Community-Based Drug and Alcohol Control:CBDAC Thai Version

การตดั สนิ ใจขนึ้ อยกู่ บั ผชู้ าย ดว้ ยความสมั พนั ธร์ ะหวา่ ง CLANPO และแกนนา� ลซี อทรี่ ว่ มทา� งานกนั
มานาน และการมองเหน็ ปญั หาที่กระทบกบั พี่นอ้ งลีซออยา่ งตอ่ เนื่อง แกนน�าจึงยอมเปดิ โอกาสให้
CLANPO ไดพ้ บกับสตรีบา้ นแม่หมลู ซี อ แม้ตอ้ งใชเ้ วลาในการกระตนุ้ แกนนา� ชายกวา่ 2 ปี โดยมี
เงอื่ นไขวา่ ต้องเข้าไปคุยในหม่บู า้ น ในชว่ งคา่� ๆ ทแี่ ม่บ้านว่างจากงานแลว้

ประโยคแรกในการพบกันคร้ังแรกระหว่าง “อาจารย์ เราไมใ่ หข้ ายเหลา้ ในหมบู่ ้าน
แมบ่ า้ นแมห่ มกู บั CLANPO ความอดั อนั้ ของแมบ่ า้ น ไดม้ ัย้ ?”
ที่พยายามส่ือออกมาเพ่ือให้เรารับทราบถึงส่ิงท่ี “ไม่วา่ งานอะไร ปใี หม่ลซี อ ปใี หม่ลาหู่
เขากา� ลังเผชิญอยู่ และอีกหลายประโยคท่อี อกจาก จิตใจของคนเป็นแม่มันไม่อยู่กับเนื้อ
แม่บ้าน เพราะแต่เดิมน้ันชาวลีซอสร้างครอบครัว กับตัว ไม่สนุกเหมือนคนอื่นเขา เฝ้า
ที่สืบสายตระกูลทางฝ่ายชาย (ตระกูลแซ่) การให้ ฟงั แตเ่ สยี งโทรศพั ท์ วา่ จะมใี ครโทรมา
บทบาทอ�านาจหญิง-ชายจึงไม่เท่ากัน ในระดับ ตามใหไ้ ปดลู กู ทโี่ รงพยาบาลหรอื เปลา่
ครอบครวั หากผหู้ ญงิ จะเสนอความเหน็ นน้ั ยอ่ มเสนอ เพราะลกู ไปงาน ไปดมื่ เหลา้ แลว้ มกั จะ
ได้ แต่อ�านาจการตดั สนิ ใจจะอยทู่ ฝี่ า่ ยชายเปน็ หลัก มีเร่ืองทะเลาะวิวาท หรือไม่ก็เกิด
ในฐานะทเ่ี ปน็ ผนู้ า� ครอบครวั จงึ ทา� ใหใ้ นระดบั ชมุ ชน อุบตั ิเหต”ุ
ผู้หญิงแทบจะไม่มีบทบาทใดๆ หรือไม่เคยมีพ้ืนที่
เพ่ือเคลื่อนไหวรวมตัวในประเด็นสาธารณะของ สตรแี มห่ มลู ซี อ
หมบู่ า้ นมากอ่ น ผหู้ ญงิ ลซี อจงึ ไมค่ อ่ ยกลา้ แสดงความ
ตอ้ งการหรือแสดงความคดิ เห็นในพนื้ ที่สาธารณะ

การพบเจอกนั ระหว่าง CLANPO และสตรบี ้านแม่หมู มีสตรเี ขา้ ร่วม 8 คน และพอ่ บา้ น 2
คน นับเป็นจุดเริ่มต้น และเป็นครั้งแรกท่ีเปิดพ้ืนท่ีและโอกาสให้กลุ่มแม่บ้านลีซอบ้านแม่หมูได้
สง่ เสยี ง แสดงความรสู้ กึ และความตอ้ งการของสตรลี ีซอ เพราะกอ่ นหน้านัน้ สตรีแต่ละคนกต็ ่างคน
ต่างคิดว่าเป็นปญั หาใครปัญหามนั ครอบครัวใครก็จดั การกันไป แต่พอมารับรูป้ ญั หารว่ มกัน ได้คุย
กัน เวทีนี้เองจงึ เป็นท่ีมาของแนวคดิ ลดการเสริ ฟ์ เคร่ืองดมื่ แอลกอฮอลใ์ นงานปีใหมข่ องบ้านแมห่ มู
ลีซอ ซ่ึงเป็นความยากและเป็นความท้าทายของกลุ่มแม่บ้าน ที่จะต้องไปขยายความคิดให้กับ
แม่บ้าน/พ่อบ้านลีซอคนอ่ืนๆ ในหมู่บา้ น จากท่ีผ่านมา
น้ันตนเองได้รับผลกระทบมาตลอดและไม่เคยมีโอกาส
ได้ท�า ได้ส่งเสียงของตนเอง และยังเป็นงานในระดับ “เราท�อย่างนี้ได้ม้ัยอาจารย์
ชุมชนท่ีไม่เคยท�ามาก่อน หลังจากเวทีวันน้ัน ความ ไม่เสริฟ์เหล้าเสริฟ์เบียร์ให้
ทา้ ทายถกู ทงิ้ ไวใ้ ห้กบั แม่บา้ นแมห่ มูลีซอ เยาวชนในงานปีใหม่ เราเห็น
มาจากหมบู่ า้ นหนง่ึ ท่ี อ.ปาย”

94

CLANPO เองก็ได้เร่ิมเก็บข้อมูลการใช้เหล้าในงานปีใหม่ลีซอ โดยใช้ข้อมูลช่วงก่อนปีพ.ศ.
2558 พบวา่ งานปีใหมบ่ า้ นแมห่ มูลซี อในช่วง 2 คนื 3 วัน จะมีการใช้เครื่องดม่ื แอลกอฮอล์ (เบียร์)
อย่างนอ้ ย 200 ลงั และผลกระทบทีม่ ีสาเหตุจากการใชเ้ หลา้ แบง่ เป็นกรณีการใช้ความรุนแรงใน
ครอบครวั กวา่ 20 กรณตี อ่ ปี อบุ ตั เิ หตุ 15 กรณี ตาย 2-3 ราย สง่ ผลใหช้ าวบา้ นมหี นสี้ นิ ความเครยี ด
และปัญหาสขุ ภาพ

“ความจรงิ งานปีใหม่คนเขามาเทีย่ ว เขาก็ เหล้าเป็นปัจจัยหลักท่ีท�าให้เกิด
อยากกจะสนุกสนานร่ืนเริง อยากจะกิน ความรุนแรง และเหล้ายังถูกใช้เป็นข้ออ้าง
เหล้า กินเบียร์ อีกอย่างงานปีใหม่ก็ต้อง ของการดื่ม เพื่อสร้างความชอบธรรมให้กับ
เลี้ยงเหล้า เลี้ยงเบียร์เพื่อไม่ให้น้อยหน้า การดื่ม ซ่ึงส่วนใหญ่คนด่ืมคือเพศชาย และ
ใคร ไมง่ น้ั เสยี ศกั ดศิ์ รี แตพ่ อไมม่ ใี หด้ ม่ื เขา เหล้ายังถูกอ้างถึงศักดิ์ศรีและการมีหน้ามีตา
กไ็ มด่ มื่ ท่ผี า่ นมาต่างคนก็ต่างคดิ ปัญหา ของครอบครัวและวงศ์ตระกูล ดังนั้นในงาน
ใครปัญหามนั คิดวา่ ไมอ่ ยากใหล้ กู ผัวตัว ปีใหม่ลีซอจึงต้องมีการเลี้ยงเหล้า เบียร์ ใน
เองดืม่ เหลา้ มนั ไม่ไดร้ วมตัวกันมนั เลยไม่ ปริมาณที่มาก หรืออย่างน้อยต้องเลี้ยงให้
กล้า ก็ท�ไดแ้ ค่ดา่ ลกู ผัวตวั เอง” เทา่ กบั ครอบครวั อนื่ ๆ เพอื่ ไมใ่ หเ้ สยี หนา้ รวม
ถึงค่านิยมท่ีผู้ชายต้องด่ืมเหล้า แม้ว่าจะมี
สตรีแม่หมลู ซี อ เสยี งทกั ทว้ งจากภรรยา แตเ่ สยี งนนั้ กไ็ มไ่ ดร้ บั
การตอบสนองใดๆ

จากแม่บ้าน 8 คน พอ่ บ้าน 2 คน ในเวทคี รั้งแรก ความคดิ เรื่องการลดเสรฟิ ์เหล้าเบียร์งาน
ปีใหม่ได้ถกู ขยายไปยงั 13 ครอบครวั และครอบครวั อน่ื ๆ ทย่ี ังลงั เลว่าจะเขา้ รว่ มลดเสิรฟ์ ดหี รอื ไม่
ในชว่ งงานปีใหม่ทก่ี ลุ่มสตรีรว่ มกนั ลดการซือ้ เหลา้ เบยี ร์ และลดเสิรฟ์ ให้กบั กล่มุ วยั รนุ่ แนน่ อนวา่ มี
เสียงวพิ ากษว์ จิ ารณต์ า่ งๆ นาๆ วา่ บา้ นทล่ี ดเสริฟน์ น้ั ขเี้ หนียว ไม่เลี้ยงเหล้า เลีย้ งเบยี ร์ ชาวบา้ น ไป
เต้นจะคึท่ีบ้านคือการส่งความสุขปีใหม่ท�าไมไม่เล้ียง กลุ่มสตรีต้องทนแรงกดดันจากชาวบ้านท่ียัง
ยดึ ตดิ การเลยี้ งเหลา้ เบยี ร์ แตห่ ลงั จากงานปใี หมป่ พี .ศ. 2558 ไดเ้ กบ็ ขอ้ มลู อกี ครง้ั พบวา่ ทงั้ หมบู่ า้ น
มกี ารซ้ือเบียร์เพอื่ เสิรฟ์ ประมาณ 50 ลงั ระหว่างงานปใี หมม่ ีเหตุทะเลาะวิวาท 2 ครง้ั และไมพ่ บ
วา่ เกดิ อบุ ัตเิ หตเุ ลย

หลงั จากงานปใี หม่ CLANPO ลงพนื้ ทเี่ พอื่ พดู คยุ กบั แมบ่ า้ นลซี ออกี ครงั้ เพอ่ื ทบทวน สรปุ ผล
ทเี่ กดิ ข้นึ แม่บ้านหลายคนบอกว่าดใี จ เมือ่ เห็นวา่ ไดผ้ ลดี หลายคนสบายใจ คลายความกงั วลเรอื่ ง
ลูกหลานท่ีจะได้รับอันตรายเหมือนก่อนๆ ท�าให้แม่บ้านลีซอก็มีความม่ันใจเพ่ิมขึ้นที่จะลุกขึ้นมา
ทา� งานลดเสริ ฟ์ ในชมุ ชนของตนเอง และในปพี .ศ. 2559 พบวา่ มกี ารใชเ้ บยี รใ์ นงานปใี หมป่ ระมาณ
40 ลัง และไม่พบการใช้ความรุนแรงใดๆ ในหมู่บ้าน สามารถลดผลกระทบจากการใช้เครื่องด่ืม
แอลกอฮอลไ์ ดจ้ ริง ลดค่าใชจ้ า่ ยในครอบครัวลงไปไดม้ าก และสมาชกิ กล่มุ สตรแี มบ่ ้านแม่หมกู เ็ พ่ิม
ข้นึ เปน็ 20 คน

95

การลดเสิร์ฟเหล้าเบียร์งานปีใหม่ลีซอด�าเนินต่อเน่ืองทุกปี ท�าแล้วสรุปผล ท�าแล้วทบทวน
การทา� งาน จนถึงปจั จุบนั พ.ศ. 2563 สมาชกิ กลมุ่ สตรีแมห่ มูเพิม่ ขึน้ เป็น 30 คน และในงานปใี หม่
ลซี อมเี พยี งการใชเ้ หลา้ ขา้ วโพดตามพธิ กี รรมดง้ั เดมิ เทา่ นน้ั การลดการเสรฟิ ข์ องสตรบี า้ นแมห่ มลู ซี อ
ทา� ใหเ้ กดิ การจา� กดั การเขา้ ถงึ เหลา้ และเกดิ สภาพบงั คบั ใหม้ กี ารใชเ้ ครอ่ื งดมื่ แอลกอฮอลใ์ นปรมิ าณ
ท่จี �ากดั ส่งผลให้สภาพแวดล้อมในชุมชนดีขนึ้ เกิดความปลอดภยั ของลกู หลาน และคนในชมุ ชน

เม่ือผูห้ ญงิ ลซี อมโี อกาส มีพนื้ ท่ี ท่ีสามารถส่งเสยี งหรือแบง่ ปนั ความคิดเห็น หรือความร้สู กึ
ไดอ้ ย่างมอี สิ ระ แมจ้ ะเร่ิมจากจ�านวนผหู้ ญงิ ทไ่ี ม่มาก และด้วยการอ�านวยความสะดวกจากแกนน�า
ผชู้ ายบางคน หนุนใหผ้ หู้ ญงิ ได้เคลอ่ื นไหว ลุกขึน้ มาจดั การกับปญั หาเหล้า สง่ ผลให้ผู้ชายลซี อบาง
คนท่ีไมเ่ หน็ ดว้ ยในตอนแรกยอมรับและใหค้ วามส�าคญั กับผ้หู ญิงมากขนึ้ ดไู ด้จากจา� นวนครอบครวั
ที่เขา้ รว่ มลดเสริ ฟ์ ในแตล่ ะปที เ่ี พม่ิ ขึน้ เปน็ ล�าดับ นอกจากน้กี ารรวมตวั ของผู้หญงิ ท่ีลุกขน้ึ มาทา� งาน
ทา� ใหส้ ตรลี ซี อมสี ทิ ธ์ิ มเี สยี งทด่ี งั มากขนึ้ สามารถสง่ เสยี งเพอื่ ความตอ้ งการของตนเอง สงั เกตไดจ้ าก
การประชมุ เครอื ขา่ ยชนเผา่ ลซี อ หรอื แมแ้ ตก่ ารประชมุ เครอื ขา่ ยชนเผา่ แมฮ่ อ่ งสอน (CONDEC) ใน
ช่วงหลัง ผู้หญิงลีซอก็จะออกมาร่วมประชุมด้วยทุกคร้ัง ผู้ชายหลายคนที่ไม่เห็นด้วยในตอนแรก
ยอมรบั ฟงั ความคิดเหน็ ของผู้หญิง และลกุ ขึ้นมาร่วมมือกับผหู้ ญงิ เพมิ่ มากข้ึน

กลมุ่ สตรีลีซอบ้านแม่หมเู ลา่ ประสบการณก์ ารท�งานให้กบั ส่ือสวเี ดน

96

“ถ้าหากไม่มีผู้หญิงเข้ามามีส่วนร่วมตรงน้ี
งานมันมาไม่ได้ถึงขนาดน้ีหรอก แต่ก่อนนี้
หลังปีใหม่จะได้ยินผัวเมียตีกันเดือนละ 3-4
คู่ ตอนนเ้ี ฉลยี่ ๆ กเ็ ดอื นละครง้ั เมอื่ คนไมด่ ม่ื
มันก็ดีขึ้น ไม่ต้องกลัวว่าจะเสียหน้าเสียตา
หากไมเ่ สริ ฟ์ เหล้า เสิร์ฟเบียร์แล้ว”

แกนน�ผ้ชู ายลซี อบา้ นแมห่ มู

การขับเคลื่อนงานลดเสิร์ฟได้สร้างความม่ันใจและสร้างประสบการณ์การมีส่วนร่วมใน
ประเด็นสาธารณะของสตรีบ้านแม่หมูลีซอ นับว่าเป็นการเปิดพ้ืนที่ เปิดโอกาสให้กลุ่มคนที่ได้รับ
ผลกระทบได้ลุกขึ้นมาส่งเสียงและมีพ้ืนท่ีเพื่อแสดงตนเอง พลังของผู้หญิงเริ่มต้นจากกลุ่มผู้หญิง
กลุ่มเล็กๆ รวมกับการหนุนเสริมข้อมูลจากทีมพ่ีเล้ียง การให้ก�าลังใจกับกลุ่มสตรี จนความคิดลด
เสิร์ฟได้ขยายความคดิ ประสบการณ์การทา� งานไปสสู่ ตรลี ีซอบ้านอนื่ ๆ และสตรีต่างชนเผ่า ซึ่งเกดิ
เป็นพลังทางสังคมท่ีส�าคัญต่อการขับเคลื่อนงานลดผลกระทบจากการใช้เหล้าและเรื่องอ่ืนๆ ใน
ชุมชนลซี ออกี หลายเร่อื ง

