๕. พระมานิตย์ โชติธมฺโม (อรรคชาติ). “การศึกษาปัญหาและแนวทางแก้ไขปัญหาการปฏิบัติงานของ พระสอนศีลธรรมในโรงเรียนจังหวัดศรีสะเกษ”. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพระพุทธศาสนา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๓. พระสมพร อุชุธมฺโม (นิ่มนวล). “ศึกษาการบริหารงานวิชาการของพระสอนศีลธรรมในสถานศึกษา จังหวัดพิจิตร เขต ๒. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสน ศาสตร์. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๖๐.

๙๗ พระมหาวิจัก กิตฺติวณฺโณ. “รูปแบบการพัฒนาทักษะการสอนของพระสอนศีลธรรมตามหลักพุทธ วิธีการสอนในสถานศึกษาสังกัดส านักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา”. วิทยานิพนธ์ พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาพุทธบริหารการศึกษา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๖๑. พระกิตติศักดิ์ ธีรปญฺโญ. “บทบาทของพระสอนศีลธรรมในการจัดการเรียนการสอนวิชา พระพุทธศาสนาระดับมัธยมศึกษา อ าเภอบางน้ าเปรี้ยว จังหวัดฉะเชิงเทรา”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการสอนสังคมศึกษา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๖๑. พระสาโรจน์ ธีรภทฺโท. “การใช้สื่อดิจิทัลเพื่อจัดการสอนศีลธรรมส าหรับนักเรียนในโรงเรียน มัธยมศึกษา อ าเภอเมือง จังหวัดสมุทรปราการ”. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพุทธบริหารการศึกษา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราช วิทยาลัย, ๒๕๖๑. วีรชัย อนันต์เธียร. “กลยุทธ์การพัฒนาจริยธรรมส าหรับเยาวชนไทย”. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรดุษฎี บัณฑิต สาขาวิชาการบริหารจัดการคณะสงฆ์. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬา ลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๗. (๓) บทความ: บัณฑิต ฉัตรวิโรจน์. “การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนการสอนแบบร่วมมือด้วยกระบวนการกลุ่ม สัมพันธ์ เพื่อเสริมสร้างสมรรถนะการสอนของนักศึกษาครูภาษาอังกฤษ”. วารสาร มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลับราชภัฏ ก าแพงเพชร. ปีที่ ๒๐ ฉบับที่ ๑ (๒๕๕๗): ๑๗. พระมหาวิจัก กิตฺติวณฺโณ (ชนะพจน์), อินถา ศิริวรรณ, กฤษฎา นันทเพ็ชร และ อ านาจ บัวศิริ. “รูปแบบการพัฒนาทักษะการสอนของพระสอนศีลธรรมตามหลักพุทธวิธีการสอนใน สถานศึกษาสังกัดส านักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา”. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์. ปีที่ ๖ ฉบับที่ ๔ (มิถุนายน ๒๕๖๒): ๑๙๕๓. พระอธิการสัมผัส สนฺตจิตฺโต (จินตะเกษกรณ์) และ พระมหาอุดร อุตฺตโร (มากดี). “การศึกษา สมรรถนะของพระสอนศีลธรรมตามหลักกัลยาณมิตรตามทัศนะของครูและผู้บริหาร สถานศึกษา ในโรงเรียนประถมศึกษา จังหวัดอุทัยธานี”. วารสารบัณฑิตศึกษา ปริทรรศน์ วิทยาลัยสงฆ์นครสวรรค์. ปีที่ ๘ ฉบับที่ ๒ (วิสาขบูชา) (พฤษภาคม-สิงหาคม ๒๕๖๓): ๑๒๑. พรรคพงศ์ โสมาเกต, ทรงศักดิ์ ภูสีอ่อน และ ปิยะธิดา ปัญญา, “การสังเคราะห์งานวิจัยที่เกี่ยวกับการ จัดการเรียนการสอนในโรงเรียนขนาดเล็ก”. วารสารการวัดผลการศึกษา มหาวิทยาลัย มหาสารคาม. ปีที่ ๒๓ ฉบับพิเศษ (มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๐): ๘๔. เมธินี วงศ์วานิช รัมภกาภรณ์. การจัดการเรียนการสอนตามแนวคิดจิตตปัญญาศึกษา: การสังเคราะห์ งานวิจัย. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย ฉบับสังคมศาสตร์และ มนุษยศาสตร์. ปีที่ ๕ ฉบับที่ ๒ (พฤษภาคม-สิงหาคม ๒๕๕๘): ๓๒๘.

