คู่มือการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในภาคการเกษตรและชนบท

คูม่ อื การขบั เคล่ือนการพฒั นาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง
ในภาคการเกษตรและชนบท และดา้ นความมน่ั คง

สงวนสิทธติ์ ามพระราชบัญญตั ิ
พิมพค์ รัง้ ที่ ๑ : กนั ยายน ๒๕๕๘
จำ� นวน : ๘๐,๐๐๐ เล่ม

ข้อมลู ทางบรรณานกุ รมของหอสมดุ แห่งชาติ
National Library of Thailand Cataloging in Publication Data
คณะอนกุ รรมการการสง่ เสรมิ การขบั เคลอื่ นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งในภาคการเกษตรและชนบท
สำ� นกั งานคณะกรรมการพเิ ศษเพ่อื ประสานงานโครงการอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำริ (กปร.).
คู่มือการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในภาคการเกษตรและชนบท และด้านความ
มัน่ คง.-- กรงุ เทพฯ : คณะอนกุ รรมการ, ๒๕๕๘
๑๑๐ หน้า.
๑. เศรษฐกจิ พอเพยี ง. I. ชอ่ื เรอ่ื ง.
๓๓๐.๙๕๙๓
ISBN 978-616-7671-31-4

จัดทำ� โดย คณะอนกุ รรมการสง่ เสรมิ การขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งในภาคการเกษตรและชนบท
ทอ่ี ยู่ : สำ� นกั งานคณะกรรมการพเิ ศษเพอื่ ประสานงานโครงการอนั เนอื่ งมาจากพระราชดำ� ริ (สำ� นกั งาน กปร.)
๒๐๑๒ ซอยอรณุ อมรินทร์ ๓๖ ถนนอรณุ อมรนิ ทร์ แขวงบางยข่ี ัน เขตบางพลดั กรุงเทพมหานคร ๑๐๗๐๐
โทร. ๐ ๒๔๔๗ ๘๕๐๐ โทรสาร ๐ ๒๔๔๗ ๘๕๓๖

พมิ พ์ที่ ห้างหุ้นส่วนจ�ำกัด อรุณการพมิ พ์
๔๕๗/๖-๗ ถ.พระสุเมรุ แขวงบวรนเิ วศ เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ๑๐๒๐๐
โทร. ๐ ๒๒๘๒ ๖๐๓๓-๔ โทรสาร ๐ ๒๒๘๐ ๒๑๘๗-๘
E-mail : [email protected]
www.aroonkarnpim.co.th

คำ� น�ำ

แผนยทุ ธศาสตรก์ ารบรู ณาการการขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง (พ.ศ. ๒๕๕๗ – ๒๕๖๐)
เป็นแผนระยะ ๔ ปี ทส่ี ำ� นกั งานปลดั สำ� นกั นายกรฐั มนตรรี ่วมกบั หนว่ ยงานทเ่ี กยี่ วข้องจดั ท�ำขน้ึ เพอื่ ขบั เคลอื่ นการพฒั นา
ตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในด้านต่างๆ ตาม ๗ ยุทธศาสตร์ ให้เกิดการบรู ณาการการปฏิบัติให้สามารถบรรลุ
เปา้ หมายและเปน็ ไปในทศิ ทางเดยี วกนั ได้แก่ ด้านการเกษตรและชนบท ด้านการศกึ ษา ด้านธรุ กจิ บรกิ าร การทอ่ งเทยี่ ว
อตุ สาหกรรม และผปู้ ระกอบการรายย่อย ดา้ นการต่างประเทศ ดา้ นประชาสมั พนั ธ์ ด้านความมน่ั คง และด้านการบรหิ าร
จัดการ

การส่งเสริมการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในภาคการเกษตรและชนบท เป็น
ยทุ ธศาสตรท์ สี่ ำ� คญั เพราะรากฐานของสงั คมไทยแตด่ ง้ั เดมิ คอื สงั คมเกษตรกรรม ซง่ึ เปน็ แหลง่ ผลติ อาหารเลยี้ งดปู ระชากร
ไมเ่ ฉพาะคนไทย แตร่ วมถงึ ประชากรของโลกดว้ ย ดงั นน้ั จงึ มคี วามจำ� เปน็ อยา่ งยง่ิ ทจี่ ะตอ้ งเสรมิ สรา้ งความเขม้ แขง็ ใหก้ บั
หม่บู ้าน/ชมุ ชนในภาคการเกษตรและชนบท ให้มคี วามเปน็ อย่ทู ดี่ ี ไมเ่ ปน็ หนส้ี นิ พง่ึ พาตนเอง กระทง่ั สามารถคดิ วเิ คราะห์
และแก้ไขปัญหาของหมู่บ้าน/ชมุ ชนได้

คณะอนุกรรมการส่งเสริมการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในภาคเกษตรและชนบท
ได้จดั ทำ� “คู่มอื การขบั เคลื่อนการพัฒนาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งในภาคการเกษตรและชนบท และด้านความ
มั่นคง” เพื่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ทั้งในภาคการเกษตรฯ และด้าน
ความม่นั คง ใช้เป็นแนวทางการด�ำเนินงานร่วมกนั อย่างมเี ป้าหมายและทศิ ทางเดยี วกนั

สาระสำ� คัญของคู่มอื ประกอบด้วย ๔ ส่วน คือ ส่วนแรก (บทท่ี ๑) หลกั การพฒั นาตามแนวพระราชด�ำริ ได้แก่
หลักการทรงงาน และพระราชด�ำริ เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา ส่วนท่สี อง (บทท่ี ๒-๕) ยุทธศาสตร์การขับเคลื่อนการพฒั นา
ตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งของรฐั บาล สว่ นทส่ี าม (บทท่ี ๖-๗) เปน็ โครงสรา้ งการทำ� งาน และขน้ั ตอน/กระบวนการ
และส่วนทส่ี ่ี (บทท่ี ๘-๙) ได้แก่ การอนมุ ัตแิ ผนงานโครงการและการรายงานผล

คณะอนุกรรมการฯ ขอขอบคุณคณะท�ำงานจากหน่วยงานต่างๆ ท่ีให้ความร่วมมืออย่างดีย่ิงในการให้ข้อมูล
ข้อคิดเหน็ และข้อเสนอแนะในการจัดท�ำคู่มือฉบบั นี้ อาทิ สำ� นกั งานปลดั ส�ำนักนายกรฐั มนตรี ส�ำนกั งานปลัดกระทรวง
มหาดไทย ส�ำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ส�ำนักงานปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
กรมการปกครอง กรมการพฒั นาชมุ ชน กรมสง่ เสรมิ การปกครองทอ้ งถน่ิ กองบญั ชาการกองทพั ไทย ธนาคารเพอื่ การเกษตร
และสหกรณก์ ารเกษตร สำ� นกั งานกองทนุ สนบั สนนุ การวจิ ยั มลู นธิ แิ มฟ่ า้ หลวงในพระบรมราชปู ถมั ภ์ สถาบนั สง่ เสรมิ และ
พฒั นากจิ กรรมปดิ ทองหลงั พระฯ และสถาบนั พฒั นาองคก์ รชมุ ชน (องคก์ ารมหาชน) ทำ� ใหค้ มู่ อื ฉบบั นเี้ ปน็ แนวทางสำ� หรบั
น�ำไปประยกุ ต์ใช้ในพน้ื ทีเ่ ป้าหมายตามความเหมาะสม

คณะอนุกรรมการส่งเสรมิ การขบั เคลอ่ื นการพฒั นา
ตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง ในภาคการเกษตรและชนบท

กันยายน ๒๕๕๘

คู่มือการขบั เคลือ่ นการพฒั นาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
ในภาคการเกษตรและชนบท และดา้ นความมนั่ คง

คำ� น�ำ หน้า
สารบัญ
บทท่ี ๑ หลักการพัฒนาตามแนวพระราชดำ� ริ ๖
บทท่ี ๒ แผนยุทธศาสตร์การบูรณาการการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจ ๑๒
พอเพยี ง (พ.ศ. ๒๕๕๗ – ๒๕๖๐)
บทที่ ๓ ยุทธศาสตร์ท่ี ๑ ส่งเสริมการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ๒๐
ในภาคการเกษตรและชนบท ๒๔
บทที่ ๔ ยทุ ธศาสตร์ท่ี ๖ การพัฒนาตามปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้านความมั่นคง ๓๐
บทท่ี ๕ ความเชื่อมโยงของยุทธศาสตร์ท่ี ๑ ส่งเสริมการขับเคล่ือนการพัฒนาตามปรัชญา ๓๓
ของเศรษฐกจิ พอเพยี งในภาคการเกษตรและชนบท กบั ยุทธศาสตร์อ่นื ๆ ๓๘
บทท่ี ๖ โครงสร้างการท�ำงาน ๔๕
บทที่ ๗ ขั้นตอน กระบวนการ ๕๐
บทท่ี ๘ การอนุมัติแผนงาน/โครงการ
บทที่ ๙ การประเมินตนเองและรายงานผลการดำ� เนนิ งาน ๕๔
ภาคผนวก
ก. ค�ำส่ังคณะกรรมการอ�ำนวยการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การบูรณาการการพัฒนา ๕๘
ตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง ท่ี ๑/๒๕๕๗ เรอื่ ง แตง่ ตง้ั คณะอนกุ รรมการสง่ เสรมิ ๖๑
การขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในภาคการเกษตร ๖๗
และชนบท ลงวนั ท่ี ๑๖ ธนั วาคม ๒๕๕๗
ข. ค�ำสั่งคณะกรรมการอ�ำนวยการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การบูรณาการการพัฒนาตาม
ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง ที่ ๖/๒๕๕๗ เรอ่ื ง แตง่ ตงั้ คณะอนกุ รรมการพฒั นาตาม
ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียงด้านความมน่ั คง ลงวนั ที่ ๑๖ ธนั วาคม ๒๕๕๗
ค. ระเบียบคณะกรรมการอ�ำนวยการการขับเคล่ือนยุทธศาสตร์การบูรณาการ
การพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงว่าด้วยหลักเกณฑ์และแนวทาง
ในการขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียง พ.ศ. ๒๕๕๗
ง. แนวทางการด�ำเนินงานของยุทธศาสตร์ท่ี ๖ การพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจ
พอเพยี งด้านความม่นั คง

หน้า

จ. ตัวอย่างการด�ำเนนิ การ : โครงการซ่อมแซม ปรับปรุง เสรมิ ฝาย อ่างเก็บนำ�้ การส่งน้�ำ ๗๘

ด้วยระบบท่อ ตามยุทธศาสตร์การส่งเสริมการขับเคล่ือนการพัฒนาตามปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพยี งในภาคการเกษตรและชนบทของจงั หวัดน่าน
ฉ. กรอบการประเมนิ ความพร้อมของพน้ื ที่เป้าหมายขัน้ ต้น ๘๖
๘๘
ช. แบบบญั ชคี รัวเรอื น ๙๖
ซ. แบบเสนอโครงการเพือ่ ขอรบั การสนบั สนนุ งบประมาณโครงการขับเคลอื่ นการพฒั นา
ตามปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง
ฌ. แบบรายงานผลการด�ำเนินงานและการใช้จ่ายงบประมาณ ๑ ๐๖
๑๐๘
ญ. แบบส่งคืนเงินอุดหนุนโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจ
พอเพยี ง

บทท่ี ๑

หลักการพฒั นาตามแนวพระราชดำ� ริ

ระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช พ่ึงตนเองได้ก่อน แล้วจึงค่อยสร้างความเจริญก้าวหน้า
ทรงมีพระราชปณิธานแน่แน่วในการ ในระดบั ทสี่ งู ขนึ้ ไป ดงั พระบรมราโชวาทในพธิ พี ระราชทาน
ครองราชย์ เพ่ือประโยชน์สุขของมหาประชาชน ปริญญาบัตรของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วันที่ ๑๘
ต้ังแต่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จเถลิง กรกฎาคม ๒๕๑๗ ความตอนหน่งึ ว่า
ถวัลยราชสมบัติสืบจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
อานันทมหดิ ล เมื่อวันท่ี ๙ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๔๘๙ ดงั ที่ “...การพฒั นาประเทศจำ� เปน็ ตอ้ งทำ� ตามลำ� ดบั
ทรงมีพระปฐมบรมราชโองการ ในพระราชพิธีบรม ขน้ั ตอ้ งสรา้ งพน้ื ฐาน คอื ความพอมพี อกนิ พอใชข้ อง
ราชาภเิ ษก เมือ่ วันที่ ๕ พฤษภาคม ๒๔๙๓ ว่า ประชาชนส่วนใหญ่เป็นเบ้ืองต้นก่อน โดยใช้วิธีการ
และใช้อุปกรณ์ที่ประหยัด แต่ถูกต้องตามหลักวิชา
“เราจะครองแผน่ ดนิ โดยธรรม เมอื่ ไดพ้ นื้ ฐานมน่ั คงพรอ้ มพอควรและปฏบิ ตั ไิ ดแ้ ลว้
เพ่อื ประโยชนส์ ุข จงึ คอ่ ยสรา้ งคอ่ ยเสรมิ ความเจรญิ และฐานะเศรษฐกจิ
ขนั้ ท่ีสูงขน้ึ โดยล�ำดบั ต่อไป...”
แหง่ มหาชนชาวสยาม”
นอกจากน้ี พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ยังได้
นับแต่การเถลิงถวัลยราชสมบัติเป็นต้นมา เป็น ทรงช้ีแนะแนวทางในการเตรียมความพร้อมเพื่อรองรับ
เวลากว่า ๖๐ ปี ที่พระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยู่หวั ได้ทรง กับความเปลี่ยนแปลงจากปัจจัยภายนอกที่เกิดข้ึนอย่าง
รับรู้ทุกข์สุขของราษฎร ทั้งจากการเสด็จพระราชด�ำเนิน รวดเร็ว โดยให้ยึดม่ันในวิถีพอมีพอกินและพึ่งพาตนเอง
เย่ียมเยียนราษฎรในพ้ืนท่ีชนบททั่วทุกภูมิภาคด้วย ได้ ซึ่งทรงหมายความถึงเศรษฐกิจพอเพียงนั่นเอง ท้ังนี้
พระองค์เอง และจากการทรงงานด้านข้อมูลจากแหล่ง ทรงอธิบายความหมายของเศรษฐกิจพอเพียงอย่าง
ต่างๆ จึงได้พระราชทานพระราชด�ำริในการแก้ไขและ ชดั เจนวา่ หมายถงึ มอี ยมู่ กี นิ ไมฟ่ มุ่ เฟอื ย มคี วามโลภ
บรรเทาความทุกข์ยาก ซึ่งประชาชนส่วนใหญ่ประกอบ น้อย ไม่เบียดเบียนผู้อ่ืน พอประมาณตามอัตภาพ
อาชีพเกษตรกรรม เพื่อมิให้เกษตรกรเหล่านั้นละท้ิง และมีเหตุผล ซ่ึงส�ำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการ
แผ่นดนิ โดยทรงเน้นให้มีความ “พออยู่ พอกนิ ” สามารถ เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ได้ประมวลและ
กลั่นกรองพระราชด�ำรัสเร่ืองเศรษฐกจิ พอเพียง สร้างเป็น
กรอบความคดิ และไดร้ บั พระราชทานพระบรมราชานญุ าต
ให้เผยแพร่เม่อื วนั ที่ ๒๙ พฤศจกิ ายน ๒๕๔๒ ดงั นี้

6

หลักปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียง

เศรษฐกจิ พอเพยี ง เปน็ ปรชั ญาชถ้ี งึ แนวทางการดำ� รงอยแู่ ละปฏบิ ตั ขิ องประชาชนในทกุ ระดบั
ตง้ั แตค่ รอบครวั ชมุ ชน จนถงึ ระดบั รฐั ทงั้ ในการพฒั นาและบรหิ ารประเทศใหด้ ำ� เนนิ ไปในทางสายกลาง
โดยเฉพาะการพัฒนาเศรษฐกิจเพ่ือให้ก้าวทันต่อยุคโลกาภิวัตน์ ความพอเพียง หมายถึง ความ
พอประมาณ ความมเี หตผุ ล รวมถงึ ความจ�ำเป็นท่จี ะต้องมรี ะบบภมู คิ ุ้มกนั ในตวั ทด่ี พี อสมควรต่อการ
มีผลกระทบใดๆ อันเกดิ จากการเปล่ียนแปลงทง้ั ภายนอกและภายใน ท้งั น้ี จะต้องอาศยั ความรอบรู้
ความรอบคอบและความระมดั ระวงั ยงิ่ ในการนำ� วชิ าการตา่ งๆ มาใชใ้ นการวางแผนและการดำ� เนนิ การ
ทุกข้ันตอน และขณะเดียวกันจะต้องเสริมสร้างพื้นฐานทางจิตใจของคนในชาติ โดยเฉพาะ
เจ้าหน้าทร่ี ัฐ นกั ทฤษฎี และนักธรุ กจิ ในทุกระดบั ให้มีส�ำนึกในคณุ ธรรมความซอ่ื สตั ย์สจุ ริตและให้มี
ความรอบรู้ทเ่ี หมาะสม ดำ� เนนิ ชวี ติ ด้วยความอดทน ความเพียร มีสติ มีปัญญา และความรอบคอบ
เพอ่ื ให้สมดลุ และพร้อมต่อการรองรบั การเปลย่ี นแปลงอย่างรวดเรว็ และกว้างขวาง ทงั้ ด้านวตั ถุ สงั คม
สง่ิ แวดล้อม และวฒั นธรรมจากโลกภายนอกเป็นอย่างดี

ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง

ประเทศชาติ ประชาชน
สมดลุ ย่ังยืน พรอ้ มรับตอ่ การเปลยี่ นแปลง
มภี มู ิคุ้มกันในด้านวตั ถุ / สงั คม / ส่งิ แวดล้อม / วฒั นธรรม

น�ำ
ไปสู่

พอประมาณ

ทางสายกลาง ความพอเพียง

มีเหตุผล มีภูมคิ ุม้ กนั

ความรอบรู้ บนพืน้ ฐาน คุณธรรม
ความรอบคอบ ซอ่ื สตั ยส์ ุจรติ อดทน
ความระมัดระวงั ความเพยี ร มสี ติ ปญั ญา

แผนภาพท่ี ๑ หลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียง (ส�ำนกั งานคณะกรรมการพฒั นาการเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาต,ิ ๒๕๕๐)

7

หลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งสามารถนำ� ไปประยกุ ตใ์ ชไ้ ดก้ บั ทกุ คน ทกุ ระดบั และทกุ สาขา
ดังน้ัน เพื่อเป็นการสร้างเสริมความเข้มแข็งและพัฒนาด้านการเกษตรและชนบท จึงได้มีการจัดท�ำ
แผนยุทธศาสตร์การบูรณาการการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
(พ.ศ. ๒๕๕๗ – ๒๕๖๐) โดยน้อมน�ำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเป็นเข็มทิศชี้น�ำทาง
ส�ำหรับการด�ำเนินงานตามยทุ ธศาสตร์ท่ี ๑ ส่งเสรมิ การขบั เคลอื่ นการพฒั นาฯ ในภาคการเกษตรและ
ชนบท หน่วยงานและภาคส่วนต่างๆ ที่เกยี่ วข้องได้ยดึ ถอื หลกั การทรงงาน ๒๓ ประการ ของพระบาท
สมเดจ็ พระเจ้าอยู่หวั มาเป็นกรอบแนวทางในการปฏบิ ัตงิ าน ดงั นี้

หลักการทรงงาน

๑) ศึกษาข้อมูลอย่างเป็นระบบ ทั้งข้อมูลเบื้องต้น ๘) ความเพยี ร การทำ� โครงการตา่ งๆ แมร้ ะยะแรกๆ จะมี
เอกสาร แผนท่ี จากการสอบถามผู้เกี่ยวข้องให้ ความไม่พร้อมมากนัก แต่ต้องไม่ท้อและมีความ
ได้รายละเอียดที่ถูกต้องรวดเร็วและตรงตาม มุ่งมน่ั เพ่อื พัฒนาบ้านเมอื ง
ความต้องการของชาวบ้าน ๙) เศรษฐกจิ พอเพยี ง เปน็ แนวทางการดำ� เนนิ ชวี ติ เพอ่ื
๒) มององค์รวม มีวิธีคิดอย่างองค์รวมหรือมอง สร้างความเข้มแข็งหรือภูมิคุ้มกันทุกด้าน ซึ่งจะ
อยา่ งครบวงจรมองเหตกุ ารณ์ท่เี กิดข้ึน และแนวทาง ทำ� ใหส้ ามารถทำ� ใหอ้ ยไู่ ดอ้ ยา่ งสมดลุ ในโลกแหง่ การ
แก้ไขอย่างเช่ือมโยง เปลี่ยนแปลง
๓) ไม่ยึดติดต�ำรา ไม่ผูกมัดติดกับวิชาการและ
เทคโนโลยีท่ไี ม่เหมาะสม ๑๐) ให้ธรรมชาติช่วยธรรมชาติ การเข้าใจถึง
๔) ท�ำให้ง่าย มีการค้นคิดดัดแปลงปรับปรุงและ ธรรมชาติและต้องการให้ชาวบ้านใกล้ชิดกับ
แก้ไขงานการพัฒนาตามแนวพระราชด�ำริ ธรรมชาติ เพราะปัญหาของธรรมชาติจะต้องใช้
โดยง่ายไม่ยุ่งยากซับซ้อน ท�ำสิ่งยากกลายเป็นง่าย ธรรมชาตแิ ก้ไขหรอื ช่วยเหลอื
ท�ำส่งิ สลบั ซบั ซ้อนให้เข้าใจง่าย
๑๑) ปลูกป่าในใจคน การฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติให้
กลบั คนื มาจะตอ้ งปลกู จติ สำ� นกึ ใหค้ นรกั ปา่ เสยี กอ่ น