97

5 สบื สานวฒั นธรรมประเพณีวถิ ลี ซี ปู างมะผ้าปลอดเหล้า

งานปใี หมล่ ีซปู ลอดเหลา้ องค์กรสง่ เสริมการเรยี นร้แู ละพัฒนา
เครอื ขา่ ยชมุ ชน (CLANPO)
ใหข้ อ้ มูลโดย เครอื ข่ายลีซอปางมะผา้
ในท่ีประชุมแกนน�าเครือข่ายลีซอหลายต่อ เรียบเรยี งโดย สายฝน มาธรรม
หลายคร้ัง มักจะมีการพูดถึงผลกระทบท่ีเกิดข้ึนจาก พฤษภาคม 2563
การใชเ้ หลา้ ในชมุ ชนลซี อ เชน่ ปญั หาหนส้ี นิ ตอ่ ครวั เรอื น
ทไี่ มต่ า�่ กวา่ 1-5 แสนบาท ปญั หาอบุ ตั เิ หตขุ องคนในครอบครวั ทสี่ ง่ ผลตอ่ รายไดแ้ ละการขาดแรงงาน
ในครอบครัว การทะเลาะวิวาทในครอบครัว และความรุนแรงที่เกิดจากการใช้เหล้าในกลุ่มวัยุรุ่น
ลีซอ ซ่ึงปัญหาเหล่าน้ีวนเวียนซ�้าแล้วซ�้าเล่า แม้กระทั่งข้อมูลทางวิชาการจากหมอโรงพยาบาล
ปางมะผ้าเองก็พบว่าชาวบา้ นป่วยเปน็ โรคซมึ เศรา้ และมีอตั ราการฆา่ ตัวตายทเ่ี พิ่มสูงข้ึน

แกนน�าลีซอบางคนก็อยากจะท�างานเพื่อลดปัญหาที่เกิดข้ึนภายในเครือข่าย แต่เม่ือได้ “
ประเมินท่าทีของแกนน�าเครือข่ายลีซอแล้วก็สังเกตได้ว่าหลายคนยังลังเล และกล้าๆ กลัวๆ ด้วย
ความท่ตี อ้ งรักษาฐานเสยี งทางการเมอื งกด็ ี ดว้ ยความทว่ี ิถีของคนลีซอที่ต้องรกั ษาหน้าตา ศกั ดิ์ศรี
หากทา� อะไรท่ีขัดใจชาวบ้านอาจจะเกดิ แรงตา้ นจากคนในชุมชนสมาชิกเครือข่าย

“ “เราจะท�ได้หรือ? เราเป็นเหมือนเสยี งส่วนนอ้ ยท่ไี ปทา้ ทาย 98
เสยี งส่วนใหญ่นะ ชาวบ้านเขาไม่เหน็ ด้วยกบั เราหรอก ”
เสยี งสะทอ้ นจากแกนน�ลซี อบางคน

ยอ้ นกลบั ไปในปพี .ศ. 2559 สตรบี า้ นแมห่ มลู ซี อ ต.สบปอ่ ง ไดร้ วมตวั กนั ลดเสริ ฟ์ เหลา้ เบยี ร์ “
ในงานปใี หมข่ องหมู่บา้ น และสามารถลดการใช้เหล้าเบยี ร์ในงานปใี หม่ลซี อ การทา� งานของผู้หญิง
บ้านแม่หมู เป็นสว่ นหนึ่งท่ที า� ให้แกนน�าเครือขา่ ยเกดิ ความมน่ั ใจเพิ่มขึน้ ท่จี ะเคลือ่ นงานเพอื่ ลดผล
กระทบจากการใช้เหลา้ ภายในเครอื ข่ายลีซอ

แกนนา� เครือขา่ ยลีซอและ CLANPO ไดร้ ว่ มกนั ทา� การส�ารวจเพือ่ จัดเกบ็ ขอ้ มูลสถานการณ์
การใช้เหลา้ ภายในพ้ืนทเี่ ครือข่ายชุมชนลซี อ 8 บ้าน พบว่า มีคนดม่ื เครอื่ งด่มื แอลกฮอลใ์ นชว่ ง 12
เดอื นที่ผา่ นมา (ตุลาคม พ.ศ. 2558- ตลุ าคม พ.ศ. 2559) คิดเป็นรอ้ ยละ 65 ซึง่ ในจา� นวนน้เี ป็น
ผหู้ ญงิ รอ้ ยละ 54 และผชู้ ายร้อยละ 77 ซ่งึ การใช้เหลา้ ภายในชุมชนลซี อ จะสงั เกตไดว้ ่ามีการใช้ใน
พธิ กี รรมสงู มาก เมอ่ื สอบถามจากกลมุ่ เปา้ หมายทเี่ กบ็ ขอ้ มลู วา่ โอกาสหรอื เทศกาลไหนภายในชมุ ชน
ท่มี กี ารใชเ้ หลา้ มากที่สุด พบว่า อันดับ 1 คอื งานศพ ร้อยละ 33 อันดับ 2 คือ งานปีใหมช่ นเผ่า
ร้อยละ 32

เมอ่ื กลบั ไปยอ้ นถามขอ้ มลู การใชเ้ หลา้ ในชว่ งพธิ กี รรม พบวา่ การใชเ้ หลา้ หรอื การเสริ ฟ์ เหลา้
ในงานศพหนึ่งๆ นัน้ หากเปน็ งานศพผูช้ าย ตามประเพณีของคนลีซอจะจดั งานศพท้งั หมด 9 วัน 9
คืน ส่วนผู้หญิงจัด 7 วัน 7 คืน ค่าใช้จ่ายเฉพาะเครื่องด่ืมแอลกอฮอล์ท่ีเจ้าภาพน�ามาเสิร์ฟให้กับ
แขกทมี่ ารว่ มงานนนั้ คดิ เปน็ เสริ ฟ์ 50 ตอ่ งบประมาณการใชจ้ า่ ยตอ่ หนง่ึ งานศพ ซง่ึ คา่ ใชจ้ า่ ยตอ่ หนงึ่
งานประมาณ 100,000-200,000 บาท ขน้ึ อยู่กบั สภาพเศรษฐกิจของครอบครัวนัน้ ๆ และก็ขึ้นอยู่
กับความเปน็ ผอู้ าวโุ สของชมุ ชนด้วย

“ อ.ปางมะผา้ ของเรานี่ ปญั หา/ผลกระทบจากการใชเ้ หลา้ เยอะมาก
โดยเฉพาะในงานศพของชนเผ่าลซี อ มีการใช้เหล้าเยอะมาก
เสียงสะทอ้ นจากก�นัน ต.สบปอ่ ง
ในเวทปี ระชมุ เครือข่ายลซี อ

99

ส่วนในช่วงงานปีใหม่ชนเผ่าลซี อในช่วง 2 คืน 3 วนั (ปพี .ศ. 2557-2558) จากการสอบถาม
ข้อมูลจากร้านขายเครื่องด่ืมแอลกอฮอล์ที่ใหญ่ท่ีสุด มียอดขายเครื่องด่ืมเอลกอฮอล์กว่า 10 ล้าน
บาท ซงึ่ ยงั ไมน่ บั รวมกบั รา้ นคา้ รา้ นขายเครอื่ งดม่ื แอลกอฮอลเ์ ลก็ ๆ ในอา� เภอปางมะผา้ ทมี่ มี ากกวา่
10 รา้ น

ต้นปีพ.ศ. 2560 CLANPO ได้เป็นผู้รวบรวมข้อมูลและ ก�นนั สมบรณู ์ แซจ่ าง
ทา� การคนื ขอ้ มลู การใชเ้ หลา้ ในทป่ี ระชมุ เครอื ขา่ ยลซี อ ณ ทท่ี า� การ
องค์การบริหารส่วนตา� บลสบป่อง เมื่อมีข้อมูลประกอบกับความ
ส�าเร็จของการลดเสิร์ฟปีใหม่ของกลุ่มสตรีบ้านแม่หมูลีซอ เสียง
จากแกนน�าเครือข่ายลีซอ ได้เสนอลดการเสิร์ฟเหล้าในงานศพ
ซงึ่ แกนนา� บางคนเหน็ ดว้ ย บางคนกไ็ มเ่ หน็ ดว้ ย แตพ่ บวา่ เสยี งสว่ น
ใหญ่เห็นด้วยที่จะทดลองท�าดู จึงเกิดการสร้างมติร่วมกันในกลุ่ม
แกนน�าเครือข่ายลีซอ หากบ้านไหนพร้อมเริ่มท�าก่อน และเพ่ือ
ความเขา้ ใจและสรา้ งความมน่ั ใจใหก้ บั ชาวบา้ น กา� นนั และแกนนา�
เครอื ขา่ ยลซี อไดล้ งไปทา� การประชาคมในหมู่บ้านท้งั 8 บ้าน เพ่ือ
ทดลองท�าการลดการเสริฟ์เหล้าในงานศพภายในชุมชนสมาชิก
เครอื ขา่ ยลซี อ

หลังจากท่ีเครือข่ายฯ มีมติร่วมกันลดเสิร์ฟเหล้าในงานศพ ได้มีผู้เสียชีวิตรายแรกท่ีบ้าน
หนองตอง กา� นนั สมบรู ณ์ ซงึ่ เปน็ หวั หอกทพ่ี ยายามผลักดันให้เกิดการลดเสิร์ฟงานศพ จึงลดเสิร์ฟ
เหล้าเป็นงานแรก แมช้ าวบา้ นจะไม่เห็นดว้ ยทงั้ หมด แต่เนอ่ื งจากเปน็ มติของชมุ ชน จึงตอ้ งเคารพ
เสียงส่วนใหญ่ บรรยากาศภายในงานศพ จากท่ีเคยเสิรฟ์ เหลา้ เบียร์อย่างไม่จา� กัด ไมม่ ีการตั้งโตะ๊
เสิร์ฟ แต่มีการปรับเปล่ียนเป็นน�้าอัดลม น้�าส้ม น�้าหวาน และผลไม้แทน ภายหลังจากงานศพ
เจ้าภาพงานศพค�านวนค่าใช้จ่ายจากปกติที่การจัดงานศพต่อ 1 งานจะเสียค่าใช้จ่ายประมาณ
100,000-200,000 บาท แตใ่ นงานนี้ 7 วนั 7 คนื ทท่ี ดลองลดเสริ ฟ์ ปรากฎ วา่ เสยี คา่ ใชจ้ า่ ยประมาณ
50,000 บาทเท่านนั้

หลงั จากงานศพท่บี า้ นหนองตองซึง่ ไดเ้ ร่ิมเปน็ บ้านแรก ก็มผี ู้เสียชวี ิตทบ่ี ้านหนองผาจา้� เปน็
รายที่ 2 กรรมการเครอื ขา่ ย กรรมการหมบู่ า้ น เจา้ ภาพ เหน็ พอ้ งตอ้ งการวา่ อยากลดการเสริ ฟ์ เพราะ
เห็นตวั อย่างจากบ้านหนองตองแลว้ ส�าหรับรายนเ้ี ป็นผู้หญงิ ซ่งึ ใชเ้ วลาจัดงานศพประมาณ 3 วนั
พบว่า เสียค่าใช้จ่ายประมาณ 35,000 บาท เมื่อได้เริ่มทา� ชาวบ้านกเ็ กิดความมน่ั ใจ สว่ นชาวบ้าน
สมาชิกเครือข่ายลีซอบ้านอ่ืนๆ ที่ไม่มั่นใจหรือไม่เห็นด้วย ก�านันและแกนน�าเครือข่ายลีซอก็ได้ไป
ชว่ ย ทา� การประชาคมหมุนเวยี นไปในแต่ละหมบู่ ้านเพอ่ื สรา้ งมติรว่ มกนั ในการลดเสริ ฟ์ งานศพ

100

และในที่ประชุมก�านันผู้ใหญ่ท่ีอ�าเภอปางมะผ้า ก�านันสมบูรณ์ได้น�าเรื่องราวการลดเสิร์ฟ “
งานศพของเครือข่ายลีซอเข้าไปน�าเสนอแลกเปลี่ยนในท่ีประชุม ซึ่งการประชุมประจ�าเดือนก�านัน
ผู้ใหญ่บ้านจะมีหัวหน้าส่วนงานราชการของอ�าเภอเข้าร่วม การลดเสิร์ฟงานศพของเครือข่ายลีซอ
ได้ไปตรงกับประเด็นการขับเคลื่อนการพัฒนาคุณภาพชีวิตและระบบสุขภาพอ�าเภอปางมะผ้า ซ่ึง
“เหลา้ ” เป็นหน่ึงในประเดน็ ของอา� เภอปางมะผ้า และหนว่ ยงานดา้ นสาธารณสขุ ท่ตี ้องการปฏิรูป
ระบบสุขภาพเพ่ือตอบสนองปัญหาและความจ�าเป็นด้านสุขภาพของประชาชน ซึ่งมีแผนงานเร่ือง
การลดเหล้าและเครอ่ื งด่ืมแอลกอฮอล์ท่เี ป็นประเดน็ การขบั เคลื่อนงานหลกั ในพ้นื ท่ี เนอ่ื งจากสถติ ิ
การฆ่าตัวตาย หรือกรณีความรุนแรงท่ีเกิดข้ึนน้ันล้วนมีสาเหตุที่สัมพันธ์มาจากการใช้เหล้าแทบ
ทงั้ ส้นิ

จากน้ันจึงได้เกิดการประชุมร่วม 4 ฝ่าย เพ่ือหาแนวทางการท�างานร่วมกันโดยการมี
ส่วนร่วมทุกภาคส่วน คือ หน่วยงานราชการในอ�าเภอปางมะผ้า โดยเฉพาะโรงพยาบาลและ
หนว่ ยงานสาธารณสุขอ�าเภอปางมะผ้า ตา� รวจ ก�านนั ผูใ้ หญ่บา้ น องคก์ รปกครองสว่ นท้องถ่ิน และ
เครอื ขา่ ยภาคประชาชน (เครอื ขา่ ยลซี อ) เกดิ การตอ่ ยอดการทา� งานของเครอื ขา่ ยลซี อ ทมี่ พี ลงั และ
แนวร่วมท�างานเพ่ิมข้ึน สนับสนุนการท�าป้ายลดเสิร์ฟงานศพให้กับเจ้าภาพงานศพเพื่อสร้างความ
มั่นใจ และเพื่อคนมาร่วมงานก็ไม่รู้สึกไปเองว่าเสียหน้าที่ไม่น�าเหล้าเบียร์มามอบให้เจ้าภาพ
เหมือนก่อนๆ

คอ่ ยๆ ทา� คอ่ ยๆ เรยี นรคู้ วามผดิ พลาด และเรยี นรกู้ ารเคารพสทิ ธซิ งึ่ กนั และกนั ในชว่ งแรกๆ
จะยังมีคนที่ไม่ยอมรับมติโดยจะแอบน�าเหล้าเบียร์มามอบกับเจ้าภาพ เพราะกลัวไม่ได้บุญ แต่พอ
ทา� ซ้�าๆ เนน้ ย้า� กนั ตอ่ เนื่องชาวบา้ นก็เร่มิ ปรบั ตัว เริ่มปรบั ทศั นะท่มี ีตอ่ การเสิร์ฟ การใชเ้ หล้า วันนี้
เครอื ขา่ ยลซี อยงั คงเดนิ หนา้ นโยบายงดการเสริ ฟ์ ในงานศพอยา่ งตอ่ เนอื่ ง เกดิ ผลลพั ธท์ เี่ ปน็ รปู ธรรม
ปัญหาความรุนแรงจากการทะเลาะวิวาทลดลง ลดค่าใช้จ่าย ลดโอกาสการเกิด/เพ่ิมหนี้ครัวเรือน
และท่ีส�าคัญเกิดการปรับเปล่ียนทัศนตคติ ความเชื่อ และค่านิยมของชนเผ่าลีซอท่ีเอื้อ/มีอิทธิพล
ต่อการลดการใช้หรือเสริ ฟ์ เครือ่ งดมื่ แอลกอฮอลใ์ นงานพิธกี รรม