๙๘ สุมณฑา พรหมบุญ. “การเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม”. วารสารครุศาสตร์. (กรกฏาคม–สิงหาคม ๒๕๔๐): ๒๘. อรอนุตร ธรรมจักร, ทรงศักดิ์ สองสนิท และ ประวิทย์ สิมมาทัน. “การสังเคราะห์รูปแบบการเรียนรู้ แบบผสมผสาน ตามลีลาการเรียนรู้แบบ วีเอเค เลิร์นนิ่ง โดยใช้เทคนิคการเรียนรู้แบบ โครงงานเพื่อส่งเสริมการคิด แบบมีวิจารณญาณ”. วารสารเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี, ปีที่ ๗ ฉบับที่ ๒ (กรกฎาคม-ธันวาคม ๒๕๖๐): ๑๓๒. (๔) เอกสารที่ไม่ได้ตีพิมพ์เผยแพร่และเอกสารอื่น ๆ: คณะอนุกรรมการปฏิรูปการเรียนรู้, การปฏิรูปการเรียนรู้ ผู้เรียนส าคัญที่สุด, (ม.ป.ท.: ม.ป.พ., ๒๕๔๓). (เอกสารอัดส าเนา). (๕) สื่ออิเล็กทรอนิกส์: กระทรวงศึกษาธิการ, พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติพ.ศ. ๒๕๔๒, [ออนไลน์], แหล่งข้อมูล: https://www.moe.go.th/backend/wp-content/uploads/2020/10/1.-พระราช บัญญัติการศึกษาแห่งชาติ-พ.ศ.2542-ฉ.อัพเดท.pdf [๒๗ เมษายน ๒๕๖๖]. (๖) สัมภาษณ์: สัมภาษณ์ พระมหาปิยะ ธีรงฺกุโร. พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา. ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. สัมภาษณ์ พระครูวิจิตรธรรมโชติ, พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕. สัมภาษณ์ พระครูสิรินันทวิทย์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. สัมภาษณ์ พระครูสุปุญญานันท์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอนาหมื่น, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. สัมภาษณ์ พระครูกิตติธรรมวิสุทธิ์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. สัมภาษณ์ พระมหาเสกสรร สุขจ าเริญ, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเมืองน่าน, ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. สัมภาษณ์ พระพรไพบูลย์ พลวโร, พระสอนศีลธรรมอ าเภอปัว, ๒๒ พฤษภาคม ๒๕๖๕. สัมภาษณ์ พระครูการุญนันทวงค์, พระสอนศีลธรรมอ าเภอเวียงสา, ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๕. สัมภาษณ์นายสวัสดิ์ ต๊ะผัด, ผู้อ านวยการโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. สัมภาษณ์ นางพัชราภา ผาแสง, ผู้อ านวยการโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. สัมภาษณ์ นายชาตรี อุ่นใจ, ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕. สัมภาษณ์ นางนิตยา พุ่มทอง, ครูโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. สัมภาษณ์นายนพดล สมทรัพย์, ครูโรงเรียนบ้านดู่ใต้, ๒๐ พฤษภาคม ๒๕๖๕. สัมภาษณ์ นายเกียรติศักดิ์ กุนดี, ครูโรงเรียนตาลชุมพิทยาคม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. สัมภาษณ์ นางสาวกัญญารัตน์ เขืองจันทร์, ครูโรงเรียนแม่จริม, ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. สัมภาษณ์ นายมโนชัย สุขงาม, โรงเรียนบ้านยู้, ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๙๙ ๒. ภาษาอังกฤษ (I) Books: Dale, Edgar. Audio – Visual Materials of Instruction. Chicago: University of Chicago Press, 1969. Department of Religion. Guide to the Implementation of the Project to Teach Morals in Schools. Bangkok: Ministry of Culture, 2005. Gagne, R. M. The Conditions of Learning and Theory of Instruction. 4 th ed. New York: Educational Technology Publication, 1985. Good, Carter V. Dictionary of Education. New York: McGraw-Hill Book, 1973. Kearsley, G. Training and Technology:A Handbook for Handbook for HRD Professional. Ontario: Addeson-Wesley Publishing Company, 1984.

