คู่มือการสำรวจของป่า

4) ค่าทางสถติ ทิ ่ไี ด้จากตารางท่ี 14 ใช้เปอร์เซ็นต์ค่าความคลาดเคล่อื นมาตรฐาน
(%SE) และจ�ำนวนหน่วยตัวอย่างทเ่ี หมาะสม (simple size) มาใช้พิจารณาความถกู ต้อง และ
ยอมรบั ได้ของข้อมลู ทีส่ ำ� รวจ ในท่ีน้เี ปอร์เซ็นต์ค่าความคลาดเคลอ่ื นมาตรฐาน (%SE) ได้ค่า
เท่ากบั 8.51 ถือว่าเปน็ ค่าทสี่ ามารถยอมรับได้ ทง้ั นี้ การสุ่มตวั อย่างการส�ำรวจของป่า
เปอร์เซ็นต์ค่าความคลาดเคล่อื นมาตรฐาน (%SE) ท่ไี ด้จากการส�ำรวจควรมีค่าไม่เกิน 10%
เพื่อให้ข้อมูลท่ีได้จากการสุ่มตัวอย่างของป่าสามารถยอมรับได้ว่าเป็นตัวแทนของประชากร
และจำ� นวนหน่วยตวั อย่างทเ่ี หมาะสม (sample size) มคี ่าเท่ากับ 12.32 ในกรณนี ไ้ี ด้ทำ� การ
วางแปลงตัวอย่างทงั้ หมดจำ� นวน 12 แปลงตวั อย่าง แสดงว่าจ�ำนวนหน่วยตัวอย่างของการ
สุ่มตัวอย่างในครงั้ นเ้ี หมาะสม จากนนั้ นบั จำ� นวน (ต้น/แปลง) จากตารางบนั ทึกข้อมูลในช่อง
จำ� นวน (ต้น/ลำ� ฯลฯ) ว่าแต่ละชนิดพนั ธ์ุมจี ำ� นวนเท่าไร และช่งั นำ�้ หนกั ของป่าแต่ละชนดิ พนั ธ์ุ
(กโิ ลกรัม/แปลง) แสดงในแถบสฟี ้า เพ่อื ค�ำนวณหาค่าความหนาแน่นของของป่าแต่ละชนดิ
(ต้น/หน่วยพน้ื ที่) และปรมิ าณผลผลติ ของของป่าแต่ละชนดิ (กิโลกรัม/หน่วยพ้นื ท)ี่ แสดงใน
แถบสเี หลอื ง แสดงดงั ตารางท่ี 15 ซ่ึงตารางการค�ำนวณค่าทางสถติ ิได้ปรับปรงุ มาจาก
การบรรยายในการประชุมเชิงปฏิบัติการแนวทางและวิธีการส�ำรวจหาก�ำลังผลิตของป่า
ในพื้นที่อนุรกั ษ์ (กฤษฎาพนั ธ์, 2562)

โดยคาความหนาแนน = จํานวนของปาชนดิ หนง่ึ ในแปลงตัวอยางทงั้ หมด (หนวย/ไร)
พน้ื ที่รวมของแปลงตัวอยา งท้ังหมด

สำ� หรับการค�ำนวณหาผลผลติ หน่อไม้แต่ละชนดิ ลูกต๋าว ยอดผกั หวานป่า แสดง
รายละเอียดไว้ในหน้า 89-90

96 การวิเคราะห์ข้อมลู และรายงานผลการสำ� รวจ “ของป่า”

ตารางที่ 15 การค�ำนวณหาค่าความหนาแน่นและปรมิ าณของของป
ด้วยวธิ กี �ำหนดแปลงตวั อย่างเปน็ แนวบนเส้นส�ำรวจ (lin

จํานวน (ตน, ลาํ , ดอก, ผล, ห

การวเิ คราะห์ข้อมลู และรายงานผลการสำ� รวจ “ของป่า” 97 ความหนาแนนของปา (ตน, ลาํ ฯลฯ) หรอื ปรมิ าณนา้ํ หนกั (ก
และน้าํ หนักของปา (กก.)
แปลง แปลง แปลง แปลง แปลง แปลง แปล
ความหนาแนน ของกระเจยี วขาว (ดอก) 1_1 2_1 2_2 2_3 2_4 3_1 3_2
44 145 10 26 75 57 150