“ งานสง่ ท้ายปีเก่าต้อนรบั ปใี หม่ หากมี 100 ครอบครัว กต็ อ้ ง
เตน้ ทกุ หลังคาเรือน หลงั คาเรือนหนง่ึ ตอ้ งมเี บยี ร์อย่างน้อย 2
ลงั ไมต่ อ้ งคิดอะไรมากมาย 1 หลงั คา 2 ลงั 100 หลงั คาก็
200 ลงั ตอ่ คืน มีงานปใี หม่ 2 คนื 400 ลังแล้ว หลังจากน้ัน
จะมีงานด�หัว อบต. ผ้ใู หญ่บ้าน อยา่ งนอ้ ยๆ งานด�หัวผใู้ หญ่
บา้ น น่ี 10–20 ลงั /ตอ่ 1 ท่ี เครอื ขา่ ยเรามอี ยู่ 8 หมบู่ า้ น เฉพาะ
ผ้ใู หญก่ ็ 80 ลัง ยงั ไม่ไดร้ วมสมาชกิ อบต. สมาชกิ อบต.อกี
80 ลัง ก็ 160 ลงั แล้วนะ บรษิ ัทเบียร์ชา้ งบรรทกุ ใสร่ ถสบิ ลอ้
มาทุกวนั ๆ เราก็สญู เสียไปเทา่ ไหร่แลว้
ก�นนั สมบูรณ์ แซ่จาง

101

การเต้นร�งานปีใหม่ลซี ู (เต้นจะค)ึ

เม่ือได้ท�าก็มีความม่ันใจเพ่ิมข้ึน ก�านันสมบูรณ์และแกนน�าเครือข่ายลีซอจึงขยับไปสู่
ประชาคมลดการเสิรฟ์ เบียร์ในงานสบื สานศลิ ปวัฒนธรรมประเพณลี ีซูจังหวัดแมฮ่ อ่ งสอน

การพูดถึงข้อมูลความสูญเสียและผลกระทบจากการใช้เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในงานปีใหม่
ถูกน�ามาสะท้อนให้กับชุมชนเครือข่ายลีซออีกครั้ง การที่สตรีบ้านแม่หมู และการท�างานลดเสิร์ฟ
งานศพทไ่ี ดเ้ ริ่มลงมอื ท�าไปกอ่ นแลว้ และเกิดผลสา� เร็จแล้วนัน้ การประชาคมเพอื่ การผลักดันเรื่อง
การลดเสิร์ฟ ลดด่ืมในงานปีใหม่จึงไม่ใช่เร่ืองยากเหมือนตอนเร่ิมต้น การแข่งขันกันเร่ืองศักด์ิศรี
หน้าตา ความมั่งมี ถูกยุติแค่ความพอดี พอมี ตามพิธีกรรมประเพณีด้ังเดิม คือมีแค่การใช้เหล้า
ขา้ วโพดไหวผ้ บี รรพบรุ ษุ ท่มี จี �ากดั การใชแ้ ค่ 2 ขวดเทา่ นั้น ในช่วงระยะเวลา 2 คืน 3 วนั การเล้ียง
แขกท่ีมาร่วมกป็ รับเปล่ียนจากการเสิรฟ์ เคร่อื งดืม่ แอลกอฮอล์เปน็ ผลไม้ ขนม ของหวานทัง้ ขนมที่
ซอ้ื มาจากตลาด และขนมพน้ื บา้ นภมู ปิ ญั ญาของลซี อ และภายหลงั จากงานปใี หม่ จะเปน็ งานดา� หวั
ผ้อู าวุโส กา� นัน ผู้ใหญบ่ ้าน อบต. ซง่ึ จะเวยี นกันไปด�าหัวในแตล่ ะหม่บู ้านและงานสุดทา้ ยทจี่ ัดใหญ่
ทีส่ ุดคือ งานสบื สานศลิ ปวฒั นธรรมประเพณวี ิถีชซี ูปางมะผ้า หรืองานด�าหัวกา� นันสมบูรณ์ แซจ่ าง
ก�านันตา� บลสบปอ่ งและแกนน�าเครือขา่ ยลซี อ ซึ่งจะใช้เวลาจดั 2 คืน 3 วัน พบว่า 3 ปีท่ผี า่ นมา ปี
พ.ศ. 2561-2563 สถานการณ์เปล่ียนไปโดยส้ินเชิง ภาพเหตุการณ์การชกต่อยทะเลาะวิวาทของ
วยั ร่นุ ดว้ ยความมนึ เมา การเย้าแหยแ่ ซวผหู้ ญิงดว้ ยความคกึ คะนอง ชาวบา้ นไมอ่ ยากมารว่ มเพราะ
กลัวอบุ ัติเหตุ กลวั โดนลูกหลงจากการใช้ความรุนแรงจากการใชเ้ ครอ่ื งด่มื แอลกออฮอล์ของคนเขา้
รว่ ม ของวยั ร่นุ คอ่ ยๆ เลอื นหายไป กลบั กลายเป็นภาพความสขุ ของงานรน่ื เริง มีการแสดงศลิ ป-
วัฒนธรรมจากแต่ละบ้านหมู่บ้าน จากพ้ืนท่ีของความรุนแรงท่ีมีการใช้เหล้ากลับกลายเป็นพ้ืนที่
ปลอดภัยส�าหรับคนลีซูและแขกท่ีมาร่วมงานคนอ่ืนๆ ได้สนุกสนามร่ืนเริงไปกับวิถีวัฒนธรรมของ

102

พนี่ อ้ งลซี ปู างมะผา้ เมอื่ เสรจ็ งานกเ็ ดนิ ทางกลบั ซง่ึ งานสบื สานวฒั นธรรมประเพณวี ถิ ลี ซี นู เ้ี นอ่ื งจาก
เป็นงานใหญ่ และเป็นงานวัฒนธรรมชนเผ่า ทางเครือข่ายลีซอก็ได้รับการสนับสนุนงบประมาณ
ด�าเนนิ งานจากองคก์ ารบริหารส่วนจังหวดั แมฮ่ อ่ งสอนดว้ ยเชน่ กนั

ภายหลังการลดเสริ ฟ์ งานปีใหม่ลซี ู และงานสืบสานวัฒนธรรมประเพณีลซี ู ท่ีได้จัดต่อเนอ่ื ง
มากจากปพี .ศ. 2561 กพ็ บวา่ สถติ อิ บุ ตั เิ หตุ การทะเลาะววิ าทของกลมุ่ วยั รนุ่ ลซี อในชว่ งปใี หม่ ความ
รุนแรง หรือสถิติการฆ่าตัวตายท่ีได้รับรายงานจากโรงพยาบาลปางมะผ้าก็พบว่าลดลงจริง และ
พบว่ากรณีความรุนแรงที่เกิดข้ึนนั้นล้วนมีสาเหตุท่ีสัมพันธ์มาจากการใช้เหล้าแทบท้ังส้ิน และใน
เดอื นพฤษาคม พ.ศ. 2562 ในการประชมุ คณะกรรมการพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ อา� เภอปางมะผา้ ไดต้ ง้ั
แผนงานประเดน็ การลดเหลา้ และเครอ่ื งดม่ื แอลกอฮอลไ์ ดถ้ กู นา� มาเปน็ ประเดน็ ขบั เคลอื่ นงานหลกั
ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตในอ�าเภอปางมะผ้า เพ่ือมุ่งให้เกิดการท�างานร่วมกันระหว่างภาครัฐ
เอกชน และประชาชนในพ้ืนทอี่ า� เภอปางมะผา้ ในปพี .ศ. 2563 น้ี

เดก็ ๆ เต้นร�ชว่ งงานปีใหมล่ ซี ู

103

ก�านันสมบรูณ์ได้สะท้อนว่า ไม่คิดว่าจะมาถึงจุดน้ีได้ ใจจริงนั้นก�านันก็อยากจะท�าเร่ือง
การลดเสริ ฟ์ นมี้ าตงั้ นานแลว้ แตไ่ มก่ ลา้ ทา� เพราะกลวั แรงตา้ นจากชาวบา้ น เพราะเขาคนุ้ เคยอยกู่ บั
วัฒนธรรมความเช่ือเดิมๆ ถ้ามีงานศพต้องมีเหล้า มีเบียร์ ต้องเล้ียงมากๆ จะได้บุญ งานปีใหม่
เป็นงานรื่นเริงต้องเฉลิมฉลอง จากท่ีท�างานเหน็ดเหน่ือยท้ังปี เขาเชื่ออย่างนั้น แต่พอได้ลงมือท�า
ลดเสิร์ฟงานศพ และปีใหม่นั้น ท่ีสุดแล้วพบว่าชาวบ้านเขาก็อยากท�าเหมือนกัน แต่ไม่รู้เร่ิมต้นจะ
ทา� อยา่ งไร ซง่ึ มนั ไดก้ ลายเปน็ เรอื่ งทเ่ี ขา้ ใจไปเองวา่ งานศพตอ้ งมเี หลา้ งานบญุ ตอ้ งมเี บยี ร์ แตท่ จี่ รงิ
น้ันไม่มีก็ได้ ก็ได้บุญ รื่นเริงได้เหมือนกัน และการลดเสิร์ฟน้ันเป็นเรื่องท่ีท�าแล้วถูกใจมากในกลุ่ม
สตรี เพราะเม่ือคนในบ้านใช้เหล้า ใช้เบียร์ ผู้หญิงหรือแม่บ้านคือผู้ได้รับผลกระทบจากคนใน
ครอบครัวทด่ี ม่ื เหลา้ มากทสี่ ุด

การกลบั สฮู่ ตี เดมิ ของคนลซี อปางมะผา้ การไมเ่ สริ ฟ์ เสรฟิ เ์ หลา้ เบยี รใ์ นงานประเพณี พธิ กี รรม
ตอนนี้ท�าได้ไม่มีเสียงบ่น ไม่มีแรงต้าน ความกลัวท่ีจะท�ากลับกลายเป็นความชื่นชมยินดี เป็นการ
ประกาศใหร้ วู้ า่ ถงึ วนั นม้ี นั ไดม้ กี ารเปลย่ี นแปลงแลว้ วฒั นธรรมลซี อทตี่ อ้ งมเี หลา้ ในอดตี แตว่ นั นไ้ี ม่
จา� เป็นต้องมีเหล้า มเี บยี ร์ก็สามารถทา� ได้ วิถีวฒั นธรรมเปลยี่ นแปลงได้ แนวคดิ การทา� งานน้ไี ด้ถูก
ขยายและเผยแพรอ่ อกไปยงั พนี่ อ้ งลซี อพนื้ ทอ่ี น่ื ๆ ไมเ่ ฉพาะทป่ี างมะผา้ เทา่ นนั้ ยงั ไดข้ ยายไปยงั พน่ี อ้ ง
ลซี อ อ.ปาย อีกดว้ ย

104

6 การน�ใชก้ ฎหมาย โดยคณะกรรมการสุขภาพข้ันบ้าน

เวทเี สริมศกั ยภาพคณะกรรมการสขุ ภาพขน้ั บ้าน (VHC) แผนกศกึ ษาธกิ ารและกีฬานครหลวงเวยี งจนั ทน/์
สมาคมพฒั นาทักษะชวี ิต (VCES/LSDA)
การเกิดโครงการคณะกรรมการสุขภาพ สาธารณรัฐประชาธปิ ไตยประชาชนลาว
ขัน้ บา้ น (VHC’s Pilot Project) ใหข้ อ้ มูลโดย Sengkeo KINGSADA
เรียบเรียงโดย นเรศ สงเคราะหส์ ุข
มถิ นุ ายน ค.ศ. 2020

การผลกั ดนั นโยบายเหลา้ ในประเทศลาว เปน็ ความพยายามในการทา� งานรว่ มกนั ของ IOGT
และประเทศลาว โดยมีทา่ นแสงแกว้ กง่ิ สะดา เป็นผูป้ ระสานงาน (CPC) ทเี่ อาจรงิ เอาจงั และใน
ช่วงปลายปีค.ศ. 2015 สภาแห่งชาติลาวได้ประกาศใช้กฎหมายควบคุมเหล้าข้ึน ซึ่งนับว่าเป็น
ประเทศทสี่ ามารถประกาศใชก้ ฎหมายไดเ้ รว็ เมอ่ื เทยี บกบั ประเทศอนื่ ๆ อยา่ งไรกต็ าม การประกาศ
ใชท้ ร่ี วดเร็วก็ทา� ให้เกิดขอ้ กงั วลเกีย่ วกบั การบังคับใชก้ ฎหมาย

ดงั นัน้ ในช่วงปีค.ศ. 2016-2018 จึงเนน้ การทา� งานเพ่ือใหเ้ กิดการนา� กฎหมายไปใช้ (Law
implementation) โดยให้ความส�าคญั ใน 3 เร่อื ง คอื 1) การออกกฎหมายลูก 2) การประสัมพนั ธ์
เผยแพร่ ใหส้ งั คม/ประชาชนลาวไดร้ บั รถู้ งึ การมกี ฎหมายควบคมุ เหลา้ 3) การรณรงคเ์ กย่ี วกบั ปญั หา
และผลกระทบจากเหล้า

CPC และทีมงาน ซ่ึงประกอบไปด้วย LSDA ต�ารวจ สาธารณสุข มีบทบาทส�าคัญในการ
ขับเคลื่อนงานโดยเป็นทีมวิทยากรบรรยาย เพ่ือน�าเสนอเก่ียวกับสถานการณ์เหล้า เผยแพร่
ตัวกฎหมายและความส�าคัญของกฎหมายเหล้า (ท�าไมต้องมี) ให้กับหน่วยงาน/องค์กร ทั้งภาครัฐ
องค์กรมาหาชน อาทิ สหพันธ์แม่หญิงลาว สาวหนุ่มแขวง โดยช่วงแรกเน้นในเขตนครหลวง
เวียงจันทร์ และในต้นปีค.ศ. 2019 ได้เริ่มขยายไปแขวงอ่ืนๆ โดยเฉพาะในแขวงเวียงจันทร์ และ
แขวงบอลคิ �าไซ

105

ในการบรรยายครง้ั หนง่ึ ในแขวงเวยี งจนั ทร์ ไดม้ ผี เู้ ขา้ รว่ มทา่ นหนง่ึ มขี อ้ ถามเกย่ี วกบั กฎหมาย
ในมาตรา 67 “ซ่ึงก�าหนดให้มีการขับเคล่ือนในการป้องกันและควบคุมเหล้าในข้ันบ้าน โดยคณะ
กรรมการสุขภาพขั้นบ้าน” (Village Health Committee, VHC) ซ่ึงตัวผู้ถามเป็นหน่ึงในคณะ
กรรมการสขุ ภาพข้ันบา้ น และมคี วามสงสัยวา่ คณะกรรมการสุขภาพข้นั บ้านมีบทบาทอะไร? และ
จะเริ่มท�างานตรงไหน? อยา่ งไร? จากเหตกุ ารณ์นี้ CPC ได้นา� ประเด็นดงั กลา่ วหารอื กบั IOGT และ
เป็นที่มาของความคิดการท�างาน “VHC’s Pilot project” เพื่อเสริมความเข็มแข้งให้กับคณะ
กรรมการสขุ ภาพขน้ั บา้ น โดยจะทา� เปน็ โครงการเลก็ ๆ นา� รอ่ งใน 3 หมบู่ า้ น ใชเ้ วลาปฏบิ ตั กิ ารสนั้ ๆ
ใหเ้ กดิ การลงมอื ปฏบิ ตั ิ และสรปุ ผลเพอื่ ใหเ้ กดิ กระบวนการเรยี นรู้ (action and refection) ซง่ึ อาจ
จะเป็นตวั อย่างให้กบั บา้ นอน่ื ๆ หรอื อาจเป็น model ให้กบั กระทรวงสาธารณสขุ ก็เปน็ ได้

VHC เปน็ กลไกระดบั หมบู่ า้ นทมี่ อี ยเู่ ดมิ โดยการจดั ตงั้ ของกระทรวงสาธารณสขุ เพอื่ ทา� งาน
เก่ียวกับการป้องกันโรคในระดับหมู่บ้าน และภายหลังที่มีการประกาศใช้กฎหมายควบคุมเหล้าได้
ก�าหนดให้คณะกรรมการสขุ ภาพข้นั บ้านเปน็ ผเู้ คลอื่ นงานในระดับหมู่บ้านด้วย