๕) เนน้ การมสี ว่ นรว่ ม เปดิ โอกาสใหช้ าวบา้ นทกุ ระดบั ๑๒) ท�ำงานอย่างมีความสุข เป็นความสุขท่ีเกิดข้ึน
ร่วมแสดงความคิดเห็นเร่ืองท่ีต้องค�ำนึงถึงความคิด จากการท�ำประโยชน์ให้กบั ผู้อ่ืน
ความเหน็ หรอื ความตอ้ งการของชาวบา้ นแลว้ เกบ็ มา
ประมวลเพ่ือน�ำมาใช้ให้เกดิ ประโยชน์ ๑๓) รู้ - รกั - สามคั คี
๖) คิดถึงประโยชน์ส่วนรวม เม่ือส่วนรวมได้รับ - รู้ การทจี่ ะลงมอื ทำ� สง่ิ ใดนน้ั จะตอ้ งรเู้ สยี กอ่ น รถู้ งึ
ประโยชน์ตวั ของเราจะได้รบั ประโยชน์ด้วย ปจั จยั ทง้ั หมด รถู้ งึ ปญั หา และรถู้ งึ วธิ กี ารแกป้ ญั หา
๗) ขาดทุนคือก�ำไร หลักการคือ “การให้” และ - รกั เมอื่ เรารคู้ รบถว้ นกระบวนความแลว้ จะตอ้ งเหน็
“การเสยี สละ” เป็นการกระท�ำอันมีผลเป็นก�ำไรคือ คุณค่า เกดิ ศรทั ธา เกิดความรกั ท่จี ะเข้าไปลงมอื
ความอยู่ดมี ีสุขของชาวบ้าน ปฏบิ ตั แิ ก้ปัญหานั้นๆ
- สามัคคี เมื่อถึงข้ันลงมือปฏิบัติจะต้องค�ำนึง
เสมอวา่ เราทำ� คนเดยี วไมไ่ ด้ ตอ้ งรว่ มมอื รว่ มใจกนั

8

สามัคคีกันเป็นหมู่คณะ จึงจะเกิดพลังในการ ๑๙) การพึ่งตนเอง การพัฒนาเพ่ือแก้ไขปัญหา
แก้ปัญหาให้ลลุ ่วงด้วยดี เฉพาะหนา้ เพอื่ ใหช้ มุ ชนเขม้ แขง็ พอทจี่ ะดำ� รงชวี ติ ได้
๑๔) ประหยดั เรยี บงา่ ย ไดป้ ระโยชนส์ งู สดุ ใชห้ ลกั การ แล้วข้ันต่อไปคือการพัฒนาให้สามารถอยู่ในสังคม
แก้ไขปัญหาด้วยความเรียบง่ายและประหยัด ได้ตามสภาพแวดล้อมและให้สามารถพ่ึงตนเองได้
ชาวบ้านสามารถท�ำได้เอง หาได้ในท้องถ่ิน ในทสี่ ุด
โดยประยกุ ต์ใช้ส่งิ ที่มีอยู่มาแก้ไขปัญหา โดยไม่ต้อง ๒๐) พออยพู่ อกิน ให้ชาวบ้านอยู่อย่าง “พออยู่พอกนิ ”
ลงทุนสงู หรือใช้เทคโนโลยที ่ไี ม่ยุ่งยาก เสียก่อนแล้วจึงค่อยขยับขยายคุณภาพชีวิตที่ดีข้ึน
ต่อไป
๑๕) ระเบิดจากข้างใน คือ การสร้างความเข้มแข็ง
ให้ชุมชนมีสภาพพร้อมท่ีจะรับการพัฒนาก่อน ๒๑) ความชอื่ สตั ย์สจุ รติ จรงิ ใจตอ่ กนั เพราะความสจุ รติ
ไม่ใช่การน�ำความเจริญหรือบุคคลจากภายนอก และจริงใจนั้นแม้จะมีความรู้น้อยก็ท�ำประโยชน์แก่
เขา้ ไปใหช้ มุ ชนหรอื หมบู่ า้ นโดยทชี่ าวบา้ นยงั ไมพ่ รอ้ ม สว่ นรวมไดม้ ากกวา่ ผทู้ รี่ มู้ ากแตไ่ มม่ คี วามสจุ รติ ไมม่ ี
รับกบั การเปลีย่ นแปลงท่เี กดิ ข้ึน ความบริสทุ ธ์ิใจ
๑๖) แก้ปัญหาจุดเล็ก มองปัญหาในภาพรวมก่อนแต่
เริ่มแก้ปัญหาจากจุดเล็กๆ คือการแก้ไขปัญหา ๒๒) ค�ำนึงถึงภูมิสังคม การพัฒนาต้องค�ำนึงถึงสภาพ
เฉพาะหน้าทีค่ นมักจะมองข้าม ภมู ปิ ระเทศสงั คมวทิ ยาตลอดถงึ วฒั นธรรมประเพณี
๑๗) ท�ำตามล�ำดับขั้น เริ่มจากสิ่งท่ีจ�ำเป็นที่สุดของ ของแต่ละท้องถนิ่
ชาวบ้านก่อนโดยการสร้างพื้นฐานคือความพอมี
พอกินพอใช้ของชาวบ้านส่วนใหญ่แล้วจึงค่อยเสริม ๒๓) บริการท่ีจุดเดียว เพื่อประโยชน์ต่อชาวบ้าน
ความเจรญิ และเศรษฐกิจข้นั สงู โดยล�ำดบั ที่จะมาใช้บริการประหยัดเวลาและค่าใช้จ่าย
โดยมีหน่วยงานราชการต่างๆ มาร่วมด�ำเนินการ
๑๘) ใช้อธรรมปราบอธรรม ใช้ความจรงิ ในเร่อื งความ และบรกิ าร ณ ท่แี ห่งเดียว
เป็นไปแห่งธรรมชาติและกฎเกณฑ์ของธรรมชาติ
มาเป็นหลักการและแนวปฏิบัติที่ส�ำคัญในการแก้
ปัญหาและปรับปรุงเปลี่ยนแปลงสภาวะท่ีไม่ปกติ
เข้าสู่ระบบที่เป็นปกติ

9

ทั้งนี้ หลักการทรงงาน ๒๓ ประการ ยังมีความสอดคล้องกับหลักการพัฒนาตามแนว
พระราชดำ� ริ เรอื่ ง “เขา้ ใจ เขา้ ถงึ พฒั นา” โดยนำ� มาประยกุ ตใ์ ชใ้ นการบรหิ ารจดั การแผนงาน/โครงการ
ที่มุ่งเน้นการมีส่วนร่วม ให้ชุมชนมีความรู้สึกเป็นเจ้าของ ซึ่งจะน�ำไปสู่ความยั่งยืนของการพัฒนาใน
ท่ีสุด ดังน้ี

การเข้าใจ เป็นการสร้างให้เกดิ ความเข้าใจในข้อมูลพ้นื ฐาน ด้วยการศกึ ษาข้อมลู ทุกมิตขิ อง
ชมุ ชนคน้ หารากของปญั หาและรวบรวมองคค์ วามรขู้ องโครงการพระราชดำ� รทิ ว่ั ประเทศ และองคค์ วามรู้
ต่างๆ มาใช้ในการท�ำความเข้าใจสภาพปัญหาร่วมกนั

การเข้าถึง เป็นเรื่องของการสื่อสารและสร้างการมีส่วนร่วม โดยมุ่งส่ือสารสร้างความเข้าใจ
และความมั่นใจให้ชุมชนร่วมกันวิเคราะห์ปัญหาและความต้องการของชุมชน รวมทั้งให้ชุมชนมี
ส่วนร่วมในกระบวนการพฒั นามากท่สี ุด

การพฒั นา เป็นการเรยี นรู้เพอื่ พฒั นาศักยภาพชมุ ชน สร้างทีมพ่เี ลยี้ ง การออกแบบหลกั สูตร
การพฒั นา การศึกษาดูงาน แลกเปลี่ยนเรยี นรู้ และฝึกปฏิบตั ขิ องชมุ ชน รวมทงั้ การให้ทีมผู้ประสาน
งานให้คำ� แนะน�ำชมุ ชนในการตดิ ตามสนบั สนนุ และติดตามผล

10

การประยกุ ต์หลกั การทรงงานกับการบริหารจัดการแผนงาน/โครงการ

๑. ศึกษาข้อมูลอย่างเปน็ ระบบ ๑๑. คิดถงึ ประโยชนส์ ่วนรวม ๒๑. ความเพียร
๒. องค์รวม ๑๒. ขาดทนุ คือกำ� ไร ๒๒. ทำ� งานอย่างมคี วามสุข
๓. ไม่ตดิ ต�ำรา ๑๓. เศรษฐกิจพอเพยี ง ๒๓. “รู”้ “รกั ” “สามัคค”ี
๔. ท�ำให้งา่ ย ๑๔. ใหธ้ รรมชาติ ช่วยธรรมชาติ
๕. เน้นการมสี ว่ นร่วม ๑๕. ปลกู ปา่ ในใจคน
๖. ประหยัด เรียบงา่ ย ๑๖. ใช้อธรรม ปราบอธรรม
ไดป้ ระโยชนส์ งู สุด ๑๗. การพึ่งพาตนเอง
๗. ระเบิดจากข้างใน ๑๘. พออยพู่ อกนิ
๘. แกป้ ัญหาท่ีจดุ เลก็ ๑๙. ความซอ่ื สตั ย์ สุจรติ
๙. ท�ำตามล�ำดับขนั้ จริงใจต่อกนั
๑๐. ค�ำนงึ ถงึ ภูมสิ งั คม ๒๐. บริการท่ีจดุ เดยี ว

แผนภาพท่ี ๒ การประยกุ ต์หลกั การทรงงานกบั การบรหิ ารจดั การแผนงาน/โครงการ

11

บทท่ี ๒

แผนยทุ ธศาสตรก์ ารบรู ณาการการขับเคลือ่ นการพัฒนา
ตามปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียง (พ.ศ. ๒๕๕๗ - ๒๕๖๐)

ผนยุทธศาสตร์การบูรณาการการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพียง (พ.ศ. ๒๕๕๗ – ๒๕๖๐) เป็นแผนระยะ ๔ ปี ท่ีส�ำนักงาน
ปลัดส�ำนักนายกรัฐมนตรีร่วมกับหน่วยงานท่ีเก่ียวข้องจัดท�ำข้ึนเพ่ือการขับเคล่ือน
การพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งของพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั ไปสกู่ ารปฏบิ ตั ิ
ให้สามารถบรรลเุ ป้าหมายและเป็นไปในทศิ ทางเดยี วกนั

แนวคิดพืน้ ฐานในการขบั เคล่ือนพฒั นา
๑. หลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง คอื การพฒั นาทตี่ ง้ั อยบู่ นพน้ื ฐานของทางสายกลาง โดยคำ� นงึ ถงึ ความ
พอประมาณ ความมเี หตุผล การสร้างภูมคิ ุ้มกัน ตลอดจนใช้ความรู้ความรอบคอบ และคณุ ธรรม ซ่ึงในสงั คมไทยจะให้
ความสำ� คญั กบั การมภี มู คิ มุ้ กนั พรอ้ มรบั ตอ่ การเปลยี่ นแปลงทางเศรษฐกจิ สงั คม สงิ่ แวดลอ้ ม และวฒั นธรรม และความ
สมดลุ ในชวี ติ ครอบครัว ชุมชน และประเทศ

๒. การพัฒนาเชงิ พนื้ ท่ี (Area - based Approach) คอื การสร้างกระบวนการเรยี นรู้และสร้างความเข้าใจในสาเหตุ
ของปัญหา และหาแนวทางแก้ไขปัญหาด้วยตนเองก่อนของทกุ หน่วยงาน และชมุ ชนร่วมกัน โดยให้ “ระเบดิ จากข้างใน”

๓. การ “ทำ� ตามลำ� ดบั ขนั้ ” คอื การพฒั นาโครงสรา้ งพน้ื ฐานทางธรรมชาติ โดยจดั สรรผลประโยชนใ์ หท้ วั่ ถงึ เปน็ ธรรม
โดยเรมิ่ จากความพอเพยี ง ดงั น้ี

• ระดบั ครัวเรือน ให้ชาวบ้านมีอาหารกนิ ตลอดปี ลดรายจ่าย สร้างรายได้ภาคเกษตรและนอกภาคเกษตร
• ระดับชมุ ชน รวมกลุ่มและแบ่งปันการใช้ทรพั ยากรร่วมกนั โครงสร้างพน้ื ฐานการผลติ ระดับชุมชน
• ระดับพืน้ ทแ่ี ละภูมภิ าค ศูนย์กลางวสิ าหกิจชุมชน แผนการผลติ การแปรรูปและการตลาด ระบบการขนส่ง
เพอ่ื สนับสนนุ ระบบการผลติ ระดับครวั เรอื นและชุมชน (Supply Chain)
• ระดบั ประเทศ กำ� หนดเป็นนโยบาย ระเบียบกฎหมาย การกำ� กับดแู ล การสนับสนุน งบประมาณ โครงสร้าง
พน้ื ฐานให้สอดคล้องกบั ความต้องการของแต่ละภูมภิ าค
๔. บูรณาการสนบั สนนุ จากหนว่ ยงานราชการและภาคสว่ นอนื่ การร่วมคดิ ร่วมวางแผน ร่วมลงมอื ปฏบิ ัติ
โดยการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนมาร่วมแก้ไขปัญหา ซึ่งจะส�ำเร็จได้ด้วยความร่วมมือของคนในพ้ืนที่ในลักษณะทำ� ไป
ปรับไป เรียนรู้ไป เพ่อื พัฒนารูปแบบและกลไกการท�ำงานท่เี ออ้ื ต่อการแก้ไขปัญหา

12

๕. การจดั การความรแู้ ละพัฒนาคน มหี มวดหมู่การจดั เก็บฐานข้อมูล และความรู้ โดยการรวบรวม วิเคราะห์
สงั เคราะห์ เปรยี บเทียบ และสกดั ความรู้จากการพฒั นาพ้ืนท่ี จดั ทำ� เป็นระบบสารสนเทศเพอ่ื การตดั สินใจ (DSSI) และ
คลงั ความรู้ ใชแ้ นวทาง/เทคนคิ การท�ำงานรปู แบบใหมท่ ม่ี ปี ระสทิ ธภิ าพสงู ขน้ึ เพอื่ ถ่ายทอดให้แก่บคุ คลทกุ ระดบั และการ
ฝึกอบรมที่ได้มาตรฐาน

แนวคิดพน้ื ฐาน

ในการขับเคลือ่ นการพฒั นาตามแผนยทุ ธศาสตรก์ ารบูรณาการ

การขบั เคลอ่ื นการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียง (พ.ศ. ๒๕๕๗ - ๒๕๖๐)

ปรัชญา การพัฒนาเชิงพนื้ ที่ เร่ิมจากครัวเรอื น
เศรษฐกจิ พอเพียง Area-based ไปสชู่ ุมชน
เป็นเข็มทศิ ช้ีนำ� ทาง Development
และประเทศชาติ

บรู ณาการ การจดั การ
การสนับสนุนจาก องค์ความรู้
หน่วยราชการ
และภาคสว่ นอน่ื ๆ

แผนภาพท่ี ๓ แนวคดิ พืน้ ฐานในการขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตามแผนยทุ ธศาสตร์การบรู ณาการการขบั เคลื่อนการพฒั นา
ตามปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง (พ.ศ. ๒๕๕๗ – ๒๕๖๐)

13

ครัวเรอื น ชุมชน พน้ื ที่ / ภูมิภาค ประเทศ

ครัวเรอื นย่งั ยืนพึ่งพาตนเองได้ ชุมชนย่งั ยืนช่วยเหลือแบ่งปัน เครือข่ายชมุ ชนยั่งยนื เพ่มิ พนู คุณค่า ความยง่ั ยนื ของ
- มี Supply chain ในพ้นื ที่ / ภมู ิภาค คนส่วนใหญ่
- ผลผลติ พอกนิ ตลอดปี - มี Supply chain ในชมุ ชน - Branding / Business Model ในประเทศ
- รายได้เพม่ิ /รายจ่ายลด/หน้ลี ดลง - Product / Efficiency เพม่ิ - รายได้เฉล่ยี เพม่ิ / ค่าใช้จ่ายเฉล่ยี ลด
- รายได้เฉล่ยี เพมิ่ / ค่าใช้จ่ายเฉลย่ี ลด

ตรวจ บนั ทึกรายรบั - จ่าย ความต้องการ
สอบ บัญชคี รวั เรอื น
การตลาด /
การบริโภค บรหิ ารแบบ การบริหารจดั การ
และ มอื อาชีพ
ศนู ย์กลางวสิ าหกจิ ชมุ ชน นโยบาย
ใช้จ่ายในครวั เรอื น สหกรณ์ เครือข่ายสหกรณ์ก้าวหน้า แผนการพัฒนา
หรอื
ประเทศ
วสิ าหกจิ ชมุ ชน

Sustainable - บรหิ ารงานร่วมกนั ตง้ั ระเบียบ งบประมาณ
Minded Farmer อย่างมธี รรมาภบิ าล ข้อบังคับร่วมกนั (Agenda)

ปัจจยั การผลติ การสร้าง กองทนุ ปัจจยั การผลติ ชุมชน ศูนย์เพาะบ่ม Supply chain สนบั สนนุ
(เมล็ดพันธ์พุ ชื ปุ๋ยอินทรยี ์ รายได้ (เมลด็ พนั ธ์พุ ืช ปุ๋ยอินทรยี ์ ธรุ กจิ ในพ้ืนท่ี โครงสร้าง
เพียงพอ สตั ว์ พลังงานทางเลอื ก) Business ภูมิภาค พ้ืนฐาน
สัตว์ ก๊าซชวี ภาพ) (ยงั่ ยนื ) Incubator เส้นทาง
การจัดการทด่ี ินท�ำกนิ ตลอดปี โครงสร้างพ้นื ฐาน
การผลติ ชุมชน คมนาคมขนส่ง

เข้าใจ เกษตรอนิ ทรยี ์ ท่ปี รกึ ษา / ศูนย์เรยี นรู้ งบประมาณ
และพัฒนา ทฤษฎใี หม่ ผู้ประสานงาน ศูนย์การศกึ ษาการพฒั นาฯ (Area)
อบรมอาชพี
วิจยั และพฒั นา
เกษตรครัวเรอื น การสร้างรายได้ (Community / Area)
พงึ่ พาธรรมชาติ นอกภาคการเกษตร สนบั สนนุ ส่งเสรมิ
(เพาะปลูก / เลย้ี งสัตว์ / ประมง) (หัตถกรรม / แปรรูป)

อาสาสมคั ร เอกชน สถาบนั การศึกษา
จดั สรรประโยชน์ องค์กรไม่แสวงหากำ� ไร

ระบบ ป่า ๓ อย่าง สขุ ภาพ ความรู้ งบประมาณ
ชลประทาน ป่าไม้ สาธารณสขุ การศกึ ษา (Function)
แหล่งนำ้�
ธรรมชาติ ธรรมชาติ หน่วยงาน สถาบนั การเงนิ /
ภาครฐั แหล่งทนุ

แผนภาพท่ี ๔ โมเดลการปฏิบัติ (Practical Model) เพอ่ื การพฒั นาทย่ี ่งั ยนื ตามหลกั ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียง
โดย “ทำ� ตามล�ำดบั ขัน้ ” (ระดบั ครวั เรือน ชมุ ชน พืน้ ที่/ภูมภิ าค และประเทศ)

14

ยุทธศาสตร์การขบั เคลื่อน

ในการขับเคลื่อนแผนยุทธศาสตร์การบูรณาการการขับเคล่ือนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
(พ.ศ. ๒๕๕๗ – ๒๕๖๐) มยี ทุ ธศาสตร์ คอื “บรู ณาการการขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง
ของทุกภาคส่วน” โดยมยี ุทธศาสตรท์ ต่ี ้องบรู ณาการการปฏบิ ัตงิ านร่วมกัน รวม ๗ ดา้ น ดังนี้

ยุทธศาสตร์ท่ี ๑ ส่งเสริมการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในภาคการ
เกษตรและชนบท เน้นพนื้ ท่ี (Area - based Approach) เป็นหลกั โดยบรู ณาการการท�ำงานในพน้ื ท่ีเพือ่ รบั ทราบปัญหา
และความต้องการท่แี ท้จรงิ ซง่ึ จะด�ำเนินการร่วมกนั ทกุ ภาคส่วน เพ่ือสร้างกระบวนการเรยี นรู้ให้ประชาชนในพนื้ ท่ที ราบ
ปัญหาและความต้องการท่ีแท้จริงของตนเอง และน�ำไปสู่การจัดท�ำแผนชุมชนหรือแผนพัฒนาเชิงพ้ืนท่ี มีส�ำนักงาน
คณะกรรมการพเิ ศษเพือ่ ประสานงานโครงการอนั เนอ่ื งมาจากพระราชดำ� รเิ ปน็ หน่วยงานหลกั

ยุทธศาสตร์ท่ี ๒ ส่งเสริมการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในภาค
การศึกษา มุ่งพัฒนาการจัดการศึกษาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ปลูกฝังให้เด็ก เยาวชน และประชาชน
มคี ุณลักษณะอยู่อย่างพอเพยี ง การพัฒนาศูนย์การเรียนรู้ด้านการศึกษา การพัฒนาหลกั สูตรในวิชาชีพครู การพฒั นา
คุณภาพการจัดการเรียนรู้ในระดับปฐมวัย และสร้างเครือข่ายแหล่งเรียนรู้ในระดับพื้นท่ี มีกระทรวงศึกษาธิการเป็น
หน่วยงานหลกั

ยทุ ธศาสตรท์ ี่ ๓ สง่ เสรมิ การขบั เคลอื่ นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งในภาคธรุ กจิ บรกิ าร
การทอ่ งเทย่ี ว อตุ สาหกรรม และผู้ประกอบการรายยอ่ ย มุ่งส่งเสรมิ และสนับสนุนให้ธุรกจิ ภาคเอกชน อุตสาหกรรม
และผปู้ ระกอบการรายยอ่ ย ดำ� เนนิ ธรุ กจิ ตามหลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง รวมทงั้ สนบั สนนุ ใหม้ กี ารเขา้ ไปมสี ว่ นรว่ ม
จัดกิจกรรมการพัฒนาในชุมชนต่าง ๆ ตามบริบทของแต่ละพ้ืนท่ี มีส�ำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจ
และสงั คมแห่งชาตเิ ปน็ หน่วยงานหลกั

ยุทธศาสตร์ที่ ๔ ส่งเสริมการขับเคล่ือนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้านการ
ตา่ งประเทศ มุ่งเผยแพร่องค์ความรู้ตามหลกั ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งให้แก่ประเทศต่าง ๆ ให้มคี วามเข้าใจอย่าง
ถูกต้อง และสามารถน�ำไปปรับใช้ได้อย่างเหมาะสม เพื่อเสริมสร้างความสัมพันธ์และสร้างความร่วมมือเพ่ือการพัฒนา
ระหว่างประเทศในด้านต่าง ๆ มีกระทรวงการต่างประเทศเป็นหนว่ ยงานหลกั