ความหนาแนนของเขาพรรษา (ดอก) 64 10 30 0 0 50 258

ความหนาแนน ของบุก (ตน) 2 4 12 1 5 6 3

ความหนาแนนของยอดผกั หวานปา (ยอด) 2 1 2 8 4 7 11

ความหนาแนน ของไผรวก (ตน) 104 350 198 113 193 81 70

ความหนาแนนของไผซางนวล (ตน ) 10 7 6 2 50 20 54

ความหนาแนนของขาปา (ตน ) 9038000
ปรมิ าณน้ําหนักของหนอไผรวก (กก.) 20 36 21 10 15 9 6

ปรมิ าณน้ําหนกั ของยอดผักหวานปา (กก.) 1 0.5 1 3 2.5 3 4

ป่าแต่ละชนดิ พนั ธ์ุ โดยการนบั จ�ำนวนและชง่ั น�้ำหนกั ของป่าแต่ละชนดิ
ne plot system)

หนอ ฯลฯ) ตอแปลง คาเฉล่ยี ความหนาแนน
กก. ตอ แปลง) (หนว ย/แปลง) (ตน ,ลํา,ดอก,ผล,หนอ ฯลฯ)

หรอื ปริมาณ (กก.)

ลง แปลง แปลง แปลง แปลง แปลง หนวย/เฮกแตร หนว ย/ไร
2 3_3 3_4 4_1 4_2 5_1

0 32 290 114 0 273 101.333 1013.333 162.133

8 54 101 0 96 0 55.250 552.500 88.400

1 9 3 8 5 4.917 49.167 7.867

2 2 3 0 5 3.917 39.167 6.267

64 54 68 22 212 127.417 1274.167 203.867

157 192 0 0 0 41.500 415.000 66.400

1 3 0 1 2 2.250 22.500 3.600

5 5 6 3.5 20 13.042 130.417 20.867

0.5 0.5 0.5 0 1 1.458 14.583 2.333

แบบฟอร์มบันทกึ ข้อมูลและคำ� นวณผล

การเขียนรายงานการสำ� รวจ “ของป่า”

สำ� หรบั การเขยี นรายงานผลการส�ำรวจ “ของป่า” จะมีองค์ประกอบของรายงาน
5 ส่วน ดังต่อไปน้ี
ส่วนท่ี 1 ข้อมลู พ้ืนฐานของพ้นื ทที่ �ำการสำ� รวจของป่า
ส่วนที่ 2 การส�ำรวจผลผลติ ของป่าในพน้ื ท่ี
1) หลกั การ และเหตุผล
2) วัตถุประสงค์
3) อปุ กรณ์ และวธิ ีการส�ำรวจของป่า
3.1) อุปกรณ์ท่ใี ช้ในการส�ำรวจของป่า
3.2) วธิ กี ารส�ำรวจ
- การวางแผนการสำ� รวจของป่า
- การปฏบิ ัติภาคสนาม และการวเิ คราะห์ข้อมูลของป่า
4) ผลการส�ำรวจ
4.1) ภาพรวมเก่ยี วกับการสำ� รวจของป่า
4.2) ผลผลติ ของป่าตามประเด็นวตั ถุประสงค์
สว่ นท่ี 3 บทสรปุ และข้อคดิ เห็น
สว่ นท่ี 4 เอกสารอ้างองิ
สว่ นที่ 5 ภาคผนวก

98 การวเิ คราะห์ข้อมลู และรายงานผลการส�ำรวจ “ของป่า”