ภาคผนวก

๑๐๑ ภาคผนวก ก. รายนามผู้ทรงคุณวุฒิและผู้ให้ข้อมูลหลัก

๑๐๒ รายนามผู้ทรงคุณวุฒิตรวจสอบเครื่องมือวิจัย ๑) ผศ.ดร.พระชยานันทมุนี ๒) ผศ.ดร.พระครูปลัดวัชรพงษ์ วชิรปญฺโญ ๓) ผศ.ดร.วรปรัชญ์ ค าพงษ์ รายนามผู้ให้ข้อมูลหลัก/สัมภาษณ์ ๑) พระมหาปิยะ ธีรงฺกโร เจ้าอาวาสวัดนาเหลืองใน ๒) พระครูวิจิตรธรรมโชติ เจ้าอาวาสวัดราษฏร์บ ารุง, เจ้าคณะอ าเภอทุ่งช้าง ๓) พระครูสิรินันทวิทย์ เจ้าอาวาสวัดดอนมูล, เจ้าคณะอ าเภอเมืองน่าน ๔) พระครูสุปุญญานันท์ เจ้าอาวาสวัดนาหวาย, เลขานุการเจ้าคณะอ าเภอนาหมื่น ๕) พระครูกิตติธรรมวิสุทธิ์ (อินต๊ะปะแสง) เจ้าอาวาสวัดไหล่น่าน, เจ้าคณะต าบลไหล่ น่าน ๖) พระมหาเสกสรร สุขจ าเริญ วัดเชียงราย, ครูสอนโรงเรียนพระปริยัติธรรมฯ ๗) พระพรไพบูลย์ พลวโร ผู้ประสานงานพระสอนศีลธรรมฯ ๘) พระครูการุญนันทวงค์เจ้าอาวาสวัดหลับมืนพรวน ๙) พระมหาบุญช่วย สีละเตโช พระสอนศีลธรรมอ าเภอทุ่งช้าง ๑๐) พระครูวิสุทธิ์ปัญญาธร พระสอนศีลธรรมอ าเภอแม่จริม ๑๑) นายสวัสดิ์ ต๊ะนิด ผู้อ านวยการโรงเรียนบ้านดอนแก้ว ๑๒) นางพัชรภา ผาแสง ผู้อ านวยการโรงเรียนแม่จริม ๑๓) นายชาตรี อุ่นใจ ผู้อ านวยการโรงเรียนบ้านน่าหนุน ๑๔) นางนิตยา พุ่มทอง ครูโรงเรียนบ้านดอนแก้ว ๑๕) นายนพดล สมทรัพย์ ครูโรงเรียนบ้านดู่ใต้ ๑๖) นายเกียรติศักดิ์ กุนดีครูโรงเรียนตาลชุมพิทยาคม ๑๗) นางสาวกัญญารัตน์ เขืองจันทร์ครูโรงเรียนแม่จริม ๑๘) นายมโนชัย สุขงาม ครูโรงเรียนบ้านไหล่น่าน ๑๙) นายนัทธนัท สมค า ครูโรงเรียนแม่จริม ๒๐) นางรัชณีพร จันทมาศ ครูโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์

๑๐๓ ภาคผนวก ข. หนังสือขอความอนุเคราะห์ผู้ทรงคุณวุฒิตรวจสอบเครื่องมือวิจัย

๑๐๔

๑๐๕

๑๐๖

๑๐๗ ภาคผนวก ค. หนังสือขออนุญาตสัมภาษณ์เพื่อเก็บข้อมูลประกอบวิทยานิพนธ์ (ตัวอย่าง ๓ ท่าน)