ยุทธศาสตร์ท่ี ๕ เพ่ิมบทบาทการประชาสัมพันธ์ในเชิงรุก เพ่ือเผยแพร่หลักปรัชญาของเศรษฐกิจ
พอเพยี งสสู่ าธารณชนในวงกวา้ ง เพอ่ื สง่ เสรมิ การนอ้ มน�ำหลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งไปสภู่ าคปฏบิ ตั ิ ทง้ั ภายใน
ประเทศและต่างประเทศ รวมท้งั การประชาสัมพันธ์ เผยแพร่ข้อมูลข่าวสารของทกุ ยุทธศาสตร์และของภาคส่วนต่างๆ ให้
สาธารณชนได้รบั ทราบในวงกว้าง มกี รมประชาสมั พนั ธเ์ ปน็ หน่วยงานหลกั

15

ยุทธศาสตร์ที่ ๖ การพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้านความมั่นคง มุ่งบูรณาการ
ขบั เคลอ่ื นระหวา่ งกองทพั กบั หนว่ ยงานอน่ื ๆ เพอื่ ใหส้ ามารถนำ� ไปประยกุ ตใ์ ชใ้ นการแกไ้ ขปญั หาไดอ้ ยา่ งบรรลวุ ตั ถปุ ระสงค์
โดยเฉพาะประชาชนในพ้ืนที่แนวบริเวณชายแดนเพ่ือส่งเสริมคุณภาพชีวิตของประชาชนให้ดีข้ึน มีกองทัพไทยเป็น
หนว่ ยงานหลัก

ยุทธศาสตร์ท่ี ๗ สร้างกลไกการบริหารจัดการในการขับเคลื่อนหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไป
สู่ภาคปฏิบตั ใิ ห้เกดิ ประสิทธภิ าพสูงสุด มกี ารบรู ณาการการปฏบิ ตั ิร่วมกัน โดยมกี ารจดั ต้ังศูนย์ปฏิบตั กิ ารร่วมข้นึ ใน
ส�ำนกั งานปลดั ส�ำนักนายกรฐั มนตรี โดยเป็นศูนย์กลางการประสานตดิ ตาม และส่งเสรมิ ให้การปฏบิ ตั ิงานของหน่วยงาน
ต่างๆ ให้มีการเชือ่ มโยงและสนับสนนุ กันและกนั มีการแลกเปลย่ี นเรียนรู้และข้อมลู ระหว่างกนั มสี �ำนักงานปลดั สำ� นัก
นายกรัฐมนตรเี ปน็ หน่วยงานหลกั

เปา้ หมาย

พื้นทเ่ี ป้าหมาย จ�ำนวน ๑๘,๕๙๔ หมู่บ้าน หรือประมาณร้อยละ ๒๕ ของหมู่บ้านในประเทศไทย (ข้อมูลจ�ำนวน
หมบู่ ้านจากระบบฐานขอ้ มลู กรมการปกครอง ณ วนั ที่ ๓๑ ธนั วาคม ๒๕๕๖ มจี ำ� นวน ๗๔,๙๕๕ หมบู่ า้ น ๗,๒๕๕ ตำ� บล
๘๗๘ อำ� เภอ ใน ๗๖ จงั หวดั (ไม่รวมกรงุ เทพมหานคร) โดยแบ่งพ้นื ทดี่ �ำเนนิ การเป็น ๔ กลุ่ม ดงั น้ี

กลมุ่ ที่ ๑ :
พื้นทีห่ มู่บ้านรอบศูนย์ศกึ ษาการพฒั นาอนั เน่อื งมาจากพระราชด�ำริ ๖ แห่ง และพน้ื ทห่ี มู่บ้านรอบศูนย์สาขา ๒ แห่ง
จ�ำนวน ๘๐๔ หมู่บ้าน ได้แก่
๑) ศูนย์ศกึ ษาการพัฒนาเขาหนิ ซ้อนฯ จ.ฉะเชงิ เทรา จ�ำนวน ๑๙ หมู่บ้าน
๒) ศูนย์ศกึ ษาการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบนฯ จ.จนั ทบรุ ี จำ� นวน ๒๓ หมู่บ้าน
๓) ศูนย์ศกึ ษาการพฒั นาพกิ ุลทองฯ จ.นราธวิ าส จ�ำนวน ๑๓ หมู่บ้าน
๔) ศูนย์ศกึ ษาการพัฒนาภพู านฯ จ.สกลนคร จำ� นวน ๒๒ หมู่บ้าน
๕) ศนู ย์ศกึ ษาการพฒั นาห้วยฮ่องไคร้ฯ จ.เชยี งใหม่ จำ� นวน ๑๘ หมู่บ้าน
๖) ศูนย์ศกึ ษาการพัฒนาห้วยทรายฯ จ.เพชรบรุ ี จำ� นวน ๒๙ หมู่บ้าน
๗) ศูนย์พฒั นาการเกษตรภสู งิ ห์ฯ (ศูนย์สาขา) จ.ศรสี ะเกษ จ�ำนวน ๘๑ หมู่บ้าน
๘) ศนู ย์อ�ำนวยการและประสานการพฒั นาพนื้ ท่ีลุ่มน้�ำ จำ� นวน ๕๙๙ หมู่บ้าน
ปากพนงั ฯ (ศนู ย์สาขา) จ.นครศรีธรรมราช

16

กลมุ่ ท่ี ๒ : พืน้ ทห่ี มู่บ้านท่มี ีพื้นฐานการท�ำงานทเ่ี ข้มแข็งมาบ้างแล้ว จ�ำนวน ๑๗,๖๔๐ หมู่บ้าน
มี ๔ พ้ืนท่ี ประกอบด้วย
๑) พ้ืนทห่ี มู่บ้านน�ำร่องของมูลนธิ ปิ ิดทองหลงั พระฯ จ�ำนวน ๘๒ หมู่บ้าน
๒) พนื้ ทห่ี มู่บ้านน�ำร่องในโครงการบรู ณาการจงั หวัด จ�ำนวน ๑๒,๑๓๑ หมู่บ้าน
เพอื่ แก้ปัญหาความยากจน (๑๗ จังหวดั ) และโครงการ
บ�ำบัดทกุ ข์บ�ำรุงสขุ แบบ ABC (๗๖ จงั หวดั )
๓) พืน้ ท่ีหมู่บ้านเศรษฐกจิ พอเพียงของกรมการพฒั นาชมุ ชน จ�ำนวน ๕,๔๒๗ หมู่บ้าน
(๗๖ จังหวดั )

กลุ่มที่ ๓ : พื้นท่หี มู่บ้านท่รี บั ประโยชน์จากโครงการแหล่งน้�ำขนาดเลก็ อันเนอื่ งมาจากพระราชด�ำริ ใน ๔๖ จังหวดั
จำ� นวน ๑๕๐ หมู่บ้าน

กลุม่ ท่ี ๔ : พน้ื ที่หมู่บ้านท่ไี ม่ได้อยู่ใน ๓ กลุ่มแรก เช่น
๑) หมู่บ้านต้นแบบตามหลกั ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียงของธนาคารเพอ่ื การเกษตรและสหกรณ์การเกษตร
๒) หมู่บ้านตามแนวบรเิ วณชายแดนและพน้ื ที่ความมน่ั คง
๓) หมู่บ้านอ่นื ๆ ทม่ี คี วามพร้อมตามเกณฑ์

วสิ ัยทัศน์ (Vision)

“บรู ณาการการขบั เคลอื่ นองคค์ วามรตู้ ามหลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง เพอ่ื ประโยชนส์ ขุ ของประชาชนอยา่ ง
ย่งั ยืน”

พันธกิจ (Mission)

๑) สง่ เสรมิ สนบั สนนุ และประสานการดำ� เนนิ งานเกย่ี วกบั องคค์ วามรตู้ ามหลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งของ
หนว่ ยงานภาครฐั และเอกชนทเี่ กย่ี วขอ้ ง ใหส้ ามารถบรู ณาการการดำ� เนนิ งานรว่ มกนั อยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพและประสทิ ธผิ ล

๒) ขับเคลื่อนหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไปสู่การปฏิบัติได้อย่างมีประสิทธิภาพและเกิดผลอย่างเป็น
รูปธรรมและยัง่ ยนื ในทกุ ภาคส่วน

๓) ประชาสมั พนั ธ์ เผยแพร่ และใหค้ วามรเู้ กยี่ วกบั องคค์ วามรตู้ ามหลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งอยา่ งถกู ตอ้ ง
และต่อเน่อื งทัง้ ในประเทศและต่างประเทศ

๔) เสริมสร้างความเข้มแข็งของกลไกการบริหารจัดการในการขับเคล่ือนหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงให้มี
ประสทิ ธิภาพสูงสดุ

17

เปา้ ประสงค์หลัก

การขับเคล่ือนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเกิดการบูรณาการการปฏิบัติเป็นไปในทิศทาง
และเป้าหมายเดยี วกัน

วตั ถุประสงค์

๑) เพ่ือสร้างกลไกการบริหารจัดการในการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ได้แก่ การ
วางแผน การอำ� นวยการ การควบคมุ ประสานตดิ ตาม และประเมนิ ผลให้เกิดประสทิ ธิภาพ

๒) เพอ่ื บรู ณาการการขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งของทกุ ภาคสว่ น ในทกุ ดา้ นใหเ้ ปน็ ไป
ในทศิ ทางและเป้าหมายเดยี วกัน ให้ประชาชนในพ้นื ท่เี ป้าหมายได้รับประโยชน์ของการพัฒนาทมี่ ีคณุ ภาพและยง่ั ยืน

ตวั ช้วี ดั

ร้อยละของหมู่บ้านเป้าหมายทน่ี ำ� หลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งไปประยกุ ต์ใช้ ค่าเป้าหมายในปีงบประมาณ
๒๕๕๘ คดิ เปน็ รอ้ ยละ ๑๕ ในปงี บประมาณ ๒๕๕๙ คดิ เปน็ รอ้ ยละ ๒๐ และในปงี บประมาณ ๒๕๖๐ คดิ เปน็ รอ้ ยละ ๒๕

แผนการใช้จา่ ยงบประมาณ

ในการขบั เคลอื่ นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง โดยการบรู ณาการปฏบิ ตั งิ านรว่ มกนั ของหนว่ ยงาน
ต่าง ๆ ที่มีส่วนรับผิดชอบการขับเคลื่อนในแต่ละด้านท้ังด้านการบริหารจัดการด้านการเกษตรและชนบท
ด้านการศึกษา ด้านธุรกิจการบริการ การท่องเท่ียว และอุตสาหกรรม ด้านการต่างประเทศ ด้านการประชาสัมพันธ์
รวมท้ังด้านความมั่นคง ท่ีมีโครงการ/กิจกรรมลงไปในพ้ืนท่ีเป้าหมาย จ�ำนวน ๑๘,๕๙๔ หมู่บ้าน ต้ังแต่ปีงบประมาณ
พ.ศ. ๒๕๕๗– ๒๕๖๐ จากกรอบวงเงนิ งบประมาณจ�ำนวน ๘,๖๕๘.๒๐ ล้านบาท แบ่งออกเป็น ๒ กลยทุ ธ์ ดงั น้ี

๑. สร้างกลไกการบรหิ ารจดั การในการขบั เคลอ่ื นไปสู่ภาคปฏบิ ตั ิให้เกดิ ประสิทธิภาพ แบ่งออกเป็น ๕ แนวทาง
การดำ� เนินงาน ดงั นี้

๑.๑ นำ� เสนอหวั หนา้ คณะรกั ษาความสงบแหง่ ชาติ พจิ ารณาใหค้ วามเหน็ ชอบแผนยทุ ธศาสตร์การบรู ณาการ
การขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียง

๑.๒ แต่งตัง้ คณะกรรมการอ�ำนวยการขบั เคลื่อนยทุ ธศาสตร์การพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง
๑.๓ แต่งตงั้ คณะอนกุ รรมการเพ่ือปฏิบตั งิ านด้านต่างๆ
๑.๔ จดั ตัง้ ศนู ย์ปฏบิ ตั ิการร่วมเพ่อื เป็นศนู ย์กลางในการอ�ำนวยการบูรณาการ ประสาน ติดตาม ประเมินผล
และรายงาน
๑.๕ การสร้างกลไกการบริหารจัดการในการขับเคล่ือนหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไปสู่ภาคปฏิบัติ
ให้เกิดประสทิ ธภิ าพสูงสุด

18

๒. บูรณาการการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของทุกภาคส่วนในทุกด้านให้มีการ
ปฏบิ ตั เิ ป็นไปในทศิ ทางและเป้าหมายเดยี วกนั แบ่งออกเป็น ๖ แนวทางการด�ำเนนิ งาน ดงั น้ี

๒.๑ การส่งเสรมิ การขบั เคล่อื นการพัฒนาตามปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียงในภาคการเกษตรและชนบท
๒.๒ การส่งเสริมการขบั เคล่ือนการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียงภาคการศกึ ษา
๒.๓ การสง่ เสรมิ การขบั เคลอื่ นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งในภาคธรุ กจิ บรกิ าร การทอ่ งเทยี่ ว
อตุ สาหกรรม และผู้ประกอบการรายย่อย
๒.๔ การส่งเสริมการขบั เคลื่อนการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียงด้านการต่างประเทศ
๒.๕ การเพิ่มบทบาทการประชาสัมพันธ์ในเชิงรุกเพ่ือเผยแพร่หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
ไปสู่สาธารณชนในวงกว้าง
๒.๖ การขบั เคล่อื นการพฒั นาตามปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียงด้านความม่ันคง

การบริหารแผนไปสู่การปฏบิ ตั ิ

๑. แต่งตง้ั คณะกรรมการอ�ำนวยการขับเคลอื่ นยุทธศาสตร์การพฒั นาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง โดยมี
สำ� นกั งานปลดั ส�ำนกั นายกรฐั มนตรีเป็นหน่วยงานหลกั

๒. แต่งต้ังคณะอนกุ รรมการเพื่อช่วยเหลอื การปฏบิ ตั ิหน้าทข่ี องคณะกรรมการอำ� นวยการฯ
๓. การจดั ต้งั ศูนย์ปฏบิ ตั กิ ารร่วม
๔. ให้ส�ำนักงานปลัดส�ำนักนายกรัฐมนตรี ส�ำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
ส�ำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเน่ืองมาจากพระราชด�ำริ กระทรวงศึกษาธิการ
กระทรวงการต่างประเทศ กรมประชาสมั พนั ธ์ และกองทัพไทยเป็นหน่วยงานหลกั

19

บทที่ ๓

ยทุ ธศาสตรท์ ี่ ๑ สง่ เสรมิ การขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรชั ญา
ของเศรษฐกจิ พอเพยี ง ในภาคการเกษตรและชนบท

หลกั การและเหตุผล ภูมิภาค และท้องถ่ิน นักวิชาการ และภาคประชาชน
ชุมชน เพื่อสร้างกระบวนการเรียนรู้ให้ชุมชนได้รู้จัก
ภาคการเกษตรและชนบทเปน็ รากฐานทส่ี ำ� คญั และ ตนเองผ่านเคร่อื งมือและข้อมลู ต่างๆ เช่น บัญชีครวั เรอื น
เป็นประชากรส่วนใหญ่ของประเทศ แต่เกษตรกรรมของ ข้อมูล จปฐ. กชช.๒ค. ข้อมูลโครงสร้างพ้ืนฐาน
ไทยไดก้ า้ วเขา้ สกู่ ารเปลย่ี นแปลงอยา่ งสงู เมอื่ โลกกา้ วเขา้ สู่ และกายภาพ และข้อมูลทนุ ชมุ ชนอืน่ ๆ เป็นต้น พร้อมทง้ั
ยุคโลกาภิวัตน์ ซ่ึงได้ส่งผลต่อวิถีการผลิต การบริโภค จัดท�ำแผนเพ่ือตอบสนองต่อความต้องการได้อย่างมี
ของประชาชน และการด�ำรงชีวิตความเป็นอยู่ของ ประสิทธิภาพ และสนับสนุนการด�ำเนินงานตามแผนได้
เกษตรกรไทยและชมุ ชนชนบท นอกจากนย้ี งั ประสบปญั หา อย่างเหมาะสม ทั้งน้ี ในการประชุมคณะอนุกรรมการ
ด้านทรัพยากรธรรมชาติ เช่น ดิน แหล่งน้�ำ และความ ส่งเสริมการขับเคล่ือนการพัฒนาตามปรัชญาของ
เสอื่ มโทรมของปา่ ไม้ ซงึ่ เปน็ ขอ้ จำ� กดั ตอ่ วถิ กี ารดำ� เนนิ ชวี ติ เศรษฐกิจพอเพียงในภาคการเกษตรและชนบท คร้ังที่
และการพัฒนาด้านการเกษตร ดังนั้น การขับเคลื่อน ๑/๒๕๕๘ เมอ่ื วนั ท่ี ๑๖ มกราคม ๒๕๕๘ ทป่ี ระชมุ ไดม้ มี ติ
หลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งในภาคการเกษตรและ ให้ความเห็นชอบให้รวบรวมพ้ืนท่ีเป้าหมายให้ครอบคลุม
ชนบทนจี้ ะสามารถทราบถงึ ปญั หาและขอ้ จำ� กดั ตลอดจน ข้นึ โดยมีจ�ำนวนไม่น้อยกว่าร้อยละ ๒๕ ของหมู่บ้านใน
แนวทางการปฏิบัติเพื่อให้ชุมชนเกิดความเข้มแข็ง และ ประเทศ ซง่ึ ไดด้ ำ� เนนิ การแลว้ สรปุ จำ� นวนหมบู่ า้ นเปา้ หมาย
สามารถดำ� รงอยู่ได้อย่างยง่ั ยนื ดำ� เนนิ การเทา่ กบั ๒๔,๐๘๖ หมบู่ า้ น (จากหมบู่ า้ นทง้ั หมด
ในประเทศ จำ� นวน ๗๔,๙๕๕ หมบู่ า้ น ขอ้ มลู กรมการปกครอง
ทั้งน้ี การส่งเสริมการขับเคลื่อนการพัฒนาตาม ณ วันที่ ๓๑ ธันวาคม ๒๕๕๖) โดยหมู่บ้านเป้าหมาย
ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในภาคการเกษตรและ ดังกล่าว เป็นหมู่บ้านท่ีมีพื้นฐานการด�ำเนินการ หรือ
ชนบทจะเน้นการพฒั นาเชงิ พนื้ ท่ี (Area - based Approach) มีความเข้าใจเก่ียวกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
โดยให้ความส�ำคัญกับบริบทและภูมิสังคมของพื้นท่ีน้ันๆ มาบ้าง จ�ำนวน ๔ กลุ่ม ดงั น้ี
ด้วยการบูรณาการการท�ำงานในพ้ืนท่ีเพ่ือให้ทราบ
ถึงปัญหาและความต้องการที่แท้จริงของเกษตรกร
และคนในชุมชน ซ่ึงการบูรณาการการท�ำงานนี้จะเน้น
ความร่วมมือของทุกภาคส่วน ได้แก่ ภาครัฐส่วนกลาง

20

กลมุ่ ท่ี ๑ : พนื้ ทห่ี มบู่ า้ นรอบศนู ยศ์ กึ ษาการพฒั นาอนั เนอื่ งมาจากพระราชดำ� ริ ๖ แหง่ และพน้ื ทห่ี มบู่ า้ นรอบศนู ยส์ าขา ๒ แหง่
จำ� นวน ๓๕๗ หมู่บ้าน ได้แก่
๑) ศนู ย์ศกึ ษาการพฒั นาเขาหนิ ซ้อนฯ จ.ฉะเชงิ เทรา จ�ำนวน ๔๓ หมู่บ้าน
๒) ศูนย์ศกึ ษาการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบนฯ จ.จนั ทบุรี จำ� นวน ๒๓ หมู่บ้าน
๓) ศนู ย์ศกึ ษาการพฒั นาพกิ ลุ ทองฯ จ.นราธวิ าส จ�ำนวน ๑๓ หมู่บ้าน
๔) ศนู ย์ศกึ ษาการพัฒนาภูพานฯ จ.สกลนคร จำ� นวน ๒๒ หมู่บ้าน
๕) ศูนย์ศกึ ษาการพฒั นาห้วยฮ่องไคร้ฯ จ.เชยี งใหม่ จำ� นวน ๑๘ หมู่บ้าน
๖) ศนู ย์ศกึ ษาการพัฒนาห้วยทรายฯ จ.เพชรบรุ ี จำ� นวน ๒๙ หมู่บ้าน
๗) ศูนย์พฒั นาการเกษตรภสู งิ ห์ฯ (ศูนย์สาขา) จ.ศรสี ะเกษ จ�ำนวน ๘๖ หมู่บ้าน
๘) ศนู ย์อ�ำนวยการและประสานการพฒั นาพน้ื ทลี่ ุ่มน้�ำ จำ� นวน ๑๒๓ หมู่บ้าน
ปากพนงั ฯ (ศนู ย์สาขา) จ.นครศรีธรรมราช

กลุ่มท่ี ๒ : พนื้ ทหี่ มู่บ้านท่มี พี ้นื ฐานการท�ำงานทเ่ี ข้มแข็งมาบ้างแล้ว จำ� นวน ๒๐,๔๓๓ หมู่บ้าน มี ๔ พนื้ ที่ ประกอบด้วย
๑) พื้นท่หี มู่บ้านน�ำร่องของมลู นธิ ปิ ิดทองหลงั พระฯ จำ� นวน ๘๙ หมู่บ้าน
๒) พน้ื ท่หี มู่บ้านน�ำร่องในโครงการบรู ณาการจงั หวัด จำ� นวน ๘,๘๖๐ หมู่บ้าน
เพ่อื แก้ปัญหาความยากจน (๑๗ จังหวดั ) และโครงการ
บ�ำบดั ทกุ ข์บ�ำรุงสุขแบบ ABC (๗๖ จังหวดั )
๓) พนื้ ท่หี มู่บ้านเศรษฐกจิ พอเพียงของกรมการพฒั นาชุมชน จ�ำนวน ๕,๔๒๗ หมู่บ้าน
(๗๖ จังหวดั )
๔) หมู่บ้านสภาองค์กรชมุ ชนต�ำบล สถาบนั พฒั นาองค์กร จำ� นวน ๖,๐๕๗ หมู่บ้าน
ชมุ ชน (พอช.) ระดบั A และ B*

