รายงานประจำปี 2563 สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช

รายงานประจำปี ๒๕๖๓

Annual Report 2020

ส ำ นั ก วิ จั ย ก า ร อ นุ รั ก ษ์ ป่ า ไ ม้ แ ล ะ พั น ธ์ุ พื ช

Forest and Plant Conservation Research Office

กรมอุทยานแห่งชาติ สตั ว์ป่า และพันธ์ุพชื
Department of National Park, Wildlife and Plant Conservation

รายงานประจำปี ๒๕๖๓

Annual Report 2020

สำนักวจิ ัยการอนรุ กั ษ์ป่าไมแ้ ละพันธุ์พชื
กรมอุทยานแห่งชาติ สตั ว์ปา่ และพนั ธ์ุพชื

2

สว่ นที่ 1
ขอ้ มูลภาพรวม

3

1.1 ข้อมูลพ้ืนฐาน
1.1.1 อำนาจหน้าท่ี พื้นที่รับผดิ ชอบ และหน่วยงานในสังกดั
1. ศกึ ษา คน้ คว้า ทดลอง และวจิ ยั เพือ่ อนุรักษ์ รักษา และขยายพนั ธ์ุพืช และการปรับปรงุ บำรุงพนั ธุ์ไม้ป่า
2. ศึกษา ค้นคว้า ทดลอง และวจิ ยั ทางระบบนเิ วศป่าไม้และส่ิงแวดล้อม และความหลากหลายทางชวี ภาพ
3. ศกึ ษา คน้ ควา้ ทดลอง และวิจัยทางพฤกษศาสตรป์ ่าไม้ กฏี วทิ ยาและจุลชีววิทยาปา่ ไม้
4. ประเมินสถานภาพและศักยภาพของทรัพยากรป่าไม้และความหลากหลายทางชีวภาพ ในพ้ืนท่ี

อนรุ ักษท์ ่ีมีความสำคัญสูงอยา่ งเรง่ ดว่ นและเป็นระบบ
5. ถา่ ยทอดเทคโนโลยี และเผยแพร่ความรู้ ความกา้ วหน้า และผลงานวจิ ัยและผลการพฒั นาที่ไดไ้ ปยัง

หนว่ ยปฏบิ ตั ิ หน่วยงานของรัฐ หนว่ ยงานเอกชน องค์กรเอกชน และประชาชนทัว่ ไป
6. ปฏบิ ตั งิ านรว่ มกับ หรือสนบั สนนุ การปฏิบัติงานของหนว่ ยงานอ่ืนที่เกีย่ วข้อง หรือทไ่ี ดร้ บั มอบหมาย

หน่วยงานในสงั กดั

1. สว่ นอำนวยการ มหี นา้ ทรี่ ับผิดชอบ ดังน้ี
๑.๑ ปฏิบัติงานสารบรรณท่ัวไป ระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์ และระบบหนังสือเวียนของ

หน่วยงาน เพอ่ื ใหก้ ารดำเนินงานเปน็ ไปตามระเบียบปฏิบตั ขิ องทางราชการ
๑.๒ ปฏิบัติงานการเงนิ และบัญชี การเบิกจ่าย และควบคุมงบประมาณ การดำเนินงาน ในระบบ

การบริหารงานการเงินการคลังภาครัฐแบบอิเล็กทรอนิกส์ หรือระบบ GFMIS ให้เป็นไปตามระเบียบและ
แนวทางปฏบิ ัตขิ องทางราชการ

๑.๓ ปฏิบัติงานการบริหารทรัพยากรบุคคล โครงสร้าง และอัตรากำลัง การประเมินผลการปฏิบัติ
ราชการเพื่อใหก้ ารบริหารทรัพยากรบคุ คลเปน็ ไปอยา่ งมปี ระสิทธิภาพ

๑.๔ ปฏบิ ัตงิ านด้านการพัสดุ ครภุ ัณฑ์ ยานพาหนะ อาคารสถานท่ี การจดั ซอ้ื จดั จ้าง การบรหิ ารสัญญา
การเบกิ จ่าย การจำหน่าย เพื่อให้เป็นไปตามมาตรฐานและถกู ตอ้ งตามระเบียบกฎหมาย

1.5 จัดทำแผนงานและงบประมาณ ให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ของชาติและนโยบายของ
หน่วยงาน รวมทั้งการจัดสรรงบประมาณ การจัดทำแผนปฏิบัติงาน และการติดตามประเมินผลการดำเนินงาน
เพ่ือใหบ้ รรลตุ ามวัตถปุ ระสงค์

๑.6 ประสานงานผู้เชยี่ วชาญในการให้คำปรึกษา ข้อคิดเห็น ข้อเสนอแนะ และข้อวินจิ ฉัยเก่ียวกับ
ทฤษฎีหรอื หลกั วชิ าการและงานวจิ ัยแกผ่ บู้ รหิ ารและบคุ ลากรของหนว่ ยงาน เป็นผแู้ ทนเจรจา ประสานนโยบาย
ความรว่ มมอื ทางวิชาการระหว่างประเทศเกย่ี วกบั การอนรุ กั ษ์ป่าไม้ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

1.7 ปฏิบัติงานอืน่ ตามทไี่ ด้รับมอบหมาย

๒. ส่วนความหลากหลายทางชีวภาพ หนา้ ทร่ี บั ผดิ ชอบ ดงั นี้
๒.1 เป็นหน่วยประสานงานหลักเกี่ยวกับการดำเนินงานตามอนุสัญญาความหลากหลายทางชีวภาพ

การจัดการแบ่งปันผลประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพในพ้ืนท่ีอนุรักษ์ การประเมินมูลค่าทางเศรษฐกิจ
ของความหลากหลายทางชวี ภาพ รวมทั้งประสานงานการขออนุญาตเขา้ ทำการศึกษาวิจัยในพื้นทปี่ ่าอนุรกั ษ์

2.2 ศึกษา ค้นคว้า วิจัย สำรวจ และรวบรวมจัดทำฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพ
ในพื้นท่ีป่าอนุรักษ์

2.3 ส่งเสริมและพัฒนาการใช้เครื่องมือทางเศรษฐกิจ ในการบริหารจัดการความหลากหลาย
ทางชวี ภาพ เพอ่ื การอนุรักษ์ ฟื้นฟู และประโยชน์อยา่ งย่ังยืน

๒.4 ปฏิบัตงิ านอ่ืนตามที่ได้รบั มอบหมาย

4

3. ส่วนสำรวจและวเิ คราะห์ทรัพยากรปา่ ไม้ หนา้ ที่รับผิดชอบ ดงั น้ี
3.1 ศึกษา วิเคราะห์ แปลตีความข้อมูลภาพถ่ายจากดาวเทียม สำรวจทรัพยากรเพื่อประเมิน

และติดตามการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินในพื้นที่ป่าไม้ และจัดทำแผนที่ป่าไม้สำหรับใช้ในการ
วางแผนจดั การพัฒนาและฟนื้ ฟพู ้ืนท่ปี ่าอนุรกั ษ์

3.2 ตดิ ต้งั และเกบ็ ขอ้ มลู ในแปลงสำรวจถาวรเพ่อื ตดิ ตาม การเปล่ียนแปลงทรัพยากรป่าไม้
3.3 สำรวจทรพั ยากรป่าไมเ้ พื่อประเมนิ สถานภาพศกั ยภาพและกำลังผลิตของทรัพยากรป่าไม้
3.4 จดั ทำฐานขอ้ มลู ทรัพยากรป่าไม้ เพื่อใช้ประเมนิ สถานภาพ/ศกั ยภาพทรพั ยากรป่าไม้
ในแต่ละชว่ งเวลา
3.5 ศึกษา/วจิ ัยและประสานงานดา้ นทรพั ยากรป่าไมร้ ่วมกบั หน่วยงานภายในและภายนอก
3.6 จัดทำระบบตดิ ตาม ตรวจสอบความเปล่ียนแปลงของสภาพปา่
3.7 ปฏิบตั ิงานอนื่ ตามทไ่ี ด้รับมอบหมาย

4. ส่วนส่งเสริมและเผยแพรก่ ารอนุรักษป์ ่าไม้ หนา้ ท่ีรับผดิ ชอบ ดงั นี้
4.1 เปน็ ศนู ยป์ ระสานข้อมูลและบรกิ ารทางวชิ าการ
4.2 ถา่ ยทอดเทคโนโลยี และเผยแพรอ่ งคค์ วามรู้แกส่ าธารณชน
4.3 บริหารจัดการแผนงานและกจิ กรรมโครงการป่าในเมือง
4.4 ปฏิบัติงานอื่นตามทไี่ ดร้ ับมอบหมาย

5. กลมุ่ งานพฤกษศาสตรป์ ่าไม้ มหี นา้ ท่ีรับผดิ ชอบ ดงั น้ี
5.1 ศึกษา คน้ คว้า วจิ ัยดา้ นอนกุ รมวธิ านพืช
5.2 การประเมินสถานภาพ และการใช้ประโยชนพ์ ืช
5.3 การบริหารจัดการสวนพฤกษศาสตร์ สวนพฤกษศาสตร์วรรณคดี สวนรวมพรรณไม้ป่า

60 พรรษา มหาราชนิ ี และสวนรุกขชาติ การจดั การหอพรรณไม้
5.4 ธนาคารเมล็ดพันธุ์ไม้ปา่ ฐานขอ้ มูลพรรณพฤกษชาตปิ ระเทศไทย
5.5 ศูนยป์ ฏบิ ตั กิ ารรกุ ขกร
5.6 ปฏิบตั งิ านอื่นตามท่ีได้รบั มอบหมาย
มีหน่วยงานภายใน ได้แก่ สวนพฤกษศาสตร์ สวนพฤกษศาสตร์วรรณคดี สวนรวมพรรณไม้ป่า

60 พรรษา มหาราชนิ ี และสวนรุกขชาติ ดังน้ี
สวนพฤกษศาสตร์ มหี น้าทรี่ บั ผิดชอบ ดงั นี้
1) เป็นแหล่งรวบรวมพรรณพืชที่มีชีวิต ซึ่งเป็นพืชประจำถิ่นหรือนำมาปลูกจากต่างถิ่น

เพื่อใช้ในการศึกษา ค้นคว้าวิจัย เพื่อให้ได้ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับพืช ภายในสวนพฤกษศาสตร์มีการ
ปลูกพืชอย่างเป็นระบบเป็นหมวดหมดู่ า้ นต่าง ๆ เช่น ด้านอนุกรมวิธาน ภูมิศาสตร์พชื พรรณ ประเภทของการจัดสวน
การใช้ประโยชน์และพืชสมุนไพร เป็นต้น

2) จัดแสดงพืชที่รวบรวมไว้นั้นมีทั้งพืชถิ่นเดียว พืชหายากและใกล้สูญพันธุ์ ครอบคลุม
ทุกลักษณะวิสัยของพืช และมีข้อมูลด้านต่าง ๆ ประกอบ ติดแสดงให้ประชาชนท่ัวไปได้เข้ามาหาความรู้ เป็นการ
รณรงค์ สร้างจิตสำนกึ ให้เกิดความหวงแหนในการอนรุ ักษ์ทรัพยากรพรรณพชื อย่างยง่ั ยืน

3) อำนวยความสะดวกในการศกึ ษาวจิ ัยทางพฤกษศาสตร์
4) เปน็ สถานทพี่ ักผอ่ นหยอ่ นใจของประชาชน
5) ปฏบิ ตั งิ านอืน่ ตามท่ีได้รบั มอบหมาย
สวนพฤกษศาสตร์วรรณคดี มหี นา้ ทรี่ ับผดิ ชอบ ดังนี้

5

1) เป็นศูนย์รวมพรรณไม้ชนิดต่าง ๆ ในวรรณคดี ตลอดจนเป็นศูนย์รวบรวมสมุนไพร
ประจำภาค ท้ังสมุนไพรท่ีปรากฏอยู่ในวรรณคดี และสมุนไพรพื้นบ้าน

2) จัดให้เป็นสถานพักผ่อนหย่อนใจของประชาชน โดยมีแนวทางในการปฏิบัติในการนำ
พรรณไม้ในวรรณคดีมาจัดปลูกเป็นหมวดหมู่ เช่น โคลง ฉันท์ กาพย์ กลอน เช่น ลิลิตตะเลงพ่าย ลิลิตพระลอ
นิราศ ต่าง ๆ บางครั้งจะสร้างเป็นจินตนาการจากภาพของตัวละครเป็นรูปป้ันมาประกอบด้วย

3) ปฏบิ ัติงานอืน่ ตามทไ่ี ดร้ บั มอบหมาย
สวนรวมพรรณไม้ป่า 60 พรรณษามหาราชนิ ี มีหนา้ ท่รี ับผดิ ชอบ ดังน้ี
1) เป็นแหล่งรวบรวมพรรณพืชที่ไม้ป่าที่มีอยู่ในแต่ละภาค สำหรับการศึกษาพรรณไม้ป่า
ในธรรมชาติ และเป็นแหล่งผลิตเมล็ดไม้ป่าหรือกล้าไม้ป่าของแต่ละภาค
2) เป็นแหล่งพักผ่อนหย่อนใจของประชาชนทั่วไป
3) ปฏิบตั ิงานอืน่ ตามทีไ่ ดร้ ับมอบหมาย

สวนรกุ ขชาติ มีหนา้ ที่รับผดิ ชอบ ดงั นี้
1) จัดการพื้นที่ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านธรรมชาติ และเพื่อการพักผ่อนหย่อนใจ
2) รวบรวมไม้ในท้องถิ่น และขยายพันธ์ุไม้เพื่อการประชาสัมพันธ์
3) ศึกษาวิจัยด้านพฤกษศาสตร์ป่าไม้ เพื่อนำเผยแพร่สู่กลุ่มเป้าหมาย
4) ประชาสัมพันธ์และเผยแพร่องค์ความรู้ด้านพฤกษศาสตร์ป่าไม้ในรูปแบบต่าง ๆ
5) ปฏบิ ัติงานอื่นตามทไ่ี ด้รับมอบหมาย

๖. กลมุ่ งานวิจัยระบบนิเวศปา่ ไมแ้ ละสิ่งแวดลอ้ ม มหี น้าที่รับผิดชอบ ดังนี้
6.1 ปฏบิ ัตงิ านประสานงานวิจัยกับหน่วยงานวิจยั ของกรมอทุ ยานแหง่ ชาติ สัตว์ป่า และพันธ์ุพืช

เพ่ือกำหนดทิศทางการวิจัย พิจารณาข้อเสนอการวิจัยของหน่วยงานให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์วิจัยของชาติ
และนโยบายของกรมฯ

6.2 ศึกษา ค้นควา้ วจิ ัย และเผยแพร่งานวจิ ัยระบบนิเวศปา่ ไมแ้ ละสง่ิ แวดล้อมในพ้นื ที่ป่าอนุรักษ์
6.3 ส่งเสริมและสนับสนุนการพัฒนาความร่วมมือ ในการดำเนินงานด้านการศึกษาผลกระทบ
สง่ิ แวดลอ้ ม
6.4 ดำเนินงานเกี่ยวกับการมีส่วนรว่ มขององค์กรส่วนท้องถ่ินต่อการรักษาดุลภาพของระบบนิเวศ
ป่าไม้และส่ิงแวดล้อมอย่างยั่งยนื
6.5 ศึกษาวิจัยเพื่อประโยชน์ในการปรับปรุงนโยบาย ยุทธศาสตร์ชาติ และแผนการปฏิรูป
ประเทศด้านทรัพยากรปา่ ไม้ใหเ้ หมาะสม
6.6 ปฏบิ ตั ิงานอ่นื ตามทีไ่ ด้รบั มอบหมาย

6

7. กลมุ่ งานวิจัยกีฏวิทยาและจุลชวี วิทยาป่าไม้ มีหน้าทร่ี ับผิดชอบ ดังนี้
7.1 ศึกษา ค้นคว้า วิจัย และพัฒนางานวิจัยด้านกีฏวิทยาป่าไม้ จุลชีววิทยาป่าไม้ เพื่อการ

อนุรักษแ์ ละฟ้ืนฟคู วามหลากหลายทางชีวภาพ
7.2 บรหิ ารจดั การศนู ย์วิจัยการอนุรกั ษ์ป่าไม้ (ศูนยว์ ิจัยกีฏวิทยาปา่ ไม้ เดิม)
7.3 ปฏบิ ัติงานอน่ื ตามท่ีไดร้ ับมอบหมาย
มหี นว่ ยงานภายใน ได้แก่ ศูนยว์ ิจยั การอนรุ กั ษ์ป่าไม้ มีหน้าทรี่ ับผิดชอบ ดงั น้ี
1) เป็นแหล่งขอ้ มูลทางวชิ าการด้านแมลงปา่ ไม้
2) ศกึ ษาค้นควา้ แมลงป่าไมท้ ีห่ ายากและใกล้สูญพนั ธุ์
3) เป็นแหล่งท่องเท่ียวเชงิ นเิ วศ และเป็นทพ่ี กั ผ่อนทางธรรมชาติแบบยั่งยนื ของชุมชน
4) สร้างความตระหนักใหเ้ ยาวชนเกิดจิตสำนกึ รกั และหวงแหนทรพั ยากรธรรมชาติ
5) ปฏบิ ัติงานอน่ื ตามทไ่ี ด้รบั มอบหมาย

8. กลุ่มงานวิจัยพนั ธุศาสตรป์ า่ ไมแ้ ละพันธ์ุพืชปา่ หายาก มหี นา้ ที่รบั ผดิ ชอบ ดังนี้
8.1 ศกึ ษา ค้นคว้า ทดลองวจิ ยั ดา้ นพันธศุ าสตรป์ ่าไม้และเทคโนโลยีชีวภาพ
8.2 ศึกษา ค้นคว้า ทดลองวิจัยการขยายพันธุ์พืชป่ามีค่า หายาก และใกล้สูญพันธุ์ เพ่ือการ

อนุรกั ษ์และฟืน้ ฟทู ้ังในถนิ่ และนอกถน่ิ กำเนิด
8.3 บริหารจัดการศูนย์คุ้มครองพนั ธุ์พชื ปา่ (ศนู ยค์ มุ้ ครองพนั ธ์ุพชื ปา่ 6 ศนู ย)์
8.4 ปฏิบตั งิ านอ่ืนตามท่ีได้รับมอบหมาย
มีหน่วยงานภายใน ได้แก่ ศูนย์คุม้ ครองพนั ธุ์พืชป่า มหี น้าท่ีรับผิดชอบ ดงั น้ี
1) ศึกษา วจิ ยั เพอ่ื การขยายพนั ธ์ุพืช
2) ขยายพันธ์ุพชื ที่สำคัญในท้องถนิ่ เพอื่ การนำคนื ส่ธู รรมชาติ
3) รวบรวมพันธุกรรมของพันธพุ์ ืชฯ สายพันธ์ุต่าง ๆ ไว้ไม่ให้สูญพนั ธ์ุ ไว้ภายในศูนย/์ สถานี

(insitu และ exsitu)
4) ศึกษาชีพลักษณ์ คุณสมบัติ ลักษณะเด่น ลักษณะด้วยของพันธ์ุพืชฯ สายพันธ์ุต่าง ๆ

เพื่อเป็นฐานข้อมูลของพนั ธุ์พชื ชนดิ น้ัน ๆ
5) เผยแพร่ประชาสมั พันธ์ ใหค้ วามรดู้ ้านพนั ธ์พุ ืชปา่ มคี ่า หายาก และใกล้สูญพันธ์ุ
6) ปฏิบัตงิ านอนื่ ตามทีไ่ ดร้ ับมอบหมาย

7

โครงสรา้ งหน่วยงาน

สำนักวจิ ัยกำรอนุรักษ์ป่ ำไม้และพนั ธ์ุพืช

ส่วนอำนวยกำร ส่วนส่งเสริมและเผยแพร่กำรอนุรักษ์ป่ ำไม้
ส่วนควำมหลำกหลำยทำงชีวภำพ
กลุ่มงำนวจิ ัยระบบนิเวศป่ ำไม้ ส่วนสำรวจและวิเครำะห์ทรัพยำกรป่ ำไม้