๑๐๘

๑๐๙

๑๑๐

๑๑๑ ภาคผนวก ง. แบบสัมภาษณ์เพื่อการวิจัย

๑๑๒ แบบสัมภาษณ์เพื่อการวิจัย เรื่อง “เทคนิคและกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรม สังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ” ค าชี้แจง แบบสัมภาษณ์ชุดนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทราบความคิดเห็นของเครือข่ายพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์ นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ เกี่ยวกับการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรม สังกัดวิทยาลัยสงฆ์นคร น่านเฉลิมพระเกียรติฯ เพื่อตอบวัตถุประสงค์ของงานวิจัย ๓ ข้อ คือ ๑) เพื่อศึกษาสภาพปัญหาของการสอนศีลธรรม ในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ๒) เพื่อวิเคราะห์กระบวนการ สอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ๓) เพื่อพัฒนา เทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ แบบสัมภาษณ์ชุดนี้แบ่งออกเป็น ๔ ตอนดังนี้ ตอนที่ ๑ ข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับผู้ให้สัมภาษณ์ ตอนที่ ๒ แบบสัมภาษณ์เกี่ยวกับสภาพปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรม สังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ตอนที่ ๓ แบบสัมภาษณ์เกี่ยวกับกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ตอนที่ ๔ แบบสัมภาษณ์เกี่ยวกับการพัฒนาเทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรม สังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ค าตอบของท่านทั้งหมด จะใช้เป็นฐานข้อมูลและน ามาสรุปรายงานการวิเคราะห์ข้อมูลทางวิซาการเท่านั้น ใช้ประกอบการศึกษาค้นคว้าด้วยตนเอง ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาระดับปริญญาโท หลักสูตรพุทธศาสตร มหาบัณฑิตสาขาวิชาพระพุทธศาสนา วิทยาลัยสงฆ์นครน่าน มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เฉลิมพระ เกียรติสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ผู้วิจัยจึงขอความอนุเคราะห์จากท่านเพื่อตอบแบบสัมภาษณ์ครั้งนี้ ตามความจริง หวังเป็นอย่างยิ่งว่าจะ ได้รับความร่วมมือด้วยดี จึงขอขอบพระคุณไว้ ณ โอกาสนี้ พระปรมานุชิต ปฐมพโล นิสิตปริญญาโท หลักสูตรพุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพระพุทธศาสนา วิทยาลัยสงฆ์นครน่าน มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

๑๑๓ แบบสัมภาษณ์เพื่อการวิจัยเรื่อง “เทคนิคและกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรม สังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ” ประเด็นสัมภาษณ์ ตอนที่ ๑ ข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับผู้ให้สัมภาษณ์ ๑.๑ ชื่อ/นามสกุล..................................................................................................................... ๑.๒ ที่อยู่................................................................................................................................... ๑.๓ ต าแหน่ง/ประสบการณ์ท างาน.......................................................................................... ๑.๔ สถานที่สัมภาษณ์............................................................................................................... ๑.๕ วัน/เดือน/ปี/เวลาสัมภาษณ์.............................................................................................. ตอนที่ ๒ แบบสัมภาษณ์เกี่ยวกับสภาพปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอน ศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ๒.๑ ท่านคิดว่า สภาพปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ เป็นอย่างไร ๒.๒ ท่านคิดว่า สภาพปัญหาของการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่านเฉลิมพระเกียรติฯ จะปรับปรุงแก้ไขให้ดีขึ้นได้อย่างไรบ้าง ตอนที่ ๓ แบบสัมภาษณ์เกี่ยวกับกระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรม สังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ๓.๑ ท่านคิดว่า กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัย สงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ในอดีต เป็นอย่างไร ๓.๒ ท่านคิดว่า กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัย สงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯในปัจจุบัน เป็นอย่างไร ๓.๓ ท่านคิดว่า กระบวนการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัดวิทยาลัย สงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ในอนาคต ควรเป็นอย่างไร ตอนที่ ๔ แบบสัมภาษณ์เกี่ยวกับการพัฒนาเทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอน ศีลธรรมสังกัดวิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ๔.๑ ท่านคิดว่า การพัฒนาเทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ในอดีต เป็นอย่างไร ในแต่ละด้านต่อไปนี้ ๑) ด้านเนื้อหา