เอกสารอา้ งองิ

กรมป่าไม้. 2561. แนวทางการหากำ� ลงั ผลติ ของปา่ ในเขตปา่ สงวนแห่งชาต.ิ สำ� นักวจิ ัย และ
การพฒั นาป่าไม้ กรมป่าไม้, กรุงเทพฯ.
กมลเนตร จันทร์แก้ว.2562. องคค์ วามรทู้ อ้ งถน่ิ ในการใช้ประโยชน์และจัดการผึ้งหลวง
(Apis dorsata F.) ของชาวกะเหร่ียงในพนื้ ท่อี ำ� เภอศรีสวัสด์ิ จังหวัดกาญจนบุร.ี
วิทยานิพนธ์ปรญิ ญาโท, มหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตร์.
กฤษฎาพนั ธ์ ผลากจิ . 2562. บรรยายในการประชุมเชงิ ปฏิบตั กิ ารแนวทางและวธิ กี าร
ส�ำรวจหากำ� ลงั ผลติ ของของป่าในพนื้ ที่อนรุ กั ษ.์ ระหว่างวันท่ี 9-13 กนั ยายน 2562.
อุทยานแห่งชาตเิ อราวัณ จังหวดั กาญจนบรุ .ี
กฏกระทรวงฉบบั ที่ 19 (พ.ศ. 2507) ออกตามความในพระราชบัญญตั ิป่าไม้ พุทธศักราช 2484
ว่าด้วยการเกบ็ หาของป่าหวงห้าม.
กติ ติมา ด้วงแด. 2548. ไมคอร์ไรซ่า:ความหลากหลายและแนวทางการพฒั นา. รายงานการ
ประชุมความหลากหลายทางชวี ภาพด้านป่าไม้และสตั ว์ป่า จังหวัดเพชรบุร.ี
โกมล แพรกทอง. 2549. การมีสว่ นร่วมของชมุ ชนดงั้ เดมิ ในพน้ื ทอี่ นุรกั ษใ์ นการจัดการ
ความหลากหลายทางชวี ภาพเพ่ืออาหารท้องถิ่น. ส�ำนกั วจิ ยั การอนรุ ักษ์ป่าไม้
และพันธุ์พืช กรมอทุ ยานแห่งชาติ สตั ว์ป่า และพนั ธ์ุพชื , กรงุ เทพฯ.
ขวญั ชยั ดวงสถาพร. 2547ก. การส�ำรวจของป่า. ในเอกสารประกอบการสอนวชิ าการ
ส�ำรวจแจงนับทรัพยากรป่าไม้ 2. คณะวนศาสตร์, มหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตร์,
กรุงเทพฯ.
ขวญั ชยั ดวงสถาพร. 2547ข.การส�ำรวจของป่าไม.้ ภาควชิ าการจัดการป่าไม้ คณะวนศาสตร์
มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.
คณะวนศาสตร์. 2562. เอกสารประกอบการประชมุ เชิงปฏบิ ัตกิ ารเรือ่ งแนวทางและวิธกี าร
ส�ำรวจหาก�ำลงั ผลติ ของของปา่ ในพื้นท่ีอนุรักษ์. ระหว่างวันท่ี 9-13 กนั ยายน 2562
อทุ ยานแห่งชาตเิ อราวณั จังหวดั กาญจนบรุ ี.
ชาญชัย งามเจรญิ . 2541. การเพาะและปลกู หวายแบบลกู ทุ่ง. ส่วนป่าชมุ ชน ส�ำนักส่งเสรมิ
การปลกู ป่า กรมป่าไม้, กรุงเทพฯ.
เต็ม สมติ นิ นั ท์. 2544. ชื่อพรรณไมแ้ หง่ ประเทศไทย. (ฉบบั แก้ไขเพม่ิ เตมิ พ.ศ. 2544)
กรมป่าไม้, กรงุ เทพฯ.