และสิ่งแวดล้อม กลุ่มงำนวิจัยพนั ธุศำสตร์ป่ ำไม้
กลุ่มงำนพฤกษศำสตร์ป่ ำไม้ และพนั ธ์ุพืชป่ ำหำยำก

สวนพฤกษศำสตร์ 18 แห่ง กล่มุ งำนวิจยั กฏี วทิ ยำและ
สวนรุกขชำติ 53 แห่ง จลุ ชีววทิ ยำป่ ำไม้

ศูนย์วจิ ัยกำรอนุรักษ์ป่ ำไม้ 3 แห่ง

ศูนย์ค้มุ ครองพนั ธ์พืชป่ ำ 6 แห่ง

8

1.1.2 วิสยั ทศั น์ พันธกิจ กลยุทธ์ หรือนโยบายในการปฏบิ ตั งิ านของหน่วยงาน

วสิ ยั ทศั น์

พฒั นางานวจิ ัยและบริการวิชาการ เพ่ือการอนรุ กั ษท์ รัพยากรปา่ ไม้อย่างมปี ระสิทธภิ าพ

ยุทธศาสตร์

1. ศึกษาวจิ ยั ด้านการอนรุ ักษ์ทรัพยากรปา่ ไม้โดยการมสี ่วนรว่ มของภาคีที่เก่ยี วข้องเพ่ือการพัฒนาและ
แกไ้ ขปัญหาเชิงรุก

2. เผยแพร่องคค์ วามรู้และการใชป้ ระโยชน์สูก่ ลมุ่ เปา้ หมาย
3. บริหารจดั การหนว่ ยงานในองค์กรภารกิจใหม้ ีประสทิ ธภิ าพ
4. พัฒนาศักยภาพบคุ ลากรดา้ นการวิจัยให้เทยี บเทา่ มาตรฐานสากล

ค่านิยมองคก์ าร

“LEARN” “เรยี น รู้ สู่การพัฒนา”
L = Leadership เปน็ ผู้นำดา้ นการศึกษาดา้ นป่าไม้ของประเทศ
E = Educated บุคลากรที่ไดร้ บั การพฒั นาศักยภาพอยู่เสมอ
A = Alert นกั วจิ ัยมคี วามต่ืนตัวพร้อมรับรู้ความก้าวหน้าดา้ นวชิ าการป่าไม้
R = Reliable ผลงานวิจัยเป็นทีย่ อมรบั และเชอื่ ถือ
N = Network มีเครือข่ายการทำงานร่วมกับหน่วยงาน องค์กร ชุมชน และสถาบันการศึกษาต่าง ๆ

บทบาทและภารกิจ

สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช มีภารกิจด้านการศึกษา ค้นคว้า ทดลอง และวิจัย
เพ่ือให้ได้องค์ความรู้ด้านป่าไม้ เพ่ือนำองค์ความรู้ที่ได้รับจากการศึกษาวจิ ัยถ่ายทอดและเผยแพรส่ ู่หน่วยปฏิบัติ
ทัง้ หน่วยงานของรฐั หน่วยงานเอกชน องคก์ รเอกชน และประชาชนทว่ั ไป

วัฒนธรรมองคก์ าร

“มงุ่ ม่นั ใฝ่รู้ บูรณาการ”

เป้าประสงค์

1. ม่งุ ผลิตงานวิจัยที่มีคุณภาพ และสรา้ งนวัตกรรมที่ตอบสนองการพัฒนาและแก้ไขปัญหาในพื้นท่ีป่า
อนุรักษอ์ ย่างย่ังยืน โดยมสี ่วนรว่ มจากภาคที ี่เกยี่ วขอ้ ง

2. สง่ เสริมการแลกเปล่ียนองคค์ วามรู้แบบสหวิทยาการเพ่ือเสริมสร้างจติ สำนึก และความตระหนกั ใน
สทิ ธิหนา้ ที่ตอ่ การอนรุ ักษท์ รัพยากรธรรมชาติ

3. พฒั นาแหลง่ เรียนรู้เพอ่ื การศึกษาดา้ นปา่ ไม้และนนั ทนาการ
4. ตดิ ตามและประเมินผลการใชป้ ระโยชนจ์ ากงานวิจยั เพอื่ ผลสัมฤทธ์ขิ องการดำเนินงาน

1.1.3 อัตรากำลัง

ขา้ ราชการ

หน่วยงาน/ ประเภททัว่ ไป ประเภทวิชากา

ตำแหน่ง อตั รากำลงั มาช่วย ลา ชำนาญ ชำนาญ ชำนา
ราชการ ศกึ ษา งาน การ การพิเ
อาวุโส ปฏิบตั ิการ

ผอ.สวจ. 1

สอน. 2 1 1

สลช. 5 2 22

สสว. 7 115

สสส. 4 2 2

กพม. 93 34 2 14 12 18 13

กนส. 5 2 12

กฏจ. 9 36

กพพ. 6 2 13

รวม 132 38 2 15 2 17 24 34

ช่วยราชการ 13

รวม 145

9

ลกู จ้างประจำ พนักงาน รวม
ราชการ ปฏิบตั ิ
าร เช่ยี วชาญ อำนวยการ ปฏบิ ตั ิ อัตรากำลัง มาช่วย ปฏิบตั ิ งานจรงิ
ระดับสูง งานจรงิ ราชการ งานจริง ปฏิบตั ิ
าญ งานจริง
เศษ

11 1

2 29 9 18 29

52 2 10 17

73 3 13 23

41 1 8 13

3 91 46 46 22 159

3 3 9 17

9 9 18

9 9 16 31

42 1 119 73 18 73 105 308

5

10

1.2 ผังความเช่ือมโยง ต้ังแตเ่ ปา้ หมายการใหบ้ รกิ ารกระทรวง ถงึ กจิ กรรมของหนว่ ยงานทร่ี ับแผนมา

11

12

1.3 งบประมาณท่ีไดร้ บั ตามแผนงาน ผลผลิต โครงการ/กิจกรรม ในภาพรวม

1.3.1 งบประมาณรายจ่าย ประจำปี พ.ศ. 2563

แผนงาน / ผลผลติ / กิจกรรม /โครงการ หน่วย : บาท

แผนงาน : พื้นฐานด้านการสรา้ งความสามารถในการแข่งขนั ของประเทศ งบประมาณทีไ่ ด้รับ
ผลผลิตท่ี 2 : องค์ความรดู้ ้านการอนรุ ักษป์ า่ ไม้และสัตว์ปา่

1. กิจกรรมบริหารจัดการด้านป่าไมแ้ ละสัตวป์ ่า 14,516,500.00
11,328,800.00
2. กจิ กรรมการวจิ ยั ด้านป่าไม้และสัตว์ป่า 5,770,500.00
2,273,700.00
3. กจิ กรรมพฤกษศาสตร์ปา่ ไม้ 6,340,500.00

4. กจิ กรรมพรรณพฤกษชาติประเทศไทย 1,790,000.00

5. กจิ กรรมบริหารจดั การความหลากหลายทางชีวภาพ

แผนงาน : บรู ณาการวิจยั และนวัตกรรม
โครงการที่ 1 : โครงการวจิ ัยและพฒั นาเพือ่ การบริหารจดั การพื้นทป่ี า่
อนุรกั ษ์ทเ่ี สอื่ มสภาพ
1 กจิ กรรมการวิจัยและพฒั นาเพ่ือการบรหิ ารจัดการพ้ืนท่ีปา่ อนรุ ักษ์
ทเ่ี สื่อมสภาพ

แผนงาน : ยุทธศาสตรจ์ ดั ระบบอนุรกั ษ์ ฟน้ื ฟู และป้องกันการทำลาย 2,571,300.00
ทรพั ยากรธรรมชาติ
โครงการที่ 1 : โครงการรกั ษาความมนั่ คงของฐานทรัพยากรธรรมชาติ
1 กิจกรรมโครงการสำรวจและจดั ทำข้อมูลพชื สมนุ ไพร

แผนงาน : พืน้ ฐานดา้ นการจดั การนำ้ และสร้างการเตบิ โตบนคณุ ภาพชีวิตท่ีเป็นมิตร 11,008,700.00
กับส่ิงแวดลอ้ มอยา่ งย่ังยนื 38,000.00
ผลผลิตที่ 2 : ฐานขอ้ มลู พนื้ ท่ีปา่ อนุรกั ษ์
1 กจิ กรรมจัดทำฐานขอ้ มลู
2 กจิ กรรมสงวนและคุ้มครองพันธพ์ุ ชื

รวม 55,638,000.00

1.3.2 ผลการใชจ้ า่ ยงบประมาณประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2563

แผนงาน / ผลผลิต / กจิ กรรม /โครงการ งบ
55
แผนงาน : พ้นื ฐานดา้ นการสร้างความสามารถในการแข่งขันของประเทศ 14
ผลผลิตที่ 2 : องค์ความรู้ดา้ นการอนุรกั ษ์ป่าไมแ้ ละสัตวป์ ่า 11
1. กิจกรรมบรหิ ารจัดการด้านป่าไมแ้ ละสตั วป์ ่า
5
2. กิจกรรมการวิจัยดา้ นปา่ ไมแ้ ละสัตว์ป่า 2
6
3. กจิ กรรมพฤกษศาสตรป์ ่าไม้
1
4. กิจกรรมพรรณพฤกษชาตปิ ระเทศไทย
2
5. กิจกรรมบรหิ ารจดั การความหลากหลายทางชีวภาพ
11
แผนงาน : บรู ณาการวิจัยและนวัตกรรม
โครงการท่ี 1 : โครงการวิจัยและพฒั นาเพื่อการบรหิ ารจัดการพื้นทปี่ า่
อนรุ กั ษ์ท่เี สือ่ มสภาพ
1 กิจกรรมการวิจยั และพฒั นาเพ่ือการบรหิ ารจัดการพื้นท่ีปา่ อนุรักษ์
ทเ่ี ส่ือมสภาพ

แผนงาน : ยุทธศาสตร์จัดระบบอนุรักษ์ ฟนื้ ฟู และปอ้ งกนั การทำลาย
ทรพั ยากรธรรมชาติ
โครงการท่ี 1 : โครงการรกั ษาความม่ันคงของฐานทรัพยากรธรรมชาติ
1 กิจกรรมโครงการสำรวจและจัดทำข้อมูลพชื สมนุ ไพร

แผนงาน : พนื้ ฐานด้านการจดั การนำ้ และสรา้ งการเติบโตบนคณุ ภาพชีวิตที่เป็นมติ ร
กับสงิ่ แวดล้อมอยา่ งยัง่ ยืน
ผลผลติ ที่ 2 : ฐานขอ้ มูลพนื้ ทีป่ า่ อนุรักษ์
1 กจิ กรรมจัดทำฐานขอ้ มลู
2 กจิ กรรมสงวนและคมุ้ ครองพนั ธพุ์ ชื

13

3

หน่วย : บาท

บประมาณท่ไี ด้รบั ผลการใชจ้ า่ ย คงเหลือ % ผล % คงเหลอื

5,638,000.00 55,224,839.01 413,160.99 99.26 0.74

4,516,500.00 14,418,338.33 98,161.67 99.32 0.68
1,328,800.00 11,328,120.30 679.70 99.99 0.01
5,770,500.00 5,769,418.16 99.98 0.02
1,081.84
2,273,700.00 2,273,685.01 100 0.00
6,340,500.00 6,336,139.44 14.99 99.93 0.07
4,360.56

1,790,000.00 1,785,146.73 4,853.27 99.73 0.27

2,571,300.00 2,570,606.27 693.73 99.97 0.03

1,008,700.00 10,723,994.77 284,705.23 99.41 2.59
38,000.00 19,390.00 18,610.00 51.03 48.97

14

สว่ นที่ 2
ผลการปฏิบัตริ าชการ

15

2.1 ผลสัมฤทธ์ขิ องการปฏิบัตริ าชการตามคำรบั รองการปฏิบตั ริ าชการของหน่วยงาน

ตวั ชี้วดั ที่ 1 แผนปฏิบัตกิ ารป้องกันและปราบปรามการทุจริตประพฤติมิชอบและส่งเสริมคมุ้ ครองจริยธรรม
ประจำปงี บประมาณ พ.ศ. 2563

ผลการปฏบิ ัตงิ าน : เปา้ หมายการดำเนินงานมี 8 กิจกรรม ดำเนนิ การไดจ้ ำนวน 8 กจิ กรรม รอ้ ยละ
100 และเปน็ ไปตามเปา้ หมายทกุ กิจกรรม

คา่ เปา้ หมายขน้ั สูง : ดำเนินการโครงการ/กจิ กรรมที่ไดร้ บั มอบหมายตามแผนป้องกนั และปราบปราม
ทจุ ริตฯ ปงี บประมาณ พ.ศ. 2563 ครบทุกโครงการ/กจิ กรรม และผลการดำเนินการสูงกว่าเป้าหมายตวั ชี้วัดของ
แตล่ ะโครงการ/กิจกรรม

ตัวช้วี ดั ท่ี 4 จำนวนพนื้ ทีป่ ่าไม้ท่ไี ดร้ บั การป้องกนั การบุกรุกทำลาย – เข้าครอบครอง (ไร่)
ผลการปฏิบตั งิ าน : ไม่มีการตรวจยึดพนื้ ทีป่ ่าไม้ในความรับผดิ ชอบ เนื่องจากไม่มปี ัญหาบุกรกุ พื้นที่
คา่ เป้าหมายขน้ั สูง : 4,000

ตวั ชี้วดั ท่ี 6 รอ้ ยละความสำเร็จของการเบกิ จา่ ยงบประมาณรายจ่ายภาพรวม
ผลการปฏบิ ตั งิ าน : ผลเบิกจ่ายงบประมาณภาพรวมหน่วยงานเปน็ ไปตามคา่ เป้าหมายข้ันสงู
คา่ เป้าหมายขน้ั สูง : ผลการเบิกจ่ายงบประมาณภาพรวมหนว่ ยงานไดร้ อ้ ยละ 100

ตัวชี้วดั ท่ี 10 การนำเสนอผลงานทางวิชาการผ่านภาคเี ครอื ข่าย
ผลการปฏิบตั ิงาน : ปงี บประมาณ พ.ศ. 2563 ไดม้ กี ารนำเสนอผลงานทัง้ ส้ิน 46 เรือ่ ง โดยมี

รายละเอียด ดงั น้ี
- การนำเสนอผลงานระดบั ชาติ/การเปน็ วิทยากรบรรยายพิเศษ 28 เร่อื ง
- การนำเสนอผลงานระดบั นานาชาติ 18 เรอ่ื ง

คา่ เปา้ หมายข้นั สูง : การนำเสนอผลงานระดบั ชาติ/การเป็นวทิ ยากรบรรยายพิเศษไมน่ ้อยกวา่ 40 เรอ่ื ง
และการนำเสนอผลงานระดับนานาชาตไิ มน่ ้อยกว่า 3 เร่ือง

ตวั ชี้วดั ท่ี 11 ระดบั ความสำเรจ็ ในการจดั ทำฐานขอ้ มลู สำรวจทรพั ยากรป่าไม้ในพน้ื ท่ีอนุรักษ์
ผลการปฏิบตั ิงาน :
1.ดำเนนิ การวางแปลงสำรวจทรพั ยากรป่าไม้ในพน้ื ทอ่ี นุรักษ์ จำนวน 920 แปลง คิดเปน็ ร้อยละ

100 ของแผนปฏบิ ัติงานท่ีกำหนด
2. รวบรวมและนำเข้าขอ้ มลู จากการวางแปลงสำรวจทรัพยากรป่าไม้เข้าฐานข้อมลู สำรวจ

ทรัพยากรป่าไม้ในพ้นื ทอี่ นุรักษ์
3. จัดทำรายงานผลการสำรวจทรัพยากรป่าไม้ ในพืน้ ท่ีอนรุ ักษท์ ี่แล้วเสรจ็ ในปงี บประมาณ พ.ศ.

2562 จำนวน 12 แหง่
4. นำข้อมูลไปใช้ในการจดั ทำรายงานระดับอา้ งอิงภาคป่าไม้ (Forest Reference Level: FRL)

ของประเทศไทยเพื่อเสนอต่อสำนกั งานเลขาธกิ ารอนุสญั ญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลย่ี นแปลงสภาพภมู อิ ากาศ
(UNFCCC Secretariat)

5. ให้บรกิ ารทางวชิ าการแกห่ นว่ ยงานทั้งภายใน และภายนอก จำนวน 7 คร้งั

16

คา่ เป้าหมายขน้ั สูง :
1. นำข้อมูลไปใช้ใส่วนหนึ่งในการจัดทำรายงานระดับอ้างอิงภาคป่าไม้ (Forest Reference

Level : FRL) ของประเทศไทยที่เผยแพร่ในปี พ.ศ. 2563 จำนวน 1 ฉบับ เพ่ือเสนอต่อสำนักงานเลขาธิการ
อนสุ ัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลย่ี นแปลงสภาพภมู ิอากาศ (UNFCCC Secretariat)

2. การใหบ้ ริการทางวิชาการแกห่ น่วยงานท้งั ภายใน และภายนอก อย่างน้อย 3 คร้ัง

ตวั ช้ีวดั ที่ 12 ระดับความสำเรจ็ ของการจัดทำแผนบริหารจดั การงานวจิ ัยกรมอุทยานแหง่ ชาติ สัตว์ป่า และ
พันธุ์พชื (พ.ศ. 2563 – 2565)

ผลการปฏิบตั ิงาน :
1. จัดทำแผนการประชุมเชิงปฏิบัติการ การจัดทำแผนการบริหารจัดการงานวิจัยของกรมอุทยาน

แห่งชาติ สตั ว์ปา่ และพนั ธุพ์ ืช (พ.ศ. 2563 – 2565) แล้วเสรจ็
2. ดำเนินการเชิญหน่วยงานวิชาการของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธ์ุพืช และหน่วยงาน

ภาคีเครือขา่ ยทม่ี ีส่วนไดส้ ่วนเสยี เขา้ ร่วมการประชุมฯ
3. ดำเนินการจัดการประชุมเชิงปฏิบัติการ การจัดทำแผนการบริหารจัดการงานวิจัยของกรมอุทยาน

แห่งชาติ สัตว์ป่า พันธุ์พืช (พ.ศ.2563 – 2565) เมื่อวันที่ 18-19 ธันวาคม 2532 ณ ห้องประชุมใหญ่ อาคารกริต
สามะพุทธิ

4. จัดทำรายงานสรุปการประชุมเชิงปฏิบัติการ การจัดทำแผนการบริหาร จัดการงานวิจัยของกรม
อุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช (พ.ศ.2563 – 2565) ให้แก่ ส่วนฝึกอบรม สำนักบริหารงานกลาง เม่ือวันที่ 23
มกราคม 2563

5. นำสรุปสาระสำคญั ของแผนการบรหิ ารจัดการงานวิจัยของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์
พืช (พ.ศ.2563 – 2565) นำเสนอเพ่ือพิจารณาบรรจุในร่างนโยบายป่าไม้แห่งชาติ โดยผู้อำนวยการสำนักวิจยั การ
อนรุ ักษป์ ่าไม้และพันธุ์พืช เมื่อวนั ที่ 9 มกราคม 2563 ณ ห้องประชมุ FORTROP ตึกวนศาสตร์ 60 ปี คณะวนศาสตร์
มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร์

6. จดั ทำรา่ งสรุปประเดน็ การดำเนินงานเร่งด่วนของแผนการบริหารจดั การงานวจิ ัย ของกรม
อุทยานแหง่ ชาติ สตั ว์ป่า และพนั ธุ์พืช แล้วเสร็จ