กลุ่มท่ี ๓ : พน้ื ทห่ี มู่บ้านที่รบั ประโยชน์จากโครงการแหล่งน้�ำขนาดเล็กอันเน่ืองมาจากพระราชด�ำริ ใน ๔๖ จังหวัด
จ�ำนวน ๔๕๑ หมู่บ้าน

กลุ่มท่ี ๔ : พน้ื ท่หี มู่บ้านทไี่ ม่ได้อยู่ใน ๓ กลุ่มแรก และเป็นหมู่บ้านท่ีมีความพร้อมตามเกณฑ์
๑) หมู่บ้านต้นแบบตามหลกั ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง จำ� นวน ๗ ,๔๙๓ หมู่บ้าน
ของธนาคารเพอ่ื การเกษตรและสหกรณ์การเกษตร
๒) หมู่บ้านตามแนวบรเิ วณชายแดนและพ้นื ทค่ี วามม่นั คง จำ� นวน ๔๙๗ หมู่บ้าน
๓) พ้ืนทห่ี มู่บ้านเศรษฐกจิ พอเพียงของส�ำนักงานโครงการ จำ� นวน ๔๒ หมู่บ้าน
สมเด็จพระเทพรตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี
(กรมการปกครอง)*

หมายเหตุ : *เปน็ พน้ื ทเี่ ปา้ หมายทเ่ี พม่ิ เตมิ จากแผนยทุ ธศาสตรฯ์ เพอื่ ใหค้ รอบคลมุ โครงการสำ� คญั จากหนว่ ยงานทเี่ กย่ี วขอ้ ง

21

เป้าประสงค์
สง่ เสรมิ และสนบั สนนุ ใหภ้ าคการเกษตรและชนบทประยกุ ตใ์ ชห้ ลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งในการด�ำเนนิ ชวี ติ
และประกอบอาชพี โดยใช้กระบวนการการมสี ่วนร่วม การจดั การความรู้ และบรู ณาการการท�ำงานของทุกภาคส่วนตาม
บริบทและภูมสิ งั คมในแต่ละพื้นทใ่ี ห้เกดิ การขับเคลอ่ื นอย่างมปี ระสิทธิภาพ

ตวั ชว้ี ัด ปีงบประมาณ ค่าเปา้ หมาย ปีงบประมาณ
๒๕๕๗ ๒๕๖๐
ตวั ชี้วดั ปงี บประมาณ ปีงบประมาณ
๑. รอ้ ยละของครวั เรอื นทป่ี ระยกุ ตใ์ ชเ้ ศรษฐกจิ พอเพยี งในหมบู่ า้ น - ๒๕๕๘ ๒๕๕๙ ๒๕

๑๐ ๒๐

๒. ร้อยละของหมู่บ้านทป่ี ระยกุ ต์ใช้เศรษฐกิจพอเพยี ง - ๑๕ ๒๐ ๒๕
๓. ร้อยละของฐานข้อมูลศูนย์เรยี นรู้เศรษฐกิจพอเพยี งและชมุ ชน - ๑๐๐ - -
เศรษฐกจิ พอเพยี งในแต่ละจังหวดั

๔. ผลการพัฒนาตามโครงการของหน่วยงานต่างๆ ----
๔.๑) ด้านการเกษตร/เศรษฐกจิ (รายได้ หน้สี นิ เงินออม)
๔.๒) ด้านสงั คมและวฒั นธรรม
๔.๓) ด้านพลงั งานและทรพั ยากรธรรมชาติ

๕. จ�ำนวนสถาบันอุดมศึกษาร่วมขับเคลื่อนการพัฒนาพ้ืนท่ีโดย - ๑๐ ๑๐ ๑๐
ใชร้ ะบบขอ้ มลู /องคค์ วามรเู้ พอื่ สนบั สนนุ การแกป้ ญั หาและพฒั นา
จังหวดั

กลยุทธ์ หน่วย : ล้านบาท

กลยทุ ธ์ โครงการ / กิจกรรม หนว่ ยงาน ๒๕๕๗ งบประมาณ
๒๕๕๘ ๒๕๕๙ ๒๕๖๐
๑. การสร้างความเข้าใจต่อ ๑. การจัดเวทีประชุมช้ีแจงใน - ส ป น . + ม ท .
ทัศนคติ แนวคิด หลักการ ภาคต่าง ๆ +กปร. ๒๐ ๒๐ ๒๐

แนวทางการด�ำเนินงาน

22

กลยุทธ์ โครงการ / กจิ กรรม หน่วยงาน ๒๕๕๗ งบประมาณ ๒๕๖๐
๒๕๕๘ ๒๕๕๙
๒. การจัดท�ำฐานข้อมูลพื้นที่ ๒. การจดั ทำ� คมู่ อื การปฏบิ ตั งิ าน -มท.+มลู นธิ ปิ ดิ ทอง -
เป้าหมาย คู่มือข้ันตอนการ - คู่มือข้ันตอนการปฏิบัติ งาน หลงั พระฯ ๓๐ ๓๐ ๕๐
ปฏบิ ตั งิ านระบบตดิ ตามสนบั สนนุ คู่มือข้ันตอนการจัดเก็บข้อมูล +สกว. ๕๐ ๕๐ -
และการจดั การความรู้ (รวมการจดั พมิ พแ์ บบเกบ็ ขอ้ มลู ) ๒-
- ระบบตดิ ตามสนบั สนนุ
- ฐานข้อมูลหมู่บ้านเป้าหมาย - สปน.+สกว.
เพอ่ื การวางแผน - กปร.

๓. การสนับสนนุ การขบั เคลื่อน ๓.โครงการขบั เคลอ่ื นในจงั หวดั - สปน.+มท. ๒๐๐ ๒๐๐ ๒๐๐
เศรษฐกิจพอเพียงในระดับ ร่วมกันของกระทรวงมหาดไทย +มูลนิธิปิดทอง
จังหวัด (มท.) และสถาบนั พฒั นาองคก์ ร หลังพระฯ+สกว.
ชมุ ชน (พอช.) +พอช.+กปร.

๔. การสนับสนุนการปรับวิถี ๔. โครงการของหนว่ ยงานตา่ งๆ - สปน.
ชีวิตและการประกอบอาชีพให้ - โครงการพัฒนาแหล่งน้�ำจาก ๒๕๕.๙๐ ๑,๑๙๓.๘๙
สอดคล้องกับฐานทรัพยากร การถวายฎกี าของราษฎร ๑,๔๐๔.๗๒ ๑,๔๐๔.๗๒ ๑,๔๐๔.๗๒
และวัฒนธรรม - โครงการตามความต้องการ
ในพ้ืนที่

๕. การบูรณาการการสั่งการ ๕. โครงการบูรณาการการ - สปน.+มท ๑๑๑
และการทำ� งานรว่ มกนั ของส่วน สั่งการและการท�ำงานร่วมกัน +สกว. +กปร.
ราชการต่างๆ เพ่ือสนับสนุน ของส่วนราชการ
การแก้ปัญหา พฒั นาพน้ื ทต่ี าม - การปรับปรุงกฎระเบียบให้
โจทย์ปัญหา ความต้องการ เอื้อต่อการจัดระบบบูรณาการ
เฉพาะของแต่ละพน้ื ที่ ในพืน้ ท่ี
- การประชมุ เชงิ ปฏิบตั ิการเพอื่
การบูรณาการ

๖. สนบั สนุนบทบาทสถาบนั ๖. สนบั สนนุ สถาบนั อดุ มศกึ ษา - สกว. ๑๐๐ ๑๐๐ ๑๐๐
อุดมศึกษาในพื้นท่ีในการ ๑๐ แห่ง ในการสร้างข้อมูล
วิจัยและขับเคลื่อนการแก้ และความรทู้ เี่ ป็นความตอ้ งการ
ปัญหาและพัฒนาพื้นท่ีโดย พฒั นาพื้นท่ี

ใช้ความรู้

หมายเหตุ อกั ษรย่อ
มท. กระทรวงมหาดไทย
สกว. ส�ำนกั งานกองทนุ สนับสนุนการวิจยั
สปน. ส�ำนกั งานปลดั ส�ำนกั นายกรัฐมนตรี
กปร. ส�ำนกั งานคณะกรรมการพเิ ศษเพ่อื ประสานงานโครงการอนั เน่อื งมาจากพระราชดําริ
พอช. สถาบนั พัฒนาองค์กรชมุ ชน (องค์การมหาชน)

23

บทท่ี ๔

ยุทธศาสตรท์ ่ี ๖ การพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง
ดา้ นความมนั่ คง

หลักการและเหตุผล ปัญหาความมั่นคงของพ้ืนที่ชายแดนในอดีต มุ่งเน้น
การแก้ปัญหาโดยการใช้ก�ำลังทหารเป็นหลัก ต่อมาได้
ความมั่นคงของชาติ เป็นสภาพที่รัฐใดรัฐหน่ึง เริ่มมีแนวคิดในการประสานแผนพัฒนาเพื่อเสริมความ
สามารถด�ำรงสภาพของรัฐนั้นๆ ได้ในทุกสภาวการณ์ ม่ันคงเข้ากับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
ไม่ว่าสภาวะนนั้ จะเป็นเชน่ ไร ซงึ่ ความมนั่ คงประกอบดว้ ย โดยใช้หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเป็นแนวทาง
คนที่อยู่ภายในรัฐนั้นมีความเข้มแข็งทั้งทางร่างกาย ทาง การด�ำเนินงาน เพื่อสนับสนุนและแก้ไขปัญหาความ
จติ ใจ และทางสตปิ ญั ญา และประกอบดว้ ยพน้ื ทท่ี มี่ คี วาม มั่นคง ด้านเศรษฐกจิ และมีการขยายผลออกไปในหลาย
เขม้ แขง็ หรอื มคี วามอดทนตอ่ แรงกดดนั ตา่ งๆ ทม่ี ากระทบ พ้นื ที่ อย่างไรกต็ าม การด�ำเนนิ การยงั ขาดการบรู ณาการ
ในทุกๆ ด้าน ท้งั ทางด้านเอกราช อธปิ ไตย ด้านบรู ภาพ ในการปฏิบัติของส่วนราชการในพ้ืนที่ ดังนั้นจึงเป็น
แห่งดนิ แดน รวมทงั้ ด้านการปกครองของประเทศและวถิ ี เรือ่ งส�ำคัญท่หี น่วยงานต่างๆ ที่เกยี่ วข้อง ทงั้ ภาครฐั ภาค
การด�ำเนินชีวิตของคน อีกท้ังจะต้องมีขีดความสามารถ เอกชน และภาคประชาชน ต้องหันมาให้ความร่วมมือ
ท่ีจะพร้อมเผชิญต่อสถานการณ์ต่างๆ ที่เกิดข้ึน ก็คือมี ประสานการปฏบิ ตั ริ ว่ มกนั ทกุ ภาคสว่ น ในการแกไ้ ขปญั หา
ความเขม้ แขง็ ทงั้ ทางดา้ นการเมอื งการปกครอง เศรษฐกจิ ให้เป็นไปในทศิ ทางเดยี วกนั
สังคมจิตวิทยา การทหาร วิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและ
สิ่งแวดล้อม เมื่อคนมีความเข้มแข็งประกอบเข้ากับพ้ืนท่ี ยุทธศาสตร์การพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจ
ท่มี คี วามเข้มแขง็ ความม่นั คงย่อมเกดิ ข้นึ ในพ้นื ที่น้นั พอเพียงด้านความมั่นคง จึงเป็นแนวทางหนึ่งท่ีส�ำคัญ
ให้ทุกหน่วยงานน�ำไปขยายผลสู่ประชาชนอย่างจริงจัง
ในปัจจบุ นั มติ ปิ ัญหาด้านความมน่ั คง มิได้จ�ำกดั เพื่อสร้างจิตส�ำนึกด้านความพอเพียง บนหลักการ
ความหมายอยู่เพียงเฉพาะปัญหาความขัดแย้งระหว่าง พอประมาณ มีเหตุผล มีภูมิคุ้มกันท่ีดี ควบคู่ด้วย
ประเทศเท่าน้ัน แต่ครอบคลุมและขยายวงกว้างออกไป ความรู้และคุณธรรม ท่ีจะน�ำไปสู่เศรษฐกิจ สังคม
ในหลายมิติในความหมายที่ว่า ปัญหาใดๆ ก็ตามท่ี วฒั นธรรมทสี่ มดลุ พรอ้ มรบั มอื ตอ่ การเปลยี่ นแปลง การลด
ส่งผลกระทบต่อความเดือดร้อนของภาคประชาชน และปอ้ งกนั ปญั หาตา่ งๆ ทจ่ี ะเกดิ ขนึ้ เพอื่ ใหบ้ รรลเุ ปา้ หมาย
ในวงกว้าง ล้วนเป็นปัญหาด้านความมั่นคงทั้งส้ิน ซ่ึง และเกดิ ความมน่ั คงของประเทศชาติ
ปัญหาดังกล่าว จะส่งผลต่อเสถียรภาพความมั่นคงของ
ประเทศอย่างมิอาจหลีกเลี่ยงได้ การด�ำเนินการแก้ไข

24

พื้นที่เปา้ หมาย

พนื้ ทเี่ ปา้ หมายตามยทุ ธศาสตรก์ ารพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งดา้ นความ
มน่ั คง คอื พน้ื ทบี่ รเิ วณหมบู่ า้ นตามแนวชายแดน หมบู่ า้ นทม่ี ปี ญั หาดา้ นความมน่ั คง หมบู่ า้ นใน
และรอบโครงการอนั เนอ่ื งมาจากพระราชดำ� รขิ องกองทพั ไทยและกองบญั ชาการตำ� รวจตระเวน
ชายแดน และหมบู่ า้ นรอบศนู ยก์ ารเรยี นรเู้ ศรษฐกจิ พอเพยี งของกองทพั ไทยและกองบญั ชาการ
ตำ� รวจตระเวนชายแดน

พ้ืนที่บริเวณหมู่บ้านตามแนวชายแดน หมายถึงพ้ืนที่หมู่บ้านที่อยู่ในเขตการปกครอง
จังหวดั ของกระทรวงมหาดไทย ซ่ึงส่วนใหญ่ตดิ แนวชายแดน หรือเส้นเขตแดนไทยกบั ประเทศ
รอบบ้าน

พ้ืนที่พัฒนาเพ่ือเสริมความมั่นคง หมายถึง พื้นที่จังหวัด พ้ืนท่ีกลุ่มจังหวัดที่มีปัญหา
ความมั่นคง หรือมีเงื่อนไขท่ีส่งกระทบต่อความมั่นคงของชาติ หรือพ้ืนที่เฉพาะซึ่งก�ำหนด
ขอบเขตอย่างชัดเจน เพ่ือการเฝ้าระวังปัญหา ลด หรือควบคุมเงื่อนไขที่อาจส่งผลกระทบ
ต่อความม่ันคงของชาติ ซึ่งจะมีปัญหาและภัยคุกคามความมั่นคงท้ังรูปแบบเก่า กับปัญหา
และภัยคกุ คามความม่นั คงรปู แบบใหม่ อนั ได้แก่ การสู้รบตามแนวชายแดน ความไม่ชัดเจน
ของแนวเขตแดน การลกั ลอบหลบหนเี ขา้ เมอื ง การคา้ อาวธุ สงคราม การกำ� หนดสถานะบคุ คล
ยาเสพติด แรงงานต่างด้าวผิดกฎหมาย การท�ำลายทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม
ที่ส่งผลกระทบต่อแนวเขตแดน สาธารณภัยขนาดใหญ่ โรคระบาดตามแนวชายแดน
และอาชญากรรมข้ามชาติ สรุปหมู่บ้านที่มีปัญหาด้านความมั่นคง หมายถึง พื้นท่ีหมู่บ้าน
ทมี่ ปี ญั หาความมน่ั คง ซงึ่ ปญั หาเหลา่ นน้ั จะสง่ ผลกระทบตอ่ ความเดอื ดรอ้ นของภาคประชาชน
ในวงกว้าง และส่งผลต่อเสถยี รภาพความม่นั คงของประเทศในภาพรวม

วสิ ยั ทศั น์

“หลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง ได้รบั การเผยแพร่ขยายผลไปส่กู ารปฏบิ ตั เิ พอ่ื เสรมิ ความมน่ั คงของชาตอิ ย่าง
มีคณุ ภาพและย่งั ยนื ”

เป้าประสงคห์ ลัก

คน ชุมชน มภี มู ิคุ้มกนั และได้รับประโยชน์ของการพฒั นา รวมท้งั พ้นื ท่มี คี วามพร้อมเผชญิ ปัญหาและภยั คกุ คาม
ความมน่ั คง

ปัจจัยแหง่ ความส�ำเร็จ

๑. การมแี ผนรองรบั ยุทธศาสตร์การพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียงด้านความม่ันคง
๒. การขับเคลอ่ื นโดยการปฏิบัติตามแผน
๓. การขับเคล่อื นโดยการก�ำหนดตวั ชวี้ ัด
๔. การตดิ ตามและประเมนิ ผลการด�ำเนินงาน

25

ตัวชี้วัด

ตวั ชีว้ ัด ค่าเป้าหมาย
๑) ร้อยละของครวั เรอื นทป่ี ระยกุ ต์ใช้เศรษฐกจิ พอเพยี งในหมู่บ้าน
ปีงบประมาณ ปีงบประมาณ ปีงบประมาณ
๒๕๕๘ ๒๕๕๙ ๒๕๖๐

๑๐ ๒๐ ๒๕

๒) ร้อยละของฐานข้อมูลศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงและชุมชนเศรษฐกิจ ๑๐๐
พอเพยี งในแต่ละหน่วย
๓) ผลการพัฒนาตามโครงการของหน่วย

๓.๑) ด้านการเกษตร/เศรษฐกจิ (รายได้ หนส้ี ิน เงนิ ออม)
๓.๒) ด้านสงั คมและวฒั นธรรม
๓.๓) ด้านพลงั งานและทรพั ยากรธรรมชาติ

๔) จ�ำนวนแผนปฏบิ ตั ิการของหน่วยระดบั บก.ทท. เหล่าทพั และ บช.ตชด. ๕ ๕ ๕
ที่ได้จัดทำ�

๕) ร้อยละของประชาชนในหมู่บ้านเป้าหมายที่รวมตัวเป็นกลุ่มเทิดทูนสถาบัน ๕๐ ๗๕ ๑๐๐
พระมหากษตั ริย์

๖) ร้อยละของประชาชนในหมู่บ้านเป้าหมายท่รี วมกลุ่มต่อต้านยาเสพตดิ ๕๐ ๗๕ ๑๐๐

๗) รอ้ ยละของประชาชนในหมบู่ า้ นเปา้ หมายทร่ี วมกลมุ่ อนรุ กั ษท์ รพั ยากรธรรมชาติ ๕๐ ๗๕ ๑๐๐

๘) จ�ำนวนคร้งั ของการตดิ ตามและประเมนิ ผล ๔๔๔

หมายเหตุ รายละเอยี ดค�ำอธิบายตวั ชวี้ ดั ดังปรากฏในภาคผนวก ง.

26

กลยุทธ์

กลยทุ ธ์ แนวคิดของกลยทุ ธ์ ตวั อย่างโครงการ/กจิ กรรม

๑. กลยุทธ์การสร้างความเข้าใจและจิตส�ำนึก ๑.๑ ส่งเสริมและสนับสนุนให้เจ้าหน้าที่และ - การจัดต้ังศูนย์ฝึกอบรมของศูนย์ประสาน
ด้านความพอเพยี งและด้านความมน่ั คง ประชาชนมีความรู้พื้นฐานและจิตส�ำนึกด้าน งานโครงการอันเน่ืองมาจากพระราชด�ำริและ
การพฒั นาและความม่นั คง โดยใช้ปรัชญาของ ความมน่ั คง
เศรษฐกจิ พอเพยี งเป็นเคร่อื งชน้ี �ำทาง - การสัมมนาวิทยากรด้านหลักปรัชญาของ
๑.๒ ส่งเสริมและสนบั สนุนให้ประชาชน ชุมชน เศรษฐกิจพอเพยี ง
และพ้ืนท่ีเป้าหมายมีความพร้อมในการผนึก - การฝกึ อบรมวทิ ยากรโครงการฝกึ อบรมราษฎร
กำ� ลังร่วมใจพฒั นาและรักษาความมน่ั คง ด้านปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง
๑.๓ สนับสนุนให้ประชาชนให้ความส�ำคัญ - การฝึกอบรมราษฎรและการศกึ ษาดูงาน
กับกระบวนการมีส่วนร่วมในการป้องกันและ - การจดั เวทปี ระชมุ ชแ้ี จงในพ้นื ทต่ี ่าง ๆ
แก้ไขปัญหาความยากจนและความมั่นคงให้ - การสัมมนาผู้น�ำชุมชนด้านหลักปรัชญาของ
สอดคล้องกับความต้องการของคนและชุมชน เศรษฐกิจพอเพยี ง
ในพ้ืนที่ - การเสริมศักยภาพความเข้มแข็งให้วิทยากร
ประจำ� ศนู ย์การเรยี นรู้และแหล่งเรยี นรู้
- การจดั คา่ ยเยาวชนเพอ่ื เรยี นรหู้ ลกั ปรชั ญาของ
เศรษฐกิจพอเพยี งฯ

๒. กลยุทธ์การพฒั นาฐานข้อมลู และองค์ความรู้ ๒.๑ บริหารจัดการความรู้โดยกระท�ำผ่าน - การเก็บข้อมูลในพน้ื ทเี่ ป้าหมาย
กระบวนการสำ� รวจความรู้ การวางแผนความรู้ - การจัดท�ำฐานข้อมูลหมู่บ้านเป้าหมาย เพ่ือ
เพอื่ รวบรวมและจดั เกบ็ การพฒั นาความรู้ และ การวางแผนและตดั สนิ ใจ
การถ่ายทอดความรู้หรอื การแบ่งปันความรู้ - การจัดท�ำคู่มือขั้นตอนการปฏิบัติงาน คู่มือ
๒.๒ สนบั สนุนการพฒั นาข้อมูลและระบบฐาน ขน้ั ตอนการจดั เกบ็ ขอ้ มลู ระบบตดิ ตามสนบั สนนุ
ข้อมูล รวมทั้งเชื่อมโยงเครือข่ายข้อมูลในทุก - การเข้าร่วมกิจกรรมทางวิชาการเศรษฐกิจ
ระดบั โดยการเกบ็ ข้อมูลในพน้ื ท่ีท่ีเก่ยี วข้อง นำ� พอเพยี งระดบั ประเทศ
มาจัดเก็บแยกหมวดหมู่ การวเิ คราะห์และสรปุ - การจดั กจิ กรรมแลกเปลย่ี นเรยี นรแู้ ละตลาดนดั
ข้อมลู เหล่าน้ี ได้แก่ ความรู้ในระดบั ท้องถิน่
๒.๒.๑ ข้อมลู ประชากร - การพัฒนาระบบข้อมูลสารสนเทศ
๒.๒.๒ ข้อมูลสภาพพ้นื ทเี่ พื่อการพัฒนา
๒.๒.๓ ข้อมูลระบบป้องกนั
๒.๒.๔ ข้อมลู ปัญหาในพ้นื ท่ี
๒.๒.๕ ข้อมูลความต้องการของชมุ ชน
๒.๓ น�ำข้อมูลมาใช้พิจารณาจัดท�ำโครงการ/
กิจกรรมท่ีสอดคล้องกับสถานการณ์และความ
เหมาะสมกับสภาพพ้ืนท่ีและตอบสนองความ
ต้องการของชมุ ชน
๒.๔ ใช้เป็นฐานข้อมูลเพ่ือเผยแพร่องค์ความรู้
ให้กับเจ้าหน้าทแ่ี ละประชาชน