การเรม่ิ งาน mini project ในช่วงแรก CPC เพอื่ คน้ หาข้อมูลเก่ยี วกับ VHC ว่ายังคงมีอยู่
จรงิ และยงั ท�างานอยู่หรอื ไม่ (active) โดยได้ประสานงาน/ตดิ ตามในระดับกระทรวง และสามารถ
ผลักดันให้กระทรวงสาธารณสุขมีการทบทวนกลไกการท�างานของ VHC ขณะเดียวกันได้ร่วมกับ
แผนกศึกษาแขวงเวยี งจนั ทร์ เขา้ หารือกับเจ้าเมอื งเก่ยี วกบั การทา� งานดงั กลา่ ว ท้งั น้กี ารท�างานกบั
ระดับหมูบ่ า้ น ต้องได้รบั อนญุ าตและมคี า� สั่งจากอ�าเภอ โดย CPC ใช้เวลากว่า 6 เดือน จงึ ผลกั ดัน
ให้เกิดข้อระเบียบว่าด้วยขอ้ ตกลงรว่ มในการทา� งานรว่ มกัน

เกดิ เวทีครั้งที่ 1 ท่านแสงแก้ว กง่ิ สะดา ใหข้ อ้ มูลสถานการณเ์ หล้า
เวทีเสริมความเข้มแข็ง และสาระส�คญั ของกฎหมายเหล้าในประเทศลาว

ครั้งท่ี 1 จัดข้ึนในช่วงต้นเดือน
ธนั วาคม 2019 ณ ทที่ า� การหมบู่ า้ น
ทางอน มี VHC ทมี่ าเขา้ รว่ มจาก 3
หมู่บ้านได้แก่ บ้านทาสะหว่าง
บ้านทางอน และบ้านนวนบ่อ
แก้ว หมู่บ้านละ 5 คน รวม 15
คน และจาก LSDA, สาธารณสุข
อ�าเภอแผนกศกึ ษาแขวง วทิ ยแุ หง่
ชาติลาว CPC และ IOGT-ROSEA
รวมผู้เขา้ ร่วมทัง้ ส้ิน 25 คน

106

เวทีในครัง้ น้ี เน้นการเสริมความเขม้ แขง็ ใน 3 เร่อื ง คอื 1) สถานการณ์เหลา้ ในประเทศลาว
2) สาระสา� คญั ของกฎหมายเหลา้ โดยเฉพาะ ม.67 เพอ่ื ทา� ความเขา้ ใจทชี่ ดั เจนเกย่ี วกบั บทบาทของ
VHC (โดยทา่ นแสงแกว้ กิ่งสะดา) และ 3) ความร้คู วามเขา้ ใจ มุมมอง เกีย่ วกับเหล้าและผลกระทบ
ทีเ่ กิดจากเหลา้ (โดยนเรศ สงเคราะห์สขุ , จุฑาภรณ์ ปัญญาคม)

ผลจากเวทีนา� มาซง่ึ แผนปฏิบัตกิ าร ระยะ 3 เดอื น โดยยงั ไม่เน้นการแกไ้ ขปญั หาเหลา้ และ
ผลกระทบ แต่เน้นการท�าความเข้าใจใน 2 เรื่อง คือ 1) สถานการณ์เหล้าผลกระทบที่เกิดข้ึนใน
หมบู่ า้ น จากเครอื่ งมอื ทไี่ ดร้ ว่ มกนั ออกแบบ (10 คา� ถาม) และ 2) ความคดิ เหน็ /มมุ มองตอ่ เรอ่ื งเหลา้
ของคนในชมุ ชน “ไปเข้าใจว่ามีใครบ้างในชุมชน คนกลมุ่ ไหน คดิ เห็นอยา่ งไร”และลองประเมินวา่
หากเราจะทา� งานเรอื่ งเหลา้ มใี ครบา้ งทสี่ นใจ มคี นเหน็ ดว้ ย/ไมเ่ หน็ ดว้ ยมากนอ้ ยเพยี งใด นอกจากน้ี
สามารถทา� กจิ กรรมเลก็ ๆ ทเ่ี ปน็ การรณรงค์เกยี่ วกบั ปญั หาและผลกระทบจากเหลา้ ในหมบู่ ้าน โดย
ไดส้ นบั สนุนงบประมาณเลก็ น้อยเพือ่ ใช้สา� หรับเป็นคา่ เดนิ ทาง/ค่าน�้าชากาแฟ
เวทีครง้ั ท่ี 2

จดั ข้นึ ณ บา้ นทางอน ในชว่ งกลางเดอื นมีนาคม ค.ศ. 2020 VHC ทเ่ี ข้ารว่ มจาก 2 หมูบ่ ้าน
ยงั คงเปน็ 5 คนเดิม แต่อีก 1 หมบู่ า้ น เปล่ียนคนใหม่และมาเพียง 2 คน ทา� ให้ทมี งานรู้สกึ ไมค่ ่อย
ม่ันใจนัก การเปล่ียนตัวคนอาจจะท�าให้ขาดความต่อเน่ือง มีค�าถาม “จะไปต่อได้หรือไม่? จะเอา
จริงกนั ไหม?”

ข้อมูลสถานการณ์เหล้าในชมุ ชน
ตลอดระยะเวลา 3 เดอื นของการทา� งานในชมุ ชน มที า่ นสวี อน คา� เพง็ จากแผนกศกึ ษา เปน็
ผู้ประสานงาน/และติดตามความก้าวหน้า รวมถึงการท�าหน้าท่ีในการรวบรวม/ประมวลผลข้อมูล
และนา� เสนอในเวที ซง่ึ จากขอ้ มลู พบวา่ มกี ารใชเ้ หลา้ สงู โดยเฉพาะการใชเ้ หลา้ ในชว่ งเทศกาลตา่ งๆ
มีผลกระทบเกิดขึ้นโดยเฉพาะเกิดความรุนแรงต่อเด็กและสตรี พบความคิดเห็นของคนในชุมชนที่
หลากหลาย/หลายแบบ บางความคดิ เหน็ ดจู ะแปลกๆ เชน่ “ราคาเหลา้ แพงมาก นา่ จะราคาถกู กวา่
นี้ ไมร่ ู้จะเอาเงินทไ่ี หนซอื้ ” (เขา้ ใจวา่ น่าจะเป็นกลุ่มผ้ใู ช)้ เปน็ ตน้
เมื่อให้ผู้เข้าร่วมฯ สะท้อนความรู้สึกหลังจากท่ีได้ไปเก็บข้อมูล ได้ไปพบเจอใคร? อย่างไร?
ทกุ คนตา่ งรสู้ กึ ถงึ ความยากในการทา� งาน โดยเฉพาะเปน็ เรอ่ื งทเี่ กยี่ วกบั วฒั นธรรมการใชเ้ หลา้ “มอง
ไมเ่ หน็ ความหวงั ไมน่ า่ จะเป็นไปได”้ ดอู อ่ นล้า ไม่ค่อยตื่นตวั และไมม่ คี วามม่นั ใจ

107

กระตุน้ และใหก้ า� ลังใจ ชวนคดิ ทดลองท�า
ทา่ นแสงแก้ว กงิ่ สะดา (CPC) ไดก้ ระตนุ้ และใหก้ �าลังใจ VHC ว่าการท�างานของ VHC ไม่ใช่
เป็นการท�างานเองเพียงล�าพัง แต่เป็นการท�างานท่ีมีนโยบายก�ากับ โดยมีค�าสั่งของกระทรวง
สาธารณสุขซ่ึงออกมาเมื่อไม่นานมานี้ ดังน้ันหากเราลุกขึ้นมาท�างานนา� ร่อง ส่ิงนี้อาจจะกลายเป็น
โมเดลให้กบั หม่บู ้านท้ังประเทศกเ็ ป็นได้ “เราลกุ ข้นึ มาทา� กอ่ น เราคอื หัวหอกสา� คญั ”
นเรศ สงเคราะหส์ ขุ ถามและชวนผเู้ ขา้ รว่ มเวทฯี ตรงไปตรงมาวา่ เราเหน็ สถานการณป์ ญั หา
หรือไม่ ในฐานะทีเ่ ราเป็น VHC เราจะท�าอย่างไร จะเดินหน้าต่อหรอื ไม่ ซงึ่ ทุกคนก็เหน็ ปญั หา เห็น
วา่ มคี วามรนุ แรงตอ่ ผหู้ ญงิ มเี รอื่ งของการทา� รา้ ยและเหน็ เดก็ ทไี่ ดร้ บั ผลกระทบ สดุ ทา้ ยจงึ เชญิ ชวน
ให้ลองท�าดู “แม้ว่าจะไม่ง่ายนัก อาจจะไม่ส�าเร็จก็ไม่เป็นไร ท�า-สรุป เพ่ือให้เกิดการเรียนรู้” ซ่ึง
CPC ได้เพิ่มเติมว่าจากประสบการณ์การท�างานกับชุมชน หากชุมชนมีวิธีการ/มีมาตรการชุมชน
ท่ีดี สามารถทา� ได้ก็จะส่งผลต่อการลดการใช้เหล้าและลดปัญหา/ผลกระทบจากเหลา้ ได้
ได้แลกเปล่ียนและเสนอกบั ผู้เขา้ รว่ ม ลองเลอื กทา� งานใน 3 เรอ่ื ง (ท�าเร่ืองใดเร่ืองหนึง่ )
1. “การท้าทายค่านิยม” เพราะการใช้เหล้ามักผูกติดกับวัฒนธรรม/ค่านิยม หากจะ

ท�างานเร่อื งเหล้าเราต้องกลา้ ที่จะทา้ ทายเรื่องคา่ นยิ ม เช่น ไม่ใหม้ ีเหลา้ ในงานเทศกาล
ลดหรอื งดเสิรฟ์ เหล้าไดไ้ หม?
2. “ใชม้ าตรการทางกฎหมาย” เพื่อจ�ากดั เหลา้ และจา� กดั การดม่ื “ไม่ใชก่ ารหา้ มด่มื แต่
เปน็ การจ�ากัดการดม่ื ” เชน่ การจา� กดั การขายเหล้าให้เดก็ การสรา้ งพน้ื ทีป่ ลอดเหลา้
เชน่ บรเิ วณสนามกฬี า ซง่ึ เหลา่ นม้ี กี ฎหมายท่เี ป็นเครื่องมอื ทีจ่ ะใชใ้ นการอา้ งองิ ได้
3. “งานรณรงค”์ เพอ่ื ใหค้ วามร/ู้ ใหข้ อ้ มลู เกย่ี วกบั ปญั หาและผลกระทบ เชน่ การประกาศ
ประชาสมั พนั ธ์ผา่ นเสียงตามสาย การแจกโบว์ชัวร์ เผยแพร่ประชาสมั พนั ธ์
เมื่อได้กระตุ้นโดยการให้ก�าลังใจ ให้ข้อมูลและแลกเปล่ียนประสบการณ์บางอย่าง ท�าให้ผู้
เข้ารว่ มมีความร้สู กึ ม่นั ใจมากข้นึ และน�ามาซึง่ แผนในระยะ 6 เดอื น ซ่ึงทุกหมบู่ ้านเลอื กท่ีจะทา� ใน
เรือ่ งการท้าทายคา่ นิยม โดยมี 2 บ้าน เลือกการลดเหล้าในงานเทศกาล (เช่น งานบญุ พะเวส) สว่ น
อกี 1 บา้ นทมี่ ี VHC ใหม่ 2 คน จะไปทดลองทา� เรอ่ื งการลดการดมื่ เหลา้ ในกลมุ่ เพอ่ื น ซงึ่ มปี ระมาณ
50 คน เจอกันบ่อยและทกุ ครง้ั ทเ่ี จอกจ็ ะด่ืมเหลา้
แมจ้ ะไม่งา่ ยนกั สา� หรบั งานท้าทายค่านยิ ม โดยเฉพาะการลดเหลา้ ในงานเทศกาล กล็ องท�า
ดู ส่วนการลดการดื่มเหล้าในกลุ่มเพ่ือนดูมีความเป็นไปได้ อย่างไรก็ตาม ในอีก 6 เดือนข้างหน้า
เจอกนั ในเวทคี รัง้ ท่ี 3 ก็จะเปน็ การสรปุ และแลกเปล่ียนเรยี นรู้รว่ มกัน

108

ข้อสงั เกตและสิ่งทอี่ ยากจะทิ้งท้ายไว้
 สิง่ ที่ท�าให้ VHC เหน็ วา่ น่าจะทา� งานในเรอื่ งนเ้ี พราะเหน็ ผลกระทบตอ่ ผหู้ ญงิ และเด็ก
 การทา� งานชุมชนทเี่ รยี กว่า CBDAC Approach ต้องอาศยั กระบวนการเรยี นรู้ผา่ นการ
ปฏิบัติ (action-refection) ต้องเกิดจากการเรียนรู้จริงๆ ลงมือท�า-สรปุ -ลงมอื ทา� -สรุป
ไมส่ ามารถบอกไดว้ า่ ตอ้ งแกป้ ญั หาอยา่ งไร ขน้ึ อยกู่ บั สถานการณ/์ โจทยข์ องแตล่ ะท่ี และ
“CBDAC ไมใ่ ช่แคก่ ารอบรม/บรรยายครัง้ เดยี วจบ”
 ผสู้ นบั สนนุ ตอ้ งเขา้ ใจบรบิ ทของแตล่ ะทเี่ ขา้ ใจแตล่ ะสงั คม เชน่ บรบิ ทในประเทศลาวตอ้ ง
ใช้เวลาเตรยี มการ/ต้องท�างานผ่านภารรัฐ ในกรณีนตี้ ้องใช้เวลากว่า 6 เดือน จงึ เกดิ เวที
ครง้ั ท่ี 1 “ในประเทศลาว หากไมม่ ีนโยบาย คา� สงั่ จากกระทรวง ระเบียบขอ้ ตกลงการ
ท�างานร่วมกัน ก็ไม่สามารถท�างานได้” ดังน้ันหากผู้สนับสนุนไม่เข้าใจ ท�างานแบบ
ฉาบฉวย ก็จะไม่เกิดผลอะไร
 ผปู้ ระสานงาน (CPC) มสี ว่ นสา� คัญทที่ �าให้งานน้ีเกิดขึน้ ได้ ดว้ ย CPC เปน็ ผทู้ ่กี วา้ งขวาง
ได้รับการยอมรับและความเคารพนับถือจากบุคคล/องค์กรท้ังภาครัฐและเอกชน
ประกอบกบั เปน็ ผทู้ มี่ คี วามตง้ั ใจ มงุ่ มนั่ ในการทา� งาน และมคี วามเชอ่ื มนั่ ในตวั ผสู้ นบั สนนุ
สูง จึงทุ่มเทการท�างานอย่างเต็มที่

109

เวทปี ระชมุ คณะกรรมการสขุ ภาพขัน้ บา้ น

110

7 วนั สตรสี ากลปลอดเหล้า เวยี งจนั ทน์ สปป. ลาว

ตวั แทนจากประเทศกมั พูชาร่วมแลกเปลย่ี นเรยี นร้กู บั บา้ นหนองทาใต้

ขอ้ มลู ท่วั ไป ศึกษาธิการและกีฬานครหลวง/
สมาคมพัฒนาทักษะชีวิต (VCES/LSDA)

สาธารณรัฐประชาธปิ ไตยประชาชนลาว
ใหข้ อ้ มลู โดย สุพนั แก้วบนุ มา (นายบา้ นหนองทาใต้) และ
ล�พัน นันทะปนั ยา (หวั หน้าสหพนั ธ์แมห่ ญิงบ้านหนองทาใต้)
เรยี บเรียงภาษาลาวโดย ค�เพ็ด พันทะวง และ สวี อน ค�เพง็
แปลและเรียบเรยี งภาษาไทยโดย หนงึ่ ฤทัย สบื มงคลชยั