7. จดั ทำแผนการบริหารจดั การงานวิจัยของกรมอทุ ยานแห่งชาติ สัตวป์ ่า และพันธ์ุพืช(พ.ศ.
2563-2565) แล้วเสร็จ

8. ขออนมุ ตั ผิ ู้บริหารประกาศใชแ้ ผนการบริหารจัดการการงานวิจยั ของกรมอทุ ยานแห่งชาติ
สตั วป์ ่า และพนั ธพุ์ ชื

ค่าเปา้ หมายข้นั สงู : ขออนุมัตผิ ้บู รหิ ารกรมอุทยานแห่งชาติ สัตวป์ ่า และพนั ธ์พุ ชื ประกาศใช้แผนการ
บริหารจัดการงานวจิ ัยของกรมอุทยานแห่งชาติ สตั ว์ป่า และพนั ธ์พุ ืช (พ.ศ. 2563 - 2565)

ตัวชว้ี ดั ท่ี 37 ร้อยละความสำเรจ็ ของการจดั ทำรายงานลักษณะสำคัญขององค์การ
ผลการปฏิบตั ิงาน : ได้ดำเนนิ การตามขั้นตอนที่ 1 – 5 เรยี บรอ้ ยแล้ว และบุคลากรมีความเขา้ ใจทิศทาง

องค์การของหน่วยงาน รอ้ ยละ 95.45
คา่ เป้าหมายขั้นสงู : ดำเนนิ การขน้ั ตอนท่ี 4 – 5 และบุคลากรมคี วามเขา้ ใจทศิ ทางขององค์การของ

หน่วยงานไม่นอ้ ยกวา่ ร้อยละ 84

17

ตัวช้ีวดั ท่ี 38 ระดับความสำเร็จของการดำเนนิ การตามแผนการจดั การความรู้
ผลการปฏิบตั ิงาน : (องค์ความรู้ : พืชปา่ สมนุ ไพรในพืน้ ทป่ี ่าอนุรักษ์)
1. มอบหมายผรู้ ับผิดชอบการจัดการความรูข้ องหนว่ ยงาน
2. ประชมุ คณะทำงานเพื่อคัดเลอื กองค์ความรู้ของหนว่ ยงาน 2 คร้ัง
3. จัดทำแผนการจัดการความรู้ กระบวนการทำงาน และกำหนดพ้นื ท่ีเป้าหมายทจ่ี ะดำเนนิ การ

จำนวน 2 แห่ง
4. ออกแบบและจดั ทำระบบฐานขอ้ มลู พืชป่าสมุนไพรในพื้นท่ีป่าอนุรักษจ์ ำนวน 1 ฐานขอ้ มูล
5. สำรวจข้อมูลพชื ป่าสมุนไพรในพ้ืนท่ีเป้าหมาย และจัดกระบวนการแลกเปล่ียนเรยี นรู้-การถ่ายทอด

องค์ความร้จู ากหมอสมนุ ไพรพื้นบ้าน 3 คร้ัง
6. จัดทำหนังสือเผยแพร่องคค์ วามรู้ 1 เรื่องคือ พืชป่าสมุนไพร
7. วเิ คราะห์ข้อมูลและนำเขา้ ข้อมลู พชื ป่าสมุนไพรในระบบฐานข้อมูล จำนวน 690 ชนิด
8. ทดสอบความพร้อมของระบบฐานข้อมูลและตรวจสอบความถูกต้องของข้อมลู แลว้ ร้อยละ 100

ของเป้าหมาย
9. เผยแพร่ระบบฐานข้อมูลผ่านทางเวบ็ ไซต์ของหนว่ ยงานภายในเดอื นสงิ หาคม

(องคค์ วามรู้ : การฟนื้ ฟูพื้นท่ีปา่ เสือ่ มสภาพเพ่ือเพ่มิ คุณภาพชีวิต)
1. มอบหมายผ้รู ับผิดชอบการจัดการความรู้ของหน่วยงาน
2. ประชุมคณะทำงานเพ่ือคัดเลือกองค์ความรู้ของหนว่ ยงาน 2 คร้ัง
3. จัดทำแผนการจัดการความรู้ กระบวนการทำงานและกำหนดพื้นที่เป้าหมายท่ีดำเนินการ

จำนวน 1 แห่ง
4. ศกึ ษารปู แบบปลกู ปา่ 6 รปู แบบ เพื่อหารูปแบบที่เหมาะสมทส่ี ุด
5. สำรวจความหลากหลายของพืชป่า เห็ดเอคโตไมคอร์ไรซ่าและแมลง เปรียบเทียบข้อมูลใน

แปลงปา่ ธรรมชาติและป่าเส่ือมสภาพ
6. เข้ารบั การอบรมการเพาะเลยี้ งแมลงกนิ ได้ นำความร้นู ั้นมาถา่ ยทอดสู่ชมุ ชน
7. ถ่ายทอดองคค์ วามรใู้ หแ้ ก่ชมุ ชนเก่ยี วกบั การใช้ประโยชน์จากวสั ดกุ ารเกษตรเหลือใช้ เช่น การทำ

นำ้ สม้ ควันไม้ การผลิตถา่ นจากซังข้าวโพดและเศษไมเ้ หลือใช้
8. ถ่ายทอดองค์ความรู้ เรื่องการเพาะเลี้ยงจิ้งโกร่งให้แก่ชาวบ้านและการเพาะเล้ียงสะดิ้งแก่

นักเรียนระดับช้ันประถม ศึกษาปีที่ 3-6 โรงเรยี นบา้ นสาล่ี
9. สงั เคราะห์ขอ้ มูลเพื่อการเผยแพรอ่ งคค์ วามรู้เพ่ือจัดทำเอกสารเผยแพร่
10. เผยแพร่ความรู้ทางเว็บไซต์

ค่าเป้าหมายข้นั สูง :
1.ดำเนินการในขั้นตอนท่ี 1-5
2. มอี งค์ความรู้อยา่ งน้อย 2 องค์ความรู้

2.2 ผลการปฏบิ ัติราชการภายใตแ้ ผนปฏิบัตริ าชการ ประจำปงี บประมาณ พ.ศ. 2563
2.2.1 โครงการสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพในพ้ืนท่ีป่าอนรุ ักษ์
1) การดำเนินงานโครงการสำรวจความหลากหลายทางชวี ภาพ

18

สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธ์ุพืช ร่วมกับสำนักอนุรักษ์สัตว์ป่า และสำนักบริหาร
พ้ืนท่ีอนุรักษ์ที่ 1-16 และสาขา ดำเนินโครงการสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่ป่าอนุรักษ์
เพ่ือสำรวจและรวบรวมข้อมูลท่ีเก่ียวข้องกับทรัพยากรพรรณไม้ เห็ด แมลง และสัตว์ป่า ที่มีอยู่ในพ้ืนที่ป่า
อนุรักษ์ เพื่อจัดทำฐานข้อมูลอย่างเป็นระบบ โดยกำหนดให้ส่งรายงานผลการสำรวจในแต่ละพื้นที่เมื่อสิ้นสุด

19

ปีงบประมาณแล้ว ซึ่งในปีงบประมาณ พ.ศ. 2563 ให้กลุ่มงานวิชาการ สำนักบริหารพื้นท่ีอนุรักษ์ท่ี 1-16
และสาขา และสำนักอนรุ กั ษ์สัตว์ปา่ ดำเนินการรวมทัง้ ส้นิ 21 แหง่ ดงั น้ี

1. สำนกั บริหารพื้นที่อนุรักษ์ท่ี 1 (ปราจนี บุรี) จำนวน 8 แปลง
- อุทยานแหง่ ชาตปิ างสดี า จำนวน 8 แปลง
จำนวน 8 แปลง
2. สำนกั บริหารพน้ื ทอ่ี นรุ ักษ์ที่ 1 (สาขาสระบุรี) จำนวน 8 แปลง
- เขตหา้ มลา่ สตั ว์ปา่ เขาวงจันทร์แดง จำนวน 8 แปลง
จำนวน 8 แปลง
3. สำนกั บริหารพนื้ ที่อนรุ ักษ์ท่ี 2 (ศรีราชา) จำนวน 8 แปลง
- อุทยานแหง่ ชาติเขาแหลมหญ้า-หมูเ่ กาะเสม็ด จำนวน 4 แปลง
จำนวน 4 แปลง
4. สำนักบริหารพ้ืนทอ่ี นุรักษ์ท่ี 3 (บ้านโปง่ ) จำนวน 4 แปลง
- อุทยานแห่งชาตเิ ขอ่ื นศรนี ครินทร์ จำนวน 8 แปลง
จำนวน 12 แปลง
5. สำนกั บรหิ ารพนื้ ที่อนรุ ักษ์ที่ 3 (สาขาเพชรบุร)ี จำนวน 8 แปลง
- อุทยานแหง่ แกน่ กระจาน จำนวน 8 แปลง
จำนวน 12 แปลง
6. สำนกั บริหารพ้ืนทอ่ี นุรักษ์ที่ 4 (สรุ าษฎรธ์ านี) จำนวน 8 แปลง
- อทุ ยานแหง่ ชาตนิ ้ำตกหงาว จำนวน 8 แปลง

7. สำนักบรหิ ารพ้ืนทอ่ี นุรักษ์ที่ 5 (นครศรีธรรมราช)
- อุทยานแห่งชาติน้ำตกโยง

8. สำนักบรหิ ารพ้นื ที่อนรุ ักษ์ท่ี 6 (สงขลา)
- เขตรักษาพันธุ์สตั ว์ป่าเขาบรรทัด
- อทุ ยานแหง่ ชาตสิ นั กาลาคีรี

9. สำนกั บรหิ ารพน้ื ที่อนรุ ักษ์ท่ี 7 (นครราชสีมา)
- เขตรักษาพันธุส์ ัตว์ปา่ ผาผ้งึ
- เขตรกั ษาพันธส์ุ ัตว์ป่าภเู ขยี ว

10. สำนักบริหารพน้ื ที่อนุรักษท์ ่ี 8 (ขอนแก่น)
- อทุ ยานแห่งชาตภิ กู ระดงึ

11. สำนกั บริหารพ้นื ที่อนุรักษ์ท่ี 9 (อุบลราชธานี)
- อทุ ยานแหง่ ชาตเิ ขาพระวิหาร

12. สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ท่ี 10 (อดุ รธานี)
- อุทยานแหง่ ชาตภิ พู าน

13. สำนักบรหิ ารพืน้ ที่อนุรักษ์ท่ี 11 (พิษณโุ ลก)
- อทุ ยานแหง่ ชาตทิ ุ่งแสลงหลวง

14. สำนกั บรหิ ารพื้นทอ่ี นรุ ักษ์ท่ี 12 (นครสวรรค์)
- อุทยานแห่งชาติคลองวังเจา้

15. สำนกั บรหิ ารพื้นทอี่ นุรักษ์ที่ 13 (แพร่)
- อุทยานแหง่ ชาติศรีน่าน

20

16. สำนกั บริหารพน้ื ทอี่ นุรักษ์ท่ี 13 (สาขาลำปาง) จำนวน 8 แปลง
- อุทยานแห่งชาติแม่วะ
จำนวน 8 แปลง
17. สำนกั บริหารพน้ื ที่อนุรักษท์ ่ี 14 (ตาก)
- อทุ ยานแห่งชาตินำ้ ตกพาเจรญิ จำนวน 8 แปลง

18. สำนักบริหารพน้ื ทอี่ นุรักษท์ ่ี 15 (เชียงราย) จำนวน 8 แปลง
- เขตรักษาพนั ธุ์สตั วป์ า่ เวียงลอ
จำนวน 8 แปลง
19. สำนกั บรหิ ารพน้ื ทีอ่ นุรักษท์ ่ี 16 (เชยี งใหม่) จำนวน 3 แปลง
- อุทยานแหง่ ชาติแม่วาง

20. สำนกั บริหารพืน้ ท่อี นรุ ักษท์ ี่ 16 (สาขาแม่สะเรียง)
- เขตรกั ษาพันธุ์สตั ว์ป่าล่มุ นำ้ ปายฝง่ั ซา้ ย

21. สำนักอนุรกั ษส์ ัตว์ป่า
- อุทยานแห่งชาตเิ ขาใหญ่
- อทุ ยานแห่งชาติตาพระยา
- อทุ ยานแห่งชาตนิ ำ้ ตกคลองแกว้

2) โครงการประชุมเชิงปฏบิ ัติการ เร่อื ง การติดตามผลการดำเนินงานโครงการสำรวจความ
หลากหลายทางชีวภาพในพื้นทป่ี ่าอนุรกั ษ์

21

การเตรียมพร้อมในการดำเนินโครงการดังกล่าว สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธ์ุพืช
ไดเ้ ตรยี มพร้อมเจ้าหน้าท่ีท่ีปฏิบตั งิ านโครงการ และมีการวางแผนการดำเนินโครงการเป็นรูปแบบเดียวกันทว่ั ประเทศ
ซง่ึ ในการปฏบิ ัตงิ านในภาคสนามมีความแตกต่างท้ังทางด้านภมู ปิ ระเทศทรัพยากรชีวภาพ และปัญหาอปุ สรรคต่าง ๆ
ในการดำเนินงาน เพื่อให้การดำเนนิ โครงการสำรวจความหลากหลายทางชวี ภาพในพ้ืนท่ีป่าอนุรกั ษ์ สามารถบรรลุ
วตั ถปุ ระสงค์ที่กำหนดไว้อยา่ งมปี ระสิทธภิ าพ จึงได้มีการจัดประชุมเชิงปฏบิ ตั ิการ เร่ือง การติดตามผลการดำเนินงาน
โครงการสำรวจความหลากหลายทางชวี ภาพในพื้นทีป่ า่ อนรุ ักษ์ ระหวา่ งวันท่ี 8-10 มกราคม 2563 ณ อทุ ยานแหง่ ชาติ
เอราวณั จงั หวดั กาญจนบุรี มีผู้เข้าร่วมประชุมจำนวน 70 คน ซ่ึงได้ดำเนนิ การสำเร็จลุล่วงไปดว้ ยดี โดยผ้ดู ำเนิน
โครงการสำรวจความลากหลายทางชวี ภาพ ได้รายงานผลการดำเนนิ งานโครงการสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพ
ในพื้นที่ปา่ อนรุ กั ษ์ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2563 และรายงานความกา้ วหนา้ ของโครงการสำรวจความหลากหลาย
ทางชวี ภาพในพ้ืนท่ีป่าอนุรักษ์ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2563 ซง่ึ ผดู้ ำเนนิ โครงการได้แลกเปลีย่ นขอ้ คดิ เห็น
ปัญหา อุปสรรค ในการดำเนินงานทผี่ ่านมา โดยมีข้อเสนอแนะจากวิทยากรในแต่ละด้าน เพ่ือใหข้ ้อมลู มีความถูกต้อง
ชดั เจน มากขึ้น ซึ่งผู้ดำเนินงานโครงการฯสามารถนำข้อแนะนำของวิทยากรแตล่ ะด้านไปปรับปรุง แก้ไข และ
รายงานผลการดำเนนิ งานของ แต่ละปงี บประมาณได้อย่างถูกต้องสมบูรณ์

2.2.2. การเผยแพร่ สร้างจติ สำนกึ และการมีสว่ นรว่ มในการอนรุ กั ษค์ วามหลากหลายทางชีวภาพ

22

วัตถปุ ระสงค์
1) เพ่อื สร้างจติ สำนึกของทกุ ภาคสว่ นในการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ
2) เพื่อสง่ เสริมการมีส่วนรว่ มของทกุ ภาคสว่ นในการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชวี ภาพ
3) เพือ่ เผยแพรก่ ารอนรุ ักษแ์ ละการใช้ประโยชนค์ วามหลากหลายทางชวี ภาพอยา่ งยงั่ ยืน

กลมุ่ เป้าหมาย
หนว่ ยงานของรฐั หน่วยงานเอกชน สถานศึกษา องค์กรชุมชน และชุมชน ในพ้ืนท่รี ับผิดชอบของสำนัก

บรหิ ารพน้ื ท่ีอนรุ กั ษ์ท่ี 1-16 สำนกั บรหิ ารพ้นื ท่ีอนุรักษส์ าขา สวนพฤกษศาสตร์ และสวนรกุ ขชาติ
การดำเนนิ กจิ กรรม

สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช โดยส่วนความหลากหลายทางชีวภาพ ร่วมกับสำนักบริหารพ้ืนท่ี
อนุรักษ์ที่ 1-16 และสำนักบริหารพ้ืนที่อนุรักษ์สาขา สวนพฤกษศาสตร์ และสวนรุกขชาติ ดำเนินกิจกรรมเผยแพร่
สร้างจิตสำนึก และการมีสว่ นร่วมในการอนรุ กั ษค์ วามหลากหลายทางชีวภาพ เพ่ือสรา้ งจิตสำนกึ และสง่ เสริมการมสี ว่ น
รว่ มของทุกภาคส่วนในการอนุรักษ์และเผยแพร่การอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอยา่ งย่ังยืน
ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2563 โดยมกี ารดำเนินกจิ กรรม ดังน้ี

1. การเผยแพร่ การอนรุ กั ษ์และการใช้ประโยชนค์ วามหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน
1.1 การสร้างส่ือเพ่ือการเผยแพร่ความความรู้เก่ียวกับความหลากหลายทางชีวภาพ ตลอดจน

การอนุรกั ษ์และการใช้ประโยชน์อยา่ งย่ังยืน
1.2 การเผยแพร่สอ่ื ทีเ่ กย่ี วกบั ความหลากหลายทางชวี ภาพ

2. การสรา้ งจติ สำนึกในการอนรุ กั ษค์ วามหลากหลายทางชีวภาพ
2.1 การบรรยายใหค้ วามรู้เกยี่ วกบั การอนรุ ักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพในเวทสี าธารณะตา่ ง ๆ
2.2 การจัดฝึกอบรม/ประชุม/สัมมนาในการอนุรักษค์ วามหลากหลายทางชีวภาพในท้องถ่นิ
2.3 การจดั ค่ายเยาวชนอนรุ ักษ์ความหลากหลายทางชวี ภาพ

23

3. การสาธติ การจดั การความหลากหลายทางชวี ภาพอยา่ งย่งั ยนื
3.1 การจดั การชนดิ พันธ์ใุ นธรรมชาตอิ ย่างยง่ั ยืน
3.2 การจัดการชนิดพันธุ์ในแปลงปลกู
3.3 การฟ้ืนฟคู วามความหลากหลายทางชีวภาพ ทเี่ หมาะสมตามสภาพพืน้ ท่ี

4. การสง่ เสริมการใชป้ ระโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน
4.1 การใชป้ ระโยชนช์ นิดพนั ธุอ์ ยา่ งย่งั ยืน
4.2 การสง่ เสริมการปลกู และขยายพนั ธ์ุชนิดพันธุ์เพอื่ การใช้ประโยชน์
4.3 การปลกู เสรมิ ปา่ เพ่อื เพ่ิมมูลคา่ ทางเศรษฐกจิ และความหลากหลายทางชีวภาพ

ปญั หา อุปสรรค
1. มีการดำเนินกิจกรรมในการเผยแพร่ สร้างจิตสำนึก หลายกิจกรรม ส่งผลให้ในส่วนของบุคลากรและ

เจา้ หนา้ ที่ผู้ปฏบิ ตั งิ านมีจำนวนไม่เพยี งพอกับจำนวนกลมุ่ เป้าหมาย
2. เจ้าหนา้ ท่ีปฏิบัตงิ านไม่มีประสบการณใ์ นด้านการประชาสัมพนั ธ์

สรุปผลการดำเนินงาน
สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช โดยส่วนความหลากหลายทางชีวภาพ ร่วมกับสำนัก