27

กลยุทธ์ แนวคิดของกลยุทธ์ ตัวอยา่ งโครงการ/กจิ กรรม

๓. กลยุทธ์การสนับสนุนการขับเคลื่อนปรัชญา โดยการสนับสนุนการด�ำเนินงานของหน่วยท่ี - การสนบั สนุนหน่วยร่วมขบั เคลื่อนการพัฒนา
ของเศรษฐกจิ พอเพียงด้านความม่นั คง เกยี่ วขอ้ งทกุ ระดบั ทง้ั หนว่ ยทรี่ ว่ มขบั เคลอื่ นการ - การสนบั สนุนหน่วยในพน้ื ท่ี
พฒั นา หน่วยปฏบิ ตั งิ านในพน้ื ที่ รวมทง้ั องค์กร
อ่ืนที่มาร่วมด�ำเนินงาน เพ่ือให้สามารถดำ� เนิน
การตามยทุ ธศาสตร์ได้อย่างมปี ระสทิ ธิภาพ

๔. กลยทุ ธ์การสนบั สนนุ การปรบั วถิ ชี วี ติ และการ ๔.๑ สนบั สนนุ การสง่ เสรมิ อาชพี เพอื่ เปดิ โอกาส - การจัดต้งั ศูนย์การเรยี นรู้/แหล่งเรียนรู้
ประกอบอาชีพให้สอดคล้องกับฐานทรัพยากร ให้ราษฎรมชี ีวติ ความเป็นอยู่ทด่ี ีขึน้ - การสง่ เสรมิ ขยายผลการขบั เคลอื่ นปรชั ญาของ
วฒั นธรรมและการป้องกนั ๔.๒ สนับสนุนการขยายผลการพัฒนาไปสู่ เศรษฐกิจพอเพยี งสู่ครวั เรือนราษฎรในชมุ ชน
ราษฎรและชมุ ชนอน่ื ๆ - โครงการของหน่วยงานต่างๆ
๔.๓ เสริมสร้างความเข้มแข็งของเครือข่ายให้ - โครงการตามความต้องการในพ้นื ท่ี
มีการรวมกลุ่มและแบ่งปันการใช้ทรัพยากร - การพัฒนาแหล่งน้ำ�
ร่วมกัน - การส่งเสรมิ อาชีพ
๔.๔ สนับสนุนการพัฒนาระบบสหกรณ์ใน - การสร้างเครือข่ายตามโครงการบ้าน วัด
ชุมชนให้มคี วามเข้มแขง็ โรงเรียน (บวร)
๔.๕ สง่ เสรมิ การจดั ตงั้ ศนู ยก์ ลางวสิ าหกจิ ชมุ ชน - กจิ กรรมกลุ่มอาชพี
ให้กลุ่มเครือข่ายสามารถด�ำเนินการได้ด้วย - กจิ กรรมการสหกรณ์
ตนเองอย่างย่งั ยนื
๔.๖ การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานให้เหมาะ
สมกบั สภาพพื้นท่ี การสร้างอาชพี และรายได้ท่ี
ยงั่ ยนื บนพนื้ ฐานปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง
๔.๗ ให้ชุมชนมีต้นแบบการพัฒนาเป็นแบบ
อยา่ งการดำ� เนนิ ชวี ติ ตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ
พอเพยี ง
๔.๘ จัดระเบียบชุมชนและเสริมสร้างระบบ
หมู่บ้านเข้มแขง็ ให้เหมาะสมกบั สภาพพ้ืนท่ี
๔.๙ ส่งเสริมระบบป้องกันให้สอดคล้องกับ
ระบบพัฒนาทางเศรษฐกจิ

๕. กลยุทธ์การบูรณาการบริหารจัดการอย่างมี ๕.๑ การบรู ณาการการดำ� เนินงานให้มที ิศทาง - การจัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการร่วมขับเคล่ือน
เอกภาพ และประสทิ ธิภาพ เดียวกัน ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียงด้านความมน่ั คง
๕.๒ การบรหิ ารจดั การการพฒั นาตามปรชั ญา - การประชมุ เชิงปฏิบตั กิ ารเพ่อื การบรู ณาการ
ของเศรษฐกิจพอเพียงให้มีเอกภาพ รวมทั้ง - การติดตามและประเมนิ ผล
สนับสนุนด้านงบประมาณ และวัสดุครุภัณฑ์ - การรายงานประจำ� ปี
ให้การด�ำเนินงานเป็นไปอย่างมปี ระสทิ ธิภาพ - การศึกษาวจิ ยั แนวทางการขบั เคลื่อน
๕.๓ ส่งเสรมิ การศกึ ษาวิจัยให้มกี ารพัฒนาการ - การปรบั ปรงุ กฎระเบยี บใหเ้ ออื้ ตอ่ การจดั ระบบ
บริหารและการด�ำเนินการให้มีประสิทธิภาพ บรู ณาการในพ้นื ท่ี
มากย่ิงข้นึ - การพัฒนาการตดิ ตามและประเมนิ ผล
๕.๔ ส่งเสริมก�ำลังใจให้กับแบบอย่างที่เป็น - การพัฒนาระบบสนบั สนนุ
เลิศโดยการประกวดและประเมินตามเกณฑ์ - จดั ตงั้ ศนู ย์ให้คำ� ปรึกษาเกย่ี วกบั การประยุกต์
ทกี่ �ำหนด ใช้ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งในพ้นื ที่

28

กลยุทธ์ แนวคิดของกลยทุ ธ์ ตัวอยา่ งโครงการ/กิจกรรม

๕.๕ เผยแพรป่ ระชาสมั พนั ธแ์ ละการจดั กจิ กรรม - การประกวดผลงานตามหลักปรัชญาของ
เพอื่ รณรงคป์ ระชาสมั พนั ธป์ รชั ญาของเศรษฐกจิ เศรษฐกิจพอเพยี ง กองทพั ไทย
พอเพียง - การสร้างเกณฑ์ขั้นพื้นฐานและการประเมิน
ครวั เรอื น ศนู ย์การเรยี นรู้ และชมุ ชนตามเกณฑ์
พ้ืนฐานและการมอบวฒุ ิบัตร
- การพัฒนาและผลิตส่ือเอกสารส่ิงพิมพ์ท่ี
เกี่ยวข้องในการขบั เคลอ่ื นฯ
- การจัดมหกรรมเศรษฐกิจพอเพียงด้านความ
ม่ันคง
๑) จดั นิทรรศการมชี วี ิต
๒) จัดเวทเี สวนาแลกเปล่ยี นแนวคดิ ฯ
๓) การจัดแสดงและจำ� หน่ายสนิ ค้า
- ร่วมโครงการเพ่อื เฉลิมฉลองครบรอบ ๒๐ ปี
เศรษฐกิจพอเพียงและเฉลิมพระชนมพรรษา
ครบ ๙๐ พรรษา พระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอย่หู วั
ในปี ๒๕๖๐

๖. กลยทุ ธก์ ารเสรมิ สรา้ งความรว่ มมอื กบั ประเทศ ๖.๑ สนบั สนนุ การเขา้ สปู่ ระชาคมการเมอื งและ - การแลกเปล่ยี นเรยี นรู้กับประเทศเพอ่ื นบ้าน
เพือ่ นบ้าน ความม่นั คงอาเซยี น - การพฒั นาในพน้ื ที่หมู่บ้านแนวชายแดน และ
๖.๒ สนบั สนุนการค้าชายแดนเพอ่ื ส่งเสรมิ ด้าน หมู่บ้านด้านตรงข้ามประเทศเพ่อื นบ้าน
เศรษฐกจิ
๖.๓ เสริมสร้างความร่วมมือระหว่างชุมชน
ชายแดนไทยกบั ชมุ ชนชายแดนต่างประเทศ

29

บทที่ ๕

ความเชอ่ื มโยงของยุทธศาสตรท์ ี่ ๑ ส่งเสริมการขับเคลอ่ื น
การพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง
ในภาคการเกษตรและชนบท กับยทุ ธศาสตรอ์ น่ื ๆ

ามแผนยทุ ธศาสตร์การบรู ณาการการขบั เคลอื่ น จะมีความเชื่อมโยงกันระหว่างพื้นท่ีด�ำเนินการพัฒนา
การพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งในภาคการเกษตรและ
(พ.ศ. ๒๕๕๗ – ๒๕๖๐) ได้ก�ำหนดประเด็น ชนบท ตลอดจนพ้ืนที่ตามแนวชายแดนและในเขตความ
ส�ำคัญในการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ คือ “บูรณาการ ม่ันคง ซึ่งเป็นพ้ืนที่ด�ำเนินการของยุทธศาสตร์ท่ี ๖ ด้วย
การขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจ ส�ำหรับการบูรณาการการด�ำเนินงานของหน่วย
พอเพยี งของทกุ ภาคสว่ น” โดยมยี ทุ ธศาสตรท์ ตี่ อ้ งบรู ณาการ งานหลักท่ีเกี่ยวข้องจะยึดถือประเด็นยุทธศาสตร์และ
การท�ำงานรวม ๗ ด้าน มีคณะกรรมการอ�ำนวยการ กลยุทธ์การด�ำเนินงานตามแผนยุทธศาสตร์ฯ เป็น
การขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง แนวทางในการขับเคล่ือน โดยแผนยุทธศาสตร์ฯ ได้
ทำ� หน้าทใ่ี นการก�ำหนดนโยบาย ระเบยี บ หลกั เกณฑแ์ ละ ก�ำหนดความเชื่อมโยงของทุกภาคส่วนไว้แล้ว คือ
แนวทางในการขับเคล่ือน ส่งเสริม สนับสนุน ควบคุม ประเด็นยุทธศาสตร์ท่ี ๑ มุ่งเน้นส่งเสริมการขับเคล่ือน
ก�ำกับ และติดตามผลการด�ำเนินงานของทุกยุทธศาสตร์ การพัฒนาในภาคการเกษตรและชนบท โดยการสร้าง
ให้บรรลุผลตามเป้าประสงค์ที่ก�ำหนดไว้ โดยมีส�ำนักงาน กระบวนการให้เกิดความคิดหรือความต้องการที่แท้จริง
ปลดั สำ� นกั นายกรฐั มนตรเี ป็นหน่วยงานกลางทำ� หน้าทใ่ี น ในการนำ� หลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งไปประยกุ ตใ์ ช้
การประสานการขบั เคล่ือนการพฒั นาฯ และสร้างกระบวนการเรียนรู้ เพ่ือให้การด�ำเนินงานเป็น
รปู ธรรม ยทุ ธศาสตรท์ ่ี ๒ ดำ� เนนิ การในพน้ื ทเี่ ปา้ หมายของ
ในการจดั ทำ� ยทุ ธศาสตรท์ ่ี ๑ การสง่ เสรมิ การพฒั นา ยุทธศาสตร์ท่ี ๑ เพ่ือจัดการศึกษาตามหลักปรัชญาของ
ตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งในภาคการเกษตรและ เศรษฐกจิ พอเพยี ง ปลกู ฝงั ใหเ้ ดก็ เยาวชนและประชาชน มี
ชนบท ส�ำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพ่ือประสานงาน การดำ� รงชพี อยอู่ ยา่ งพอเพยี ง และพฒั นาหลกั สตู รปรชั ญา
โครงการอันเน่ืองมาจากพระราชด�ำริ (ส�ำนักงาน กปร.) ของเศรษฐกจิ พอเพยี งในวชิ าชพี ครู พฒั นาคณุ ภาพการจดั
ไดร้ บั มอบหมายให้เป็นหนว่ ยงานเจา้ ภาพหลกั ดำ� เนนิ การ กิจกรรมเพ่ือปลูกฝังปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงตั้งแต่
โดยยุทธศาสตร์ท่ี ๑ เป็นยุทธศาสตร์ท่ีมีพ้ืนท่ีรองรับ ระดับปฐมวยั ตลอดจนสร้างเครือข่ายแหล่งเรยี นรู้ ซึง่ จะ
ชัดเจน จึงจ�ำเป็นต้องเริ่มดำ� เนินการเป็นยุทธศาสตร์แรก ส่งผลต่อยอดไปยังยุทธศาสตร์ที่ ๓ - ๕ ในการส่งเสริม
เพ่ือเป็นพ้ืนฐานของการด�ำเนินงานของยุทธศาสตร์อื่นๆ สนับสนุนผลิตภัณฑ์ชุมชนสู่ภาคธุรกิจและต่างประเทศ
ซึ่งสำ� นักงาน กปร. เป็นผู้รับผิดชอบจดั ท�ำฐานข้อมลู พน้ื ที่ ตลอดจนการเผยแพร่ประชาสมั พนั ธ์ความหมายของหลกั
เป้าหมายเพ่อื วางแผนด�ำเนินการ โดยมจี �ำนวนไม่ต่�ำกว่า ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียง ต่ออารยประเทศให้ได้รบั รู้
ร้อยละ ๒๕ ของหมู่บ้านในประเทศไทย หรือประมาณ ส่วนการด�ำเนินงานของยทุ ธศาสตร์ท่ี ๖ ด้านความมน่ั คง
๑๙,๐๐๐ หมู่บ้าน ซ่ึงฐานข้อมูลพื้นท่ีเป้าหมายดังกล่าว

30

ซึ่งเป็นพ้ืนท่ีเฉพาะที่มีปัจจัยด้านความม่ันคงเข้ามา กับเจ้าภาพหลักในยุทธศาสตร์ท่ี ๖ ที่รับผิดชอบหมู่บ้าน
เกี่ยวข้อง ได้ใช้แนวทางการขับเคลื่อนเหมือนพื้นที่ใน ตามแนวชายแดน และในเขตความม่ันคง ดังสรุปเป็น
ยทุ ธศาสตรท์ ่ี ๑ โดยจะมกี ารประสานและรว่ มกนั ดำ� เนนิ การ แผนภาพความเช่อื มโยงได้ ดงั น้ี

การเชอื่ มโยง ยุทธศาสตร์ท่ี ๓ ผลิตส่ือ
ภาคธุรกจิ บริการ การท่องเทย่ี ว
แผนยทุ ธศาสตร์การพัฒนา อุตสาหกรรม และผู้ประกอบการรายย่อย
ตามปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง CSR “สร้างภาคเี ครอื ข่ายพัฒนาชมุ ชน”

Area Base ธรุ กิจ กับ ธรุ กจิ
ธุรกิจ กบั ชุมชน

ภยุทาคธศกาารสเตกรษ์ทต่ี ร๑และชนบท

ยดุท้านธศคาวสามตมร์ท่นั ่ีค๖ง เป้าหมาย ข้อมลู ยทุ ธศาสตร์ท่ี ๕
๒๔,๐๘๖ ชมุ ชน ผลติ สอ่ื ด้านการประชาสมั พนั ธ์
สร้างเครอื ข่ายความร่วมมอื
ยภ๑ทุาสคธถศกาาานรสศศตกึึกรษ์ทษ่ีาา๒พ“อ๑เพชยี ุมงช”น ข้อมลู
สือ่ มวลชน

ผลิตสอื่ และเผยแพร่
ทกุ ยุทธศาสตร์

ยุทธศาสตร์ท่ี ๔ ผลิตสือ่ รายงานผล
ด้านการต่างประเทศ
สร้างความเข้าใจและเผยแพร่

ข้อมูลทถ่ี ูกต้อง
แก่ชาวต่างประเทศ

รายงานผล รายงานผล ยทุ ธศาสตร์ท่ี ๗
กลไกการบรหิ ารจดั การ

กลน่ั กรองโครงการ / งบประมาณ

กำ� กับ ตดิ ตาม ประเมนิ ผล

แผนภาพท่ี ๕ ความเชอ่ื มโยงของยทุ ธศาสตร์ท่ี ๑ ส่งเสรมิ การขบั เคลอื่ นฯ ในภาคการเกษตรและชนบท กบั ยทุ ธศาสตร์อ่นื ๆ
อ้างถึงจากแผนยทุ ธศาสตร์การบูรณาการการขบั เคลอื่ นการพฒั นาตามปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง (พ.ศ. ๒๕๕๗-๒๕๖๐)

31

การด�ำเนินตามแผนยุทธศาสตร์การบูรณาการการขับ มีระบบการบูรณาการด้านงบประมาณ ชุมชนมีการพัฒนา
เคลอื่ นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง ในกรอบ ระดับความเข้มแข็งและมีระบบสนับสนุนให้เกิดการต่อยอด
ระยะเวลา ๔ ปี (พ.ศ. ๒๕๕๗-๒๕๖๐) จะก่อให้เกดิ ผลลัพธ์ ขยายผล มีการอนุรักษ์สั่งสมวัฒนธรรมการใช้ความรู้และ
(Outcome) ในเชิงประจกั ษ์ อาทิ เกดิ กระบวนการมสี ่วนร่วม ข้อมูลในพื้นที่เพ่ือแก้ไขปัญหาให้เกิดความเข้มแข็งและย่ังยืน
จากประชาชนแบบระเบิดจากข้างใน เกิดฐานข้อมูลชุมชน ซึ่งสอดคล้องตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
เกิดกลไกการเรียนรู้และการสร้างความเข้าใจในหลักปรัชญา (ความพอประมาณ มเี หตผุ ล และมภี มู คิ ุ้มกนั ) เป็นต้น
ของเศรษฐกิจพอเพียงร่วมกันระหว่างประชาชนกับภาครัฐ

32

บทท่ี ๖

โครงสร้างการท�ำงาน

ารส่งเสริมการขับเคล่ือนการพัฒนาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
ในภาคการเกษตรและชนบท มีโครงสร้างการท�ำงานที่มุ่งเน้นการบูรณาการ
การท�ำงานร่วมกันของหน่วยงานราชการและภาคส่วนต่างๆ ในรูปแบบของคณะ
กรรมการ คณะอนกุ รรมการ และคณะทำ� งานในสว่ นกลางและในระดบั พนื้ ท่ี ซง่ึ ไดม้ กี ารกำ� หนด
ภารกิจความรบั ผดิ ชอบในการขบั เคลื่อนยทุ ธศาสตร์ฯ ให้สอดรบั กนั เป็นล�ำดับข้ัน ดงั น้ี

๑. โครงสรา้ งการท�ำงานในสว่ นกลาง

๑) ค ณ ะ ก ร ร ม ก า ร อ� ำ น ว ย ก า ร ขั บ เ ค ลื่ อ น ท่ีขอรับการสนับสนุนงบประมาณ และพิจารณาอนุมัติ
ยุทธศาสตร์การบูรณาการการพัฒนาตามปรัชญา การขอปรับ / เปล่ียนโครงการท่ีได้ขอรับการสนับสนุนงบ
ของเศรษฐกิจพอเพียง ประกอบด้วย รัฐมนตรีประจ�ำ ประมาณแล้ว
ส�ำนักนายกรัฐมนตรี เป็นประธาน หัวหน้าหน่วยงาน
หลักในแต่ละยทุ ธศาสตร์ หัวหน้าส่วนราชการท่เี กี่ยวข้อง ๓) คณะอนุกรรมการติดตามและประเมินผล
และผู้ทรงคุณวุฒิ ร่วมเป็นกรรมการ มีอ�ำนาจหน้าที่ ประกอบด้วย รองปลดั สำ� นักนายกรฐั มนตรี เป็นประธาน
ก�ำหนดกรอบนโยบายและหลักเกณฑ์ต่างๆ เพ่ือส่งเสริม หัวหน้าส่วนราชการท่ีเก่ียวข้อง และผู้ทรงคุณวุฒิ ร่วม
สนับสนุนการพัฒนาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจ เป็นอนกุ รรมการ มอี ำ� นาจหน้าทก่ี �ำหนดแนวทาง วธิ กี าร
พอเพียง ภายใต้แผนยุทธศาสตร์การบูรณาการ ติดตามและประเมินผล ติดตามผลการด�ำเนินโครงการ
การขับเคล่ือนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจ ที่ได้รับการสนับสนุนงบประมาณตามแผนยุทธศาสตร์
พอเพียง (พ.ศ. ๒๕๕๗ – ๒๕๖๐) การบูรณาการฯ และรายงานผลการติดตามและประเมิน
ผลตอ่ คณะกรรมการอำ� นวยการการขบั เคลอ่ื นยทุ ธศาสตร์
๒) คณะอนุกรรมการอนุมัติโครงการและ การบรู ณาการการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง
งบประมาณโครงการขับเคล่ือนการพัฒนาตาม
ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง ประกอบดว้ ย ปลดั สำ� นกั ๔) คณะอนุกรรมการส่งเสริมการขับเคลื่อน
นายกรฐั มนตรี เปน็ ประธาน หวั หนา้ สว่ นราชการทเ่ี กย่ี วขอ้ ง การพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงใน
และผู้ทรงคุณวุฒิ ร่วมเป็นอนุกรรมการ มีอ�ำนาจหน้าท่ี ภาคการเกษตรและชนบท ประกอบดว้ ย เลขาธกิ าร กปร.
พิจารณาอนุมัติโครงการและงบประมาณตามโครงการ เปน็ ประธาน หวั หนา้ สว่ นราชการทเี่ กย่ี วขอ้ ง และผทู้ รงคณุ วฒุ ิ