99

เอกสารอ้างองิ (ต่อ)
ทรงเดช ทรงกติ พิ ศิ าล. 2560. การจัดการพื้นทค่ี มุ้ ครองแบบมสี ่วนร่วม กรณศี ึกษา
อุทยานแหง่ ชาติคลองลาน จงั หวัดก�ำแพงเพชร. วิทยานพิ นธ์ปรญิ ญาโท, มหาวิทยาลยั
เกษตรศาสตร์,กรงุ เทพฯ.
ธารรัตน์ แก้วกระจ่าง. 2562. “เหด็ เผาะ” เป็นเหด็ นรกจรงิ หรอื ?. ในเอกสารประกอบ
การบรรยายภาคชวี วทิ ยาป่าไม้. คณะวนศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตร์,
กรงุ เทพฯ.
ธัญนรนิ ทร์ ณ นคร, นงคราญ วงศ์ตะวนั และขนษิ ฐา กาญจนสวสั ด.์ิ 2550. สถานภาพและ
การกระจายของความหลากหลายทางชนิดพันธพ์ุ ืชอาหารป่าบรเิ วณดอยเชียงดาว
จังหวัดเชียงใหม่. ส�ำนกั วิจัยการอนรุ กั ษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช กรมอทุ ยานแห่งชาติ
สัตว์ป่า และพนั ธ์ุพชื , กรงุ เทพฯ.
นติ ยา เมย้ี นมิตร. 2546. สง่ิ จูงใจทม่ี ีความสัมพนั ธก์ บั การมีส่วนร่วมของประชาชนในการ
จดั การทรพั ยากรป่าไม้ในบ้านสันเจริญ อ�ำเภอท่าวังผา จงั หวดั น่าน. วิทยานพิ นธ์
ปรญิ ญาโท มหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.
นวิ ัติ เรอื งพานชิ . 2548. ปา่ และการปา่ ไมใ้ นประเทศไทย. ศนู ย์ส่งเสรมิ วชิ าการ, กรุงเทพฯ.
ปิฎฐะ บนุ นาค. 2535. ปาลม์ . ห้างหุ้นส่วนจ�ำกดั บรรณกจิ เทรดดงิ้ กรงุ เทพฯ.
มณฑล จำ� เรญิ พฤกษ์. 2535. ตน้ ไม้และการจัดการส�ำหรบั การป่าไม้ชุมชน. เอกสารประกอบ
การบรรยายชุดวชิ าการป่าไม้ชุมชน หน่วยท่ี 1-7. โรงพิมพ์มหาวทิ ยาลยั สโุ ขทยั -
ธรรมาธริ าช, นนทบุร.ี
รัชนี โพธแ์ิ ท่น. 2563. กรณศี ึกษาการใช้ประโยชน์และจัดการของปา่ . ในเอกสาร
ประกอบการบรรยายภาควชิ าการจัดการป่าไม้. คณะวนศาสตร์ มหาวทิ ยาลัย
เกษตรศาสตร์, กรงุ เทพฯ.
รุ่งนภา พัฒนวบิ ลู ย์, บญุ ฤทธ์ิ ภรู ยิ ากร และวลยั พร สถติ วิบรู ณ์. 2544. ไม้ไผ่ในประเทศไทย.
ส�ำนักวิชาการป่าไม้ กรมป่าไม้, กรงุ เทพฯ.
วนดิ า สุบรรณเสน.ี 2539. ของป่าในประเทศไทย. ส่วนวิจยั และพัฒนาผลติ ผลป่าไม้
สำ� นักวชิ าการป่าไม้ กรมป่าไม้, กรุงเทพฯ.
วิสูตร อยู่คง. 2537. “การฟื้นตัวเองของป่าชุมชนดงใหญ่”. ในรายงานการสมั มนาเร่อื ง
ฟืน้ ป่าโดยวธิ ชี ่วยต้นไม้ให้สบื พันธ์ุตามธรรมชาติ โดยศนู ย์ฝึกอบรมวนศาสตร์
ชมุ ชนแห่งภมู ภิ าคเอเชียแปซฟิ ิก มหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.
100