บริหารพ้ืนที่อนุรักษ์ท่ี 1-16 และสำนักบริหารพ้ืนท่ีอนุรักษ์สาขา สวนพฤกษศาสตร์ และสวนรุกขชาติ ได้ดำเนิน
โครงการกิจกรรมเผยแพร่ สร้างจิตสำนึก และการมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ ประจำปี
พ.ศ. 2563 เผยแพร่ประชาสัมพันธ์ถึงความสำคัญของความหลากหลายทางชีวภาพโดยใช้รูปแบบการนำเสนอ
ที่น่าสนใจในการสร้างส่ือเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับความหลากหลายทางชีวภาพ ตลอดจนการอนุรักษ์และการใช้
ประโยชน์อย่างย่ังยืน ได้แก่ จัดพิมพ์หนังสือ จัดพิมพ์โปสเตอร์ประชาสัมพันธ์ แผ่นพับเผยแพร่ความรู้เก่ียวกับ
ความหลากหลายทางชีวภาพ นอกจากนี้มีการจัดกิจกรรมเผยแพร่ความรู้เก่ียวกับความหลากหลายทางชีวภาพ
โดยการจัดนิทรรศการ รวมทั้งการได้เป็นวิทยากรบรรยายเพื่อสร้างความรู้ จิตสำนึก ในการอนุรักษ์ธรรมชาติและ
ส่ิงแวดล้อม ในวันสำคัญต่าง ๆ รวมทั้งฝึกอบรม ประชุม การปลูกป่า และการดำเนินการพัฒนาองค์ความรู้
ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ ซง่ึ โครงการน้ีเป็นโครงการที่มีประโยชน์ช่วยส่งเสริมให้ชุมชน หน่วยงานของรัฐ
ประชาชน นักเรยี น นกั ศึกษา ได้มีการสร้างจติ สำนกึ และมีส่วนร่วมในการอนรุ ักษ์ความหลายทางชวี ภาพ

24

2.2.3. แผนงานวจิ ยั ความหลากหลายทางชีวภาพในพ้ืนทก่ี ล่มุ ป่าดงพญาเยน็ -เขาใหญ่
ดำเนนิ การตามแผนงานวจิ ัยความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นทกี่ ลมุ่ ป่าดงพญาเยน็ -เขาใหญ่

สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช ได้รับอนุมัติให้ดำเนินการจัดทำแผนงานวิจัยงานวิจัยที่
ดำเนนิ การงานวิจัยในพื้นท่ีกลุ่มป่าภูเขียว-น้ำหนาว ในปีงบประมาณ พ.ศ. 256๓ จำนวนท้งั สน้ิ 10 โครงการวจิ ัย
ดังนี้

๑) ความหลากหลายของสัตวไ์ ม่มีกระดูกสันหลังหน้าดินและคุณภาพน้ำทางชีวภาพของลำธารใน
กลุ่มปา่ ดงพญาเย็น-เขาใหญ่ (นางแก้วภวิกา รัตนจันทร)์

ปีงบประมาณ 2563 ดำเนินการศึกษาความหลากหลายของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังในพ้ืนที่
ศึกษาจำนวน 11 สถานีศึกษา ในพ้ืนท่ีอนุรักษ์จำนวน ๓ แห่ง ได้แก่ อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ อุทยานแห่งชาติปางสีดา
และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าดงใหญ่ โดยแต่ละสถานีจะเก็บตัวอย่าง จำนวน ๓ ครั้ง เพื่อเป็นตัวแทนข้อมูลของฤดูหนาว
ฤดูร้อน และฤดูฝน ยกเว้นสถานีศึกษาน้ำตกเหวนรก ไม่สามารถเก็บตัวอย่างในช่วงฤดูฝนได้เนื่องจากมีน้ำหลาก
และขณะน้ดี ำเนินการจำแนกตวั อย่างสตั ว์ไม่มกี ระดูกสันหลังหน้าดนิ จากอทุ ยานแห่งชาตเิ ขาใหญแ่ ล้วเสรจ็ ทั้ง 3 ฤดูกาล
และตัวอย่างจากอุทยานแห่งชาติปางสีดา และเขตรักษาพันธ์ุสัตว์ป่าดงใหญ่ ดำเนินการจำแนกแล้วเสร็จเฉพาะ
ตัวอย่างจากฤดูหนาว จากการศกึ ษาคร้ังนี้พบสัตวไ์ มม่ ีกระดกู สันหลงั หนา้ ดนิ จำนวน 5733 ตัว เป็นสมาชิกใน 2 ไฟลัม
(Phylum) คือ Arthropoda จำนวน ๕,๖๖๖ ตัว และ. Mollusca จำนวน ๖๗ ตัวจำแนกเป็นสัตว์กลุ่มแมลง
จำนวน ๕,๕๑๒ ตัว และกลุม่ ทไ่ี มใ่ ชแ่ มลง จำนวน ๒๒๑ ตัว

๒) ความหลากหลายทางชีวภาพ การใช้ประโยชน์ และศักยภาพการออกฤทธท์ิ างชีวภาพของเห็ด
ป่าและราทำลายแมลงในกลุ่มป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ (นายบารมี สกลรตั น)์

ดำเนินการศึกษาเก็บและรวบรวมตัวอย่างเห็ดป่า จำนวน 4 คร้ัง ประกอบไปด้วยอุทยานแห่งชาติ
ปางสีดา 3 ครั้ง และอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ 1 ครั้ง ในพ้ืนที่อุทยานแห่ชาติปางสีดาได้สำรวจบริเวณป่าดิบแล้ง
บริเวณหน่วยพิทักษ์อุทยานแห่งชาติปางสีดาท่ี 5 หน่วยพิทักษ์อุทยานแห่ชาติปางสีตาท่ี 12 เส้นทางศึกษา
ธรรมชาติน้ำตกปางสีดา เส้นทางศึกษาธรรมชาติโปงผีเสื้อ และแปลงปลูกป่าไม้ยางนา จำนวนรวม 130 ตัวอย่าง
แบ่งเป็นเห็ดย่อยสลายอินทรียวัตถุจำนวน 102 ตัวอย่าง เห็ดโคน 3 ตัวอย่าง เห็ดเอคโตไมคอร์ไรชา 7 ตัวอย่าง
เห็ดที่เป็นสาเหตุโรคพืช 5 ตัวอย่าง และเห็ดท่ียังไม่ทราบบทบาทในระบบนิเวศ 13 ตัวอย่าง และในพื้นที่อุทยาน
แห่งชาติเขาใหญ่ได้สำรวจตามเส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติเขาร่ม เส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติข้างศูนย์ฝึกอบรมที่ 2
(เขาใหญ่) ทางเดินศึกษาธรรมชาติบริเวณโดยรอบค่ายธนะรัตน์ เส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติน้ำตกเหวสุวัต-ผากล้วยไม้
และบริเวณป่าข้างที่กางเต็นท์ลำตะคอง พบเห็ดจำนวนรวม 95ชนิด แบ่งเป็นเห็ดย่อยสลายอินทรียวัตถุ จำนวน
45 ตัวอย่าง เห็ดเอคโตไมคอร์ไรชา 20 ตัวอย่าง เห็ดท่ีเป็นสาเหตุโรคพืช 7 ตัวอย่าง และเห็ดที่ยังไม่ทราบ
บทบาทในระบบนิเวศ 23 ตวั อย่าง

25

๓) แอคตโิ นมัยสีทจากดนิ ในกลุ่มป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ และการใชป้ ระโยชน์ (นางสาววินนั ท์ดา หมิ ะมาน)
จากการศึกษาค่า pH ของดินตัวอย่าง ท้ัง 14 แหล่ง คือ ดินที่เก็บจากอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่
(ป่าดิบแล้ง ด่านช้าง เขาร่ม หนองผักชี และมอสิงโต) ดินที่เก็บจากอุทยานแห่งชาติทับลาน (เหวนกกก คลอง
น้ำมัน ไทยสามัคคี ทับลาน และตล่ิงชัน) ดินท่ีเก็บจากอุทยานแห่งชาติปางสีดา (จำนวน 4 ตัวอย่าง) พบว่า
ตัวอย่างดินท่ีเก็บได้จากเขาร่มมีค่า pH ต่ำสุดเท่ากับ 3.64 และตัวอย่างดินท่ีเก็บได้จากทับลาน มีค่า pH สูงสุด
เท่ากับ 7.27 จากการประเมินจำนวนประชากรแอคติโนมัยสีทในดินตัวอย่าง ทั้ง 14 แหล่ง โดยวิธี standard
total plate count พบว่ามดี ินตัวอย่างเพียง 10 แหล่ง ที่สามารถประเมินจำนวนประชากรแอคตโิ นมัยสีทได้ คือ
ดินที่เก็บจากบริเวณป่าดิบแล้ง ด่านช้าง เขาร่ม หนองผักชี เหวนกกก ไทยสามัคคี และดินท่ีเก็บจากอุทยาน
แห่งชาติปางสีดา (จำนวน 4 ตัวอย่าง) พบว่าดินท่ีเก็บจากเหวนกกกมีจำนวนแอคติโนมัยสีท มากที่สุด ศึกษา
เพ่ิมเติมในสีสปอร์ สีเส้นใย และสีรงควัตถุที่ละลายน้ำ ศึกษาความสามารถในการสร้างสารส่งเสริมการเจริญของพืช
ศกึ ษาความสามารถในการยอ่ ยสลายสารอินทรยี ์ที่มีโมเลกุลขนาดใหญ่ และวเิ คราะห์ลำดบั เบสของยีน 16s rRNA

๔) ความหลากหลายของเช้อื ราสนิมและเช้ือราแป้งสาเหตุโรคของพืชป่าไม้ในกลุ่มป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่
(นางสาวจันจริ า อายะวงษ์)

ได้มีการสำรวจและเก็บตัวอย่างและเก็บตัวอย่างโรคพืชท่ีเกิดจากเอราสนิมและราแป้งใน
ปีงบประมาณ 2563 ได้ดำเนินการในพ้ืนที่ 3 อุทยานแห่งชาติ 1 เขตรักษาพันธ์ุสัตว์ป่า คือ อุทยานแห่งขาติเขาใหญ่
ปางสีดา ตาพระยา และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ปา่ ดงใหญ่ โดยการเดินสำรวจตามเส้นทางศกึ ษาธรรมชาติ ตามช้างทาง
สัญจร ในพื้นท่ีวางแปลงเพื่อสำรวจความหลากหลายฯ และพ้ืนท่ีเข้าถึงอ่ืน ๆ ซึ่งการเดินสำรวจเป็นการเลือกพ้ืนที่
แบบสุ่ม ในการเก็บตัวอย่าง เร่ิมจากการสังเกตลักษณะความผดิ ปกติของพืช ใช้แว่นขยายตรวจดูลักษณะอาการท่ี
เกิดขึ้นแล้วตัดเก็บช้ินส่วนพืชเป็นโรคใส่ถุงพลาสติก เพ่ือนำมาตรวจสอบในห้องปฏิบัตกิ ารและทำเป็นตัวอย่างแห้ง
สำหรับใช้ในการตรวจวินิจฉัยจากการสำรวจและรวบรวบตัวอย่างโรคพืช พบได้ท้ังหมด 85 ตัวอย่าง แบ่งเป็นรา
สนิม 42 ตัวอย่าง ราแป้ง 3 ตัวอย่าง โดยตัวอย่างบางส่วนพบอาการของโรค แต่เม่ือนำมาตรว จสอบใน
ห้องปฏิบัติการ กลับไม่พบส่วนของเช้ือราสาเหตุโรคและเมื่อตรวจสอบตัวอย่างท่ีมีเชื้อราบนแผลโรค พบชนิดของ
เชื้อราตามลักษณะทางสัณฐานวิทยาแล้ว เชื้อมีการสร้างสปอร์ และตรวจสอบชนิดของพืชอาศัยด้วยวิธีการทาง
morphology จำแนกออกเป็นเชอ้ื ราสนมิ จำนวน 23 ชนิด ราแป้ง 3 ชนิด รวมเช้ือราทั้งหมดประมาณ 26 ชนิด
เข้าทำลายพชื อาศัยท้ังหมดมากกว่า 22 ชนิด การตรวจสอบชนิดเชื้อราสนิมโดยวิธีทางชีวโมเลกุล ได้สกัดดีเอน็ เอ
จากสปอร์เชื้อรา จำนวน 22 ตัวอย่าง โดยใช้ Primer NL1/NL4 สำหรับการตรวจสอบชิ้นส่วนยีน D1/D2
ซึ่งการวิเคราะห์ผลดีเอ็นเอ พบว่า เช้ือราสว่ นใหญส่ ามารถระบุชนดิ ไดใ้ นระดบั สกลุ

26

5) ความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนกับการใช้ประโยชน์พืชพ้ืนบ้านรอบกลุ่มป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่
(นางสาวจิณนา เผือกนาง)

ได้มีการลงสำรวจชาวลาวเวียงบนคลองสีเสียด หมู่ 8 ตำบลหินต้ัง อำเภอเมืองนครนายก มีถิ่นฐาน
เดิมอยู่ท่ีเมืองเวียงจันทร์ ได้อพยพมาตั้งรกรกอยู่ในเขตตัวเมืองนครนายก บริเวณวัดอุดมธานี ติดกับแม่น้ำ
นครนายก ตอ่ มาจึงขยับขยายออกมาทำมาหากินในพ้ืนท่ีบ้านคลองสีเสียต ประมาณ 60 ปีท่ีแล้ว บริเวณวัดครี ีวัน
ตำบลศรนี วา ริมฝงั่ แม่น้ำนครนายก ซ่ึงอยู่ไม่ห่างจากบ้านคลองสีเสียด ยงั เป็นตลาดตลาตครี ีวนั ขนส่งสินค้าทางน้ำ
จุดสุดท้ายท่ีมาถึงในพื้นที่บริเวณน้ี และได้ลงพื้นท่ีสำรวจชาวลาวพวนบ้านบุ่งเข้ หมู่ 8 ตำบลหนองแสง อำเภอปากพลี
มีถิ่นฐานเดิมมาจากเมืองเชียงขวาง ได้อพยพมาตั้งรกรากอยู่อย่างหนาแน่นในตำบลเกาะหวาย เกาะโพธิ์ หนองแสง
และท่าเรือ ต่อมาได้ค่อย ๆ ขยับขยายขึ้นมาสวนป่าธรรมชาติในพ้ืนท่ีท่ีเป็นป่าเบญจพรรณ ส่วนใหญ่เป็น นนทรี
ประดู่ ชิงชัน ยาง ตะเคียนมะคำ และหวาย ในอดตี ชาวบ้านเคยข้ึนไปหากินบนเขา ป่าข้างบนจะโล่ง ไม่ทึบเหมือน
ปัจจุบันนี้ พอช้างว่งิ แล้วหยุดจะมองไม่ออกว่าช้างหรือก้อนหิน ถึงเดนิ ไปเฉียดกันได้ แตถ่ ้าชาวบ้านรู้ว่าอยู่ตรงไหน
ไปอีกทาง เพราะเขาใหญ่ช้างเยอะ และบนยอดเขามีลานกว้าง ชาวบ้านทำการปลูกข้าว ทำไร่ และปลูกไผ่ในพ้ืนท่ี
ลาดชัน เช่น ไผ่ลำมะลอก ไผ่สีสุก ไผ่ตง ไผ่เลี้ยง ในช่วงแรกปลูกกล้วยให้มีความชื้นก่อน แล้วปลูกไผ่แ ซมไว้
พอกล้วยหมด ไผ่กเ็ กบ็ ได้ โดยหน่อไม้ออกปีละคร้ัง และสามารถทยอยตัดลำได้ทัง้ ปี ในปา่ มสี มุนไพรอยู่เป็นจำนวนมาก
เพราะในอดีตมกี ารรักษาความเจ็บป่วยแบบพ้นื บ้าน โดนใช้สมุนไพรในพ้ืนท่ี

6) แนวทางการจัดการและการแก้ไขกระทิงในพ้ืนท่ีเขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาแผงม้าและอุทยานแห่งชาติ
เขาใหญ่ (นางสาวอมั พรพิมล ประยลู )

ดำเนินการศึกษาประชากรกระทิงในพ้ืนที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาแผงม้า โดยการศึกษาประชากร
กระทิงในพื้นท่ีเขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาแผงม้าด้วยวิธีการนับโดยตรง (Direct counting) และวิธีการติดตั้งกล้องดัก
ถ่ายภาพ (Camera trapping) ในพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาแผงม้า โดยดำเนินการนับประชากรกระทิงในช่วงฤดูแล้ง
(มีนาคม 2563) ผลการประเมินประชากรกระทิงด้วยวิธีการนับโดยตรง พบจำนวนกระทิงในพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่า
เขาแผงม้า 243 ตัว โดยมีสัดสว่ นตัวเต็มวยั : วัยรุ่น : ลกู เท่ากบั 27 : 23 : 1 และสดั สว่ นเพศผเู้ ต็มวยั ตอ่ เพศเมีย
เต็มวัยเท่ากับ 1 : 3.4 และได้ดำเนินการการสำรวจการกระจายและลักษณะการใช้ประโยชน์พื้นที่ของกระทิง
ศึกษาลักษณะการใช้พ้ืนที่อาศัยในพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาแผงม้า ดำเนินการเดินสำรวจกระทิงในพ้ืนที่เขตห้ามล่า
สัตวป์ ่าเขาแผงม้าด้วยวธิ ี Line Transect โดยวางเสน้ สำรวจแนวเสน้ ตรงทวั่ พ้ืนที่ และกำหนดใหแ้ ต่ละเสน้ สำรวจมี
ระยะห่าง 200 เมตร จำนวนเส้นสำรวจท้ังหมด 18 เส้นสำรวจ รวมระยะทางสำรวจ 46.8 กิโลเมตรผลการ
สำรวจพบร่องรอยการกระจายของกระทิงท่ัวพ้ืนที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาแผงม้า ซึ่งพื้นท่ีสำรวจส่วนใหญ่มีสภาพ
เป็นป่าดิบแล้ง ป่าฟื้นฟูตามธรรมชาติ และทุ่งหญ้า โดยพบกระทิงใช้ประโยชน์พ้ืนท่ีอย่างเข้มข้นบริเว ณด้าน
ตะวันตกของเขาแผงม้าและบริเวณแนวเชื่อมต่อระหว่างพ้ืนที่เขาแผงม้าและเขาใหญ่ ซึ่งพื้นที่ดังกล่าวเป็นพ้ืนท่ีท่ีมี
การจัดการเรือ่ งแหล่งอาหารของสัตวป์ ่าโดยการจัดทำแหล่งทุง่ หญ้า

27

7) การศกึ ษาความหลากชนิดของนกในอุทยานแห่งชาตเิ ขาใหญ่ (นายสาวหทยั กาญจน์ ศภุ พรโอฬาร)
ได้ดำเนินการลงพื้นที่สำรวจในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ในตัวแทนสังคมป่าเต็งรัง พื้นท่ีหน่วยพิทักษ์
อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ท่ี 11 (คลองเพกา) 1 เส้นทาง ตัวแทนสังคมป่าเบญจพรรณ พ้ืนท่ีด่านตรวจศาลเจ้าพ่อ
เขาใหญ่ 1 เส้นทาง ตัวแทนสังคมป่าดิบแล้ง พื้นท่ีเส้นทางศึกษาธรรมชาติ กม. 331 เส้นทางตัวแทนสังคมป่าดิบเขา
พ้ืนที่เส้นทางศึกษาธรรมชาติผาเดียวดาย 1 เส้นทาง จากการสำรวจบันทึกข้อมูลชนิดนก และการปรากฏของนก
แต่ละชนิดท่ีพบใน 4 สังคมป่า พบนกทั้งสิ้น 223 ชนิด แยกตามหลักอนุกรมวิธานได้ 18 อันดับ 58 วงศ์ 164 สกุล
อันดับ Passeriformes เป็นอันดับท่ีมีชนิดนกที่สำรวจพบมากที่สดุ ท้ังส้ิน 34 วงศ์ 129 ชนิด 79 สกุล รองลงมา
ได้แก่ อันดับ Picformes พบทั้งส้ิน 2 วงศ์ 18 ชนิด 11 สกุล และอันดับ Accipitrifomes พบท้ังสิ้น 1 วงศ์ 12 ชนิด
8 สกุล จำนวนชนิดที่พบมากท่ีสุด คือ วงศ์นกจับแมลงและนกเชน Muscicapidae พบ 19 ชนิด ชนิดรองลงมา
ได้แก่ วงศ์เหยี่ยวและนกอินทรี (Accipitridae) พบ 12ชนิด วงศ์นกคอพันและนกหัวขวาน (Picidae) พบ 12 ชนิด
วงศ์นกปรอด (Pycnonotidae) พบ 11 ชนิด วงศ์นกพิราบและนกเขา (Columbidae) พบ 9 ชนิด แบ่งเป็นนก
ประจำถนิ่ 154 ชนิด นกอพยพ 34 ชนดิ