๑๑๔ หลักสูตร ๒) ด้านการเรียนการสอน ๓) ด้านสื่อและวัสดุ อุปกรณ์ ๔) ด้านการวัดผลและการ ประเมินผล ๕) ด้านอื่นๆ (ถ้ามี) ๔.๒ ท่านคิดว่า พัฒนาเทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ในปัจจุบัน เป็นอย่างไร ในแต่ละด้านต่อไปนี้ ๑) ด้านเนื้อหา หลักสูตร ๒) ด้านการเรียนการสอน ๓) ด้านสื่อและวัสดุ อุปกรณ์ ๔) ด้านการวัดผลและการ ประเมินผล ๕) ด้านอื่นๆ (ถ้ามี) ๔.๓ ท่านคิดว่า พัฒนาเทคนิคการสอนศีลธรรมในสถานศึกษาของพระสอนศีลธรรมสังกัด วิทยาลัยสงฆ์นครน่าน เฉลิมพระเกียรติฯ ในอนาคต ควรเป็นอย่างไร ในแต่ละด้านต่อไปนี้ ๑) ด้าน เนื้อหาหลักสูตร ๒) ด้านการเรียนการสอน ๓) ด้านสื่อและวัสดุ อุปกรณ์ ๔) ด้านการวัดผลและการ ประเมินผล ๕) ด้านอื่นๆ (ถ้ามี) ผู้ให้สัมภาษณ์...............................

๑๑๕ ภาคผนวก จ. ประมวลภาพจากการศึกษาภาคสนาม/การสัมภาษณ์ (ตัวอย่าง ๔ ท่าน)

๑๑๖ ภาพที่ ๑ สัมภาษณ์ พระครูสิรินันทวิทย์ เจ้าคณะอ าเภอเมืองน่าน ผู้อ านวยการโรงเรียนนันทบุรีวิทยา, วันที่ ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ภาพที่ ๒ สัมภาษณ์ นายชาตรี อุ่นใจ ผู้อ านวยการโรงเรียนบ้านนาหนุน ๑ ปิตุราษฎร์, วันที่ ๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๑๑๗ ภาพที่ ๓ สัมภาษณ์ นางพัชราภา ผาแสง, ผู้อ านวยการโรงเรียนแม่จริม, วันที่ ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕. ภาพที่ ๔ สัมภาษณ์ นางนิตยา พุ่มทอง, ครูโรงเรียนบ้านดอนแก้ว อ าเภอเชียงกลาง, วันที่ ๑๙ พฤษภาคม ๒๕๖๕.

๑๑๘ ประวัติผู้วิจัย ชื่อ ฉายา/นามสกุล : พระปรมานุชิต ป มพโล (รัตนานุเบศร) วัน เดือน ปีเกิด : ๑๙ เมษายน ๒๕๓๓ ภูมิล าเนาที่เกิด : บ้านเลขที่ ๑๑๑ หมู่ ๔ ต าบลน้ าแก่น อ าเภอภูเพียง จังหวัดน่าน การศึกษา : พุทธศาสตรบัณฑิต เอกการสอนภาษาไทย ประสบการณ์การท างาน : นักจัดการงานทั่วไป อุปสมบท : ๑๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๐ สังกัด : วัดห้วยม่วง ต าบลนาเหลือง อ าเภอเวียงสา จังหวัดน่าน ต าแหน่ง : เจ้าอาวาสวัดห้วยม่วง/เลขานุการเจ้าคณะต าบลนาเหลือง ปีที่เข้าศึกษา : ปีการศึกษา ๒๕๖๓ ปีที่ส าเร็จการศึกษา : ปีการศึกษา ๒๕๖๖ ที่อยู่ปัจจุบัน : บ้านเลขที่ ๒๗ หมู่ ๒ ต าบลนาเหลือง อ าเภอเวียงสา จังหวัดน่าน