กรกฎาคม ค.ศ. 2020

บา้ นหนองทาใต้ ตงั้ อยเู่ ขตใจกลางเมอื งจนั ทะบลุ ี นครหลวงเวยี งจนั ทน์ สปป.ลาว บา้ นหนอง
ทาใต้ติดกับเมอื งเวยี งจันทนแ์ ละอยใู่ นแผนพัฒนาโครงการ “หนองทา เซน็ ทรัล ปาร์ค” ในอนาคต
อันใกล้นี้ ขอ้ มูลประชากรปคี .ศ. 2019 บ้านหนองทาใต้ มีจ�านวนหลงั คาเรอื นจ�านวน 358 หลงั คา
เรอื น 364 ครอบครัว แบง่ ออกเป็น 32 หนว่ ยบา้ น มปี ระชากรทั้งหมด 2,100 คน (หญิง 1,061
คน) ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ ประกอบอาชีพเป็นพนักงานราชการ กรรมกร และ
ค้าขาย ภายในชมุ ชนมีภาคธรุ กจิ และ ห้างรา้ นบริการ รวม 37 แห่ง ซ่ึงร้านเหล่านนั้ ส่วนใหญเ่ ปน็
ร้านขายของปลีก ไม่มรี า้ นบันเทงิ และไม่มีร้านกนิ ด่ืม (เหล้า เบียร)์ มีองคก์ ารจดั ตงั้ สหพันธ์แม่หญิง
บ้านท่เี ข้มแขง็ ซ่ึงประกอบด้วยคณะทา� งาน 7 คน และมีสมาชิกทงั้ หมด 114 คน

สถานการณ์ปัญหาเหล้าในบา้ นหนองทาใต้
กอ่ นปคี .ศ. 2016 การจดั งานเลย้ี ง งานรบั แขกทม่ี าจากภาคสว่ นตา่ งๆ หรอื งานสรปุ ประจา�

ปขี องกลมุ่ ออมเงิน งานเฉลมิ ฉลองวันส�าคญั ของชาติและวันสา� คัญอืน่ ๆ ขององคก์ ารปกครองบา้ น
โดยการจัดงานแต่ละคร้ังจะต้องมีการจัดงานอย่างครึกครื้น มีดนตรีประกอบ มีการเสพสิ่งมึนเมา
และมีสาวๆ มาคอยบรกิ ารเสิรฟ์ อาหารและเสริ ์ฟเหล้าเบียรใ์ หก้ บั แขกท่ีมารว่ มงาน

111

สา� หรบั สหพนั ธแ์ มห่ ญงิ กม็ กี ารเฉลมิ ฉลองวนั แมห่ ญงิ สากล (International Women Day,
8 มนี าคม ของทกุ ปี) โดยมีจุดประสงคข์ องการจดั งานคือ 1) เฉลิมฉลองวนั แมห่ ญงิ สากล 2) เสริม
สรา้ งความสามคั ครี ะหวา่ งสมาชกิ ภายในสหพนั ธแ์ มห่ ญงิ และ 3) เพอ่ื หาเงนิ เขา้ คลงั รวมของสหพนั ธ์
แม่หญิง ซง่ึ กิจกรรมส�าหรับการหาเงนิ เขา้ คลังรวม คอื การน�าเอาเหล้าเบยี ร์ และกบั แกลม้ มาขาย
ในงาน โดยจะขายในราคาที่แพงกว่าท้องตลาดให้กับผู้ท่ีเข้ามาร่วมงาน ท้ังน้ีผู้ที่มาร่วมงานจะ
ด่ืมกินกันอย่างสนุกสนาน ไม่ยอมเลิกรา เม่ือเมาก็ส่งเสียงดัง สร้างความเดือดร้อนร�าคาญให้กับ
ชาวบา้ นในละแวกนัน้ นอกจากนนั้ แล้ว ยังเป็นการส่งเสรมิ ใหส้ มาชกิ ของสหพันธ์แมห่ ญิงดื่มเหลา้
เบียร์มากขึ้น และยังเป็นแบบอย่างท่ีไม่ดีให้แก่ชาวบ้าน หัวหน้าสหพันธ์แม่หญิงบ้านหนองทาใต้
ทา่ นนางลา� พัน นนั ทะปนั ยา ไดก้ ลา่ วไวว้ ่า “ก่อนหนา้ ปี ค.ศ.2016 ทางสหพันธแ์ ม่หญงิ บ้านได้จัด
งานเฉลิมฉลองวันแม่หญิงสากลข้ึนทุกๆปี ในน้ันจะมีการขายเหล้าเบียร์ เพื่อหารายได้เข้าคลัง
แมห่ ญงิ แตล่ ะปจี ะมกี ารขายเหลา้ เบยี รโ์ ดยเฉลย่ี ประมาณ 50 ลงั ทา� ใหผ้ หู้ ญงิ ตอ้ งไดก้ นิ เหลา้ เบยี ร์
มากข้ึน ซึง่ ส่งผลกระทบตอ่ สุขภาพ ทรัยพส์ ินเงนิ ทอง และท�าใหค้ รอบครัวไดร้ ับความเดือดรอ้ น”
กจิ กรรมท่ีอ�านาจการปกครองบา้ นไดด้ �าเนนิ การ

ต้ังแตป่ ีค.ศ. 2016 อ�านาจการปกครองบา้ นไดท้ �างานร่วมกับโครงการ CBDAC ของแผนก
ศึกษาธกิ ารและกีฬานครหลวงเวยี งจนั ทน์ เร่อื ง “การลดผลกระทบจากการใชเ้ หล้า เบียร์ ของวยั
หนุ่ม” โดยมกี จิ กรรมหลกั คือ การสรา้ งความเขม้ แข็งให้กบั ทีมงานบา้ น โดยเฉพาะกลุ่มผู้หญงิ เพอื่
ให้ท�าหน้าท่ีเป็นส่ือกลางในการโฆษณษาเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับภัยอันตรายจากเหล้าและ
ยาเสพติด ให้กับคนในชุมชนผ่านทางเสียงตามสาย แผ่นพับ และโปสเตอร์ นอกจากน้ีทางทีม
CBDAC ยังไดใ้ หข้ ้อมูลเก่ียวกบั สถานการณ์เหลา้ ในระดบั ประเทศและระดับภูมภิ าค รวมท้ังข้อมลู
เก่ยี วกับกฎหมายควบคุมเครอื่ งดื่มแอลกอฮอล์ของประเทศลาวดว้ ย

หลังจากการท�างานกับทีมงาน CBDAC ไปได้ระยะหนึ่ง ท�าให้บรรดาคณะน�า และผู้ท่ี
เกย่ี วขอ้ ง เรมิ่ รบั รแู้ ละเขา้ ใจตอ่ ผลกระทบของการดม่ื เหลา้ เบยี รม์ ากขน้ึ โดยเฉพาะปญั หาทเ่ี กดิ ขนึ้
กบั ครอบครวั ทมี่ สี มาชกิ ใชเ้ งนิ ไปกบั การซอื้ เหลา้ เบยี รท์ มี่ ากเกนิ ไป จนสง่ ผลกระทบตอ่ คา่ ใชจ้ า่ ยใน
ครวั เรอื นและเกดิ ปญั หาเมอ่ื ตอ้ งการใชจ้ า่ ยในยามฉกุ เฉนิ จงึ ไดเ้ รม่ิ มกี ารเกบ็ ขอ้ มลู สถานการณก์ าร
ใช้เหล้าในบา้ นหนองทาใต้ เช่น จ�านวนผู้ดื่ม อายุ ประเภทเครอื่ งดื่ม ปรมิ าณและความถข่ี องการ
ดมื่ รวมถงึ ข้อมลู ผลกระทบจากการใช้เหล้า เช่น ปญั หาสุขภาพ ปญั หาค่าใช้จา่ ย อบุ ตั ิเหตุ การใช้
ความรนุ แรงในครอบครัว เป็นต้น ซ่งึ การเก็บข้อมลู นีไ้ ด้รับการสนับสนุนจากทมี งาน CBDAC

ผลจากการเก็บข้อมูล พบว่า เหล้าเบียร์เป็นปัจจัยหลักที่ทา� ให้เกิดการใช้ความรุนแรงใน
ครอบครัว ประกอบกับข้อมูลสถิติการดื่มเคร่ืองด่ืมแอลกอฮอล์ของแม่หญิงลาวที่ติดอันดับ 1 ใน
กลุ่มประเทศอาเซียน ท�าให้กลุ่มสหพันธ์แม่หญิงรู้สึกขายหน้าและรับไม่ได้กับสถิติดังกล่าว ดังน้ัน
จึงได้ปรึกษาหารือ และตกลงกันว่าจะต้องหาทางลดปัญหาดังกล่าว โดยเร่ิมจากตนเองให้เป็น

112

แบบอยา่ งกอ่ นจากนน้ั จงึ คอ่ ยขยายออกไป โดยสหพนั ธแ์ มห่ ญงิ ไดก้ า� หนดเอาการควบคมุ เครอื่ งดมื่
ทมี่ แี อลกอฮอลเ์ ปน็ หนง่ึ ในเงอ่ื นไขของกระบวนการสร้างแม่หญงิ 3 ดี ซึง่ ประกอบดว้ ย 1) พลเมอื ง
ดี 2) พัฒนาดี และ 3) สร้างครอบครัวดี ค�าว่า “สร้างครอบครัวดี” หมายถึงการพยายามสร้าง
ครอบครัวของตนเองให้เป็นครอบครัวที่มีความสุข ครอบครัวที่มีความสุขหมายถึงการลดปัญหา
ต่างๆ ภายในครอบครัวและสมาชิกในครอบครัวจะต้องมีการลดการใช้เครื่องด่ืมที่มีแอลกอฮอล์
โดยเฉพาะแมห่ ญงิ ถา้ ครอบครวั ใดสามารถปฏบิ ตั ไิ ดต้ ามมาตรฐาน กจ็ ะถอื วา่ ผา่ นการประเมนิ และ
ไดร้ ับใบประกาศการเป็นครอบครัว 3 ดี จากห้องวา่ การเมืองจนั ทะบลุ ี

นอกจากน้ันสหพันธ์แม่หญิงบ้านยังได้ร่วมกับอ�านาจการปกครองบ้าน จัดการประชุมเพ่ือ
ปรักษาหารือและหาทางออกร่วมกัน และได้ตกลงกันว่า นับตั้งแต่ปีค.ศ. 2017 เป็นต้นไป หากมี
การจัดงานเฉลิมฉลองวันสา� คัญต่างๆ หรือการจัดกิจกรรมต่างๆ ทางสหพันธ์แม่หญิงบ้านจะไม่ให้
มเี หล้าเบยี ร์เลย ดังคา� ขวัญหนง่ึ ที่ว่า “งานเฉลมิ ฉลองวันแมห่ ญิงสากลปลอดเหลา้ ” ทีย่ งั คงปฏบิ ัติ
สบื ต่อมาจนปจั จบุ นั
การเปลี่ยนแปลงท่เี กดิ ขึ้น

จากผลงานท่ผี า่ นมา สามารถพูดไดว้ ่า สหพนั ธ์แมห่ ญิงบา้ นหนองทาใตเ้ ป็นกลุ่มผ้หู ญงิ กล่มุ
แรกใน สปป. ลาว ท่ีท�างานเก่ียวกับการแก้ปัญหาผลกระทบจากเคร่ืองดื่มท่ีมีแอลกอฮอล์และยัง
เปน็ ชมุ ชนแรกทไี่ ดจ้ ดั งาน “วนั แมห่ ญงิ สากลปลอดเหลา้ ” โดยมกี ารเสริ ฟ์ นา้� ดม่ื หรอื นา�้ หวาน แทน
การเสิร์ฟเหล้าเบียร์ ซึ่งจัดมาตั้งแต่ปีค.ศ. 2017 จนถึงปัจจุบัน จากการท�ากิจกรรมอย่างต่อเน่ือง
ส่งผลให้เกดิ การเปลยี่ นแปลงมากมาย เชน่ การลดค่าใชจ้ ่ายทไ่ี มจ่ �าเปน็ ทงั้ ในระดบั ครอบครวั และ
ในระดับชุมชน การลดปริมาณการดื่มของนักด่ืมโดยเฉพาะกลุ่มแม่หญิง นอกจากนั้นยังเป็นการ
จ�ากัดพื้นท่ีส�าหรับนักดื่ม ท�าให้คนที่ไม่ด่ืมรู้สึกปลอดภัยมากขึ้นเม่ือมาร่วมกิจกรรมของชุมชน
ทส่ี า� คญั ทา� ใหป้ ญั หาการใชค้ วามรนุ แรงในครอบครวั ลดลงเปน็ อยา่ งมาก สหพนั ธแ์ มห่ ญงิ บา้ นหนอง
ทาใต้ ไดก้ ลายเปน็ ตน้ แบบและแหลง่ เรยี นรใู้ หก้ บั ชาวบา้ นในชมุ ชน และภาคสว่ นอนื่ ๆ ทส่ี นใจทแี่ ก้
ปญั หาเร่ืองเหล้าและอยากจัดกจิ กรรมปลอดเหล้า ซงึ่ รวมถงึ บ้านดงนาโชกใต้ ด้วย

บ้านดงนาโชกใต้เป็นบ้านหนึ่งท่ีอยู่ในกลุ่มหมองดวง การปกครองขึ้นกับเมืองสีโคดตะบอง
นครหลวงเวยี งจันทน์ มจี �านวนประชากร 3,309 คน (หญิง 1,639 คน) ประมาณรอ้ ยละ 25 ของ
ประชากรเปน็ เด็กและเยาวชน ประชากรส่วนใหญป่ ระกอบอาชพี ค้าขาย และการบรกิ าร ส่วนการ
ผลติ กสกิ รรมและอตุ สาหกรรมมเี พียงจ�านวนหน่งึ

113

ปัญหาสถานการณ์เหล้าในพื้นที่บ้านดงนาโชกมีความรุนแรงมากกว่าบ้านหนองทาใต้
เน่อื งจากมรี ้านขายเคร่อื งด่มื แอลกอฮอลใ์ นชุมชนเปน็ จา� นวนมาก เช่น รา้ นขายประเภทกบั แกล้ม
ร้านปง้ิ ย่างรมิ ทาง รา้ นจ้มิ จุ่ม ฯลฯ ในระยะเวลาทผ่ี า่ นมา มีการตั้งป้ายโฆษณากนั เป็นจา� นวนมาก
สามารถพบเห็นได้ทั่วไป นอกจากนี้ยังมีโปรโมชั่นส่งเสริมการขาย เช่น ซ้ือ 3 ขวดแถม 3 ขวด
บางร้านมีเด็กเชียร์เบียรห์ นา้ ตาดีไวค้ อยบรกิ ารลกู ค้า เปน็ ต้น

อย่างไรก็ตาม หลังจากท่ีได้ไปแลกเปล่ียนเรียนรู้กับบ้านหนองทาใต้ รวมถึงได้รับการ
สนับสนุนจากทีมงาน CBDAC อย่างต่อเน่ือง ท�าให้บ้านดงนาโชกสามารถจัดกิจกรรมวันแม่หญิง
สากลปลอดเหล้าได้ ในปีค.ศ. 2019 นอกจากน้ีแล้วยังพบว่าปริมาณการด่ืมเหล้าเบียร์ในกลุ่มคน
อายุ 14-45 ปีนอ้ ยลง การโฆษณาเหล้าเบียรย์ งั คงพบเห็นไดบ้ า้ ง แตพ่ บวา่ นอ้ ยลงกวา่ แต่กอ่ นมาก

การจดั กจิ กรรมวนั ปลอดเหลา้ ถอื เปน็ จดุ เรมิ่ ตน้ ของการตอ่ สกู้ บั คา่ นยิ มการดมื่ ใน สปป.ลาว
เน่ืองจากคนลาวมีค่านิยมเรือ่ งการดม่ื ทฝี่ งั รากลกึ มานาน ในทุกๆ การเฉลิมฉลอง หรอื จดั กจิ กรรม
ตา่ งๆ เจ้าภาพจะต้องมเี หลา้ เบียร์เสริ ฟ์ ใหก้ บั แขกท่มี ารว่ มงาน ถา้ หากไมม่ ีเหลา้ เบียร์กแ็ ทบจะไม่มี
แขกมารว่ มงาน ทง้ั บา้ นหนองทาใตแ้ ละบา้ นดงนาโชกกป็ ระสบปญั หาเชน่ เดยี วกนั ยงั มคี นบางกลมุ่
ทยี่ งั มีค่านยิ มแบบเดิม และปฏเิ สธทจ่ี ะเขา้ รว่ มงานกับชุมชนเนื่องจากเหน็ วา่ ไม่มเี หล้าเบียรเ์ สิรฟ์