8) ความหลากหลายของพรรณพืชในกลุ่มป่าดงพญาเยน็ -เขาใหญ่ (นายวรดลต์ แจม่ จำรญู )
สำรวจในพื้นท่ีอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ได้สำรวจ 2 วิธี คือ การสำรวจโดยการวางแปลงขนาด
20 x 50 เมตร ได้แก่ ป่าดิบแล้ง จำนวน 4 แปลง และป่าเต็งรังและป่าเบญจพรรณ จำนวนป่าละ 3 แปลง รวม
อุทยานละ 10 แปลง หรือเท่ากับ 1 เฮกแตร์ เพ่ือกระจายครอบคลุมของประเภทป่าในอุทยานแห่งชาติทับลาน
และอุทยานแห่งชาติปางสีดา และได้ดำเนินการสำรวจตามเส้นทางศึกษาธรรมชาติ ได้แก่ จุดชมวิว บริเวณน้ำตก
และเส้นทางศึกษาธรรมชาติเป็นต้น จากการสำรวจทั้ง 2 วธิ ี ได้ตัวอยา่ ง 104 หมายเลข แบ่งเป็นอุทยานแห่งชาติ
ทบั ลาน จำแนกเปน็ 23 วงศ์ 37 สกุล 41 ชนดิ และอุทยานแหง่ ชาติปางสีดา จำแนกเป็น 32 วงศ์ 65 สกล 71 ชนดิ

9) ชนิดและการตอบสนองต่อเหยื่อล่อของผีเส้ือกลางวันในพื้นท่ีกลุ่มป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่
(นางสาวนงพงา ปาเฉย)

ได้มีการดำเนินการในพื้นที่อุทยานแห่งชาติปางสีดา ดำเนินการใน 3 สถานีศึกษา ได้แก่ หน่วยพิทักษ์
อุทยานแห่งชาติ ท่ี ปด. 12 (บตุ าบอด) ได้จดั ทำโป่งเทียมถาวรในพื้นท่ศี ึกษา 4 โป่ง น้ำตกหนิ ดาด จัดทำโป่งเทียม
ชัว่ คราวในพื้นที่ศึกษา 4 โป่ง และศูนย์บริการนักท่องเที่ยว จัดทำโป่งเทียมชั่วคราวในพื้นที่ศึกษา 4 โป่ง โดยในแต่ละที่
ได้ทดสอบเหยื่อล่อต่าง ๆ กัน 4 ชนดิ ได้แก่ โป่งเกลือแร่ โปง่ สับปะรด โป่งปูทะเล และโป่งน้ำปู จากผลการศึกษา
เบื้องต้นพบว่าชนิดและจำนวนประชากรของผีเสื้อกลางวันในแต่ละพ้ืนท่ีศึกษามีความแตกต่างกัน และ
ความสัมพันธ์ระหว่างชนิดของเหยื่อล่อกับชนิดของผีเส้ือกลางวันมีความแตกต่างกัน นอกจากนี้ผีเส้ือแต่ละชนิดมี
ฤดูกาลปรากฎท่ีแตกต่างกันอีกด้วย การทดสอบเหยื่อล่อในเบ้ืองต้นพบว่าเหยื่อล่อชนิดท่ีเป็นเกลือแร่ มีการตอบสนอง
ต่อการปรากฏของผีเสื้อกลางวันได้ดีกว่าเหยื่อล่อชนิดอื่น ส่วนเหยื่อล่อท่ีเป็นปูทะเลสามารถล่อผีเสื้อชนิดที่เป็น
ผีเสื้อสวยงามในวงศ์ Papilionidae ได้เป็นอย่างดี และได้ทดสอบเปลี่ยนเหยื่อล่ออาหารจากปูทะเลเป็นปูน้ำจืด
ซ่ึงพบว่ายังมีกลุ่มของผีเสื้อ Papilionidae มาลงกินอาหารในระยะแรกอย่างต่อเนื่อง ส่วนเหยื่อล่อที่เป็นน้ำมี
การตอบสนองต่อผีเสื้อได้ในปริมาณมาก เนื่องจากกล่ินของน้ำดึงดูดผีเสื้อได้หลายกลุ่ม แต่เมื่อเวลาผ่านไปไม่พบ
การลงกินอาหารของผีเสื้อในโป่งน้ำ อาจเนื่องจากไม่มีกลิ่นของน้ำปูล่ออย่างสม่ำเสมอ และได้เปลี่ยนแปลง
อาหารเหย่ือล่อเป็นผลไม้ตามฤดูกาล เช่น มะม่วงสุก สับปะรด พบว่า มีผีเส้ือกลางวันในกลุ่ม Nymphalidae มากิน
อาหารอย่างชุกชุมขึ้น และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าดงใหญ่ ได้ดำเนินการสำรวจพ้ืนท่ีเบ้ืองตันเพื่อจัดทำโป่งเทียม
ขณะน้ีอยู่ในระหว่างการจัดเตรียมพ้ืนที่จากการศึกษา ขณะน้พี บผเี ส้ือในพ้ืนทอ่ี ุทยานแห่งชาติเขาใหญ่-ดงพญาเย็น
มากกว่า 100 ชนดิ

28

10) ความหลากหลายและเขตการแพร่กระจายของด้วงมูลสัตว์ ในกลุ่มป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่
กลมุ่ ป่ามรดกโลก (นายอสิ ราพงษ์ วรผาบ)

ดำเนินการในพ้ืนท่ีกลุ่มป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ สำรวจและเก็บข้อมูลความหลากหลายและเขต
การแพร่กระจายของด้วงมูลสัตว์ ในกลุ่มป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ กลุ่มป่ามรดกโลก ทำการการเก็บตัวอย่าง 2 พื้นท่ี
พื้นที่ละ 4 เส้นทาง คือ อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ และอุทยานแห่งชาติทับลาน โดยการวางกับดักหลุมตกร่วมกับ
เหย่ือลอ่ ซ่ึงแบ่งการเก็บตัวอย่างท้ังหมด 3 ครั้ง โดยให้ฤดูกาลเปน็ ตัวกำหนด ในการเก็บตัวอย่างในแต่ละครง้ั จะเก็บใน
พื้นที่เดิม ในพื้นที่อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ พบด้วงมูลสัตว์ทั้งหมด 58 ชนิด 10,716 ตัว และอุทยานแห่งชาติทับลาน
พบ 65 ชนิด 10,291 ตัว และสำรวจในพื้นที่อุทยานแห่งชาติปางสีดา จำนวน 6 เส้นทาง (1 คร้ังในฤดูหนาว)
พบดว้ งมูลสตั วท์ งั้ หมด 37 ชนิด 3,425 ตัว

การประชมุ เพื่อติดตามผลการดำเนินงานโครงการวจิ ัย
ความหลากหลายทางชีวภาพในพน้ื ท่กี ลุ่มปา่ ดงพญาเยน็ -เขาใหญ่

29

แผนงานวิจัยความหลากหลายทางชีวภาพในพ้ืนที่กลุม่ ป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ ที่ได้รบั การสนบั สนนุ
งบประมาณใหด้ ำเนินการวิจัย จำนวน 10 โครงการ การดำเนนิ การวิจัยดังกล่าว เพื่อให้ได้ผลลพั ธ์ท่ีเกิดประโยชน์
อยา่ งแทจ้ รงิ จำเปน็ ต้องมีระบบตดิ ตามและประเมินผลทีช่ ดั เจนและตอ่ เนื่อง ให้นักวิจัยสามารถนำเสนอปัญหาและ
อปุ สรรค เพ่ือรว่ มกันปรบั แผนงานและวธิ วี จิ ยั ใหเ้ กดิ ผลลัพธ์ตามท่ตี ง้ั ไว้ ดังน้ันจึงจำเปน็ อย่างย่งิ ที่ต้องมีการจดั
ประชุมเชิงปฏิบัตกิ ารเพือ่ การตดิ ตามการดำเนินงานวิจัยภายใตก้ จิ กรรมบรหิ ารจดั การความหลากหลายทางชวี ภาพ
ใหผ้ ้เู ข้าร่วมประชุมทีไ่ ด้รบั เงนิ งบประมาณแผนงานวจิ ยั ฯ รายงานความก้าวหน้าผลการดำเนินงานวจิ ัย ปัญหา
และอุปสรรค ในโครงการวิจัยท่ีรับผิดชอบ แลกเปลี่ยนความคิดเห็นระหว่างผู้เข้าร่วมประชุมและผู้ทรงคุณวุฒิ
เพ่ือการดำเนินการวจิ ัยใหไ้ ดต้ ามเป้าหมายและผลลัพธท์ ี่กำหนด ซ่ึงกำหนดการจัดประชุมฯ ในวันจันทร์ท่ี 24
สิงหาคม 2563 เวลา 08.00-17.30 น. ณ ห้องประชุม 301 อาคารกริต สามะพุทธิ กรมอุทยานแห่งชาติ สตั วป์ ่า
และพนั ธุ์พชื มีผู้เข้าร่วมประชมุ จำนวน 30 คน

สวนรุกขชาติหนองตาอยู่ จังหวดั ชลบุรี รายงานผลการดำเนนิ งานดงั นี้
๑. ประชาสมั พันธโ์ ครงการให้ประชาชนรบั ทราบและเขา้ รว่ มโครงการ
๒. ออกสำรวจและรวบรวมกลว้ ยไมจ้ ากพืน้ ทีป่ ่าอนรุ ักษใ์ นภาคตะวนั ออก
๓. เพาะขยายพนั ธกุ์ ล้วยไม้ โดยวิธีการแยกหน่อ
๔. อนุบาลกล้วยไมใ้ ห้เจรญิ เติบโตเพอ่ื คนื ส่ปู า่ ธรรมชาตติ ่อไป
๕. เตรียมพนื้ ทีด่ ำเนินการในแปลงรวบรวมพันธ์ุกล้วยไมป้ ่าได้แก่ คัดเลือกต้นไม้ทเี่ หมาะสม กำจัดวชั พืช

บรเิ วณโดยรอบ
๖. จดั เตรียมกล้วยไม้ปา่ ที่ไดจ้ ากการขยายพนั ธ์แุ ละทำการอนุบาลในเรอื นกล้วยไม้ จำนวน ๑๖ ชนิด

๑,๐๕๓ต้นไดแ้ ก่ กะเรกะร่อน เออ้ื งนิ่มดอกเหลอื ง วา่ นเพชรหงึ เอื้องสายนำ้ ผง้ึ เอ้ืองเหลืองจนั ทบูร เอื้องลำต่อ
เอื้องจำปา เอ้ืองเข็มแสด พุ่มสุวรรณ สิงโตพัดแดง เอื้องตะขาบใหญ่ เอ้ืองคำตาควาย ไอยเรศ กุหลาบกระเป๋าเปิด
เออ้ื งกหุ ลาบแดง และเอื้องลน้ิ กระบือ

๗. จดั กจิ กรรมคนื กล้วยไม้สูป่ ่าธรรมชาติ ในวนั ท่ี ๑๐ กนั ยายน ๒๕๖๓ โดยมหี ัวหน้าสวนรกุ ขชาติหนอง
ตาอยู่ เป็นประธาน ร่วมด้วยเจา้ หนา้ ท่ี ประชาชน ผปู้ กครองและนอ้ งๆในพืน้ ท่จี งั หวดั ชลบุรี ๒๐๐ ตน้ ไดแ้ ก่ เอ้ือง
สายน้ำผง้ึ กะเรกะร่อน ว่านเพชรหึง เอ้อื งจำปา เอ้ืองลำต่อ เอื้องไอยเรศ เอือ้ งกุหลาบกระเป๋าเปิด และเอื้องเหลอื ง
จนั ทบูร

๘. ทำการบำรงุ ดแู ลกล้วยไมป้ ่าทคี่ นื สธู่ รรมชาติโดยการฉีดปุ๋ย รดน้ำ กำจัดศตั รูพชื ให้กลว้ ยไม้
๙. ตดิ ตามประเมนิ ผลการรอดตายและกลว้ ยไมป้ า่ พร้อมทั้งจดั ทำรายงานสรุปผลการดำเนินงาน
ประโยชน์ทคี่ าดว่าจะไดร้ ับ

๑) สามารถนำกลว้ ยไม้ปา่ ที่มีค่าหายากในท้องถน่ิ ที่ไดจ้ ากการขยายพันธห์ุ รือจากการบริจาคของ
ประชาชนกลบั คนื ส่ธู รรมชาติ อนั เป็นการเพิม่ ความอุดมสมบรู ณ์และความหลากหลายทางชีวภาพในพน้ื ทป่ี า่
อนรุ กั ษ์

2) ประชาชนและชุนทอ้ งถิ่น มคี วามตระหนักและมีสว่ นรว่ มในการอนุรกั ษ์ทรพั ยากรธรรมชาติ
3) ต่อยอดสร้างอาชีพเสรมิ ให้กับราษฎรในพน้ื ทไ่ี ด้
ปัญหาและอุปสรรค: ฤดฝู นทำให้เกดิ โรคระบายได้ง่าย เช่น โรครากเนา่ เชอื้ ราทำลายกลา้ กล้วยไม้ปา่
แนวทางการแก้ไข: หาแนวทางในการบำรุงดูแลให้กล้วยไม้ทค่ี ืนส่ปู ่าธรรมชาตมิ ีอัตราการรอดตายทสี่ งู ข้นึ

30

สวนพฤกษศาสตรค์ วนเขาวัง จังหวดั สงขลา รายงานผลการดำเนินงานดงั นี้
1. รวบรวมสายพันธ์ุกล้วยไม้ป่าต่างๆ เพื่อการอนุรักษ์และการศึกษาวิจัยจำนวน 34 ชนิด ๑,๑๒๐ ต้น

ได้แก่ เอ้ืองแผงโสภา กล้วยไม้มือนาง เอ้ืองเทียนไทย เอื้องสร้อยทับทิม เอ้ืองหมาก เอื้องมะลิ เอื้องกะเรกะร่อน
ว่านเพชรหึง เอ้ืองสายหลวง เอ้ืองโมก เอื้องงวงช้าง เอ้ืองผีเส้ือทอง เอ้ืองกุหลาบกระเป๋าปิด เอ้ืองตะขาบใหญ่
เอ้ืองสาย เอ้ืองมัจฉา เอ้ืองสายสุคนธ์ เอื้องข้าวสาร เอื้องเข็มแสด เอื้องแปรงสีฟัน เอื้องสิงโตก้ามปูใหญ่
หวายตะมอยนอ้ ย สงิ โตร่ม เอ้อื งไอยเรศ เอื้องช้างสารภี ตีนตะขาบ เอ้อื งกาบดอก วา่ นเพชรหงึ กลว้ ยไม้ดนิ เอ้อื ง
ขาไก่ เออื้ งสายนำ้ ผึง้ เออ้ื งลาตอ่ เหลย่ี ม และเอื้องสิงโตก้ามปูแดง

2. การขยายพนั ธุก์ ล้วยไม้
การขยายกลว้ ยไม้โดยวธิ ีแยกหนอ่ จำนวน ๙ ชนิด ๔๓๓ ต้น ได้แก่ เอื้องสรอ้ ยทบั ทมิ เอ้ืองหมาก

เอื้องมะลิ ยโี่ ถ่ปนี งั เออื้ งกะเรกะรอ่ น กลว้ ยมอื นาง เออ้ื งไอยเรศ เออ้ื งสายหลวง และเอ้ืองกหุ ลาบกระเป๋าปิด
๓. การอนบุ าลกล้วยไมท้ ่ีไดจ้ ากการขยายพนั ธ์ุ จำนวน ๔๓๓ ต้น โดย รดนำ้ ใสปุย๋ พ่นยาฆ่าเชื้อรา
๔. การปลูกกล้วยไม้จำนวน ๑๐ ชนิด ๑,๓๕๐ ต้น ได้แก่ เอื้องมัจฉา เอ้ืองกุหลาบกระเป๋าปิด สิงโตร่ม

เอือ้ งสายนำ้ ผ้งึ เออื้ งแผงโสภา เอ้อื งช้างสารภี เอ้อื งกาบดอก เออื้ งข้าวสาร หวายตะมอยนอ้ ย และยี่โถ่ปนี งั
๕. ในปงี บประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๓ ดแู ลกลว้ ยไม้ป่าทน่ี ำไปปลกู จำนวน ๒ ครัง้
๖. การพฒั นาดูแลเรอื นกล้วยไม้ เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้
1) จัดเก็บพนั ธ์กุ ลว้ ยไมเ้ พือ่ ขยายพนั ธแ์ุ ละรวบร่วมไว้เพือ่ กิจกรรมกล้วยไม้คืนส่ปู ่าคร้งั ต่อไป
2) จดั ทำปา้ ยชอื่ กล้วยไม้
3) ปรับปรุงเรอื นและดแู ลบำรงุ รกั ษา
4) มเี จ้าหนา้ ที่ประจำเรอื นคอยใหค้ ำแนะนำ
๗. กิจกรรมเผยแพร่ความรู้
1) ใหค้ วามรูแ้ กน่ ักเรียนนกั ศกึ ษาและประชาชนทว่ั ไป
2) เผยแพร่ข้อมลู กล้วยไม้ผ่านทาง Facebook ของหน่วยงาน
๘. การสำรวจชนิดพันธ์ุกล้วยไม้ในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ ในพื้นท่ีเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาบรรทัดท้องที่จังหวัด

พทั ลงุ ตรงั และ สตูล ๒ คร้งั

ประโยชน/์ ผลทีไ่ ดร้ บั
๑. คดั แยกกล้วยไมป้ ่านำมาขยายพนั ธ์ุเพ่ือความหลากหลายในการเรียนรู้
๒. สามารถอนรุ ักษพ์ นั ธ์กุ ลว้ ยไม้ป่าหายากได้หลายชนดิ ไว้ในหน่วยงาน
๓. เพิ่มศกั ยภาพเจ้าหน้าทใ่ี นการขยายพนั ธ์ุ ดูแลบำรุงกลว้ ยไมป้ า่

ปญั หาและอปุ สรรค
รถยนตเ์ กา่ การเดนิ ทางนอกสถานทจี่ ึงไม่สะดวกมากนกั

ข้อเสนอแนะ
ควรจัดอบรมเจ้าหน้าที่และผู้ปฏิบัติให้มีความรู้ในเร่ืองการจำแนกชนิด และการขยายพันธ์ุตลอดถึงการ

บำรงุ รกั ษากล้วยไม้

31

สวนรุกขชาติถ้ำเขานยุ้ จงั หวดั สงขลา รายงานผลการดำเนินงานดังน้ี
๑. สำรวจและเก็บรวบรวมกลว้ ยไม้ พบกลว้ ยไม้จำนวน ๗๔ ชนิด ๑๘๐ ต้น
๒. ขยายพนั ธุ์กล้วยไม้โดยวิธีแยกหน่อ จำนวน ๑๑ ชนิด รวม ๒๙๔ ต้น ได้แก่ ตากาฉ่อ สิงโตสยาม เอ้ือง