เอกสารอา้ งองิ (ตอ่ )
สมใจ ศรมี งคลทพิ ย์. 2539. ของป่ากับคุณค่าเชิงเศรษฐกจิ ท่ใี ห้แก่ชุมชน. ศูนย์ฝึกอบรม
วนศาสตร์แห่งภมู ภิ าคเอเชียแปซฟิ ิค. บรษิ ทั คราฟแมนเพรส จ�ำกัด, กรงุ เทพฯ.
สราวุฒิ ดุจเฉลมิ . 2558. การศกึ ษาเทคนิคการส�ำรวจป่าไม้เพ่อื การส�ำรวจของป่าในพื้นที ่
ปา่ ชมุ ชนบา้ นช่องแคบสามัคคี อ�ำเภอไทรโยค จงั หวดั กาญจนบุร.ี วทิ ยานพิ นธ์
ปริญญาโท มหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.
สราวุธ สงั ข์แก้ว, อจั ฉรา ตรี ะวัฒนานนท์ และกติ ติศกั ดิ์ จนิ ดาวงศ์. 2554. BAMBOO of
Thailand:ไผใ่ นเมืองไทย. ศูนย์ความเป็นเลศิ ทางวิชาการด้านไผ่ มหาวทิ ยาลยั
เกษตรศาสตร์, กรงุ เทพฯ.
สามารถ มกุ สมบตั ิ และธญั นรินทร์ ณ นคร. 2538. การใช้ Spiegel Relaskop เพ่อื การสรา้ ง
ตารางปริมาตรไม้บริเวณป่าสาธติ เซกเตอร์แมแ่ หง อำ� เภองาว จงั หวัดล�ำปาง.
สำ� นกั วิชาการป่าไม้ กรมป่าไม้, กรงุ เทพฯ.
สถติ ย์ วัชรกติ ต.ิ 2525. การสำ� รวจทรัพยากรป่าไม.้ ภาควิชาการจัดการป่าไม้
คณะวนศาสตร์, มหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.
สวิ ะพร พดั วลิ ัย. 2549. การศึกษาเปรียบเทียบเทคนคิ การส�ำรวจของปา่ โดยวิธิ Strip
System, Line Plot System และวิธี Line Transect Sampling บริเวณสถานีฝึกนสิ ติ
วนศาสตร์ อำ� ภอวังน้�ำเขยี ว จงั หวดั นครราชสีมา. ปญั หาพิเศษ, ภาควชิ าการ
จดั การป่าไม้ คณะวนศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร์,กรุงเทพฯ.
หรรษา จักรพนั ธ์ ณ อยธุ ยา และอรนชุ เกษประเสรฐิ . 2532. พืชสมุนไพร. ในเอกสาร
วชิ าการ เล่มท่ี 1 งานวจิ ยั พชื สมุนไพรและเคร่ืองเทศกองพฤกษศาสตร์และวัชพชื
กรมวิชาการเกษตร. น. 109.
อนงค์ จันทร์ศรกี ุล, อุทัย แสงวนชิ และนันทนิ ี ศรจี ุมปา. 2543. เหด็ ราเอ็คโตไมคอไรซา.
วารสารกสกิ ร ฉบบั ที่ 73:236-248.
อดลุ ย์ วุฒจิ รุ พี นั ธ์. 2543. การศึกษาความสมั พันธข์ องหมอสมนุ ไพรกับความหลากหลาย
ทางชีวภาพด้านพืชสมุนไพร จงั หวดั กาญจนบรุ .ี วทิ ยานพิ นธ์ปรญิ ญาโท
มหาวทิ ยาลยั มหดิ ล.
เอื้อมพร วสี มหมาย และปณิธาน แก้วดวงเทยี น. 2547. ไม้ปา่ ยนื ต้นของไทย. ภาควิชา
พืชสวน คณะเกษตร มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.

101

เอกสารอ้างองิ (ต่อ)
De Beer, J.H. and M. McDermott. 1989. The economic value of non-timber forest
products in South East Asia. The Netherlands Committee for IUCN,
Amsterdam.
Fisher et. al., 1997. People and Forest in Asia and the Pacific : Situation and Psospects.
FAO Working Paper no.APFSOS/WP/27,Rome.
Hammett, A.L. 1993. Non-timber forest products:profits and panacea. Proceedings
of the Non-timber Forest products. Forest Research and Survey Center,
Kathmandu.
Hetterscheid, W.L.A. and S. Ittenbach. 1996. Everything you always wanted to know
about Amorpho phallus but were afraid to stick your nose into, pp. 7–129.
Aroideana 19.
Kennedy, H.K., J.F. Maxwell and S.Lumyong. 2012. Fire and the production of
Astraeus odoratus (Basidiomycetes) sporocarps in deciduous dipterocarp-oak
forests of northern Thailand. Maejo Int.J.Sci Technol. 6(3). 483-504.
Peters, C.M. 1994. Sustainable Harvest of Non-timber Plant Resources in Tropical
Moist Forests : An Ecolongical Primer Biodiversity Support Program.
Corporate Press Inc., Landover. MD.

102

103

104