โดยสรุป ความพยายามที่จะท้าทาย หรือเปลี่ยนแปลงค่านิยมไม่ใช่เร่ืองง่าย มันเป็นเรื่อง
ธรรมดาทจี่ ะตอ้ งเจอกระแสตอ่ ตา้ นจากคนทไ่ี มเ่ หน็ ดว้ ย ซงึ่ ตอ้ งใชเ้ วลาเพอื่ ทา� ใหเ้ กดิ ความเขา้ ใจกบั
คนเหล่าน้ี ซ่ึงการมีกฎหมายควบคุมเครอ่ื งดม่ื แอลกอฮอล์ กเ็ ป็นตัวช่วยอีกทางหน่ึงท่ีจะช่วยจา� กดั
การเข้าถงึ เครอ่ื งด่ืมแอลกอฮอล์ และนา� ไปสูก่ ารลดการใชเ้ ครอ่ื งดม่ื แอลกอฮอล์

114

8 ห้วยหนิ ลาดใน “หมู่บา้ นต้นแบบการจดั การตนเอง”

หม่บู า้ นห้วยหนิ ลาดใน องค์กรสง่ เสรมิ การเรยี นรแู้ ละพฒั นาเครอื ขา่ ยชุมชน
(CLANPO)

ใหข้ ้อมลู โดย แกนน�บา้ นห้วยหนิ ลาดใน
เรยี บเรียงโดย นเรศ สงเคราะห์สขุ
มถิ ุนายน 2563

แปลกใจ..ชวนให้สงสัย เหน็ คนมากมายหลายกล่มุ หลายคณะ ท้งั คนไทยคนต่างชาติ ภาค
ประชาชน ภาครัฐ เอกชน องค์กรพัฒนาเอกชน ท�าไมมาถึงท่ีน้ี ท�าไมบ้านห้วยหินลาดในจึงตอบ
สนองความสนใจ ความตอ้ งการ ตอบสนองการเรยี นรขู้ องคนแทบทกุ กลมุ่ ทเี่ ขามาในบา้ นตนเองได้
อยา่ งน่าทึ่ง หลากหลายคา� พดู ถอ้ ยคา� ทีผ่ คู้ นพูดถึงทนี่ ี้

ผเู้ ขยี นเองกเ็ ปน็ คนหนง่ึ ทมี่ โี อกาสไดเ้ ขา้ ไปในหมบู่ า้ นคอ่ นขา้ งบอ่ ย ไปเยย่ี มเยยี นเองบา้ ง ไป
กบั คนอ่นื บา้ ง พาคนอื่นเข้าไปบา้ ง ท้ังคนไทยและตา่ งชาติ กร็ ู้สกึ สงสยั เหมอื นกนั ว่า ทา� ไมบา้ นนถี้ งึ
มอี งคค์ วามรมู้ ากมาย เวลาทเี่ ขา้ มาแตล่ ะครง้ั กเ็ หมอื นกบั เรยี นรตู้ ลอดเวลา เรยี นไมร่ จู้ บ แตแ่ นน่ อน
ไมไ่ ดห้ มายความวา่ ตนเองจะเขา้ ใจบา้ นนอ้ี ยา่ งถอ่ งแท้ เขา้ ใจทกุ สง่ิ ทกุ อยา่ ง หากคดิ เปน็ เปอรเ์ ซน็ ต์
อาจจะไม่ถงึ 10% ขององคค์ วามร้ทู ี่เขามี และใน 10% ไมแ่ นใ่ จว่าเราเข้าใจถูกหรอื ผิดอย่างไร

115

“ ขอบคุณส�หรับการเป็นพ้ืนทเี่ รยี นรู้ “
............................................................... “

ขอบคุณท่ีสอนผมหยอดขา้ ว
...............................................................

เรียนรทู้ กุ ครง้ั ท่ไี ด้มา
...............................................................
อกี กค่ี รัง้ ...กย็ ังงดงาม@ห้วยหินลาดใน

ถอ้ ยค�จากผู้มาเยือน

องค์ความรู้ที่นหี่ ลากหลาย สามารถตอบสนองความตอ้ งการของคนทมี่ าได้ทกุ กล่มุ และให้
ไดต้ งั้ แตว่ ธิ คี ดิ แงม่ มุ หลกั คดิ บางคนทเี่ ขา้ มากส็ นใจเรอื่ งการใชช้ วี ติ มมุ มองตอ่ ชวี ติ และสงิ่ แวดลอ้ ม
บางคนกส็ นใจเรอื่ งเฉพาะ เชน่ เรอื่ งชาตพิ นั ธ์ุ การศกึ ษา สขุ ภาพ เกษตร อาชพี รายได้ สงิ่ แวดลอ้ ม
ฯลฯ ในเร่อื งเฉพาะกม็ เี ฉพาะลงไปอีก เช่น เรื่องพชื ขา้ วไร่ ชา พลบั หนอ่ ไม้ เรื่องสตั ว์ เร่อื งผึ้ง

ความน่าทึ่งอยู่ตรงน้ี.. เวลาท่ีเขาเล่าอะไรให้กับผู้คนที่เข้ามาเย่ียมเยียน การเล่านั้นจะไม่
แยกสว่ น แตจ่ ะเชื่อมโยงไปกับเรือ่ งอนื่ ๆ เชน่ เมอื่ พูดถึงการเลย้ี งผึ้งกจ็ ะโยงเข้าไปกบั เรือ่ งป่า “ปา่
ให้อาหารผ้ึง ผึ้งเล้ียงคน” และไม่ใช่แค่เรื่องเทคนิคการเล้ียงผึ้งที่แยกออกจากเรื่องธรรมชาติและ
ชวี ติ เมอื่ เลา่ เรอ่ื งการปลกู ชากจ็ ะตอ้ งพดู ถงึ การปลกู ชาในปา่ โยงกบั การดแู ลรกั ษาปา่ เพราะทนี่ ไี้ ม่
ได้ปลูกชาแยกออกมาเป็นไร่ชา หรือความรู้เร่ืองการเสียบยอดพลับกับต้นกล้วยฤษีซึ่งเป็นพันธุ์
พนื้ เมอื งทีม่ อี ยูใ่ นพ้นื ท่อี ยู่แล้ว ดงั นนั้ บา้ นน้ีจงึ ให้ไดต้ ้งั แตห่ ลกั คิด มมุ มองการใชช้ ีวติ มุมมองต่อ
ชีวติ และสงั คม มมุ มองต่อธรรมชาติ สรรพสง่ิ อนื่ ๆ

“ กนิ น�า้ รกั ษาน้า� ..อาศัยธรรมชาตริ กั ในธรรมชาติ
ไม่แยกคนแยกป่า ป่าสมบูรณ์คนกส็ มบูรณ์
..........................................................................

เพอื่ นของฉันคือต้นไม้ทกุ ตน้ ในปา่

เยาวชนห้วยหินลาดใน
มขี อ้ สงั เกตอยา่ งนอ้ ย 3 ประการ จากการท่ไี ดไ้ ปสมั ผัส เรียนร้กู บั บา้ นหว้ ยหนิ ลาดใน คือ
(1) การอธิบาย/ถ่ายทอดของชาวบ้าน ทุกเร่ืองมีความเช่ือมโยงกัน ไม่สามารถแยกออกจากเร่ือง
อืน่ ๆ ได้ (2) ท่นี จ้ี ะเล่าสิง่ ท่เี ป็นความรู้ท่ีไดม้ าจากการทไี่ ดล้ งมอื ทา� พดู เฉพาะท่ไี ดท้ �าจริง อะไรท่ีไม่
ได้ท�า/ไมเ่ คยทา� กจ็ ะสื่อสารตรงไปตรงมา “อันน้ีไมร่ ู้ ไมเ่ คยลอง” และ (3) การอธิบายของชาวบา้ น
ท่ีน้ีจะรู้สึกได้เลยว่า “เขาอธิบายในฐานะท่ีเขาเป็นส่วนหนึ่งของสรรพสิ่งรอบตัว เป็นส่วนหนึ่งใน
ระบบนิเวศน์” ฉะนั้นท่าทีของคนห้วยหินลาดเป็นท่าทีท่ีไม่ได้อยู่เหนือคนอ่ืน สิ่งอ่ืน ต่างมีความ
สา� คญั ตอบสนอง เออ้ื ตอ่ กนั พงึ่ พาอาศยั กนั และมนษุ ยไ์ มใ่ ชส่ งิ่ ทใี่ หญก่ วา่ หรอื สามารถแยกออกไป
จากสรรพสิง่ ไดเ้ ช่นค�าอธบิ ายเรอ่ื ง “ผึ้งเลี้ยงคน ผึง้ มบี ุญคุณต่อคน”

116

ดูเหมือนว่าคนที่นี่จะมีท่าทีที่ “ถ่อมตัว” แต่การถ่อมตัวของคนท่ีน่ีไม่ใช่ “อ่อนแอ” อะไร
กต็ ามทเี่ ขามาแลว้ จะทา� ใหเ้ ขาสญู เสยี สงิ่ ทเี่ ขามเี ขากจ็ ะแขง็ กรา้ วขน้ึ มา เชน่ การไมร่ บั พชื ทส่ี ง่ เสรมิ
จากโครงการหลวง (ท้งั ที่อยูใ่ นพนื้ ท่ีของโครงการหลวง) เพราะรู้วา่ หากเขา้ มาจะกระทบต่อชมุ ชน
หรือกรณีนโยบายทวงคืนผืนป่า ท่ีรัฐต้องการให้ชาวบ้านเข้าสู่ระบบ เม่ืออยู่ในพื้นท่ีป่าก็ต้องขอใช้
ประโยชนจ์ ากปา่ เชน่ ตอ้ งเช่า ซึ่งชาวบา้ นทีน่ ีร้ บั ไม่ไดแ้ ม้คา่ เชา่ จะถูกแค่ไหนก็ตาม เพราะเม่อื ใดท่ี
“เชา่ ” จากปา่ ไม้ นนั่ ยอ่ มหมายความวา่ ปา่ ไมใ่ ชข่ องเรา “แมว้ า่ ปา่ จะเปน็ ของรฐั แตป่ า่ กเ็ ปน็ ของเรา
ดว้ ย”

สุดท้ายที่อยากจะลองวิเคราะห์และเสนอดู จากการท่ีได้เข้าไปเรียนรู้และเห็นความ
เปลี่ยนแปลงของบ้านห้วยหินลาดในต่อเนื่องมากว่า 20 ปี คิดว่าปัจจัยส�าคัญ หรือ “เบื้องหลัง”
ความคิด สิ่งที่บ้านห้วยหินลาดในท�าและเป็นอยู่ ซ่ึงเช่ือว่าหากเข้าใจก็จะเป็นประโยชน์อย่างย่ิง
สา� หรับนักพฒั นา ถา้ ตอ้ งการทา� งาน community based approach เชือ่ ว่า CBA เปน็ แนวคิด/
วธิ ีการท�างานท่ีจะน�าไปสูก่ ารแกป้ ัญหา

ปจั จยั ส�าคญั ทอี่ ยเู่ บื้องหลังอยา่ งนอ้ ย 3 ปจั จัย คือ
1. มีทรัพย์สินรวม (The common) เปน็ ฐานทแ่ี ขง็ แรง
2. มีความเข้าใจระบบนิเวศน์ของตนเอง และเข้าใจการเปล่ียนแปลงของระบบนิเวศน์

อยา่ งลึกซ้ึง
3. มกี ระบวนการเรยี นรู้ที่ทรงพลงั
4. โดยทที่ ้งั 3 ปัจจยั สมั พนั ธ์เชอ่ื มโยงกนั

ปจั จยั ทหี่ นง่ึ “ทรัพยส์ นิ รวม” ใบชาปลอดสารพิษ

ห้วยหินลาดจะมีวิธีการจัดการชีวิต
สงั คม สงิ่ แวดลอ้ ม ทเ่ี ปน็ การจดั การเชงิ ซอ้ น
โดยมีทั้งการจัดการของบุคคล และจัดการ
รวม (หน้าหมู่) ตัวอย่างการจัดการ เช่น
“ชา” แมจ้ ะมีการแบ่งเปน็ ล๊อคๆ มเี จา้ ของ
แต่ขณะเดียวกันก็สามารถใช้ประโยชน์ร่วม
กนั ได้ หรอื กรณี “หนอ่ ไม”้ ทกุ คนมสี ทิ ธไิ์ ป
เก็บได้แต่อยู่ภายใต้ “กติการ่วม” ท่ีส�าคัญ
กตกิ านนั้ กา� หนดรว่ มกนั และเปลยี่ นแปลงได้
เม่ือเห็นว่าดีกว่า เช่น ในช่วงแรกให้เก็บ
หน่อไมต้ ลอดชว่ ง 3 เดอื นทมี่ ผี ลผลิตโดยในแต่ละกอท่เี ก็บต้องเหลือไวส้ �าหรับขยายพนั ธุ์ ภายหลงั
วิธีน้ีไม่ได้ผลก็เปล่ียนวิธีใหม่ โดยให้เก็บเต็มท่ีในช่วงเดือนครึ่งแรก และในช่วงเดือนครึ่งหลังไม่ให้
เก็บเลย

117

“ทรัพย์สินรวม” ทุกคนเข้าถึงได้ เป็นหลักประกันให้กับคนทุกคนในชุมชน แต่ขณะ
เดยี วกันหากใครทใ่ี ชป้ ระโยชนม์ ากกต็ อ้ งจา่ ยเขา้ สว่ นกลางมาก ขายไดม้ ากกเ็ กบ็ เข้าสว่ นกลางมาก
เป็นกองทุนท่ีจะนา� มาใช้ส�าหรับการรักษาของส่วนกลาง ตัวอย่างเช่น การวางรังผึ้งใครจะวางเท่า
ไหรก่ ไ็ ด้ แตห่ ากไดน้ า้� ผง้ึ มากขายไดม้ ากกจ็ า่ ยเขา้ สว่ นกลางตามสดั สว่ น เพราะถอื วา่ ผงึ้ ดดู นา้� หวาน
จากดอกไมใ้ นป่า “เทา่ กับใช้ประโยชน์จากป่าต้องจ่ายเพ่อื น�ามาใช้ส�าหรับการรักษาป่า”

เพราะมีทรพั ยส์ นิ รวม มีการจัดการ จึงท�าให้ทนี่ ้อี ยดู่ ้วยกนั ได้ ไม่ใชเ่ ฉพาะทางสงั คม แต่ใน
ทางเศรษฐกิจทุกคนมีรายได้ อยู่ได้ และน่าทึ่งมากที่คนบ้านน้ีไม่จ�าเป็นต้องออกไปรับจ้างแรงงาน
นอกหม่บู ้าน เพราะรายได้สงู กว่า และอยใู่ นสง่ิ แวดลอ้ มและคณุ ภาพชีวิตที่ดี

บา้ นผ้ึง & น้�ผงึ้

ปัจจัยทสี่ อง “ความเขา้ ใจในระบบนเิ วศน์”
บางคนบอกว่าปากะญอที่น่ีศึกษาธรรมมะ “ธรรมมะ = ธรรมชาติ” เข้าใจธรรมชาติของ

สรรพสงิ่ ทงั้ หลาย รวู้ า่ สตั วช์ นดิ ไหนอาศยั อยทู่ ไี่ หน อยา่ งไร ปนี อ้ี ากาศจะหนาวมากหรอื นอ้ ยสงั เกต
จากดอกไมบ้ างชนดิ สงั เกตการณท์ า� รงั ของมดเพอ่ื ดวู า่ ปนี จี้ ะมฝี น/พายหุ นกั หรอื ไม่ มนั คอื การสง่ั สม
ประสบการณจ์ นกระทง่ั รรู้ ายละเอยี ดสงิ่ ไหนเปลยี่ นแปลงไปอยา่ งไร เขา้ ใจในระบบนเิ วศนท์ ตี่ นเอง
อยู่

118

ปจั จยั ทสี่ าม “การเรียนรู้ที่ทรงพลงั ” “
ถือว่าเป็นปัจจัยร่วมทั้งการจัดการทรัพย์สินร่วมและความเข้าใจในระบบนิเวศน์ ท่ีนี้จะมี