33

รว่ มเปน็ อนกุ รรมการ มอี ำ� นาจหนา้ ทจี่ ดั ทำ� แผนปฏบิ ตั กิ าร ผอู้ ำ� นวยการสำ� นกั ศกึ ษาและขยายผลการพฒั นาตามแนว
แนวทางและขนั้ ตอนการปฏบิ ตั งิ าน กำ� หนดพนื้ ทเี่ ปา้ หมาย พระราชด�ำริ ส�ำนักงาน กปร. เป็นประธาน ผู้แทนส่วน
และพิจารณากล่ันกรองโครงการเพื่อให้สอดคล้อง ราชการท่เี กยี่ วข้อง ร่วมเป็นคณะท�ำงาน มีอำ� นาจหน้าท่ี
กับยุทธศาสตร์การส่งเสริมการขับเคลื่อนการพัฒนาตาม รวบรวม ตรวจสอบความถูกต้อง จัดทำ� เกณฑ์การช้วี ดั ใน
ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในภาคการเกษตรและ การจ�ำแนกระดบั การพฒั นาของพน้ื ทีเ่ ป้าหมาย ประสาน
ชนบท ท้ังนี้ ได้มีการแต่งต้ัง คณะท�ำงานส่งเสริมการ งานกับภาคส่วนอ่ืนๆ ที่เกี่ยวข้อง รวมถึงช่วยสนับสนุน
ขับเคล่ือนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจ ข้อมลู ประกอบการพจิ ารณาโครงการ
พอเพียงในภาคการเกษตรและชนบท ประกอบด้วย

๒. โครงสรา้ งการท�ำงานในระดบั พื้นที่

ในการก�ำหนดองคป์ ระกอบและบทบาทหนา้ ทข่ี องคณะกรรมการ/คณะท�ำงานในระดบั
พื้นท่ี ให้เป็นกระบวนการปรกึ ษาหารอื ในพื้นที่ และจะต้องส่งเสรมิ ให้มภี าคประชาชนเข้าร่วม
รับผิดชอบในการขับเคลื่อนด้วย ทั้งน้ี ควรพยายามใช้โครงสร้างการท�ำงานท่ีมีอยู่เดิม และ
ขอ้ มลู ทเี่ ปน็ ทนุ การทำ� งานเดมิ ของหนว่ ยงานตา่ งๆ ในการเลอื กหมบู่ า้ นนำ� รอ่ งใหเ้ ปน็ ประโยชน์
ให้มากทส่ี ุด โดยประกอบภาคส่วนให้ครบถ้วนและให้อยู่ในดลุ ยพนิ ิจของผู้ว่าราชการจงั หวดั

โครงสร้างการทำ� งานระดบั พืน้ ท่ี ประกอบด้วยคณะกรรมการและคณะทำ� งาน ๔ ระดบั ดังน้ี

๑) คณะกรรมการขับเคล่ือนการพัฒนาตาม ผแู้ ทนภาคประชาชน (อาทิ คณะกรรมการกองทนุ หมบู่ า้ น
ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงระดับจังหวัด ให้ ระดบั จังหวดั เครอื ข่ายแผนชมุ ชนพงึ่ ตนเอง สมาชิกสภา
พิจารณาแต่งต้ังหรือปรับปรุงจากคณะกรรมการเดิม พัฒนาการเมือง สภาองค์กรชุมชน เครือข่ายสวัสดิการ
ท่ีมีอยู่แล้ว โดยพิจารณาให้ครอบคลุมองค์ประกอบ ชุมชน) และผู้แทนของภาคส่วนอ่ืนๆ ท่ีเกี่ยวข้อง (อาทิ
ภาคส่วนให้ครบถ้วน เช่น ผู้ว่าราชการจังหวัด เป็น สถาบันการศึกษาในพื้นท่ี สมัชชาสุขภาพจังหวัด ผู้น�ำ
ประธานกรรมการ หัวหน้าส่วนราชการระดับจังหวัด ทางศาสนา ศนู ยป์ ระสานงานประชาคมจงั หวดั ) ฯลฯ เปน็
ที่เกี่ยวข้อง (อาทิ ปลัดจังหวัด หัวหน้าส�ำนักงาน กรรมการ และมสี ำ� นกั งานจงั หวดั เปน็ ฝา่ ยเลขานกุ ารฯ โดย
จังหวัด พัฒนาการจังหวัด ท้องถิ่นจังหวัด ส�ำนักงาน มบี ทบาทหน้าท่ี ดังน้ี
เกษตรและสหกรณ์จังหวัด โครงการชลประทานจังหวัด
ส�ำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมจังหวัด) (๑) ช้ีแจงสร้างความเข้าใจในแผนยุทธศาสตร์
ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้แทนหน่วยงาน การบูรณาการการขับเคล่ือนการพัฒนาตามปรัชญาของ
ด้านความม่นั คง (ยุทธศาสตร์ท่ี ๖ อาทิ ผู้บญั ชาการกอง เศรษฐกจิ พอเพยี ง (พ.ศ. ๒๕๕๗ – ๒๕๖๐) และแนวคดิ
ก�ำลังป้องกันชายแดน ผู้บังคับหน่วยพัฒนาการเคลื่อนท่ี พ้ืนฐานในการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ฯ ซึ่งเน้นไปที่การมี
ผู้ก�ำกับการต�ำรวจตระเวนชายแดน) ผู้แทนธนาคารเพื่อ ภูมิคุ้มกัน พร้อมรับต่อการเปล่ียนแปลงทางเศรษฐกิจ
การเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ผู้แทนภาคเอกชน สงั คม สง่ิ แวดล้อม วฒั นธรรม โดยจะด�ำเนินการ “ตาม
(อาทิ สภาอุตสาหกรรมจังหวัด สภาอุตสาหกรรม ล�ำดบั ขัน้ ” ท้งั ในระดบั ครัวเรอื น ชมุ ชน และจังหวดั
ท่องเที่ยวจังหวัด หอการค้าจังหวัด ชมรมธนาคาร)
(๒) ก�ำหนดนโยบาย บทบาทหน้าที่ และ
แนวทางการท�ำงานตามคู่มอื ฯ

34

(๓) ประสานจัดหาแหล่งงบประมาณให้กับ การเกษตรและสหกรณก์ ารเกษตร ฯลฯ เปน็ กรรมการ โดย
แผนพัฒนาหมู่บ้าน / แผนชุมชนจากงบประมาณของ มีบทบาทหน้าท่ดี งั น้ี
หนว่ ยงานตา่ ง ๆ ทง้ั ภาครฐั และเอกชน เชน่ องคก์ รปกครอง
สว่ นทอ้ งถน่ิ จังหวัด/กลุ่มจังหวัด หรือจากกระทรวง กรม (๑) ก�ำหนดหน้าท่ีความรับผิดชอบของคณะ
ในส่วนกลาง กรรมการระดับอ�ำเภอ และจัดท�ำแผนปฏิบัติการ
ขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
(๔) ท�ำความเข้าใจ ก�ำกับ ติดตาม ประสาน ในพื้นท่หี มู่บ้านเป้าหมาย
งาน และให้ค�ำแนะน�ำในการแก้ไขปัญหาอปุ สรรคการขบั
เคล่อื นงานระดบั อ�ำเภอ (๒) การสร้างความเข้าใจกับชุมชนให้มาร่วม
ดำ� เนนิ การจดั เกบ็ ขอ้ มลู เวทเี รยี นรู้ เสนอแผนพฒั นาชมุ ชน
(๕) สนับสนุนทรัพยากรที่จ�ำเป็นส�ำหรับการ
ดำ� เนนิ งานของทมี อำ� เภอ เชน่ บคุ ลากร วสั ดอุ ปุ กรณ์ องค์ (๓) ประสานงาน และสนับสนุนทรัพยากรเพ่ือ
ความรู้ และงบประมาณ การขบั เคลอ่ื นงาน เชน่ บคุ ลากร วสั ดอุ ปุ กรณ์ องคค์ วามรู้
และงบประมาณ
(๖) พิจารณากล่ันกรองแผนงาน/โครงการจาก
อ�ำเภอที่สอดคล้องกับแนวทางยุทธศาสตร์ และเสนอต่อ (๔) แตง่ ตงั้ คณะทำ� งานระดบั ตำ� บล และหมบู่ า้ น
คณะอนุกรรมการส่งเสริมการขับเคลื่อนการพัฒนาตาม และบุคคลใด ๆ เพ่อื ช่วยเหลอื การปฏบิ ัตงิ านของอ�ำเภอ
ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในภาคการเกษตรและ
ชนบท หรือคณะอนุกรรมการพัฒนาตามปรัชญาของ (๕) พิจารณากล่ันกรองแผนงาน/โครงการ จาก
เศรษฐกิจพอเพยี งด้านความม่นั คง แล้วแต่กรณี ตำ� บล และหมู่บ้าน ท่สี อดคล้องกบั แนวทางยทุ ธศาสตร์ฯ

(๗) แต่งต้ังคณะอนุกรรมการ คณะท�ำงาน (๖) แต่งตั้งคณะทำ� งาน และบุคคลใด ๆ เพื่อ
และบุคคลใด ๆ เพื่อช่วยเหลือการปฏิบัติงานของคณะ ช่วยเหลือการปฏิบัติงานของคณะท�ำงาน ตามแนวทาง
กรรมการ เช่น คณะท�ำงานฝ่ายติดตามและสนับสนุน ของจังหวดั นน้ั ๆ
ข้อมูล คณะท�ำงานกลั่นกรองโครงการ คณะท�ำงานส่ง
เสรมิ การขบั เคลอื่ น (โดยมอบหนว่ ยงานทไี่ ดร้ บั มอบหมาย (๗) ปฏิบัติและรายงานผลการด�ำเนินงาน
งานจากส่วนกลางหรือตรงกับภารกิจหลักในการด�ำเนิน ปัญหา/อุปสรรค ให้คณะท�ำงานระดับจังหวัดทราบอย่าง
การ เป็นฝ่ายเลขานกุ ารฯ) เป็นต้น ต่อเนอ่ื ง

(๘) รายงานผลการปฏบิ ตั งิ าน ปญั หา/อปุ สรรค ๓) คณะท�ำงานขับเคล่ือนการพัฒนาตาม
ใหค้ ณะอนกุ รรมการสง่ เสรมิ การขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตาม ป รั ช ญ า ข อ ง เ ศ ร ษ ฐ กิ จ พ อ เ พี ย ง ร ะ ดั บ ต� ำ บ ล
ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในภาคการเกษตรและ ประกอบด้วย ก�ำนัน ผู้แทนองค์กรปกครอง ส่วนท้องถ่ิน
ชนบท หรือคณะอนุกรรมการพัฒนาตามปรัชญาของ (อาทิ ปลัดและนายช่างโยธาองค์กรปกครองส่วนท้องถ่นิ )
เศรษฐกจิ พอเพยี งด้านความมน่ั คง แล้วแต่กรณี ผู้แทนส่วนราชการระดับต�ำบล ผู้แทนภาคเอกชน
ผู้แทนภาคประชาชน ผู้แทนหน่วยงานด้านความม่ันคง
๒) คณะกรรมการขับเคล่ือนการพัฒนาตาม (ยุทธศาสตร์ท่ี ๖) ฯลฯ เป็นคณะท�ำงาน โดยมีบทบาท
ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งระดับอ�ำเภอ ประกอบ หน้าทด่ี งั น้ี
ด้วย นายอ�ำเภอ เป็นประธานกรรมการ หัวหน้าส่วน
ราชการระดับอำ� เภอที่เก่ียวข้อง ผู้บริหารองค์กรปกครอง (๑) ประเมนิ ความพรอ้ มขนั้ ตน้ ของชมุ ชน ไดแ้ ก่
ส่วนท้องถ่นิ ผู้แทนภาคเอกชน ผู้แทนภาคประชาชน/ภาค กลไกหมู่บ้าน ข้อมูล การเรียนรู้ การขยายผลและภาคี
ประชาสังคมในพ้ืนท่ี (เช่น สภาเกษตรกร) ผู้แทนหน่วย ความร่วมมอื การสนบั สนนุ จากหน่วยงานภายนอก และ
งานดา้ นความมน่ั คง (ยทุ ธศาสตรท์ ่ี ๖) ผแู้ ทนธนาคารเพอื่ คณุ ธรรมและจรยิ ธรรม

(๒) สง่ เสรมิ การจดั เกบ็ ขอ้ มลู ไดแ้ ก่ ขอ้ มลู จปฐ.
โครงสรา้ งพนื้ ฐาน ขอ้ มลู กายภาพอน่ื ๆ และบญั ชคี รวั เรอื น

35

(๓) จัดเวทีเรียนรู้ระดับต�ำบล และสนับสนุน ด้านความม่นั คง (ยุทธศาสตร์ท่ี ๖) ฯลฯ เป็นคณะทำ� งาน
การสร้างกระบวนการเรียนรู้ของระดับหมู่บ้านในการจัด โดยมบี ทบาทหน้าทด่ี งั นี้
ท�ำแผนชมุ ชน
(๑) สร้างความรู้ความเข้าใจ ให้การศึกษา
(๔) ประสานงาน ติดตามการท�ำงานในระดับ กับครวั เรอื น
หมู่บ้าน และรายงานผลให้คณะท�ำงานระดับจังหวัด
อำ� เภอ ทราบ (๒) จัดเก็บข้อมูล ประสานให้มีการเก็บข้อมูล
และรวบรวมข้อมูล (อาทิ ข้อมูล จปฐ. ข้อมูลโครงสร้าง
(๕) ปฏบิ ตั ิงานอ่นื ๆ ตามทีค่ ณะกรรมการระดับ พื้นฐาน ข้อมูลบญั ชีครวั เรอื น และข้อมูลกายภาพอน่ื ๆ)
อ�ำเภอมอบหมาย
(๓) จดั เวทีเรียนรู้ระดบั หมู่บ้าน
๔) คณะท�ำงานขับเคล่ือนการพัฒนาตาม (๔) วเิ คราะห์ จดั ท�ำแผนชมุ ชน และตดั สนิ ใจ
ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งระดบั หมบู่ า้ น ประกอบ จัดลำ� ดับความส�ำคญั ของแผนงาน/โครงการ
ดว้ ย ผใู้ หญบ่ ้าน ผ้แู ทนคณะกรรมการหมบู่ า้ น ผ้นู �ำชมุ ชน (๕) เสนอโครงการทแ่ี กไ้ ขปญั หาความเดอื ดรอ้ น
ปราชญ์ชาวบ้าน ผู้น�ำทางธรรมชาติ ผู้แทนภาคราชการ ของประชาชนในพน้ื ท่ี โดยผ่านการท�ำประชาคมหมู่บ้าน
ผู้แทนภาคเอกชน ผู้แทนภาคประชาชน ผู้แทนหน่วยงาน

๓. หนว่ ยประสานและสนับสนนุ การขบั เคลอ่ื นยทุ ธศาสตรฯ์

หน่วยประสานและสนับสนุนการขับเคล่ือนยุทธศาสตร์ฯ อยู่ภายใต้โครงการสนับสนุน
และส่งเสริมการด�ำเนินงานเพ่ือเพิ่มประสิทธิภาพการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพียงในภาคการเกษตรและชนบท มีวัตถุประสงค์เพ่ือให้เกิดจุดเชื่อมประสาน
การทำ� งานให้มคี วามต่อเนอ่ื ง และเกดิ ผลอย่างเป็นรปู ธรรม จึงก�ำหนดให้มหี น่วยงาน/ทมี งาน
ประสานและสนบั สนนุ จากส่วนกลาง ดงั น้ี

๑) หน่วยงาน/ทมี บริหารและประสานงานกบั ส่วนกลาง
ประกอบด้วย ผู้อ�ำนวยการโครงการสนับสนุนฯ ผู้ประสานภาค/จังหวัด ท�ำหน้าท่ี
ประสานงานกับคณะท�ำงานฯ คณะอนุกรรมการฯ และหน่วยงาน/ทีมงานสนับสนุนการ
ขับเคลอื่ นยุทธศาสตร์ในพน้ื ท่ี และรายงานผล
๒) หน่วยงาน/ทีมสนบั สนุนการขบั เคล่ือนยุทธศาสตรใ์ นพนื้ ท่ี
มีผู้ปฏิบัติงานตามโครงการสนับสนุนฯ อยู่ในคณะท�ำงานระดับจังหวัด/อ�ำเภอ
ท�ำหน้าที่สนับสนุนการด�ำเนินงานในพ้ืนท่ีเป้าหมายด้านการสร้างกระบวนการเรียนรู้ การจัด
เวทีประชาคม ฯลฯ พร้อมท้ังติดตามประเมินผลการด�ำเนินงานการขับเคล่ือนยุทธศาสตร์
ในพื้นท่ี และรายงานผล
โครงสร้างการท�ำงานเพื่อส่งเสริมการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจ
พอเพยี งในภาคการเกษตรและชนบท ในส่วนกลาง ในระดบั พนื้ ท่ี “สามารถสรปุ เป็นแผนภาพ
ได้แผนภาพท่ี ๖”

36

คณะกรรมการอ�ำนวยการขับเคลื่อน คณะอนุกรรมการตดิ ตาม
ยทุ ธศาสตร์การบรู ณาการการพฒั นา และประเมินผล
ตามปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง

คณะอนุกรรมการอนมุ ตั ิโครงการและ
งบประมาณโครงการขบั เคลื่อนการพฒั นา

ตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

คณะอนุกรรมการสง่ เสริมการขบั เคล่ือน
การพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง

ในภาคการเกษตรและชนบท

หน่วยงาน คณะท�ำงานการส่งเสริมการขับเคลื่อน
ทีมบริหารประสานงาน การพฒั นาตามปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง

ในส่วนกลาง ในภาคการเกษตรและชนบท
คณะกรรมการระดับจังหวัด
หน่วยงาน คณะกรรมการระดับอำ� เภอ
ทมี สนบั สนนุ คณะท�ำงานระดบั ต�ำบล

ในพืน้ ที่

คณะท�ำงานระดับหมู่บ้าน

แผนภาพท่ี ๖ โครงสร้างการท�ำงานเพอ่ื ส่งเสริมการขับเคลอ่ื นการพัฒนา
ตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง ในภาคการเกษตรและชนบท

หมายเหตุ แผนภาพโครงสร้างการท�ำงานเพ่อื การพัฒนาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียง ด้านความมน่ั คง ดงั ปรากฏในภาคผนวก ง.

37

บทที่ ๗

ข้นั ตอน กระบวนการ

นการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในภาคการเกษตร
และชนบท มีกระบวนการท�ำงานท่ีส�ำคัญ ๔ ขั้นตอน ได้แก่ การเตรียมการ
การจัดท�ำแผน การน�ำแผนไปสู่การปฏิบัติ และการตรวจติดตามและรายงานผล
ดงั น้ี

๑. การเตรียมการ :

๑.๑ การต้ังทีมงานขบั เคลอ่ื นในพ้ืนท่ี ๑.๒ จัดประชุมคณะกรรมการ/คณะท�ำงาน
๑.๑.๑ จัดต้ังคณะกรรมการ/คณะท�ำงาน เพ่ือช้ีแจงท�ำความเข้าใจ บทบาทหน้าที่ของทีมงานใน
ระดับจังหวัด/อ�ำเภอ/ต�ำบล/หมู่บ้าน โดยมีค�ำสั่งแต่งตั้ง แต่ละระดบั
ส่วนราชการที่มีสถานที่ต้ังท�ำการอยู่ในจังหวัด หรือมี
เขตอ�ำนาจหน้าท่ีในจังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ๑.๓ การวเิ คราะหค์ วามพรอ้ มขน้ั ตน้ ของชมุ ชน
นักวิชาการ ฯลฯ จุดเน้นท่ีส�ำคัญคือ การให้มีทีมงาน เป็นการประเมินเบ้ืองต้นเพื่อให้เห็นความพร้อมของ
ภาคประชาชนในคณะท�ำงาน โดยพยายามให้ทีมงาน กรอบการประเมินทั้ง ๕ ด้าน และเพื่อใช้ส�ำหรับการ
ภาคประชาชนมีส่วนร่วมคิดขับเคลื่อนงานเองมากกว่า ติดตามประเมินผลในระยะต่อไป กรอบการประเมิน
ท่ีหน่วยงานรัฐด�ำเนินการเองท้ังหมด ท้ังนี้ ในการจัดตั้ง กระบวนการ ๕ ด้าน ได้แก่ ๑) ด้านกลไก ๒) ด้านข้อมลู
คณะกรรมการ/คณะทำ� งาน ใหเ้ ปน็ ไปตามความพรอ้ มของ ๓) ด้านการเรียนรู้ ๔) ด้านการขยายผลและภาคีความ
บคุ ลากรและภาคประชาชนในพนื้ ท่ี และใหภ้ าคประชาชน ร่วมมือและ ๕) ด้านการสนับสนุน รายละเอียดตาม
เลอื กตวั แทนทจี่ ะมาทำ� งานรว่ มกบั ภาครฐั ในระดบั จงั หวดั / กรอบการประเมินความพร้อมของพ้ืนที่เป้าหมายข้ันต้น
อำ� เภอ/ตำ� บล/หมู่บ้าน (ภาคผนวก ฉ) ซึ่งเป็นการประเมินความพร้อมของ
๑.๑.๒ จัดโครงสร้างการประสานงานของ ตนเองในการวางแผนปฏิบัติการของคณะกรรมการ/
ทีมงานต้ังแต่ระดับจังหวัด/อ�ำเภอ/ ต�ำบล/หมู่บ้าน คณะท�ำงานระดับต่างๆ ให้สอดคล้องกับสถานการณ์
เพอื่ สนบั สนนุ การจดั เกบ็ ขอ้ มลู จากกระบวนการเรยี นรรู้ ว่ ม ปัจจบุ ันของพ้นื ที่
กันของหน่วยงานและหมู่บ้าน/ชุมชนบัญชีครัวเรือน
ข้อมูลอนื่ ๆ ตามประเดน็ ของพ้ืนท่ี และการสร้างกระบวน ๑.๔ การนำ� ผลประเมนิ มาประกอบการวเิ คราะห์
การเรียนรู้ ตลอดจนทำ� แผนชมุ ชน ภมู สิ งั คม ความพรอ้ มของพนื้ ทเี่ ปา้ หมาย เพอื่ ตงั้ เปา้ หมาย
กำ� หนดแผนการทำ� งานและกำ� หนดเครอ่ื งมอื ในการจดั เกบ็
ขอ้ มลู