กาบดอก เอื้องสายมะเขือ เอื้องช่องวงช้าง เอ้ืองผง้ึ เอื้องตะขาบขาว ไอยเรศ เอ้ืองมัจฉานุ กล้วยไม้สกุลสิงโต เอ้ือง
ขาไก่ และเออ้ื งหมาก

๓. อนุบาลกล้วยไมใ้ นเรอื นกล้วยไม้จำนวน ๑๑๙ ชนิด รวม ๒,๐๒๓ ต้น เป็นกล้วยไม้ท่ีขยายพันธุ์ ในปี
พ.ศ. ๒๕๖๓ จำนวน ๔๗๔ ต้น

๔. ปลูกกล้วยไม้จำนวน ๑ ชนดิ ได้แก่ มา้ ว่ิง ๙๗ ตน้
๕. บำรงุ ดูแลรกั ษากล้วยไม้ทนี่ ำไปปลกู ในปงี บประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๓ จำนวน ๖ คร้งั
๖. พัฒนาดูแลเรือนกล้วยไม้เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ โดยจัดทำป้ายชื่อกล้วยไม้ จัดเจ้าหน้าที่ประจำเรือน
กล้วยไมค้ อยใหค้ วามรู้ และจดั หมวดหม่กู ลว้ ยไมต้ ามสกลุ
๗. เผยแพร่ข้อมูลกล้วยไม้ผ่านทาง Facebook ของหน่วยงานสวนรุกขชาติถ้ำเขานุ้ย และเปิดให้
บุคคลภายนอกเขา้ ชมเรือนกล้วยไม้
๘. สำรวจกล้วยไม้ในพ้ืนที่เขตรักษาพันธ์ุสัตว์ป่าเขาบรรทัด ๔ คร้ัง พ้ืนท่ีเขตอุทยานเขาปู่-เขาย่า ๒ ครั้ง
และพ้ืนท่เี ขตอุทยานแหง่ ชาติทะเลบัน ๑ ครง้ั

ประโยชน์/ผลที่ได้รับ
๑. ขยายพันธุ์กลว้ ยไม้ปา่ ให้เพ่มิ จำนวนมากขึน้
๒. เพ่มิ ศกั ยภาพเจ้าหน้าทใ่ี นการขยายพันธ์ุ ดูแลบำรุงรกั ษากลว้ ยไมป้ ่า

ปัญหาและอปุ สรรค
๑. ขาดความรู้ความชำนาญในการจำแนกชนดิ พันธุ์กลว้ ยไมป้ ่า
๒. ฤดูฝนเกิดโรคระบายไดง้ า่ ย เช่น โรครากเนา่ เชื้อรา

ขอ้ เสนอแนะ
ควรจัดอบรมเจ้าหน้าที่และผู้ปฏิบัติงานให้มีความรู้ในเร่ืองการสำรวจเก็บตัวอย่างกล้วยไม้ การจำแนก

ชนิด ตลอดจนการขยายพันธ์แุ ละบำรุงรักากล้วยไม้

สวนรกุ ขชาตเิ มืองราด จังหวัดเพชรบรู ณ์ รายงานผลการดำเนนิ งานดงั น้ี
๑. การขยายพันธุก์ ล้วยไม้ป่า
๑.๑ การขยายพันธก์ุ ล้วยไม้โดยวิธีการแยกหนอ่ สวนรุกขชาตเิ มอื งราดไดด้ ำเนนิ การเพาะขยายพนั ธุ์

กล้วยไม้โดยวิธกี ารแยกหน่อจำนวน ๑๑ ชนดิ รวมทั้งหมด ๔๐๐ ตน้ ไดแ้ ก่ กะเรกะร่อน เอ้ืองกหุ ลาบพวง เอื้อง
เขาแกะ กหุ ลาบมาลัยแดง เอื้องเข็มแดง ม้าวง่ิ เอ้ืองคำสาย เอ้ืองผง้ึ รองเทา้ นารเี หลืองปราจีน รองเท้านารีเหลืองเลย
และ เข็มขาว

๑.๒ การขยายพันธ์ุโดยวิธกี ารเพาะเมลด็ ดำเนินการขยายพันธกุ์ ล้วยไม้ดว้ ยวธิ กี ารเพาะเมล็ดในหอ้ ง
ปลอดเชื้อ โดยได้รบั ความร่วมมอื จากมหาวิทยาลยั ราชภัฏเพชรบรู ณ์ ๘ ชนิด จำนวน ๒,๐๐๐ ตน้ ไดแ้ ก่ เอ้ืองเค้า
ก่วิ เออ้ื งจำปา เอื้องเขาแกะ เออื้ งเขม็ แดง เอื้องเสือโคร่ง เอ้ืองสารภี เขม็ ขาว และกะเรกะรอ่ น

32

๒. การอนุบาลกลว้ ยไม้ทไ่ี ด้จากการขยายพันธ์ุ
กลว้ ยไมท้ ี่ขยายพนั ธ์ุในปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๓ จำนวน ๔๐๐ ตน้ การอนบุ าลกลว้ ยไมท้ ไ่ี ดจ้ ากการ

ขยายพนั ธ์ุ ไดแ้ ก่
๑) การรดนำ้ กล้วยไมแ้ ละการรกั ษาความชนื้ ภายในโรงเรือน
๒) การใส่ปยุ๋ อาหารเสริม และกำจัดโรค แมลงศตั รูกล้วยไม้ จำนวน ๑ ครั้ง/สัปดาห์ ปุย๋ สตู ร

๑๕-๑๕-๑๕ หรือ ปุย๋ สูตร ๒๑-๒๑-๒๑ปุ๋ยออสโมโค้ท-พลัส สูตร ๑๒-๒๕-๖ นำ้ ยาเร่งราก สารกำจดั เช้อื ราและ
แบคทเี รียปุ๋ยน้ำชีวภาพเรง่ ใบ เร่งต้น เร่งราก

๓) การปลกู กล้วยไมค้ ืนสปู่ า่ จำนวน ๒,๔๐๐ ตน้ การเตรียมวัสดปุ ลกู กล้วยไม้เตรยี มพ้ืนที่ปลูก
กล้วยไม้และจัดกิจกรรมการปลกู กล้วยไมค้ นื สู่ป่า ดำเนินการการปลกู กล้วยไมค้ นื สู่ปา่ จากวิธีการขยายพันธุ์ดว้ ย
การแยกหน่อ และการขยายพันธ์โุ ดยวิธกี ารเพาะเมลด็ ทัง้ หมด ๑๖ ชนดิ จำนวน ๒,๔๐๐ ต้น ไดแ้ ก่กะเรกะร่อน
เอือ้ งกุหลาบพวง เอ้อื งเขาแกะ กุหลาบมาลยั แดง เอ้ืองเข็มแดง เอ้ืองคำตาดำ รองเทา้ นารีเหลอื งปราจนี รองเทา้
นารเี หลืองเลย เอ้ืองผ้ึง มา้ ว่ิง เข็มขาว เอื้องจำปา เอ้ืองกหุ ลาบแดง เอื้องสาย สามปอยหลวง และเอือ้ งเคา้ กวิ่

๔) บำรุง ดแู ลรกั ษากลว้ ยไม้ท่ีนำคนื ส่ปู ่าในปงี บประมาณ พ.ศ.๒๕๕๕- ๒๕๖๒ ได้แก่ การรดน้ำ
การใส่ปยุ๋ และการปอ้ งกันศัตรูพืช เช้อื ราและเมลง

- การรดน้ำเพ่ือเพิ่มความชน้ื ในช่วงฤดูแลง้
- การใสป่ ุ๋ยสตู ร ๑๕-๑๕-๑๕ หรอื ปยุ๋ สตู ร ๒๑-๒๑-๒๑ จำนวน ๑ ครงั้ /เดอื น
- การใชส่ ารกำกดั ศตั รูตามธรรมชาติของกลว้ ยไม้ เชน่ หอยทาก ต๊ักแตน
- การตดิ ตามการเจริญเตบิ โต
๕) การดแู ลพฒั นาเรือนอนุบาลกล้วยไม้ เพื่อเปน็ แหล่งเรียนรู้
- การปรับปรุงเรือนนทิ รรศการกลว้ ยไม้
- การจัดทำปา้ ยสือ่ ความหมาย
๖) กิจกรรมเผยแพร่ความรู้

ดำเนินการจัดนทิ รรศการกลว้ ยไมเ้ พอ่ื ใชใ้ นการเผยแพรอ่ งค์ความรูท้ างด้านการอนรุ ักษ์
พนั ธ์ุกล้วยไมป้ ่า ได้แก่

- นิทรรศการการอนุรกั ษ์พนั ธุกรรมกลว้ ยไม้ตามพระราชดำริของสมเด็จพระนางเจา้ สิรกิ ิติ์
พระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวง

- นทิ รรศการโครงการอนรุ กั ษ์พนั ธ์ุกลว้ ยไม้ปา่
- กจิ กรรมถา่ ยทอดองค์ความรทู้ างด้านการอนรุ กั ษ์กล้วยไม้
๗) จัดกจิ กรรมคืนกล้วยไมส้ ปู่ ่าธรรมชาตปิ ระจำปี พ.ศ.๒๕๖๓ จำนวน ๓ ครัง้ ไดแ้ ก่
- วันที่ ๒๑ กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๖๓ สวนรุกขชาตเิ มอื งราดได้จัดกิจกรรมถวายพระพรเนื่อง
ในวันเฉลิมพระชนมพรรษา พระบาทสมเด็จพระปรมินทรรามาธิบดี ศรีสินทรมหาวชิราลงกรณพระวชิรเกล้า
เจา้ อยูห่ ัว และจัดกจิ กรรมคนื กลว้ ยไม้สปู่ า่ ธรรมชาตโิ ดยมีคณะเจา้ หน้าที่ของสวนรุกขชาติเมืองราดเขา้ รว่ มกิจกรรม
และมีการปลูกกล้วยไม้คืนสู่ป่า จำนวน ๖ ชนิด ได้แก่ กะเรกะร่อน เอ้ืองเขาแกะ เอื้องกุหลาบพวง เอื้องคำสาย
เออ้ื งจำปา เออ้ื งงวงชา้ ง จำนวน ๒๐๐ ตน้
- วันที่ ๑๒ สิงหาคม พ.ศ.๒๕๖๓ สวนรกุ ขชาติเมืองราดได้จัดกิจกรรมถวายพระพรเน่ืองใน
วนั เฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระนางเจา้ สิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงและจัดกิจกรรม
คืนกล้วยไม้สู่ป่าธรรมชาติโดยมีคณะเจ้าหน้าท่ีสวนรุกขชาติเมืองราด และผู้เข้ามาใช้บริการเข้าร่วมกิจกรรม เย่ียม
ชมนิทรรศการโครงการอนุรักษ์พันธ์ุกล้วยไม้ป่า และร่วมปลูกกล้วยไม้คืนสู่ป่า จำนวน ๔ ชนิด ได้แก่ กะเรกะรอ่ น
เออ้ื งกหุ ลาบพวง เอ้อื งจำปา เอ้อื งงวงช้างจำนวน ๒๐๐ ตน้

33

- ในวันท่ี ๑๗-๑๘ กันยายน พ.ศ.๒๕๖๓ สวนรุกขชาติเมอื งราดไดจ้ ัดกิจกรรมคืนกลว้ ยไมส้ ู่
ป่าธรรมชาติโดยมีคณะครูและนักเรียนโรงเรียนผดุงวิทย์เข้าร่วมกิจกรรม โดยมีการเย่ียมชมนิทรรศการโครงการ
อนรุ กั ษ์พันธุ์กล้วยไม้ป่า และรว่ มปลูกกลว้ ยไม้คนื สู่ป่า จำนวน ๑ ชนดิ ได้แก่ กะเรกะรอ่ น จำนวน ๔๐ ต้น

3. ดำเนินการติดตามการออกดอกและติดผลของกล้วยไม้ เพ่ือการขยายพันธุ์โดยวิธกี ารเพาะเมล็ดในห้อง
ปลอดเช้ือ โดยส่งฝักของกล้วยไม้ให้กับมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบูรณ์ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สาขา
ชีววิทยา ดังนี้ เอื้องสามปอยหลวง เข็มขาว เอ้ืองเข็มแดง เอ้ืองเขาแกะ เอื้องกุหลาบพวง เอ้ืองกุหลาบแดงและ
เออ้ื งม้าลายเสือ

สวนพฤกษศาสตร์ภูฝอยลม จงั หวดั อดุ รธานี รายงานผลการดำเนินงานดังน้ี
1. ชนิดพนั ธ์ุกลว้ ยไม้ท่คี ืนส่ธู รรมชาติ
ในปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๓ ได้จัดเตรียมกล้วยไม้ จำนวน ๕๐๐ ต้น เพื่อจัดกิจกรรม คืน

กล้วยไม้สู่ไพรพฤกษ์ ในวันท่ี ๕ สิงหาคม ๒๕๖๓ ณ โครงการพัฒนาและฟื้นฟูสภาพป่าพ้ืนท่ีโครงการป่ารักน้ำ อัน
เนื่องมาจากพระราชดำริ บ้านถ้ำติ้ว จังหวัดสกลนคร ท้องท่ีตำบลปทุมวาปี อำเภอส่องดาว จังหวัดสกลนคร รายชื่อ
กลว้ ยไม้ โครงการคืนกล้วยไม้สู่ไพรพฤกษ์ ครงั้ ท่ี ๙ จำนวน ๑๑ ชนดิ ๕๐๐ต้น ได้แก่ เอ้ืองจำปา เอื้องกุหลาบ
กระเป๋าเปิด เอ้ืองครัง่ เออ้ื งสายหลวง เออื้ งสายมรกต เอ้ืองหวายตะมอย เอ้อื งก่งิ ดำ เอื้องเค้ากวิ่
เอื้องสายลอ่ งแลง่ เออื้ งมาลัยแดง และ กะเรกะรอ่ น

๒. กล้วยไม้ท่อี นบุ าลในเรอื นกลว้ ยไม้
กล้วยไม้ท่ีอนบุ าลไวใ้ นเรือนอนุบาลกล้วยไม้ มจี ำนวน ๓๔ ชนิด ๕,๐๐๐ ตน้ ได้แก่

รองเท้านารีเมอื งกาญจน์ รองเท้านารีสขุ ะกุล รองเทา้ นารีเหลืองปราจนี รองเท้านารีเหลอื งเลย หวายตะมอย
รองเท้านารีอินทนนท์ รองเท้านารีเหลืองกระบี่ เขาแกะ เอ้ืองจำปา เอ้ืองกิ่งดำ พวงหยก เอื้องสายล่องแล่ง เอื้อง
ผึ้ง เอ้ืองคำ กหุ ลาบกระเปา๋ ปิด เอ้อื งครั่ง กะเรกะร่อน เอือ้ งเงนิ หญา้ จิ้มฟนั ควาย เออ้ื งสายมรกต เขม็ ขาว
เออื้ งเคา้ กิ่ว มาลัยแดง ช้างกระ เออื้ งโมก เอ้ืองสายสคุ นธ์ สามปอยนก มา้ วงิ่ เอื้องขาไก่ ช้างสารภนี อ้ ย
เอือ้ งสายน้ำเขียว เขม็ แสด เออ้ื งแปรงสีฟัน และกหุ ลาบเหลอื งโคราช

๓. กล้วยไม้ทกี่ ำลังเพาะเล้ียงในหอ้ งปฏิบัตกิ ารเพาะเล้ียงกล้วยไม้
กล้วยไม้ท่ีอยู่ในห้องปฏิบตั กิ ารเพาะเลี้ยงกลว้ ยไม้ รอการออกขวดมี จำนวน ๑๕ ชนดิ ๘๕๑ ขวด

ได้แก่ เอ้ืองคำ ชา้ งกระ เข็มขาว เออ้ื งโมก มา้ ว่ิง สิงโตพัดแดง เอื้องนางรงุ้ หญา้ จิ้มฟนั ควาย ช้างเผอื ก เอื้องผ้ึง
กหุ ลาบกระเปา๋ ปิด กุหลาบกระเป๋าเปิด เอือ้ งหมาก มาลัยแดง และพญาฉทั ทันต์

ประโยชนท์ ี่คาดวา่ จะได้รับ
1. สามารถนำกล้วยไม้ป่าทีม่ ีค่าหายากในทอ้ งถิ่น ท่ีได้จากการขยายพันธุ์หรือจากการ

บริจาคของประชาชนกลบั คนื สู่ธรรมชาติ อันเปน็ การเพิ่มความอุดมสมบรู ณ์ และความหลากหลายทางชวี ภาพใน
พ้นื ทป่ี ่าอนุรักษ์

2. ประชาชน และชุมชนท้องถ่นิ มีความตระหนัก และมสี ่วนรว่ มในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
3. ต่อยอดสรา้ งอาชพี เสริมให้กบั ราษฎรในพ้นื ที่ได้

34

ปัญหาและอุปสรรค
1. การจดั ซือ้ วสั ดภุ ัณฑด์ ้านเคมีบางชนิดไมส่ ามารถจัดหาได้ในทอ้ งถิ่น
2. การบำรงุ ดูแลกลว้ ยไม้ในห้องปฏบิ ัตกิ ารต้องใชค้ ่าสาธารณปู โภคเป็นจำนวนมากกวา่ ที่ได้รับการจดั สรร

งบประมาณจากกรมอทุ ยานแหง่ ชาติ สัตว์ปา่ และพันธุพ์ ชื
3. พื้นที่ในเรือนอนุบาลมีค่อนข้างจำกัด
4. ฝนในฤดฝู นทำให้เกดิ การโรคระบาดไดง้ ่าย เช่น โรครากเนา่ เชอื้ ราเข้าทำลายกล้ากล้วยไมป้ ่า
5. กล้วยไมป้ า่ บางชนิดติดฝกั ในธรรมชาติยาก

แนวทางการแก้ไข
1. ขอรบั การจดั สรรงบประมาณคา่ สาธารณปู โภคเพ่มิ เติมจากปงี บประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๓
2. ขอรับการสนบั สนุนการปรับปรุงเรอื นอนุบาลให้มีโครงสร้างหลังคาที่สามารถกนั ฝนได้
3. ประสานหนว่ ยงานพันธมติ รในการปฏิบตั ิงาน ได้แก่ มหาวทิ ยาลัยราชภฏั อุดรธานี ขอรับการสนับสนุน

สารเคมที ีจ่ ดั หาได้ลำบากในท้องถิ่น
4. หาแนวทางในการขยายพ้ืนที่อนุบาลกลว้ ยไม้ปา่ ในพืน้ ที่ป่าธรรมชาติ เพือ่ ลดความแออัดของปรมิ าณ

กล้วยไม้
5. ทำการผสมดอกกล้วยไม้ใหต้ ดิ ฝกั งา่ ยขึ้น
6. หาแนวทางในการบำรงุ ดูแลให้กล้วยไมท้ ่ีคืนสูธ่ รรมชาตมิ ีอัตราการรอดตายที่สงู ข้นึ

สวนรกุ ขชาตนิ ำ้ ตกเขาสำโรงเกียรติ จังหวดั ศรีสะเกษ รายงานผลการดำเนินงานดงั นี้
๑. กจิ กรรมอำนวยการ
๒. จัดเตรียมโรงเรือน/ห้องอนุบาลจัดทำโรงเรือนอนุบาลกลว้ ยไม้ท่ีสวนรุกขชาติน้ำตกเขาสำโรงเกียรติ
๓. สำรวจและรวบรวมกลว้ ยไม้ป่าสำรวจกล้วยไม้ทรี่ ว่ งหล่นลม้ ขอนนอนไพร ในบริเวณ สร.สำโรงเกยี รติ

ขสป.พนมดงรัก อช.เขาพระวิหาร จำนวน ๓ คร้ัง พบกลว้ ยไมจ้ ำนวน ๖ ชนิด ได้แก่ เอื้องกุหลาบกระเปา๋ เปิด
เอือ้ งเทียน เอ้ืองเขาแกะสงิ โตพดั แดง สงิ โตสมอหิน และ สิงโตรวงทอง