การเรียนรทู้ ี่มีพลงั มาก จะใช้ทั้งการเรียนรแู้ บบด้งั เดิมตามวัฒนธรรมเดมิ ทท่ี า� มา คอื “เรียนรผู้ ่าน
การลงมือท�า” ใช้ค�าอธิบายทางภูมิปัญญาปากะญอท่ีมีอยู่ และท่ีเด่นมากของบ้านห้วยหินลาดใน
คือ จะเข้าใจข้างนอก รู้ว่าข้างนอกอยู่อย่างไร จะมีส่วนไหนที่จะมากระทบได้ จึงท�าให้คิดเร่ือง
การป้องกนั การรบั มอื สามารถเผชญิ หนา้ กบั การเปล่ยี นแปลงทจ่ี ะเข้ามาเยอื นได้

เรียนรู้จากการวิจัย ทั้งวิจัยพืช สัตว์ รายได้-ค่าใช้จ่าย การเปล่ียนแปลงสภาพภูมิอากาศ
เร่ืองป่าดูดซับคาร์บอน “ชาวบ้านท่ีนค้ี อื นักวจิ ัยดีๆ น่เี อง” เรียนรไู้ มห่ ยดุ ทุกร่นุ ที่ส�าคญั คอื วิจัย
เพื่อรบั ใชต้ ัวเอง เพื่อพฒั นาทั้งด้านเศรษฐกิจ สงั คม สิง่ แวดล้อม ซ่ึงการวจิ ยั ท่เี ป็นวขิ าการสามารถ
น�ามาอธิบายให้กับคนอื่นได้ ความรู้จากการวิจัย (ซึ่งที่จริงแล้วก็เป็นความรู้เดิมทางวัฒนธรรมอยู่
ส่วนหน่งึ ) แต่ทา� ให้มีพลังขน้ึ (value added) ท�าใหท้ น่ี ี้ได้รับการยอมรับสงู
โดยสรุป

ท้ังสามปัจจัยท่ีได้กล่าวมา ถือว่าเป็นสามฐานที่ส�าคัญ หากท่ีไหนมีก็ม่ันใจได้ว่าที่น่ันจะมี
ความแขง็ แรง ซึง่ “ความแขง็ แรง” กห็ มายถึงความสามารถในการรบั มอื กบั ความเปล่ียนแปลง คอื
การทา� งานในเชิงปอ้ งกนั โดยท่ีไมต่ ้องรอให้ปญั หาเกดิ ขน้ึ กอ่ น แตห่ ากทไ่ี หนไม่มีกส็ ามารถสรา้ งขึน้
มาได้ เชน่ เดียวกับบา้ นห้วยหนิ ลาดในทสี่ รา้ งและฟน้ื ฟูส่ิงเหล่านขี้ นึ้ มาเชน่ กันกนั ไม่ว่าจะเปน็ การ
ฟื้นฟปู า่ ไมท้ ่ีเส่อื มโทรมลงหลงั จากหมดยุคสัมปทานปา่ จนกระทง่ั สามารถจดั การดแู ลและอนรุ กั ษ์
ผนื ปา่ เอาไว้ได้กว่าหมน่ื ไร่ หรอื การเลี้ยงผง้ึ กไ็ ดไ้ ปเรยี นรจู้ ากท่ีอืน่ มาก่อน แมก้ ระทง่ั การวิจัยที่โดย
ทว่ั ไปมกั จะคดิ วา่ ชาวบา้ นไมส่ ามารถท�าได้ แต่ทนี่ ี้เรยี นรู้และทา� ได้ อีกทัง้ ยังสามารถนา� ผลการวจิ ยั
นน้ั มารับใช้ชุมชน

อย่างไรก็ตาม ไม่ว่าที่ไหนก็ย่อมต้องมีปัญหา แต่การมีฐานส�าคัญทั้งสามนี้ท�าให้การแก้ไข
ปญั หาเปน็ ไปอยา่ งสรา้ งสรรค์ มสี ว่ นรว่ ม และไมใ่ ชค้ วามรนุ แรง ยง่ิ ไปกวา่ นน้ั ยงั ประกนั ในเรอ่ื งความ
เสมอภาค ความเท่าเทียม สิทธิและโอกาสของคนในชุมชนเท่ากัน มีการกระจายทรัพยากรและ
ทุกคนเขา้ ถงึ ทรัพยากรไดเ้ สมอหนา้ กัน

“ เหลา่ นนี้ �มาซึง่ ค�ตอบส�คัญว่าท�ไมบา้ นหว้ ยหนิ ลาดใน
จึงเปน็ ชุมชนทไ่ี ม่มปี ญั หาความเหลื่อมล�า้
ซ่งึ เปน็ ปัญหาท่ีใหญม่ ากของสังคมไทย

119

120

9 เหล้ากบั การละเมดิ สทิ ธิเด็ก

ສະມາຄົມສົ່ງເສີມສຂຸ ະພາບຄອບຄົວ (ສສສຄ.ບກ)
ສາຂາແຂວງບ່ໍແກ້ວ

Promotion of Family Health
Association Bokeo Branch
ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ
ຮຽບຮຽງໂດຍ: ທ. ອານຸສນິ ສກັ ປະເສດີ ແລະ

ທ. ສະນຸ ແສງຄ�າເອ້ອື ຍ
ກນັ ຍາ ຄ.ສ 2020

ອະລາ� ພະບົດ

 ການດາ� ເນີນໂຄງການເພ່ືອເຮັດໃຫມ້ ີຄວາມຊັດເຈນເລ່ືອງການປກົ ປອ້ ງສິດ ແລະ
ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງເດກັ ແລະ ການສະກດັ ກນ້ັ ຕກ່ໍ ານລະເມດີ ສດິ ທເິ ດກັ ຍ້ອນເບງ່ິ ເຫນັ ຄວາມອາດສາມາດ
ທບີ່ ມ່ົ ຊ້ອນຂອງ ອາສາສະໝ້ກັ ໄວໜຸ່ເສ້ອື ຂາວ ການລະເມດີ ສດິ ທິເດັກ ຕ່ໍການອ�ານວຍກ່ນດມື່ ເຄືອ່ ງດ່ມື
ທີມ່ ທີ າດເຫາ້ົຼ ຂອງຜ້ໃູ ຫຍຕ່ ໍເ່ ດກັ ເພອື່ ສ້າງເຄ່ອື ງມື ແລະ ກນົ ໄກບາງຢາ່ ງເຂົາ້ ໄປກະທົບໃສ່ຜູ້ຮບັ ຜິດຊອບ
ການສຶກສາ ກຄໍ ຜື ູໃ້ ຫຍໃ່ ນສັງຄມົ ແລະ ໃຫເ້ ປັນບາດກ້າວສາ� ຄັນໃນການຂບັ ເຄອື່ ນວຽກສິດທເິ ດັກຂອງ
ໂຄງການ CB-DAC ທາງ RO IOGT ຊຽງໃຫມ່ ຈງ່ຶ ໄດ້ສະໜອງງົບປະມານຈ�ານວນໜງຶ່ ເພອື່ ບຸກເບກິ
ເຂ້ົາເຖິງໃນເລື່ອງສດິ ທິເດກັ ເຊ່ນັ :

1. ການສ�າຫວຼ ດ
2. ເຂາົ້ ເຖງິ ຜໃູ້ ຫຍທ່ ່ກີ ່ຽວຂອ້ ງກັບການລະເມີດສດິ ທເິ ດກັ (ສນົ ທະນາແລກປຽ່ ນ)
3. ກອງປະຊຸມຮ່ວມລະຫວາ່ ງ ໂຄງການ, ອາສາສະໝ້ັກໄວໜຸມ່ ເສ້ືອຂາວ ແລະໜ່ວຍ

ງານພາກລັດທ່ີກ່ຽວຂອ້ ງ
4. ນາ� ທີມອາສາສະໝ້ັກໄວໜຸ່ມເສ້ືອຂາວ ແລກປ່ຽນກັບໂຮງຮຽນມັດຖະຍົມທົ່ງແສງຈັນກຽ່ ວ

ກບັ ຂ້ສໍ ະເໜີ 9 ຂ້ໍ
5. ຄນື ຂ້ໍມູນສູ່ສັງຄົມ

ເຫ້ຼາົ ກັບການລະເມດີ ສດິ ທເິ ດັກ

ມີຄວາມເຂ້ົາໃຈທີ່ບເໍ່ ປັນເອກະພາບກັນ ຈົນກາຍເປນັ ຄວາມຄັດແຍ້ງທາງຄວາມຄິດ ມີການ
ຖົກຖຽງກັນເພື່ອຕສໍ່ ູຊ້ ອກຫາເຫດຜົນຕ່າງໆຂອງຕົນມາຫັກລ້າງ ໃນເລື່ອງຂອງ “ສິດກັບວັດທະນະທາ� ”
ອັນທ່ີຈິງເລ່ືອງການລະເມີດສິດທິເດັກມັນມີຄຽງຄ່ກູ ັບວິຖີຊີວິດ ມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝດົນນານແລ້ວພຽງແຕ່
ຫຼາຍຄົນຍັງບໍທ່ ນັ ເຫນັ ເປັນບນັ ຫາ ຫືຼ ອາດບ່ໍຮ້ວູ ່າມນັ ເປນັ ການລະເມີດສດິ ທເິ ດັກ ໃນສັງຄມົ ບາງກຸ່ມຄົນ

121

ມີການຍົກເອົາບັນຫາລະຫວ່າງສິດທິຂອງເດັກກັບສິດຂອງການເປັນພໍ່ເປນັ ແມເ່ ປັນຜປູ້ ກົ ຄອງມາສົນທະ
ນາ ແບບຕາ່ ງຝ່າຍຕ່າງກມ່ໍ ີເຫດຜົນອາ້ ງອີງຂອງໃຜມນັ ພ່ໍແມຫ່ ຼາຍຄນົ ອາດຈະມີປະເດນັ ຄັດຄ້ານ,ໂຕຖ້ ຽງ
ເມື່ອເວົ້າເຖິງການລະເມີດສິດທິເດັກໃນຄອບຄົວ “ລກູ ຂອງຂ້ອຍມີໜາ້ ທ່ີຕອ້ ງຊ່ວຍວຽກພໍແ່ ມ່ທກຸ ໆຢ່າງ
ຖ້າຂອ້ ຍບໍ່ໃຊ້ພວກເຂາົ ແລວ້ ຈະໃຫຂ້ ອ້ ຍໄປໃຊໃ້ ຜ ເພາະພວກເຂົາເປັນລູກຂອງຂ້ອຍໆມສີ ິດ...!

ສັງຄົມໃນຍຸກຂອງການບໍລິໂພກນິຍົມເຮັດໃຫ້ຜໃູ້ ຫຍ່ ຈ�ານວນບ່ໍໜອ້ ຍສ່ວຍໃຊ້ເດັກໃນການ
ຊວ່ ຍວຽກຄອບຄົວໄປໃນທາງທ່ີຜິດມີການລະເມີດສິດທິເດັກທ່ີເປັນການເຈດຕະນາແບບທາງກົງ ແລະ
ທາງອ້ອມ ທີ່ເຫັນໆກັນໃນສັງຄົມແມນ່ ເດັກບ່ໍໄດ້ຮັບການປກົ ປອ້ ງຈາກເຄ່ືອງດ່ືມທາດເຫ້ົຼາໂດຍສະເພາະ
ກ າ ນ ທ່ີ ໃ ຊ້ລກູ ໄ ປ ຊື້ ເ ຫົ້ຼ າ , ໄ ປ ຫາ້ ງ ຫ າ ຈັ ດ ຕ ຽ ມ ຫືຼ ເ ອ້ື ອ ອາ� ນ ວ ຍ ຕ່ໍກ າ ນ ດື່ ມ ເ ຫຼົ້ າ ຂ ອ ງ ຜູໃ້ ຫ ຍທ່ ີ່
ເປັນການລະເມີດສິດທິເດັກ ແລະ ມີຜົນກະທົບຕ່ເໍ ດັກໂດຍທ່ີຕົນເອງອາດລຶມໄປວາ່ ນ້ັນແມນ່
ການລະເມດີ ສດິ ຂອງເດກັ ນອ້ ຍ ຕວົ ຢ່າງທເີ່ ຫນັ ໄດຊ້ ດັ ເຈນ: ການໃຊ້ລກູ ທອີ່ າຍຸຕາ�່ ກວ່າ 18 ປີ ຫືຼ ຕ�າ່ ກວາ່
10 ປີ ໄປຊ້ືຢາສູບ-ຊ້ືເຫຼ້ົາ, ໄປເສີບເຫ້ົຼາ ຫືຼ ຮັບໃຊຕ້ ກ່ໍ ານດື່ມເຫ້ຼົາຂອງຜູ້ໃຫຍ່ ທ່ີໜັກໄປກວ່ານ້ັນແມນ່
ຜູ້ໃຫຍເ່ ຊີຍໃຫ້ເດັກນ້ອຍດື່ມ ແລະ ການດ່ືມເຫ້ົຼາຂອງຜໃູ້ ຫຍມ່ ັກຈະເປນັ ສາຍເຫດສາ� ຄັນນາ� ໄປສຜູ່ ົນກະ
ທບົ ຕ່າງໆຕໍ່ເດກັ ເຊ່ນັ : ພແ່ໍ ມ່ດມື່ ແລວ້ ລກູ ເປນັ ຜ້ໄູ ປເກບັ ມຽ້ ນ, ດມ່ື ແລ້ວຜດິ ຖຽງກນັ , ເກດີ ຄວາມຮນຸ ແຮງ
ແ ລວ້ ສງ່ົ ຜົ ນ ກ ະ ທົ ບ ຕໄ່ໍ ປ ເ ຖິ ງ ລກູ , ຜ້ໃູ ຫ ຍ່ດື່ ມ ແ ລວ້ ໄ ປ ລວ່ ງ ລ ະ ເ ມີ ດ ສິ ດ ທິ ທ າ ງ ເ ພ ດ ຕໍເ່ ດັ ກ
ລວນລາມຂ່ມົ ຂນື ເດກັ ເປນັ ຕນົ້ .

ຕໍ່ສະຖານະການດງ່ັ ກາ່ ວໂຄງການ CB-DAC ບແໍ່ ກວ້ ຈງຶ່ ໄດເ້ ຮດັ ຫນ້າທເ່ີ ປນັ ຜພູ້ ກັ ດນັ ສາ້ ງພນ້ື ທີ່
ແລະ ໂອກາດໃຫ້ເດັກໃນການອອກມາໃຊສ້ ິດສງົ່ ສຽງບອກຄວາມຮສູ້ ຶກຂອງຕົນເອງ ໄປເຖິງຜໃູ້ ຫຍ່ຜູ້
ເປນັ ພເ່ໍ ປັນແມ່ໃຫໄ້ ດ້ຮບັ ຮູ້ເຂາົ້ ໃຈຄວາມຮູສ້ ກຶ ຂອງເດກັ ເພອ່ື ຫວງັ ໃຫ້ນາ� ໄປສູ່ການປ່ຽນແປງພດຶ ຕກິ າ� ອນັ
ເປັນການລະເມີດສິດເພື່ອຍດຸ ຕິການລະເມີດສິດທິເດັກເຂົ້າເປນັ ວຽກທີ່ສາ� ຄັນໃນໂຄງການ CB-DAC
ບແ່ໍ ກ້ວ ພວກເຮາົ ພ້ອມທຈ່ີ ະເປັນຜຊູ້ ວ່ ຍໃຫເ້ ດກັ ເປີດພນື້ ທສີ່ ່ງົ ຕ່ບໍ ອກຕ່ໍສຽງດງັ ໆ ໄປເຖງິ ຜູ້ໃຫຍ່ໃນສງັ ຄມົ
ໂດຍມກີ ານຮ່ວມມກື ບັ ຄຮູ່ ວ່ ມງານຫລາຍພາກສວ່ ນເຊັ່ນ: ຜູ້ປກົ ຄອງ, ຄູໃນໂຮງຮຽນ, ສກຶ ສາທກິ ານເມອື ງ-
ແຂວງ ແລະ ຕວົ ແທນເດັກທີມ່ າຈາກກມຸ່ WSY CLUB ການທີ່ເອົາປະເດນັ່ ສິດທເິ ດກັ ມາຕງ້ັ ເປນັ ໂຈດ
ນັ້ນ ທີມງານພວກເຮົາມີຄວາມກັງວົນຫຼາຍ, ຄິດຫຼາຍ ຍ້ານຂັບເຄ່ືອນດ�າເນີນບໍຖືກວິທີ ແລວ້
ກາຍເປນັ ປະເດັນຄວາມສຽ່ ງ ໄປເຕະຕ້ອງແນວທາງຂອງພັກລັດ ຫືຼ ອາດຖືກຕີລາຄາວາ່ ເປັນການຕ່ໍຕ້ານ
(ແຕມ່ ຄີ ວາມຈາ� ເປນັ ພວກເຮາົ ຈງຶ ມກີ ນົ ລະຍຸດໃນການດງຶ ເອາົ ຫາຼ ຍພາກສ່ວນມາມສີ ່ວນຮ່ວມເພອື່ ສະທ້ອນ
ບນັ ຫາການລະເມດີ ສດິ ທເິ ດກັ ໃຫຮ້ ບັ ຮ້ໄູ ປພ້ອມໆກນັ ...) ແລະແລ້ວພວກເຮາົ ກໍ່ເລມ່ີ ຈາກການອອກແບບ
ໃຊວ້ ິທີເພ່ືອເຂົ້າເຖິງຄວາມຮູ້ສຶກທັດສະນະຄະຕິຂອງເພ່ືອນຮວ່ ມງານໂດຍກົງ ແລະ ໃກຄ້ ຽງຄວາມຈິງທ່ີ