38

๒. การจัดท�ำแผน : ศักยภาพของกลุ่ม ส่งเสริมการบรหิ ารจดั การชมุ ชนในรปู
แบบของกลุ่ม
๒.๑ การจดั เกบ็ และใชข้ อ้ มลู จากกระบวนการ
เรยี นรรู้ ว่ มกนั ของหนว่ ยงาน และหมบู่ า้ น/ชมุ ชน เช่น ๒.๒.๓ หมู่บ้านระดับ ๓ มีความเข้มแข็ง
สามารถต่อยอดการพฒั นา มีการจดั เวที ๒ ครั้ง คือ การ
๑) ข้อมลู บัญชคี รัวเรอื น (ภาคผนวก ช) ทบทวนและพฒั นาศกั ยภาพของวสิ าหกจิ ชมุ ชน/ เครอื ขา่ ย
๒) ข้อมูล จปฐ.และ กชช.๒ค. และสง่ เสรมิ แผนวสิ าหกจิ ชมุ ชนดา้ นการแปรรปู ผลผลติ ให้
๓) ขอ้ มลู ดา้ นกายภาพอนื่ ๆ เชน่ นำ�้ ดนิ ปา่ ไม้ ครบวงจร หรอื ท�ำศูนย์เรยี นรู้ชมุ ชน
การเกษตร สง่ิ แวดล้อม ฯลฯ
๔) ข้อมูลทุนชุมชนอื่นๆ เช่น วัฒนธรรม ๒.๓ การจดั ทำ� หรอื ทบทวนหรอื ปรบั แผนชมุ ชน
ภูมปิ ัญญาท้องถ่นิ การรวมกลุ่ม ฯลฯ ในการแกป้ ญั หา (ทำ� เอง ทำ� รว่ ม ขอรบั การสนบั สนนุ ) ระบุ
ผู้รับผิดชอบในการจัดเก็บข้อมูลเพิ่มเติม (กรณีท่ี ประโยชนท์ กี่ ลมุ่ เปา้ หมายจะไดร้ บั และกลมุ่ ชมุ ชนโดยรวม
ข้อมูลไม่สมบูรณ์ และยังมีความจ�ำเป็นต้องจัดเก็บเพ่ิม จะได้รบั ประโยชน์อะไร ทง้ั น้ี ในการด�ำเนินตามข้นั ตอนท่ี
เติม) คอื คณะทำ� งานระดบั หมู่บ้าน หรือผู้ที่คณะท�ำงาน ๒.๑– ๒.๓ทงั้ การจดั เกบ็ ขอ้ มลู การจดั เวทแี ลกเปลยี่ นเรยี นรู้
ระดบั หมบู่ า้ นมอบหมาย จากเวทกี ารใหก้ ารศกึ ษาหรอื การ และการจัดท�ำ/ปรับแผนชุมชน ควรค�ำนึงถึงแนวคิด
ถอดบทเรยี นการพฒั นา พน้ื ฐานในการขบั เคลอ่ื นฯ ๓ ระดบั ไดแ้ ก่ ครวั เรอื น ชมุ ชน
๒.๒ การจัดเวทีเรียนรู้ข้อมูลระดับหมู่บ้าน พนื้ ที่ (จังหวดั ) เพอ่ื ใช้ในการวเิ คราะห์และจดั ท�ำแผนการ
จากข้อมูลที่จัดเก็บ เพ่ือร่วมกันวิเคราะห์ถึงปัญหา พัฒนา ซ่ึงการก�ำหนดแผนงาน/โครงการ อาจจ�ำแนกได้
สาเหตุ และแนวทางการแก้ปัญหา ไปจนถึงการเรียนรู้ เป็น ๓ กรณหี ลกั
เพื่อค้นหาทางเลือกในการแก้ปัญหา ข้ันตอนนี้ถือเป็น
กระบวนการส�ำคัญที่ท�ำให้ครัวเรือนเข้าใจสาเหตุของ ๑) กรณแี ผนงาน/โครงการที่ท�ำเอง ไม่ขอรับ
ปัญหาและสามารถริเริ่มการแก้ปัญหาได้เองตั้งแต่ระดับ การสนบั สนนุ งบประมาณ ให้ด�ำเนนิ การได้ทนั ที
ครัวเรือนและชุมชน ท�ำให้เกิดกระบวนการวางแผนจาก
ล่างข้ึนบนที่สะท้อนปัญหาและความต้องการที่แท้จริง ๒) กรณแี ผนงาน/โครงการที่ท�ำร่วม รวมทงั้
ได้ ซึ่งในข้ันตอนนี้หากคณะท�ำงานระดับหมู่บ้าน เช่ือม ท่ีขอรับการสนับสนุนงบประมาณ ให้ประสานแผนไปยัง
โยงกับคณะกรรมการหมู่บ้าน สภาองค์กรชุมชน และ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นท่ีสามารถให้การสนับสนุน
องคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ สว่ นราชการทเ่ี กยี่ วขอ้ งตลอด งบประมาณได้ หรือเสนอผ่านอำ� เภอเพอ่ื เป็นแผนพฒั นา
จนภาคธรุ กจิ เอกชนอนื่ ๆ เขา้ มสี ว่ นรว่ มดว้ ยตง้ั แตต่ น้ จะเกดิ อ�ำเภอผ่านไปยังแผนพัฒนาจังหวัด เพื่อให้หน่วยงาน
ประโยชนเ์ พม่ิ ขนึ้ ในแงก่ ารสรา้ งความสามคั คี การมขี อ้ มลู ราชการท่ีเก่ียวข้องสนับสนุนในส่วนท่ีหน่วยงานนั้น
ครบถ้วนและการต่อยอดระดับการพัฒนาให้ครบวงจร รบั ผดิ ชอบโดยใชง้ บประมาณของกระทรวง/กรม งบประมาณ
การจัดเวทีเรียนรู้ประกอบด้วยกิจกรรมที่แตกต่าง ของจังหวัด (งบพัฒนาจังหวัด/งบยุทธศาสตร์จังหวัด)
กันตามระดับการพัฒนาของหมู่บ้านที่กรมการพัฒนา งบประมาณขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ตลอดจน
ชมุ ชนจดั แบ่งไว้แล้ว ดงั น้ี งบของส่วนกลางและงบประมาณความร่วมมือจากภาค
๒.๒.๑ หมู่บ้านระดับ ๑ เริ่มพัฒนา มี ๓ ธรุ กจิ เอกชนอ่นื ๆ
กิจกรรม คือเวทีสร้างความเข้าใจ การศึกษาดูงาน และ
การจดั เวทปี ระชาคมปรับแผนชมุ ชน ๓) กรณที ี่แผนงาน/โครงการ ทีท่ ำ� ร่วม หรอื
๒.๒.๒ หมู่บ้านระดับ ๒ มีการพัฒนาและ ขอรับสนับสนุนงบประมาณของยุทธศาสตร์ท่ี ๑ หรือ
มีการรวมกลุ่ม มี ๒ กจิ กรรม คือ การทบทวนและพฒั นา ยุทธศาสตร์ท่ี ๖ แล้วแต่กรณี ให้ดำ� เนินการตามขน้ั ตอน
ที่ระบุไว้ในบทท่ี ๘ การอนุมตั ิแผนงาน/โครงการ โดยระบุ
ประโยชน์ท่ีได้รับจากการด�ำเนินงานโครงการ การวัดผล

39

คณะกรรมการระดับจังหวัดและอ�ำเภอ ๒.๔ การน�ำแผนไปสู่การท�ำประชาคมเพื่อสร้าง
พิจารณากล่ันกรองโครงการจากล�ำดับ การยอมรับจากคนในหมู่บ้านแล้วน�ำไปสู่การบูรณาการ
ความส�ำคัญของแผนงาน/ โครงการ แผนงาน/โครงการ ประสานแผนสทู่ อ้ งถน่ิ และหนว่ ยงานท่ี
และสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของแผน เกย่ี วขอ้ ง เพอื่ ใหเ้ กดิ การจดั สรรงบประมาณทง้ั ขององคก์ ร
ยุทธศาสตรฯ์ ปกครองสว่ นทอ้ งถนิ่ สว่ นราชการตามภารกจิ (งบ Function)
และงบตามนโยบายพิเศษอ่ืนๆ ตลอดจนงบประมาณ
ท่ีความคุ้มทุนเม่ือวัดเป็นตัวเงิน กล่าวคือ เม่ือลงทุน ความร่วมมือจากภาคธุรกิจเอกชน ต้องให้สอดคล้องกับ
งบประมาณของราชการไปแล้ว จะคุ้มทุนที่ประชาชน ความต้องการท่แี ท้จรงิ ผ่านแผนชมุ ชน
หรือไม่และจะได้คืนในปีท่ีเท่าไร รวมทั้งต้องวัดความ
คุ้มค่าในอนาคต อันได้แก่ ความดีงาม ความรู้สึก หมายเหตุ ห้วงระยะเวลาที่ก�ำหนดในการจัดท�ำแผน
ความพึงพอใจ และผลกระทบในทางบวกท่ีมีต่อ ชุมชนเป็นการก�ำหนดให้สอดคล้องกับช่วงเวลาในการ
ความยัง่ ยนื ของการพฒั นาของชมุ ชน เสนอขอรับงบประมาณประจ�ำปี ท้ังนี้ สามารถปรับ
แผนชุมชนได้ตามสถานการณ์ ปัญหาของชุมชน โดย
ใช้เวทปี ระชาคม

๓. การน�ำแผนไปสกู่ ารปฏิบตั ิ โดยใช้แรงงานชาวบ้าน ไม่เน้นจ้างเหมา หรือถ้าต้องการ
สนับสนุนจากองค์กรหมู่บ้านของชุมชน ให้เป็นไปตาม
เ ม่ื อ แ ผ น ชุ ม ช น ผ ่ า น ค ว า ม เ ห็ น ช อ บ จ า ก เ ว ที ระเบยี บของกลุ่ม/องค์กรหมู่บ้านน้นั ๆ
ประชาคมหมบู่ า้ นแลว้ (ทำ� เอง ทำ� รว่ ม ขอรบั การสนบั สนนุ
งบประมาณ) คณะท�ำงานระดับหมู่บ้านร่วมกันจัดท�ำ ๒) กรณีท�ำร่วม/ขอรับการสนับสนุนงบประมาณ
ปฏิทินกิจกรรมหรือแผนปฏิบัติการของโครงการ ตาม แผนงาน/โครงการจากหน่วยงานภายนอกเช่นเดียวกับ
ลำ� ดบั ความส�ำคญั โดยระบกุ ิจกรรม เป้าหมาย ค�ำนวณ ข้อ ๑) ไมเ่ น้นการจา้ งเหมา เนน้ ใหช้ าวบ้านรว่ มแรงรว่ มใจ
ต้นทุนการด�ำเนินงาน ผู้รับผิดชอบ วิธีการ เคร่ืองมือ/ ดำ� เนนิ การจดั ทำ� กนั เอง หรอื ถา้ ตอ้ งการการสนบั สนนุ จาก
ทรัพยากรท่ีจ�ำเป็น ระยะเวลาด�ำเนินงานของแต่ละ หน่วยงาน ให้วางแผนปฏิบัติให้เป็นไปตามระเบียบของ
กจิ กรรม การตดิ ตามผลการด�ำเนนิ งาน เป็นต้น หน่วยงานนน้ั ๆ

๑) กรณที ำ� เอง เช่น การจดั ตง้ั กล่มุ การปฏบิ ตั ติ าม
แผนชีวิตของครัวเรือน ชุมชนสามารถด�ำเนินการได้ทันที

๔. การตรวจตดิ ตามและสนับสุนน

การตรวจตดิ ตามและสนบั สนนุ แบ่งเป็น ๔ ระดบั รวมทงั้ เป็นการยกระดบั การเรยี นรู้ของภาคประชาชนและ
โดยในข้ันตอนของการตรวจติดตามในพื้นที่ ควรจัดให้ เจ้าหน้าทใ่ี นระดับปฏบิ ตั กิ ารด้วย ดงั น้ี
มีเวทีแลกเปล่ียนเรียนรู้ควบคู่ไปกับการรายงานผลการ
ดำ� เนนิ งานในรปู แบบเอกสาร เพ่ือเป็นการประเมนิ ตนเอง ๔.๑ ระดบั หมบู่ า้ นและระดบั ตำ� บล ควรจดั เวทแี ลก
ของผปู้ ฏบิ ตั ใิ นระดบั หมบู่ า้ น อำ� เภอ และจงั หวดั พรอ้ มกบั เปลย่ี นเรยี นรู้ อย่างน้อย ๑ ครง้ั /เดือน
การนำ� เสนอความก้าวหน้า ผลทเี่ กิดขึน้ ปัญหาอปุ สรรค
และข้อเรียนรู้ เพื่อให้ทีมงานได้ประโยชน์จากการฟัง ๔.๒ ระดับอ�ำเภอ ควรจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้
บทเรยี นทอี่ นื่ ๆ ในการจดั การกบั สถานการณแ์ บบเดยี วกนั อย่างน้อย ๑ คร้ัง/๒ เดือน ท้ังนี้ โดยมีนายอ�ำเภอเป็น
ผู้กำ� กบั ตดิ ตามต้งั แต่ระดบั อ�ำเภอลงไป

40

๔.๓ ระดับจังหวัด ควรจัดเวทีแลกเปล่ียนเรียนรู้ แต่กรณี เสนอต่อคณะกรรมการอ�ำนวยการขับเคล่ือน
อย่างน้อยทกุ ๆ ๖ เดอื น ทั้งนี้ โดยมีผู้ว่าราชการจงั หวดั ยุทธศาสตร์การบูรณาการการพัฒนาตามปรัชญาของ
เป็นผู้ก�ำกับดูแล เศรษฐกิจพอเพียง และคณะอนุกรรมการส่งเสริมการขับ
เคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงใน
๔.๔ การติดตามสนับสนุนในระดับจังหวัดและ ภาคเกษตรและชนบท หรือด้านความมน่ั คง แล้วแต่กรณี
ระดับภาค โดยหน่วยงาน/ทีมบริหาร ประสานงาน ทง้ั นี้ จะมคี ณะอนกุ รรมการตดิ ตามและประเมนิ ผล ผตู้ รวจ
สนับสนุนจากส่วนกลาง เพื่อจัดท�ำข้อมูลข้อเสนอแนะ ราชการสำ� นกั นายกรฐั มนตรี และผตู้ รวจราชการกระทรวง
ในการสนับสนุน ปรับปรุง และพัฒนาการด�ำเนินงาน กรม ที่เกี่ยวข้อง ร่วมในเวทีตรวจติดตามความก้าวหน้า
ขับเคล่ือนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ระดับจงั หวดั อ�ำเภอ ต�ำบล และหมู่บ้าน
ในภาคการเกษตรและชนบท หรือด้านความมั่นคง แล้ว

แผนภาพท่ี ๗ กระบวนการ ๔ ข้นั ตอน

41

แผนภาพท่ี ๘ แผนงานในภาพรวม (Roadmap)

แผนภาพท่ี ๙ ผลลพั ธ์ทค่ี าดหวงั (Outcome)

42

ที่ กิจกรรม/การปฏิบัติงาน ๒๕๕๘ ๒๕๕๙
ม.ค. ก.พ. มี.ค. เม.ย. พ.ค. มิ.ย. ก.ค. ส.ค. ก.ย. ต.ค. พ.ย. ธ.ค. ม.ค. ก.พ. มี.ค. เม.ย. พ.ค. มิ.ย. ก.ค. ส.ค. ก.ย.

๑ การเตรียมการ

๑.๑ จัดตั้งทีมงานขับเคลื่อนในพื้นที่ : คณะกรรมการ/
คณะทำ�งานระดับจังหวัด/ อำ�เภอ/ ตำ�บล/ หมู่บ้าน
๑.๒ จัดประชุมคณะกรรมการ/คณะทำ�งาน เพื่อชี้แจง
ทำ�ความเข้าใจในบทบาทหน้าที่
๑.๓ วิเคราะห์ความพร้อมขั้นต้นของชุมชน

๑.๔ นำ�ผลประเมินมาวิเคราะห์เพื่อตั้งเป้าหมาย
กำ�หนดแผนการทำ�งาน และกำ�หนดเครื่องมือในการ
จัดเก็บข้อมลู
๒ การจัดทำ�แผน

๒.๑ จัดเก็บข้อมูลจากกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันของ
หน่วยงานและหมู่บ้าน/ชุมชน
๒.๒ จัดเวทีเรียนรู้ข้อมูลระดับหมู่บ้าน ให้เกิด
กระบวนการวางแผนจากล่างขึ้นบนและเกิดความเชื่อม
โยงกันระหว่างประชาชน คณะทำ�งานฯ ท้องถิ่น ส่วน
ราชการ
๒.๓ จัดทำ� หรือทบทวน หรือปรับแผนชุมชนให้
สอดคล้องตามแนวคิดของยุทธศาสตร์ที่ ๑
๒.๔ นำ�แผนไปสู่การทำ�ประชาคมเพื่อสร้างการยอมรับ
แล้วนำ�ไปสู่การบูรณาการแผนงาน/โครงการ เพื่อให้เกิด
การจัดสรรงบประมาณ (งบพัฒนาจังหวัด งบกระทรวง/
กรม งบท้องถิ่น งบภาคเอกชน งบยุทธศาสตร์ฯ)

๓ การนำ�แผนไปสู่การปฏิบัติ

คณะทำ�งานระดับหมู่บ้านร่วมกันจัดทำ�ปฏิทินกิจกรรม
หรือแผนปฏิบัติการของโครงการ
๓.๑ กรณีทำ�เอง : ดำ�เนินการได้ทันที โดยใช้แรงงาน
ชาวบ้าน หรือสนับสนุนจากองค์กรหมู่บ้านของชุมชน
๓.๒ กรณีทำ�ร่วม/ขอรับการสนับสนุนงบประมาณ :
ให้วางแผนปฏิบัติตามระเบียบที่เกี่ยวข้อง
๔ การตรวจติดตาม และสนบั สนนุ

๔.๑ ระดับหมู่บ้านและตำ�บล : จัดให้มีเวทีแลกเปลี่ยน
เรียนรู้อย่างน้อย 1 ครั้ง/เดือน
๔.๒ ระดับอำ�เภอ : จัดให้มีเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่าง
น้อย 1 ครั้ง/ 2 เดือน
๔.๓ ระดบั จงั หวดั : จดั ใหม้ เี วทแี ลกเปลย่ี นเรยี นรทู้ กุ ๆ
6 เดอื น
๔.๔ ส่วนกลาง : คณะอนุกรรมการติดตามผลและ
ประเมินผล ผู้ตรวจราชการสำ�นักนายกฯ และผู้
ตรวจราชการกระทรวงที่เกี่ยวข้อง และหน่วยงาน/
ทีมประสาน สนับสนุนจากส่วนกลางร่วมในเวทีตรวจ
ติดตามความก้าวหน้าระดับจังหวัด/อำ�เภอ/ตำ�บล/
หมู่บ้าน

แผนภาพท่ี ๑๐ แผนปฏบิ ัติการการส่งเสรมิ การขบั เคลอ่ื นฯ ในภาคการเกษตรและชนบท ในระดับพื้นท่ี

43

ที่ กิจกรรม/การปฏบิ ตั ิงาน ๒๕๕๗ ๒๕๕๘ ๒๕๕๙
ต.ค. พ.ย. ธ.ค. ม.ค. ก.พ. มี.ค. เม.ย. พ.ค. มิ.ย. ก.ค. ส.ค. ก.ย. ต.ค. พ.ย. ธ.ค. ม.ค. ก.พ. มี.ค. เม.ย. พ.ค. มิ.ย. ก.ค. ส.ค. ก.ย.