๔. อนบุ าลและบำรงุ รกั ษากลา้ กล้วยไม้ปา่ ชนิด และกล้วยไม้ท่ีอนบุ าลในโรงเรือนกล้วยไม้ จำนวน ๑๗
ชนดิ รวม ๑,๑๐๕ ตน้ ได้แก่ ช้างกระ เอื้องกหุ ลาบกระเปา๋ เปดิ เอ้ืองกหุ ลาบกระเป๋าปดิ เออ้ื งเขาแกะ เอ้ืองสายส่ี
ดอก เอ้อื งเขาพระวิหาร มา้ วงิ่ แดงอบุ ล รองเท้านารีคางกบ เหลืองพิศมร เอื้องเสือเหลือง สงิ โตพัดแดง สิงโตสมอ
หิน สิงโตรวงทอง สามปอยหลวง แดงอบุ ล ลิน้ กระบือ เสอื แผ้วทำการขยายพนั ธ์กุ ล้วยไม้ป่า ได้จำนวน ๔ ชนดิ
ไดแ้ ก่ รองเท้านารคี างกบ เอื้องสายสด่ี อกสิงโตรวงทอง และเออ้ื งกุหลาบกระเปา๋ เปดิ

๕. ควบคมุ โรคและกำจัดศตั รพู ืช
๖. ปลอ่ ยกล้วยไมค้ ืนสูป่ า่
๗. ประเมินและสรุปผลการปฏิบัตงิ าน

ปัญหาและอุปสรรค
๑. การจัดซอ้ื วสั ดุภัณฑด์ ้านเคมีบางชนดิ ไมส่ ามารถจดั หาได้ในทอ้ งถิ่น
๒. พนื้ ที่ในเรือนอนุบาลมคี ่อนขา้ งจำกัด
๓. ฝนในฤดูฝนทำให้เกิดการโรคระบาดไดง้ ่าย เชน่ โรครากเนา่ เช้อื ราเขา้ ทำลายกล้า กล้วยไมป้ า่
๔. กล้วยไมป้ า่ บางชนิดติดฝักในธรรมชาติยาก

35

แนวทางการแกไ้ ข
๑. หาแนวทางในการขยายพื้นทอ่ี นุบาลกล้วยไม้ปา่ ในพืน้ ที่ปา่ ธรรมชาติ เพ่อื ลดความแออัดของกลว้ ยไม้
๒. ทำการผสมดอกกล้วยไม้ให้ติดฝักงา่ ยขน้ึ
๓. หาแนวทางในการบำรงุ ดูแลใหก้ ล้วยไมท้ ี่คืนสธู่ รรมชาติมีอตั ราการรอดตายทีส่ งู ขึ้น

สวนพฤกษศาสตรด์ งฟา้ ห่วน จงั หวดั อุบลราชธานี รายงานผลการดำเนินงานดงั น้ี
1. สำรวจและรวบรวมกลว้ ยไม้ออกไปสำรวจในป่าธรรมชาติท่ีคาดว่าจะมีกล้วยไม้ป่าร่วงหล่นมาพร้อม

กับไม้ที่ล้มขอนนอนไพรโดยเฉพาะในพื้นที่ป่าท่ีมีการเกิดไฟป่าเป็นประจำเพ่ือเก็บรวบรวมกล้วยไม้ป่ามา
อนุบาลกำจัดโรคพืชบำรงุ เลย้ี งให้แข็งแรงแลว้ ปลอ่ ยคืนป่าธรรมชาติ

2. ควบคมุ โรคและกำจดั ศตั รูพชื นำกล้วยไมป้ ่าท่ีเก็บได้มาจัดตกแตง่ รากใบและลำตน้ เก่าที่แหง้ ตายหรือติด
เชอื้ โรคออก รวมทงั้ ตัดแยกหนอ่ แล้วทำการแช่สารป้องกนั และกำจดั โรคพืชก่อนเข้าโรงเรือนอนุบาล

3. การอนบุ าลกลว้ ยไม้นำกลา้ กลว้ ยไม้ปา่ ที่ผา่ นกระบวนการควบคุมและกำจัดโรคพชื แล้วมาติดวสั ดุแผ่น
ไม้หรือกึ่งไม้ที่เหมาะสมกับการเจริญเติบโตแล้วนำไปแขวนหรือจัดเรียงในโรงเรือนอนุบาลรดน้ำใส่ปุ๋ยบำรงุ
ให้เจรญิ เติบโตต่อไปกล้วยไม้ทอ่ี ยู่ในโรงเรือนอนุบาล จำนวน ๑๖ชนดิ รวม ๑,๑๓๒ ตน้ ได้แก่ เอื้องกุหลาบแดง
เอื้องกุหลาบกระเป๋าเปิดเอื้องช้างกระเออื้ งเขาแกะเอ้ืองกหุ ลาบมาลยั แดง เอ้ืองจำปาสงิ โตรวงข้าว สิงโตสมอ
หินเอ้ืองหมากเอ้ืองม้าวิ่งนางอ้ัวน้อยลิ้นมังกรเหลืองพิศมรอวั้ ชมพูไพรรองเท้านารีคางกบและเอ้ืองบายศรี

4. ปลอ่ ยกลว้ ยไมค้ ืนสู่ป่าเมอื่ กล้ากล้วยไมป้ ่าทอ่ี นุบาลเจริญเติบโตดมี ีความแข็งแรงและปรบั ตวั กบั
สภาพแวดล้อมใหม่ได้แล้วในชว่ งฤดฝู นทีอ่ ากาศมคี วามชนื้ สงู และเปลือกของต้นไม้มีความชื้นนำกล้ากลว้ ยไมป้ ่าไป
ติดตามเปลือกของตน้ ไม้ที่เหมาะสมเปลอื กนุ่มชุ่มนำ้ ไมห่ ลุดล่อนรากกล้วยไมส้ ามารถชอนไชได้ดีโดยเลือกติดตาม
ตน้ บริเวณท่ีอากาศดรี ะบายดแี ละได้รับแสงเพยี งพอปีงบประมาณ ๒๕๖๓ ปล่อยกล้วยไม้คอื ส่ปู ่าจำนวน ๔ ชนิด
รวม ๕๕๐ ตน้ ได้แก่ เอื้องชา้ งกระ เอื้องเขาแกะ เอ้ืองกุหลาบมาลัยแดง และเอื้องจำปา

5. ดแู ลบำรงุ รักษาแปลงกล้วยไม้เนื้อท่ี2ไร่เป็นกิจกรรมดูแลกล้วยไม้ป่าที่ปล่อยคืนธรรมชาติในบริเวณ
สวนพฤกษศาสตร์ดงฟ้าห่วนเพ่ือให้มีการเจริญเติบโตออกดอกตดิ ฝักและกระจายพันธ์ุตามธรรมชาติได้โดยมีการ
ดูแลรดน้ำและควบคุมกำจัดโรคพืชเทา่ ทจ่ี ำเป็น เพ่อื ให้ดอกไม้เจริญเตบิ โตอยา่ งธรรมชาตทิ ีส่ ุด

36

สวนรุกขชาตไิ ม้เมอื งหนาว จงั หวัดเชียงใหม่ รายงานผลการดำเนินงานดังน้ี
1. สำรวจและรวบรวมกล้วยไม้
2. เพาะขยายพนั ธ์กุ ล้วยไม้และอนุบาลโดยวธิ ีการตา่ งๆโดยชนดิ พันธกุ์ ลว้ ยไม้ท่ีขยายพันธุ์และกลา้ กล้วยไม้

ป่าอนุบาลโดยสวนรุกขชาติไม้เมืองหนาว จำนวน ๒๖ ชนิด ๑๐,๐๐๐ ต้น ได้แก่ เขาแกะกุหลาบกระเป๋าเปิด ตา
เหนิ หญ้าจม้ิ ฟนั ควาย สิงโตหลอดไฟ สายล่องแล่ง เออ้ื งคา สายสามสี ขาไก่ เอื้องเสย้ี น แววมยุรา จุกพราหมณ์
เออื้ งผึง้ พวงหยก สายนำ้ ผ้ึง คำตาควาย แปรงสีฟัน เก๊าก่วิ ฟา้ ม่ยุ ดาวเรยี งลิน้ กระบอื
กาบดอกไอยเรศ เขม็ ขาว แมงมมุ เหลอื ง และฟ้ามุ่ยน้อย

๓. บำรุงรักษาทางเดนิ ศึกษาธรรมชาติกลว้ ยไมป้ า่ (Native orchid trail)
๔. รวบรวมกลว้ ยไมด้ นิ สกุลเอ้ืองดนิ ใบไผ่เพ่ือใช้เป็นแหล่งแม่พันธุ์
๕. สนบั สนุนกล้วยไม้ใหห้ น่วยงานอ่นื / เผยแพร่ความร้ดู า้ นกล้วยไม้/ คืนกลว้ ยไมส้ ไู่ พรพฤกษ์

- วนั ท่ี ๒๔ กรกฎาคม ๒๕๖๓ สวนรุกขชาตไิ ม้เมืองหนาว ร่วมจดั งานโครงการปลกู ป่าและ
ป้องกันไฟป่าไดเ้ ตรียมกล้ากล้วยไมใ้ หพ้ ลเอกประยทุ ธ์ จนั ทรโ์ อชา นายกรฐั มนตรแี ละรัฐมนตรีวา่ การ
กระทรวงกลาโหมประธานในพธิ ีและพลเรือเอกปวิตร รุจเิ ทศ ผู้อำนวยการศูนย์อำนวยการใหญ่จติ อาสา
พระราชทานปล่อยคนื ปา่ ณ อุทยานแหง่ ชาตนิ ำ้ ตกบัวตอง-นำ้ พเุ จด็ สี อำเภอแม่แตง จังหวดั เชียงใหม่และสนับสนนุ
กลา้ กลว้ ยไมต้ ่างๆ สำหรับผรู้ ่วมงาน ไดแ้ ก่ เขากวางอ่อน แววมยุรา ดาวเรยี ง สายนำ้ ผงึ้ สายดอกขาว กะเรกะร่อน
รวม จำนวน ๖๐๐ ตน้

- วนั ท่ี ๖ – ๑๒ สงิ หาคม ๒๕๖๓ สวนรกุ ขชาติไม้เมืองหนาว ร่วมจดั นิทรรศการทวั่ หล้า เทิดไท้
ถวายใจสดดุ ีเฉลมิ พระเกียรติ ๘๘พรรษา พระบรมราชชนนีพนั ปหี ลวง Siam Paragon Bangkok Royal Orchid
๒๐๒๐ : The Pride of Siam” ณ ศูนย์การค้าสยามพารากอน กรุงเทพฯ โดยสนบั สนุนกลา้ กลว้ ยไม้จำนวน ๑๕๐
ต้นแจกจา่ ยประชาชนผูม้ าเยี่ยมชมนิทรรศการและมอบเปน็ ของทร่ี ะลึกแด่นายพิพัฒน์ รชั กจิ ประกา
รฐั มนตรีว่าการกระทรวงการท่องเทย่ี วและกีฬา ประธานในพิธีเปดิ งาน

สวนรกุ ขชาตดิ อยหมากหินหอม จังหวัดแม่ฮ่องสอน รายงานผลการดำเนนิ งานดงั น้ี
๑. การขยายพันธุ์โดยวิธีเพาะเลี้ยงเมล็ดหรือเล้ียงเน้ือเย่ือ จำนวน 5 ชนิด ได้แก่ เอ้ืองกุหลาบกระเป๋าเปิด

จำนวน ๒๐๐ กล้า เอื้องม่อนไข่ จำนวน ๒๐๐ กล้า เอื้องไอยเรศ จำนวน ๒๐๐ กล้า เอื้องสามปอยหลวง 130 กล้า
และเออ้ื งม้าว่ิง 50 กลา้ รวม ๖๐๐ กลา้

๒. ขยายพันธุ์กล้วยไม้โดยวิธีแยกหน่อ จำนวน ๓4 ชนิด ได้รับพันธ์ุมาจาก อุทยานแห่งชาติถำ้ ปลา-น้ำตกผา
เส่ือ เขตรักษาพันธุ์สตั ว์ป่าลุ่มน้ำปาย และป่าสงวนแหง่ ชาติป่าแม่ปายฝัง่ ซ้าย

๓. ทำการอนุบาลกล้วยไม้โดยวิธีการแยกหน่อและเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ท่ีขยายพันธุ์ในปีงบประมาณ พ.ศ.
๒๕๖๓ จำนวน 3,๘๕๐ ต้น

๔. ปลูกกล้วยไม้ จำนวน 9 ชนิด เช่น เอ้ืองช้างน้าว เอื้องคำ เอื้องม่อนไข่ เอ้ืองไอยเรศ เอ้ืองแซะ
เอ้ืองเงิน เอื้องผ้งื รวม 1,500 ตน้

๕. บำรุงดูแลรักษากลว้ ยไม้ปา่ ทนี่ ำไปปลูกในปีงบประมาณ ๒๕๖๓ จำนวน 36 ครั้ง
๖. ซอ่ มแซมโรงเรือนกลว้ ยไม้เดิมและจัดทำโรงเรือนกลว้ ยไม้ใหม่เพิ่มอีก ๑ โรงเรอื น
๗. สำรวจชนดิ พนั ธกุ์ ลว้ ยไม้ในพ้นื ทีป่ า่ อนรุ กั ษ์ พบจำนวน ๑๓ ชนดิ ได้แก่ เอ้อื งช้างน้าว เออื้ งคำ
เออ้ื งปากนกแกว้ เอือ้ งกหุ ลาบกระเป๋าเปิด เออ้ื งม่อนไขเ่ อ้ืองไอยเรศ เออื้ งแซะ เออื้ งเงิน เออ้ื งผึง้ กะเรกะร่อน
ฟา้ มุย่ เข็มเหลือง เออ้ื งแปรงสฟี ัน
7. จดั กจิ กรรมปล่อยกลว้ ยไม้คืนสู่ธรรมชาติ 9 ชนดิ จำนวน 150 ต้น 1 ครัง้

37

ประโยชน์ท่ไี ด้รบั
เพ่อื เพิ่มปริมาณกล้วยไม้ใหม้ ากขน้ึ เพื่อให้กล้วยไม้ที่ปลูกเล้ียงไว้นานจนเป็นกอใหญ่และมสี ภาพทรุดโทรม

ใหก้ ลับมามกี ารเจริญเติบโตทดี่ ขี ึ้น และเพือ่ เป็นการปรบั ปรงุ พนั ธุ์กลว้ ยไมใ้ หไ้ ดก้ ล้วยไม้พันธใ์ุ หม่ทีด่ ีขนึ้

ปญั หาอปุ สรรค
๑. โรคและแมลงรบกวนโรคของกล้วยไม้มีหลายชนิด บางชนิดทำให้กล้วยไม้ตายภายในระยะเวลา

อันรวดเร็ว เชื้อโรคและแมลงศัตรูท่ีเข้าทำลายกล้วยไม้ส่วนใหญ่ จะมีขนาดเล็กมาก มองด้วยตาเปล่าไม่เห็นและ
ขยายพันธ์ุรวดเรว็

๒. สภาพอากาศในพืน้ ที่ มีสภาพอากาศที่รอ้ นและค่อนข้างแห้งแล้ง ทำให้เป็นอุปสรรคในการขยายพนั ธุ์

2.2.4 ประสานงานการอนุญาตเขา้ ทำการวจิ ยั ในพืน้ ทปี่ า่ อนุรักษ์ และความร่วมมือทางวชิ าการ
กับหนว่ ยงานตา่ ง ๆ ที่เกี่ยวขอ้ ง

1 ประสานงานการอนุญาตเข้าทำการวิจัยในพื้นที่ปา่ อนุรกั ษ์
มคี ำขออนุญาตเข้าร่วมทำการศกึ ษาหรือวจิ ัย ในพ้นื ทีป่ า่ อนุรกั ษ์ จำนวน ๑๐๔ โครงการ

1) แบง่ ตามสถานะโครงการ
- โครงการทีไ่ ด้รับอนุญาตฯ แลว้ จำนวน ๘๖ โครงการ
- โครงการที่อยู่ระหวา่ งกระบวนการพจิ ารณา จำนวน ๑๘ โครงการ

2) แบง่ ตามประเภทหน่วยงานท่ยี นื่ คำขอฯ
- สถาบนั การศึกษาไทย จำนวน ๘๖ โครงการ
- หนว่ ยงานราชการไทย จำนวน ๑๖ โครงการ
- สถาบนั ทางวชิ าการไทย จำนวน ๒ โครงการ

๒ ดำเนินการติดตามรายงานผลการศึกษาวจิ ัยฉบับสมบูรณ์ประจำปงี บประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๓
ของโครงการท่ีได้รบั อนญุ าตใหเ้ ขา้ ร่วมทำการศึกษาหรือวจิ ัยทางวิชาการในพ้ืนทีป่ า่ อนรุ ักษ์ จำนวน ๒๑๖
โครงการ

๓ จดั ทำรายงานประจำปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๓ ของกระบวนงานการขออนญุ าตเข้ารว่ ม
ทำการศึกษาหรือวิจยั ทางวิชาการในพน้ื ท่ีปา่ อนรุ กั ษ์ เสนอต่ออธบิ ดีกรมอุทยานแหง่ ชาติ สัตว์ป่า และพนั ธ์ุพืช
จำนวน ๑ เรื่อง

๔ อนุญาตใหห้ นว่ ยงานภายนอกจดั เกบ็ รักษาตวั อย่างทรัพยากรชีวภาพ จำนวน ๔ เรือ่ ง
๕ อนุญาตใหห้ นว่ ยงานภายนอกใชป้ ระโยชนจ์ ากตัวอย่างทรัพยากรชีวภาพ จำนวน ๓ เรอื่ ง

2 การดำเนนิ งานในฐานะกรรมการ/คณะทำงานต่าง ๆ
๑) การดำเนินงานในฐานะกรรมการและผชู้ ่วยเลขานุการ ของคณะกรรมการพิจารณา

โครงการวิจยั ท่ีขออนญุ าตนำเข้าหรือส่งออกสตั ว์ป่าสงวนสตั ว์ป่าคมุ้ ครอง ซากของสตั ว์ปา่ สงวน หรือซากของสัตว์ป่า
คุ้มครอง ตามมาตร ๒๖ แห่งพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ปา่ พ.ศ. ๒๕๓๕

ไดพ้ จิ ารณาโครงการจำนวน ๖ โครงการ รวมทัง้ เปน็ ผ้แู ทนผูอ้ ำนวยการสำนักวิจยั การอนรุ ักษ์ป่าไม้และ
พันธุพ์ ชื ในการพจิ ารณาด้วย

๒) การดำเนินงานในฐานะคณะทำงานและเลขานุการ ของคณะทำงานพิจารณา
กฎหมายลำดับรองวา่ ดว้ ยการใช้ประโยชนค์ วามหลากหลายทางชวี ภาพ

38

- จัดทำ (ร่าง) ระเบียบกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ว่าด้วยการอนุญาตให้
เกบ็ จัดหา หรือรวบรวมพันธุไ์ ม้ พันธุ์สตั ว์ หรอื ทรพั ยากรชีวภาพ ในอุทยานแห่งชาติ วนอทุ ยาน สวนพฤกษศาสตร์
หรอื สวนรุกขชาติ เพือ่ การศกึ ษาหรือวิจัย พ.ศ....

- จัดทำ (รา่ ง) ระเบียบกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ว่าด้วยการอนุญาตให้
เก็บ จัดหา หรอื รวบรวมพันธุ์ไม้ พันธุ์สัตว์ หรือทรพั ยากรชีวภาพ ในเขตรักษาพันธ์ุสตั ว์ป่า หรือเขตห้ามล่าสัตว์ป่า
เพอื่ การศึกษาหรอื วจิ ยั พ.ศ. ...