๑ การเตรยี มการ
๑.๑ ศึกษา รวบรวมข้อมลู จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
เพื่อจัดทำ�ฐานข้อมูลพื้นที่เป้าหมาย

๑.๒ ประชุมหารือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อร่วมกัน
ศึกษาและกำ�หนดแนวทางในการขับเคลื่อนฯ ในภาค
การเกษตรและชนบท
๑.๓ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมตรวจสอบความครบถ้วน/
ถูกต้องของข้อมลู พื้นที่เป้าหมาย
๑.๔ ประชุมคณะกรรมการอำ�นวยการขับเคลื่อน
ยุทธศาสตร์การบรู ณาการการพัฒนาฯ
๑.๕ ประชุมอนุกรรมการส่งเสริมการขับเคลื่อนฯ ใน
ภาคการเกษตรและชนบท
๑.๖ ประชุมคณะทำ�งานส่งเสริมการขับเคลื่อนฯ ใน
ภาคการเกษตรและชนบท เพื่อจัดทำ�แผนปฏิบัติการ
คู่มือปฏิบัติงาน เกณฑ์การประเมินระดับพัฒนาของ
พื้นที่เป้าหมายฯ และพิจารณากลั่นกรองแผนงาน/
โครงการจากพื้นที่
๑.๗ จัดทีมผู้ประสานงานจากส่วนกลางเพื่อสนับสนุน
และส่งเสริมการดำ�เนินงานในพื้นที่
๑.๘ การบูรณาการสั่งการเพื่อขับเคลื่อนการดำ�เนินงาน
ในระดับพื้นที่

๒ การดำ�เนินงานในพน้ื ที่

๒.๑ จัดเวทีประชุมชี้แจงในระดับภูมิภาค

๒.๒ จัดกิจกรรมให้การศึกษาชุมชน จัดประชาคม
หมู่บ้านทำ�แผนชุมชน

๒.๓ ทีมผู้ประสานงานจากส่วนกลางปฏิบัติงานในพื้นที่
เพื่อสนับสนุนให้เกิดการสร้างกระบวนการเรียนรู้ของ
ประชาชน และส่งเสริมการบูรณาการการทำ�งานของ
หน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่
๒.๔ สนับสนุนแผนงาน/โครงการ

๒.๔.๑ กรณีชาวบ้านทำ�เอง/ทำ�ร่วม : สนับสนุน
องค์ความรู้ ข้อเสนอแนะ กลไกความร่วมมือจากจังหวัด
กระทรวง/กรม ท้องถิ่น ภาคธุรกิจเอกชนที่เกี่ยวข้อง

๒.๔.๒ กรณีขอรับการสนับสนุนงบประมาณ :
ตรวจสอบ กลั่นกรองแผนงาน/โครงการเสนอต่อคณะ
อนุกรรมการยุทธศาสตร์ และดำ�เนินการตามระเบียบ
คณะกรรมการอำ�นวยการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ฯ
พ.ศ. ๒๕๕๗ (ภาคผนวก ค.)
๓ การตรวจติดตาม และรายงานผลการดำ�เนินงาน

๓.๑ คณะอนุกรรมการติดตามและประเมินผล ประมวล
ผลแผนงาน/โครงการ
๓.๒ ผู้ตรวจราชการสำ�นักนายกรัฐมนตรี และผู้ตรวจ
ราชการกระทรวงที่เกี่ยวข้องร่วมในเวทีตรวจติดตาม
ความก้าวหน้าการดำ�เนินงานในระดับจังหวัด/อำ�เภอ/
ตำ�บล/หมู่บ้าน
๓.๓ หน่วยงานที่รับผิดชอบดำ�เนินโครงการรายงานผล/
การใช้จ่ายงบประมาณ ต่อสำ�นักงานปลัดสำ�นักนายก
รัฐมนตรี ภายใน ๓๐ วันนับแต่วันที่ดำ�เนินการแล้วเสร็จ
๓.๔ รายงานผลการดำ�เนินงาน ปัญหา อุปสรรค
แนวทางแก้ไข ต่อคณะกรรมการอำ�นวยการขับเคลื่อน
ยุทธศาสตร์การบูรณาการการพัฒนาฯ

แผนภาพท่ี ๑๑ แผนปฏิบัติการส่งเสรมิ การขับเคลอื่ นฯ ในภาคการเกษตรและชนบท ในส่วนกลาง

44

บทที่ ๘
การอนมุ ัติ
แผนงาน/โครงการ

ารอนุมัติแผนงานโครงการเพื่อส่งเสริมการขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญา
ของเศรษฐกิจพอเพียงในภาคการเกษตรและชนบท หรือการพัฒนาตามปรัชญา
ของเศรษฐกิจพอเพียงด้านความมั่นคง มีหลักเกณฑ์และขั้นตอนด�ำเนินการซ่ึงเป็น
ไปตามระเบียบคณะกรรมการอำ� นวยการขับเคล่ือนยุทธศาสตร์การบูรณาการการพัฒนาตาม
ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง วา่ ดว้ ยหลกั เกณฑแ์ ละแนวทางในการขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตาม
ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง พ.ศ. ๒๕๕๗ ดงั น้ี

๑. หน่วยงานท่ขี อรบั การสนบั สนนุ งบประมาณ

๑.๑ หน่วยงานของรฐั หมายถงึ กระทรวง ทบวง กรม หรือส่วนราชการทเ่ี รยี ก
ชอ่ื อยา่ งอนื่ และมฐี านะเปน็ กรม ราชการบรหิ ารสว่ นภมู ภิ าค ราชการบรหิ ารสว่ นทอ้ งถน่ิ
รฐั วสิ าหกจิ องค์การมหาชน และหน่วยงานอน่ื ของรฐั

๑.๒ สมาคม มูลนธิ ิ สหกรณ์การเกษตร และองค์กรเอกชน ท่เี ป็นนติ บิ ุคคล

๒. การเสนอแผนงานโครงการ และระดบั ต�ำบล แล้วเสนอไปยงั คณะท�ำงานระดบั อ�ำเภอ
และระดบั จงั หวดั เพอื่ พจิ ารณากลนั่ กรอง เมอ่ื คณะทำ� งาน
๒.๑ ให้ผู้ขอรับการสนับสนุนงบประมาณท่ีเป็น ระดบั จงั หวดั กลนั่ กรองแลว้ เหน็ วา่ โครงการทเี่ สนอมคี วาม
หน่วยงานของรฐั สมาคม มลู นธิ ิ สหกรณ์การเกษตร และ สอดคล้องกับยทุ ธศาสตร์ที่ ๑ หรอื ยทุ ธศาสตร์ท่ี ๖ แล้ว
องค์กรเอกชน ท่ีเป็นนิติบุคคล จัดท�ำแผนงานโครงการ แต่กรณี จะเสนอไปยังคณะอนุกรรมการส่งเสริมการขับ
และคำ� ของบประมาณ โครงการขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตาม เคล่ือนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงใน
ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง ทผ่ี า่ นการประชมุ หารอื รว่ ม ภาคการเกษตรและชนบท หรือคณะอนุกรรมการพัฒนา
กันระหว่างประชาชนในพื้นท่ี และโครงการที่เสนอบรรจุ ตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้านความมั่นคง แล้ว
อยู่ในแผนชมุ ชน แต่กรณี

๒.๒ จดั ทำ� คำ� ขอรบั การสนบั สนนุ งบประมาณตาม
แบบฟอร์มท่ีก�ำหนด เสนอผ่านคณะท�ำงานระดบั หมู่บ้าน

45

๓. การตรวจสอบแผนงานโครงการ
คณะอนุกรรมการส่งเสริมการขับเคลื่อนฯ ในภาคการเกษตรและชนบท หรือคณะ
อนกุ รรมการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งดา้ นความมน่ั คง แลว้ แตก่ รณี พจิ ารณา
แผนงานโครงการท่ีหน่วยงานเสนอขอรับการสนับสนุนงบประมาณ โดยพิจารณาความ
สอดคล้องของโครงการกับยทุ ธศาสตร์ท่ี ๑ หรือยทุ ธศาสตร์ท่ี ๖ ความพร้อมของโครงการที่
สามารถดำ� เนนิ การไดท้ นั ทเี มอ่ื ไดร้ บั การอนมุ ตั งิ บประมาณ การมสี ว่ นรว่ มของประชาชนในพนื้ ท่ี
กจิ กรรมและขน้ั ตอน วธิ กี ารด�ำเนนิ โครงการ จ�ำนวนเงนิ งบประมาณ การจ�ำแนกรายละเอยี ด
ประมาณการคา่ ใชจ้ า่ ย มคี วามเหมาะสม และเมอ่ื โครงการดงั กลา่ วผา่ นการพจิ ารณาของคณะ
อนกุ รรมการฯ แลว้ ใหเ้ สนอแผนงาน/โครงการไปทส่ี ำ� นกั งานขบั เคลอื่ นการพฒั นาตามปรชั ญา
ของเศรษฐกจิ พอเพยี ง ส�ำนกั งานปลดั ส�ำนักนายกรฐั มนตรี

๔. การอนุมัติแผนงานโครงการและงบประมาณ

ส�ำนักงานขับเคล่ือนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เสนอแผนงาน
โครงการทผี่ า่ นการพจิ ารณาของคณะอนกุ รรมการสง่ เสรมิ การขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตามปรชั ญา
ของเศรษฐกจิ พอเพยี งในภาคการเกษตรและชนบท หรอื คณะอนกุ รรมการพฒั นาตามปรชั ญา
ของเศรษฐกิจพอเพียงด้านความม่ันคง ต่อคณะอนุกรรมการอนุมัติโครงการและงบประมาณ
โครงการขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง เมอ่ื คณะอนกุ รรมการอนมุ ตั ิ
โครงการและงบประมาณฯ พจิ ารณาแลว้ เหน็ วา่ โครงการทเี่ สนอมคี วามเหมาะสมควรไดร้ บั การ
สนบั สนนุ งบประมาณ ให้อนมุ ตั โิ ครงการและงบประมาณเพอ่ื ด�ำเนนิ โครงการดงั กล่าว

๕. การแจ้งผลการพิจารณาแผนงานโครงการ
และการโอนเงินงบประมาณ

๕.๑ ส�ำนักงานขับเคลื่อนการพัฒนาตามปรัชญา ทราบถงึ การอนมุ ตั แิ ผนงานโครงการและงบประมาณ และ
ของเศรษฐกจิ พอเพยี ง สำ� นกั งานปลดั สำ� นกั นายกรฐั มนตรี ขอใหด้ ำ� เนนิ การเปดิ บญั ชเี พอ่ื รบั เงนิ สนบั สนนุ ในลกั ษณะ
แจง้ ผลการพจิ ารณาแผนงาน/โครงการใหค้ ณะอนกุ รรมการ เงนิ อดุ หนนุ รวมทง้ั กำ� หนดวนั ทำ� สญั ญารบั เงนิ อดุ หนนุ จาก
สง่ เสรมิ การขบั เคลอื่ นฯ ในภาคการเกษตรและชนบท หรอื สำ� นกั งานขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ
คณะอนุกรรมการพัฒนาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจ พอเพียง ส�ำนักงานปลดั ส�ำนกั นายกรฐั มนตรี
พอเพียงด้านความม่ันคง พร้อมทั้งแจ้งไปยังผู้ขอรับการ
สนับสนนุ งบประมาณ ดงั น้ี ๕.๒ กรณีผู้เสนอโครงการที่เป็นนิติบุคคล เม่ือได้
รับแจ้งผลการอนุมัติโครงการและงบประมาณ ให้ด�ำเนิน
๑) กรณผี เู้ สนอโครงการเปน็ หนว่ ยงานของรฐั การดงั น้ี
แจ้งหน่วยงานต้นสังกัดของผู้ขอรับการสนับสนุนงบ
ประมาณทราบเพอ่ื ดำ� เนนิ การเบกิ จา่ ยงบประมาณแทนกนั ๑) จดั ทำ� สญั ญารบั เงนิ อดุ หนนุ จากสำ� นกั งาน
ขับเคล่ือนการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
๒) กรณผี เู้ สนอโครงการเปน็ นติ บิ คุ คล แจง้ ให้ ส�ำนักงานปลัดส�ำนักนายกรัฐมนตรี ตามแบบฟอร์มที่

46

ก�ำหนด โดยส�ำนักงานปลัดส�ำนักนายกรัฐมนตรีจะโอน (๑) งวดที่ ๑ ให้จัดท�ำรายละเอียดแผนงาน
เงนิ งบประมาณหลงั จากวนั ทำ� สญั ญา (การทำ� สญั ญาเพอื่ โครงการ เพ่ือขอรับการจัดสรรงบประมาณงวดที่ ๑
รับเงินอุดหนุนจากส�ำนักงานขับเคล่ือนการพัฒนาตาม เสนอผ่านคณะอนกุ รรมการส่งเสรมิ การขับเคล่อื นฯ ใน
ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง สำ� นกั งานปลดั สำ� นกั นายก ภาคการเกษตรและชนบท หรอื คณะอนกุ รรมการพฒั นา
รัฐมนตรี กรณีจังหวัดท่ีอยู่ห่างไกล เพื่อความสะดวกใน ตามปรัชญาของแนวเศรษฐกิจพอเพียง ด้านความ
การท�ำสัญญา สำ� นกั งานปลดั ส�ำนักนายกรฐั มนตรี อาจ ม่ันคง รวบรวมส่งให้ส�ำนักงานขับเคล่ือนการพัฒนา
มอบหมายให้ผู้ว่าราชการจงั หวดั ด�ำเนนิ การแทน) ตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง สำ� นกั งานปลดั สำ� นกั
นายกรัฐมนตรี เพ่อื โอนเงินเข้าบญั ชีดงั กล่าว
๒) เปิดบัญชีเงินฝากประเภทออมทรัพย์กับ
ธนาคารออมสนิ หรอื ธนาคารเพอ่ื การเกษตรและสหกรณ์ (๒) ส�ำหรับงวดถัดไป ให้จัดท�ำรายงานผลการ
การเกษตร ภายใต้ชื่อ “โครงการ... (ระบุชื่อโครงการที่ ดำ� เนนิ งานในงวดทผ่ี า่ นมาพรอ้ มทงั้ รายละเอยี ดรายการ
ได้รับอนุมัติ)” ของหมู่บ้าน...(ระบุช่ือหมู่บ้านท่ีรับผิดชอบ ใช้จ่ายเงิน ภาพถ่าย และหลักฐานอ่ืนๆ ท่ีเก่ียวข้อง
ด�ำเนินโครงการ) และให้ก�ำหนดเงื่อนไขในการขอเปิด และจัดท�ำรายละเอียดแผนงาน/โครงการเพ่ือขอรับการ
บัญชี คือ ผู้มีอ�ำนาจลงนามสั่งจ่ายเงิน ลงนามร่วมกัน จัดสรรงบประมาณตามงวดงานถัดไป เสนอผ่าน
สองในสาม (ต้องเป็นประธานหรอื ผู้บรหิ ารองค์กร ผู้ท่ีได้ คณะอนุกรรมการส่งเสริมการขับเคลื่อนฯ ในภาค
รับมอบอ�ำนาจจากกรรมการขององค์กร และเจ้าหน้าท่ีที่ การเกษตรและชนบท หรือคณะอนุกรรมการพัฒนา
ไดร้ บั มอบหมายใหร้ บั ผดิ ชอบการเบกิ จา่ ยเงนิ ) เมอื่ ดำ� เนนิ ตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ด้านความมั่นคง
การเป็นท่ีเรียบร้อยแล้ว ให้ส่งส�ำเนาหนังสือขอเปิดบัญชี รวบรวมส่งให้ส�ำนักงานขับเคล่ือนการพัฒนาตาม
พร้อมส�ำเนาหน้าบัญชีให้สำ� นักงานขับเคลื่อนการพัฒนา ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ส�ำนักงานปลัดส�ำนัก
ตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง สำ� นักงานปลดั ส�ำนกั นายกรฐั มนตรี ดำ� เนินการโอนเงนิ งบประมาณเข้าบญั ชี
นายกรัฐมนตรที ราบ ต่อไป

๓) ส�ำนักงานขับเคลื่อนการพัฒนาตาม ท้ังนี้ ผู้ขอรับเงินสนับสนุนงบประมาณต้องออก
ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง สำ� นกั งานปลดั สำ� นกั นายก ใบเสร็จรับเงินหรือแจ้งการยืนยันการรับเงินจัดส่งให้
รัฐมนตรีจะด�ำเนินการโอนเงินให้แก่ผู้ขอรับการสนับสนุน สำ� นกั งานขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ
งบประมาณเข้าบญั ชตี ามข้อ ๕.๒ หวั ข้อท่ี ๒) เพ่ือน�ำไป พอเพยี ง ส�ำนกั งานปลดั ส�ำนักนายกรฐั มนตรี ทุกครง้ั ท่มี ี
ด�ำเนนิ โครงการ ยกเว้นกรณกี ารแบ่งจ่ายเงนิ ตามงวดงาน การรับเงิน ภายใน ๓ วนั ท�ำการ
สำ� นกั งานปลดั ส�ำนกั นายกรฐั มนตรจี ะโอนเงนิ ใหต้ ามงวด
งานทก่ี �ำหนด ดงั นี้

47

๖. การดำ� เนนิ โครงการ

๖.๑ หน่วยงานทไ่ี ด้รบั อนมุ ตั โิ ครงการและงบประมาณ จะตอ้ งด�ำเนนิ โครงการตามแผนงานทยี่ น่ื ค�ำขออนมุ ตั ิ และ
ให้รวบรวมเอกสารหลกั ฐานการใช้จ่ายเงนิ เกบ็ ไว้เพอื่ การตรวจสอบต่อไป

๖.๒ กรณไี ม่อาจด�ำเนนิ โครงการตามท่ไี ด้รบั อนมุ ตั ิได้ เน่อื งจาก
๑) ไม่สามารถดำ� เนนิ การให้แล้วเสรจ็ ภายในระยะเวลาท่กี �ำหนด
๒) แก้ไขเพ่ิมเตมิ กจิ กรรมโครงการ
๓) เปล่ียนแปลงโครงการท่ีได้รับอนุมัติจะต้องเสนอขออนุมัติต่อคณะอนุกรรมการอนุมัติโครงการ
และงบประมาณโครงการขบั เคลอ่ื นการพฒั นาตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง หรอื ทคี่ ณะอนกุ รรมการฯ
มอบหมาย พร้อมท้งั แสดงเหตผุ ลความจ�ำเป็นที่ไม่สามารถด�ำเนินการตามทไ่ี ด้รบั อนมุ ัตไิ ด้

๗. การลงทะเบยี นสินทรัพย์

กรณีผู้รับการสนับสนุนเป็นนิติบุคคล เม่ือด�ำเนินโครงการแล้วเสร็จและมีสินทรัพย์เกิด
ขน้ึ จากการดำ� เนนิ โครงการ ใหข้ น้ึ ทะเบยี นสนิ ทรพั ยเ์ ปน็ ของหมบู่ า้ น/ชมุ ชนนนั้ โดยใหม้ กี ารแจง้
อ�ำเภอ หรอื เทศบาลทราบ เพือ่ ออกหนงั สอื รับรองสิทธิ และต้องจดั ให้มีการดูแลบ�ำรุงรักษาให้
เกดิ ประโยชน์อย่างย่งั ยืน

๘. การรายงานผลการด�ำเนนิ งานและการใช้จา่ ยเงิน
ให้ผู้ขอรับการสนับสนุนงบประมาณจัดท�ำรายงานสรุปผลการด�ำเนินงานและการใช้จ่ายเงินงบ
ประมาณตามแบบฟอรม์ ทก่ี ำ� หนด พรอ้ มทง้ั สง่ คนื เงนิ งบประมาณคงเหลอื (ถา้ ม)ี ใหส้ ำ� นกั งานขบั เคลอื่ น
การพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ส�ำนักงานปลัดส�ำนักนายกรัฐมนตรี ภายใน ๓๐ วัน
นับแต่วันทด่ี �ำเนนิ งานแล้วเสรจ็

48

คณะอนุกรรมการอนุมตั ิโครงการและงบประมาณ

อนุมตั ิ

สำ� นักงานขับเคล่ือนการพฒั นาตามปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียง
ส�ำนกั งานปลัดสำ� นกั นายกรัฐมนตรี

หนว่ ยงานต้นสงั กดั คณะอนกุ รรมการส่งเสรมิ การ คณะอนกุ รรมการพฒั นาตามปรชั ญา
เบิกจ่ายงบประมาณแทนกัน ขบั เคลื่อนในภาคการเกษตรและชนบท ของเศรษฐกจิ พอเพยี ง ดา้ นความมนั่ คง

แจ้งทราบ คณะกรรมการระดับจังหวัด โครงการทข่ี อรบั การสนับสนนุ งบประมาณ
คณะกรรมการระดบั อ�ำเภอ จากแผนยทุ ธศาสตร์ใหเ้ สนอต่อ
จดั ทำ� คณะอนุกรรมการยุทธศาสตร์
สญั ญา สนจ. กลน่ั กรองโครงการ และบูรณาการ
แผนงบประมาณ ในจังหวัด (งบพัฒนาจังหวดั
งบกระทรวง งบท้องถนิ่ งบภาคเอกชน)

กล่นั กรองโครงการ/บูรณาการแผน/งปม.

ผเู้ สนอแผนงาน / โครงการ คณะทำ� งานระดบั ตำ� บล ประสานงานและใหค้ ำ� ปรึกษาการเสนอ
โครงการของคณะท�ำงานระดบั หมู่บ้าน
หนว่ ยงานของรัฐ : ราชการส่วนกลาง /

ภูมิภาค ทอ้ งถิ่น /รฐั วิสาหกจิ /
องคก์ ารมหาชน / หนว่ ยงานอน่ื ของรฐั

นิติบุคคล เชน่ สมาคม / มลู นิธิ / คณะท�ำงานระดับหมบู่ ้าน ประชาคม (ชมุ ชนท�ำเอง/ทำ� รว่ ม/
ขอรบั การสนับสนุนงบประมาณ)
สหกรณก์ ารเกษตร / องคก์ รเอกชน

แผนภาพท่ี ๑๒ แผนภาพข้นั ตอนการเสนอโครงการ และการอนมุ ตั งิ บประมาณ

49

บทท่ี ๙

การประเมนิ ตนเอง
และรายงานผลการดำ� เนนิ งาน

การประเมินตนเองและรายงานผลการดำ� เนนิ งาน ใหค้ ณะกรรมการ/
คณะท�ำงานแต่ละระดับ ประเมนิ ตนเองตามหัวข้อต่างๆ พร้อมกบั
รายงานตามลำ� ดบั ขนั้ ดงั ตอ่ ไปน้ี

๑. ระดับหมูบ่ า้ นและระดบั ต�ำบล ๒. ระดบั อำ� เภอ

ให้คณะท�ำงานระดับหมู่บ้าน คณะท�ำงานระดับ ใหค้ ณะกรรมการระดบั อำ� เภอประเมนิ ตนเอง และ
ตำ� บล ประเมนิ ตนเองและรายงานผลผา่ นองคก์ รปกครอง สง่ รายงานใหจ้ งั หวดั ทราบทกุ เดอื น โดยมรี ายละเอยี ดดงั น้ี
ส่วนท้องถน่ิ (อบต. หรอื เทศบาล) ส่งรายงานให้อำ� เภอ
ทราบทกุ เดอื น โดยมรี ายละเอยี ดดงั นี้ ๑) การแต่งต้งั คณะกรรมการระดบั อ�ำเภอ ทีม่ ีองค์
ประกอบครบทกุ ภาคส่วน ได้แก่ ภาครัฐ ภาคประชาชน
๑) กระบวนการดำ� เนนิ งาน เชน่ การทำ� ความเขา้ ใจ สถาบนั การศกึ ษา ภาคธรุ กิจเอกชน เป็นต้น
กับชุมชน การส�ำรวจข้อมลู ร่วมกนั การวิเคราะห์และคนื
ข้อมลู ให้ชมุ ชน และการเสนอแผนงาน/โครงการ ๒) การประชุมคณะกรรมการทกุ เดอื น มีการแก้ไข
ปญั หาการสง่ เสรมิ หมบู่ า้ น/ชมุ ชน หรอื ขอ้ เสนอแนะ มกี าร
๒) ผลการด�ำเนินงานโครงการ เทยี บกับเป้าหมาย พิจารณาเร่อื งทีเ่ ป็นปัญหา และสง่ั การแก้ไขหรอื ไม่
ของโครงการ
๓) การสนบั สนนุ ระดบั หมบู่ า้ น เชน่ คณะกรรมการ
๓) การมีส่วนร่วมของชุมชนในกิจกรรมตามแผน ระดับอ�ำเภอลงพื้นท่ีร่วมกับชุมชน และมีส่วนช่วยกลุ่ม
งาน/โครงการท่ไี ด้รบั การอนมุ ตั ิ ชาวบ้านในแต่ละหมู่บ้านแก้ไขข้อจ�ำกัด อุปสรรคทางการ
บรหิ าร และด้านเทคนิคความรู้เร่อื งอะไร อย่างไร ได้ผลดี
๔) การบรหิ ารจดั การโดยชมุ ชน เช่น การรวมกลุ่ม/ หรอื ไม่ เพยี งใด
กองทุน (การแปรรูป การตลาด ฯลฯ)
๔) การรายงานต่อคณะกรรมการระดบั จงั หวดั ทกุ
๕) ปัญหาอปุ สรรคในการด�ำเนินงานตามแผน เดือน (มหี นงั สือส่งรายงาน)

๕) การขยายผลไปหมู่บ้านชมุ ชนอืน่

50