จัดทำรายงานประชมุ คณะทำงานฯ ตามข้อ ๒ และ สง่ (ร่าง) ระเบียบฯ ท้ัง ๒ ฉบับ ให้
กองนติ ิการ เรยี บรอ้ ยแลว้ รวมทั้งเขา้ รว่ มประชุมเพื่อพิจารณากฎหมายลำดบั รองตาม พ.ร.บ.อุทยานแหง่ ชาติ พ.ศ.
๒๕๖๒ และ พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. ๒๕๖๒

3 การประสานงานความร่วมมือด้านวชิ าการ และอื่น ๆ
๓.๑ อยูร่ ะหวา่ งประสานงานและนัดหมาย ระหวา่ งกรมอุทยานแหง่ ชาติ สัตว์ป่า และพนั ธพ์ุ ืช

และสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติเก่ียวกับ “ร่าง ข้อตกลงความร่วมมือการกำหนดสถานท่ีเก็บ
รกั ษาทรพั ยากรชีวภาพทีไ่ ด้จากพ้นื ที่อนรุ ักษแ์ ละการบริหารจดั การข้อมลู การเก็บรักษา และขอ้ มลู การใช้ประโยชน์
ทรัพยากรชีวภาพในการศึกษาวิจัยเชิงวิชาการภายใต้บันทึกข้อตกลงความร่วมมือการศึกษา การวิจัย และพัฒนา
ทางวชิ าการ”

๓.๒ อยู่ระหว่างประสานงานและนัดหมาย ระหว่างกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า
และพันธุ์พืช และคณะส่ิงแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เก่ียวกับ “ร่าง ข้อตกลงความร่วมมือ
ระหว่างกรมอทุ ยานแหง่ ชาติ สัตวป์ ่า และพันธ์ุพืช กับ มหาวทิ ยาลยั มหิดล” เพื่อแสดงเจตจำนงร่วมกันในการดำเนินการ
สำรวจ การศึกษา การวิจัย หรือรงบรวมพันธ์ุไม้ พนั ธุ์สัตว์ เพอื่ ประโยชน์ตอ่ การอนุรกั ษค์ วามหลากหลายทางชีวภาพ

3.๓ บรรยาย หัวข้อ “ข้อควรตระหนักในการเข้าศึกษาวิจัยทางวิชาการในพื้นท่ีป่า
อนุรักษ์ และ พ.ร.บ.ใหม่ท่ีเก่ียวข้อง” วันพุธที่ 27 พฤศจิกายน 2562 เวลา 14.00–16.30 น. ณ ห้องประชุม
127 อาคารไบโอเทค อทุ ยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย

๓.4 บรรยาย หัวข้อ “การดำเนนิ งานดา้ นความหลากหลายทางชีวภาพ การดำเนินงาน
วิจัยด้านพืชทีมิได้มีวัตถุประสงค์ในทางการค้า และการขออนุญาตดำเนินงานวิจัยในพื้นท่ีดูแลรับผิดชอบของ
กรมอุทยานแห่งชาติ สตั วป์ ่า และพันธพ์ุ ืช และกรมปา่ ไม้” วนั องั คารท่ี ๑ กันยายน ๒๕๖๓ เวลา ๑๒.๓๐-๑๗.๓๐ น.
ณ หอ้ งประชมุ ๔๑๑ ช้นั ๔ อาคารศูนย์การเรียนรู้ มหาวทิ ยาลยั มหดิ ล มหาวิทยาลยั มหิดล วทิ ยาเขตศาลายา

39

2.2.5 กจิ กรรมสำรวจทรัพยากรป่าไม้

1. ดำเนินการวางแปลงสำรวจทรพั ยากรป่าไม้ ในพืน้ ทีอ่ นรุ ักษท์ ้ังสิ้น 30 แห่ง แบ่งเปน็

อุทยานแหง่ ชาติ จำนวน 18 แห่ง

1. อุทยานแห่งชาติทับลาน 10. อทุ ยานแห่งชาติดอยภูนาง

2. อทุ ยานแห่งชาตินำ้ ตกหงาว 11. อุทยานแห่งชาตแิ ม่ปิง

3. อทุ ยานแหง่ ชาตเิ ขาหลวง 12. อทุ ยานแห่งชาติดอยอินทนนท์

4. อทุ ยานแห่งชาติเขาป-ู่ เขายา่ 13. อทุ ยานแห่งชาติถ้ำปลา-น้ำตกผาเสอ่ื

5. อุทยานแห่งชาติป่าหนิ งาม 14. อทุ ยานแห่งชาติน้ำตกแม่สรุ ินทร์

6. อทุ ยานแหง่ ชาติลำนำ้ น่าน 15. อทุ ยานแหง่ ชาติต้นสกั ใหญ่

7. อทุ ยานแห่งชาติแมว่ งก์ 16. อทุ ยานแหง่ ชาติออบขาน

8. อทุ ยานแหง่ ชาตขิ นุ น่าน 17. อุทยานแหง่ ชาติแมว่ าง

9. อทุ ยานแหง่ ชาตินำ้ ตกพาเจริญ 18. อทุ ยานแห่งชาติแจ้ซ้อน

เขตรักษาพนั ธสุ์ ตั ว์ปา่ จำนวน 11 แห่ง

1. เขตรักษาพนั ธุ์สัตว์ป่าคลองเครอื หวาย 7. เขตรกั ษาพันธ์ุสตั ว์ปา่ ภูสีฐาน

2. เขตรักษาพนั ธสุ์ ตั วป์ ่าเขาอ่างฤาไน 8. เขตรักษาพันธุส์ ัตว์ปา่ ลำน้ำนา่ นฝั่งขวา

3. เขตรักษาพนั ธส์ุ ัตวป์ า่ ทงุ่ ใหญ่นเรศวรด้านตะวนั ตก 9. เขตรกั ษาพันธสุ์ ัตวป์ า่ ดอยผาเมือง

4. เขตรกั ษาพันธสุ์ ัตว์ปา่ คลองนาคา 10. เขตรกั ษาพันธุ์สัตว์ป่าดอยผาช้าง

5. เขตรกั ษาพันธ์สุ ตั ว์ป่าโตนงาช้าง 11. เขตรักษาพันธ์ุสัตว์ปา่ ทงุ่ ใหญน่ เรศวร

6. เขตรักษาพนั ธ์ุสตั ว์ป่าดงใหญ่ ด้านตะวนั ออก

-เขตหา้ มลา่ สัตวป์ ่า จำนวน 1 แห่ง

เขตหา้ มลา่ สัตว์ปา่ ช้างผาด่าน

จำนวน แปลงท้ังหมด 940 แปลง แบง่ เปน็

-ส่วนกลาง 150 แปลง

-สว่ นภูมิภาค 790 แปลง

40

2. รวบรวมและนำเขา้ ขอ้ มูลจากการวางแปลงสำรวจทรัพยากรปา่ ไมเ้ ขา้ ฐานข้อมูลสำรวจทรัพยากรป่าไม้
ในพื้นท่ีอนรุ กั ษ์

3. จัดทำรายงานผลการสำรวจทรัพยากรป่าไม้ ในพื้นท่ีอนุรักษ์ ท่ีแล้วเสร็จในปีงบประมาณ พ.ศ. 2562
จำนวน 12 แหง่

4. นำข้อมูลไปใช้ในการจัดทำรายงานระดับอ้างอิงภาคป่าไม้ (Forest Reference Level: FRL) ของประเทศ
ไทย เพื่อเสนอต่อสำนักงานเลขาธิการอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
(UNFCCC Secretariat)

5. ให้บริการทางวชิ าการแกห่ น่วยงานทง้ั ภายใน และภายนอก ท้งั หมดจำนวน 7 คร้ัง
5.1 สำนักงานพฒั นาเทคโนโลยอี วกาศและภมู ิสารสนเทศ (องคก์ ารมหาชน) GISTDA
5.2 University of Leicester
5.3 โครงการศึกษา ‘Strengthening Capacity and Incentives for Wildlife Conservation

in the Western Forest Complex’ (TIGER)
5.4 งานเลขาผู้เช่ยี วชาญ สำนกั วิจัยการอนุรักษป์ ่าไม้และพนั ธ์ุพืช กรมอทุ ยานแห่งชาติ สตั วป์ า่

และพันธุ์พชื
5.5 น.ส. กรองแก้ว เลง่ อ้ี
5.6 สถานวี จิ ัยตน้ นำ้ มูล
5.7 กองยุทศาสตร์และแผนงาน สำนกั งานนโยบายและแผนทรพั ยากรธรรมชาติและสง่ิ แวดลอ้ ม
5.8 เผยแพรข่ อ้ มูลหนงั สือคมู่ อื การสำรวจของป่า ในรูปแบบ E-Book ทเ่ี ว็บไซต์สำนกั วิจัยการอนุรักษ์

ป่าไมแ้ ละพันธพุ์ ืช
1.6. จดั ทำหนงั สอื คู่มือการสำรวจของปา่ ท่ีแล้วเสร็จในปีงบประมาณ พ.ศ. 2563 จำนวนทงั้ สน้ิ 1,000 เลม่
1.7. มีการจัดประชุมเชิงปฏิบัติการ เร่ือง การติดตามสถานภาพและการเปล่ียนแปลงของทรัพยากรป่าไม้ใน

พนื้ ทอ่ี นุรักษ์ ระหว่าง 11-14 กุมภาพันธ์ 2563 ณ อุทยานแห่งชาติหาด วนกร อ.ทับสะแก จ.ประจวบคีรีขันธ์
จำนวน 85 คน

2. กิจกรรมสำรวจพน้ื ทีป่ ่าไม้โดยใชข้ อ้ มูลจากระยะไกล
2.1. ดำเนินการแปลตีความพ้ืนที่ป่าไม้โดยใช้ข้อมูลจากระยะไกล ในพื้นทอี่ นุรักษ์ท้ังสิ้น

25 ล้านไร่
2.2. จัดทำหนังสือพื้นท่ีป่าปกคลุม ในพ้ืนท่ีอนุรักษ์ ท่ีแล้วเสร็จในปีงบประมาณ พ.ศ.

2562 จำนวนท้ังสิ้น 2,000 เล่ม
- หนงั สือพน้ื ทป่ี ่าปกคลุมปี 2562 อทุ ยานแห่งชาติ
- หนงั สือพ้นื ทปี่ า่ ปกคลุมปี 2562 เขตรกั ษาพันธุ์สัตว์ปา่
- หนังสือพ้นื ที่ป่าปกคลุมปี 2562 เขตหา้ มลา่ สตั ว์ปา่
- หนังสือพ้ืนท่ีป่าปกคลุมปี 2562 พ้ืนท่ีเตรียมการอุทยานแห่งชาติ และ

เตรยี มการเขตหา้ มลา่ สัตวป์ ่า
2.3. นำข้อมูลไปใช้ในการจัดทำรายงานระดับอ้างอิงภาคป่าไม้ (Forest Reference Level:

FRL) ของประเทศไทย เพื่อเสนอต่อสำนักงานเลขาธิการอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพ
ภมู ิอากาศ (UNFCCC Secretariat)

41

2.4. ให้บริการทางวชิ าการแก่หนว่ ยงานทั้งภายในและภายนอก
2.4.1 องคก์ ารอาหารและการเกษตรแหง่ สหประชาชาติ (FAO)
2.4.2 อทุ ยานแหง่ ชาตเิ ขาพนมเบญจา
2.4.3 อุทยานแหง่ ชาติเขาแหลม
2.4.4 อุทยานแห่งชาติคลองวังเจ้า
2.4.5 อทุ ยานแห่งชาตหิ มู่เกาะช้าง
2.4.6 เขตรักษาพันธ์ุสัตวป์ ่าหว้ ยขาแขง้
2.4.7 เขตรักษาพันธ์สุ ัตวป์ ่าเขาสนามเพรยี ง
2.4.8 สำนักบรหิ ารพืน้ ท่ีอนุรกั ษ์ท่ี 12 (นครสวรรค์)
2.4.9 เผยแพร่ข้อมูลหนังสือพื้นที่ป่าปกคลุมปี 2562 ในรูปแบบ E-Book ที่เว็บไซต์

สำนักวิจัยการอนรุ กั ษ์ป่าไม้และพนั ธพุ์ ืช

42

สว่ นที่ 3 รายงานการเงิน
(สบก. รบั ผิดชอบ)

43

3.1 รายงาน แผน/ผล การใชจ้ ่ายงบประมาณประจำปี
ผลการใชจ้ า่ ยงบประมาณ ประจำปี พ.ศ. 2563
สำนกั วิจยั การอนรุ กั ษป์ ่าไม้และพนั ธ์ุพืช

แผนงาน/ผลผลติ /กิจกรรม/โครงการ งบประมาณทไี่ ด้รบั ผลการใช้จา่ ย รอ้ ยละ
(บาท)
(บาท) 99.32
14,418,338.33 99.99
แผนงาน แผนงาน พื้นฐานด้านการสรา้ งความ 11,328,120.30 99.98
5,769,418.16 100.00
สามารถในการแข่งขันของประเทศ 2,273,685.01 99.93
6,336,139.44
ผลผลติ ที 2 องค์ความร้ดู า้ นการอนรุ ักษ์ป่าไมแ้ ละสตั ว์ป่า 99.73
1,785,146.73
กจิ กรรม อนุรกั ษ์ ฟื้นฟู และพฒั นาป่าไม้ 99.97

1. กจิ กรรมบรหิ ารจดั การด้านปา่ ไม้และสัตวป์ ่า 14,516,500.00 97.41
51.03
2. กจิ กรรมการวิจัยปา่ ไม้และสตั วป์ า่ 11,328,800.00 99.26

3. กจิ กรรมงานพฤกษศาสตร์ปา่ ไม้ 5,770,500.00

4. กิจกรรมพรรณพฤกษชาติประเทศไทย 2,273,700.00

5. กิจกรรมบรหิ ารจดั การความหลากหลายทางชวี ภาพ 6,340,500.00

แผนงาน บูรณาการวจิ ยั และนวตั กรรม

โครงการท่ี 1 โครงการวจิ ยั และพัฒนาเพอื่ การบรหิ ารจัดการพ้ืนทป่ี า่ อนรุ ักษท์ ี่

เส่ือมสภาพ

1. กิจกรรมการวิจัยและพฒั นาเพ่ือการบรหิ าร 1,790,000.00
จดั การพ้นื ทป่ี ่าอนุรักษ์ทีเ่ สื่อมสภาพ

แผนงาน ยุทธศาสตร์จัดระบบอนรุ ักษ์ ฟนื้ ฟู และปอ้ งกันการทำลายทรัพยากรธรรมชาติ

โครงการที่ 1 โครงการรักษาความม่ันคงของฐานทรพั ยากรธรรมชาติ

1. กจิ กรรมโครงการสำรวจและจัดทำข้อมูลพืชสมนุ ไพร 2,571,300.00 2,570,606.27

แผนงาน : พื้นฐานด้านการจัดการน้ำและสรา้ งการเติบโตบนคณุ ภาพชวี ิต

ที่เปน็ มติ รกับสิ่งแวดลอ้ มอยา่ งยัง่ ยนื

ผลผลติ ท่ี 2 : ฐานข้อมลู พื้นท่ีปา่ อนรุ ักษ์

1. กจิ กรรมจัดทำฐานข้อมูล 11,008,700.00 10,723,994.77
2. กจิ กรรมสงวนและค้มุ ครองพันธ์ุพชื
38,000.00 19,390.00
รวม
55,638,000.00 55,224,839.01

44

3.2 รายงานผลการใชจ้ ่ายเงนิ กนั เหลอื่ มปี ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2562

ลำดบั ที่ รายการ จำนวนเงนิ ขั้นตอน

1 จ้างพิมพ์หนังสือ “พืชสมุนไพร” จำนวน 500 เล่ม 499,690.00 เบิกแลว้ 20 พ.ค.63

2 จ้างพมิ พห์ นงั สอื พนื้ ทป่ี า่ ปกคลมุ ในพืน้ ทีอ่ นรุ กั ษ์ท้ังประเทศปี 2561 495,000.00 เบกิ แล้ว 20 พ.ย. 62
จำนวน 5 รายการ 834,921.00 เบกิ แลว้ 25 ต.ค. 62

3 จดั ซอ้ื ภาพถ่ายดาวเทยี ม จำนวน 12 รายการ

4 จดั ซื้อครุภณั ฑส์ ำนกั งาน จำนวน 2 รายการ 296,015.50 เบกิ แล้ว 19 พ.ย. 62

5 จดั ซอ้ื ครุภณั ฑ์โฆษณาและเผนแพร่ จำนวน 5 รายการ 338,300.00 เบิกแลว้ 07 พ.ย. 62

6 จดั ซื้อครุภณั ฑ์สำนกั งาน จำนวน 1 รายการ (ประตูคียก์ าร์ด) 235,400.00 เบกิ แล้ว 07 พ.ย. 62

7 จ้างที่ปรึกษาเพื่อจัดทำโครงการกำหนดแนวทางการประเมินค่าเสียหาย 58,000.00 เบิกแล้ว 16 มี.ค. 63

กรณีบกุ รุก แผว้ ถาง ยึดถอื ครอบครอมในพ้ืนทป่ี า่ พรุ จ.นราธวิ าส

จำนวน 1 งาน

8 จ้างพิมย์หนังสือพืชต่างถิ่นรุกรานในพื้นท่ีป่าอนุรักษ์ จำนวน 1 รายการ 197,950.00 เบิกแล้ว 25 ต.ค. 62

9 จา้ งพมิ พส์ ือ่ ประชาสมั พันธค์ ู่มือจำแนกพรรณไม้ จำนวน 2,200 เลม่ 270,710.00 เบกิ แล้ว 07 ก.พ. 63

45

สว่ นท่ี 4
ผลงานสำคัญ

46

ด้านกจิ กรรมโครงการอนรุ กั ษ์พนั ธกุ์ ลว้ ยไม้ปา่

47

วตั ถปุ ระสงค์ของโครงการ
1) เพ่ืออนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพของพืชวงศ์กล้วยไม้ (Orchidaceae) ชนิดเฉพาะถ่ินกล้วยไม้

หายาก และชนิดทใี่ กลส้ ูญพนั ธ์ุไปจากปา่ ธรรมชาตหิ รือป่าอนรุ ักษใ์ นทกุ ภาคของประเทศไทย
2) เพื่อปลูกรวบรวม อนุรักษ์ กล้วยไม้ป่า นอกถ่ินกำเนิด ในพ้ืนท่ีสวนพฤกษศาสตร์ สวนรวมพรรณไม้

และสวนรุกขชาติ ตามกรอบการดำเนินงานของอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ (Convension on
Biological Diversity : CBD)

3) เพ่ือเพาะขยายพันธุ์ บำรงุ ดูแลรกั ษา และให้มจี ำนวนเพิ่มขึ้น
4) เพ่ือสร้างความตระหนักในการอนุรักษ์กล้วยไม้ป่าของไทย โดยนำปลูกคืนสู่ถ่ินกำเนิดป่าธรรมชาติ
เนอื่ งในโอกาสวนั สำคญั เป็นการสง่ เสริมและสนบั สนุนด้านการอนุรักษพ์ ันธุพ์ ชื
วิธดี ำเนนิ การ
1) สำรวจ เก็บตวั อย่างในพน้ื ที่ป่าอนรุ ักษ์ทั่วประเทศ
2) นำมาปลูกรวบรวม และจำแนกชนิด เป็นฐานข้อมูลด้านพืช ในพื้นที่สวนพฤกษศาสตร์ สวนรวมพรรณไม้
และสวนรกุ ขชาติ
3) ศึกษาทดลอง เพาะขยายพนั ธ์ุ เพื่อขยายผล เพม่ิ ปรมิ าณ เพอ่ื การอนุรักษ์และปลกู คืนส่ปู ่าตอ่ ไป