122

123

ສດຸ ທ່ີພວກເຮົາຈະເຮັດໄດເ້ ພື່ອເປີດຫົວຂສໍ້ ົນທະນາ ໃນກອງປະຊຸມຂອງເຄື່ອຂາ່ ຍຄຮູ່ ່ວມງານ
ລະຫວ່າງຄູອາຈານໂຮງຮຽນເປ້ົາໝາຍ ໂຄງການກັບເຈົ້າໜ້າທ່ີຮັບຜິດຊອບທ່ີກ່ຽວຂອ້ ງຄື ຄ-ູ ອາຈານ,
ສຶກສາທິການເມືອງ-ແຂວງ, ຜປູ້ ກົ ຄອງ ເປນັ ການປະຊຸມແລກປຽ່ ນຄວາມຮູ້ ເຊື້ອເຊີນໃຫ້ເກີດ
ການມີສ່ວນຮວ່ ມ “ຄວາມເຂັ້ມແຂງຂອງຄອູ າຈານໃນການປອ້ ງກັນການລະເມີດສິດທິເດັກ ເພື່ອສະກັດ
ກັນ້ ເດັກຫ່າງຈາກເຄອ່ື ງດມ່ື ທມ່ີ ີທາດເຫາົຼ້ ”

ເປັນການເປດີ ປະຖົມມະເລິກແບບເປນັ ທາງການ “ເຫ້ົຼາກັບການປົກປອ້ ງສິດທິເດັກ ແລະ
ການບໍລ່ ະເມີດສິດທິເດັກ” ໃນທີ່ປະຊຸມໄດ້ເລີ່ມການເປີດຫົວຂໍ້ປກົ ປອ້ ງກາ້ ວໄປຫາການເຈາະເລຶກເຖິງ
ການລະເມີດສິດທິເດັກ ໂດຍການເລ່ົາປະສົບການຕົວຢ່າງທ່ີເຫັນ ແລະ ປະສົບດ້ວຍຕົນເອງທີ່ເປນັ ການ
ລະເມີດສິດທິເດັກຕກ່ໍ ັບບັນຫາເຄື່ອງດ່ືມທາດເຫຼ້ົາໃນໂຮງຮຽນ, ທົວ່ ໄປໃນສັງຄົມລວມໄປເຖິງຕົ້ນເຫດ
ສາ� ຄັນທ່ີນ�າໄປສກູ່ ານລະເມີດ ແລະ ແນວຄວາມຄິດໃນສ່ວນຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງຕົນ ເພ່ືອວາງທິດ
ທາງວິທີການປກົ ປ້ອງແກໄ້ ຂຮ່ວມກັນ ການສົນທະນາແລກປ່ຽນຄັ້ງນ້ີເຖິງແມ່ນວາ່ ມີບາງຄວາມຄິດເຫັນ
ອາດຈະບມໍ່ ີຄວາມຈິງໃຈບ່ຽງບຽນທ່ີຈະແກບ້ ັນຫາເປັນລັກສະນະທ�າທ່າເສແສງ້ ເຫັນດວ້ ຍກຕໍ່ າມ ແຕພ່ ວ
ກເຮົາຖືວ່ານ້ີເປນັ ຜົນສ�າເລັດຂ້ັນຕ້ົນທ່ີປະເດັນການລະເມີດສິດທິເດັກໄດມ້ າຈຸດປະກາຍເທີງເວທີທີ່ເປັນ
ທາງການ ບພໍ່ ຽງເທົາ່ ນັ້ນທີມອາສາສະໝັກ wsy club 16 ນ້ອງ ຍິງ 9 ນ້ອງ ທີ່ເປນັ ຕົວແທນຂອງ
ເດັກໄວໜຸມ່ ໃນສັງຄົມໃນເວລານີ້ ໄດອ້ ອກແບບ ແລະ ຕົກລົງຮ່ວມກັນເພ່ືອຂັບເຄ່ືອນວຽກນີ້ອີກຫຼາຍ

ຮບູ ແບບເຊັນ່ : ການໃຫ້ຂ້ມໍ ນູ ປະສົບການຂອງ
ເຂົາເຈ້ົາ ທີ່ເຫັນວ່າແມນ່ ການລະເມີດສິດເດັກ
ໃນການດ�າລົງຊີວິດທ່ີເກີດຂ້ຶນໃນຄອບຄົວ,
ເພື່ອນ, ຍາດມິດສະນິດໃນພື້ນທ່ີຊຸມຊົນຂອງ
ຕົນ, ທີມໄດ້ເດີນສາຍສາ� ພາດຜູ້ປົກຄອງເຖິງ
ຄວາມເຂາົ້ ໃຈເລອື່ ງສດິ ທເິ ດກັ ລວມເຖງິ ຄວາມ
ຮູ້ສຶກແນວທາງການແກ້ໄຂເພ່ືອຫັນປ່ຽນພຶດ
ຕິກ�າຄວາມສ່ຽງເລື່ອງການລະເມີດສິດທິເດັກ
ແລະ ຈດຸ ນເີ້ ປນັ ທສີ່ ງັ ເກດວາ່ ຜູປ້ ກົ ຄອງຈາ� ນວນ
ໜ່ຶງແມນ່ ບ່ໍມີຄວາມຮເູ້ ລືອ່ ງສດິ ທິເດກັ ເລີຍ

124

ແຕເ່ ຖິງຢາ່ ງໃດກຕ່ໍ າມຜູ້ປົກຄອງເລົາ່ ນີ້ກ່ໍບ່ເໍ ຫັນດີທີ່ຜູ້ໃຫຍ່ ໂດຍສະເພາະຄອູ າຈານໃຊເ້ ດັກໄປ
ຊວ່ ຍວຽກຄອບຄົວແລ້ວຕບົ ລາງວນັ ດ້ວຍການດມື່ ເຫຼາ້ົ ເບຍ, ບ່ເໍ ຫັນດີຕໍ່ການໃຫ້ເດັກເອ້ອື ອ�ານວຍຕ່ກໍ ານ
ດື່ມຂອງຜໃູ້ ຫຍ່ເຊັນ່ : ຮັບໃຊ້ກິດຈະກາ� ການດ່ືມຂອງຜ້ໃູ ຫຍ່ບ່ວໍ າ່ ຈະເປນັ ການກະກຽມສະຖານທ່ີ,
ເກັບມຽ້ ນເວລາເລກີ ກດິ ຈະກາ� ການດ່ືມ, ການໄປເສບີ ຫືຼໃຊໄ້ ປຊ້ື...

ຈາກກອງປະຊມຸ ດງັ ກາ່ ວຢາ່ ງນອ້ ຍ ໂຄງການແລະ ທມີ WSY CLUB ພວກ ເຮົາໄດຂ້ ບັ ເຄ່ອື ນ
ໃນອີກ 5 ຫວົ ຂ:້ໍ
1. ທີມອາສາສະໝັກ wsy club ຮວ່ ມກນັ ສະແດງຄວາມຄດິ ເຫັນເປັນເຈົ້າຂອງບນັ ຫາເພື່ອສະເໜີເຖິ

ງຜໃູ້ ຫຍ່ຄູອາຈານ 9ຂ້ດໍ ງັ ນ:ີ້
 ໃຫມ້ ກີ ດົ ລະບຽບທບີ່ ໃໍ່ ຫເ້ ດກັ ໄປອຳນວຍຄວາມສະດວກໃນການດມ່ື , ພອ້ ມກບັ ເຜຍີ ແຜກ່ ານ
ປກົ ປ້ອງສິດທເິ ດກັ ໃຫກ້ ບັ ຄອູ າຈານໄດຮ້ ບັ ຮູ.້
 ຢາກໃຫ້ມກີ ົດລະບຽບໂຮງຮຽນທີ່ອງີ ໃສກ່ ດົ ໝ!ຍວາ່ ກດວຍການປົກປ້ອງສດິ ທເິ ດກັ
 ບຢໍ່ າກໃຫມ້ ກີ ານດມ່ື ພາຍໃນໂຮງຮຽນ
 ຢາກໃຫ້ຜູ້ໃຫຍ່ຮັບຟັງຄວາມຄິດເຫັນຂອງເດັກເຊັ່ນ: ໃຫ້ໂອກາດປະກອບອອກຄຳຄິດເຫັນ
ຕ່າງໆ.
 ຢາກໃຫ້ຄູອາຈານເປັນແບບຢ່າງທີ່ດີກ່ຽວກັບການດ່ືມເຊ່ັນ: ການລົງສ່ືໂຊຊຽວຄວນເປັນ
ແບບຢ່າງທີ່ດີໃຫ້ກັບສັງຄົມ ໂດຍສະເພາະໃນເລ່ືອງການດ່ືມ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ນັກຮຽນເອົາເປັນ
ແບບຢ່າງ ລວມເຖິງການຕັດສິນໃຫ້ຄະແນນຄວນໃຫ້ຕາມຄວາມຮູ້ ບ່ໍແມ່ນໃຫ້ຕາມ
ຄວາມຮູ້ສຶກຂອງຕົນເອງ.
 ຄູອາຈານບໍ່ຄວນສະແດງພຶດຕິກຳສະນິດສະໜົມກັບນັກຮຽນເກີນໄປລະຫວ່າງຄູກັບ
ລູກສິດ, ຄູອາຈານຕ້ອງເຂັ້ມງວດ ແລະ ປະຕິບັດຕາມລະບຽບຕ່ໍນັກຮຽນທີ່ດື່ມຕາມທີ່
ໄດກ້ ດົ ລະບຽບທ່ໄີ ດ້ວາງອອກໄວ.້
 ໂຮງຮຽນຄວນມີກົດລະບຽບທເ່ີ ວ້ົາເຖິງ ການນຳໃຊນ້ ກັ ຮຽນ ໄປຊວ່ ຍເຮັດວຽກສວ່ ນຕົວ ຫຼື
ຊ່ວຍວຽກພາຍໃນຄອບຄວົ ຕນົ ເອງ ແລ້ວນຳໄປສ່ກູ ານດ່ືມຂອງນັກຮຽນ.
 ການສ່ວຍໃຊ້ອຳນາດເກີນໄປ(ຄູ-ນັກຮຽນ) ເປັນຊ່ອງວ່າງໃນການຫາຜົນປະໂຫຍດໃຫ້
ຕົນເອງ...ຫຼືເປັນການຖ້ິມຄວາມຮບັ ຜິດຊອບໃຫນ້ ກັ ຮຽນ.
 ຢາກໃຫ້ຄູອາຈານເຂັ້ມງວດເລື່ອງເວລາ ໂດຍສະເພາແລງວັນສຸກບ່ໍຄວນປ່ອຍ ຫືຼ
ເປດີ ປະຕກູ ອ່ ນໂມງຮຽນ ເພາະຈະເຮດັ ໃຫນ້ ກັ ຮຽນບາງຄນົ ສວ່ ຍໃຊເ້ ວລາໄປໃນທາງອນ່ື ທບ່ີ ດ່ໍ .ີ

125

126

2. ຮຽກຮ້ອງພັກດັນໃຫ້ຜູ້ໃຫຍ່ທ່ີກ່ຽວຂ້ອງໃຫ້ເຫັນເຖິງບັນຫາ ເຂົ້າໃຈຄວາມສຳຄັນຕໍ່ສະຖານະການ
ຄວາມຈິງໃນສັງຄົມທີ່ຜູ້ໃຫຍ່ລະເມີດສິດທິເດັກ ໃຫ້ມີການປ່ຽນແປງພຶດຕິກ�າທີ່ເປັນການລະເມີດ
ດງັ ກາ່ ວ.

3. ສາ� ພາດເຖງິ ທດັ ສະນະຄະຕຄິ ວາມເຂາົ້ ໃຈກຽ່ ວກບັ ສດິ ທເິ ດກັ ຕຜໍ່ ປູ້ ກົ ຄອງເດກັ (ເປນັ ທໜ່ີ າ້ ສງັ ເກດວາ່
ຜປູ້ ກົ ຄອງເກນິ ກວາ່ ເຄງິ່ ບມ່ໍ ຄີ ວາມຮບັ ຮແູ້ ລະເຂາ້ົ ໃຈໃນເລອ່ື ງສດິ ທິ ແລະ ການລະເມດີ ສດິ ທເິ ດກັ ເລຍີ )

4. ຊ່ວຍຍົກລະດັບໃຫ້ຄູ-ອາຈານເອົາຂໍ້ສະເໜີ 9 ຂ້ໍ ຂອງເດັກທີມ wsy club ເຂ້ົາກອງປະຊຸມ
ສະພາຄູໂຮງຮຽນ ມສ ທົ່ງແສງຈັນ ເພ່ືອນຳເອົາຂ້ໍສະເໜີຂອງກຸ່ມເດັກນ້ອຍອາສາສະໝັກ wsy
club ເພ່ອື ໃຫທ້ ປີ່ ະຊຸມຮັບຮູ້ ແລະ ໄປປັບປຸງກດົ ລະບຽບຂອງໂຮງຮຽນຄື ຫາ້ ມນຳເອົາເດັກໄປອອກ
ແຮງງານໃນວຽກສ່ວນຕົວຂອງຄູເດັດຂາດ ລວມເຖິງການຊັກຊວນເອື້ອຍອຳນວຍຄວາມສະດວກ
ເພອ່ື ສາ້ ງເງືອ່ ນໄຂໃຫເ້ ດັກດ່ມື ແລະ ການອຳນວຍຄວາມສະດວກຜູ້ໃຫຍ່ ຫຼື ຄູອາຈານໃນການດມ່ື
ໃນທ່ີສຸດ ທີ່ປະຊຸມກໍ່ເປັນເອກະພາບຍົກມືເພ່ືອລົງມະຕິຮັບຮອງໃນການປັບປຸງກົດລະບຽບຂອງ
ໂຮງຮຽນ (ຄງ້ັ ວັນທີ່ 30 ຕລຸ າ 2019)

5. ທີມອາສາສະໝັກ wsy club ເຊ່ິງເປັນຕົວແທນມາຈາກຫຼາຍໂຮງຮຽນເຊ່ັນ: ມສ ສັນຕິພາບ,
ມປໍ າຍຫ້ວຍຊາຍ, ມຕໍ ້ນົ ຫ້ວຍຊາຍໃຕ້, ມຕໍ ້ນົ ບໍ່ແກ້ວ ຈາ� ນວນ 16 ນ້ອງຍງິ 9 ນອ້ ງ ໄດ້ໄປແລກ
ປຽ່ ນສນົ ທະນາໃນຫວົ ຂກ້ໍ ານລະເມດີ ສດິ ທເິ ດກັ ກບັ ທມີ ອາສາສະໝກັ ໃນໂຮງຮຽນ ມສ ທງົ່ ແສງຈນັ
ໂດຍມີຄູອາຈານຂອງໂຮງຮຽນ 06 ທ່ານ ຍິງ 04 ທ່ານ ເຂ້ົາຮ່ວມຮັບຟັງ ຈຸດປະສົງແມ່ນເພ່ືອຂະ
ຫຍາຍຄວາມເຂາົ້ ໃຈ, ຂະຫຍາຍຄູ່ຮວ່ ມງານດຶ ດງຶ ເອົາຜໃູ້ ຫຍ່ ຄູ-ອາຈານ ໃຫມ້ າຮບັ ຮູ້ບນັ ຫາການ
ລະເມີດສດິ ທິເດກັ ແລະ ຮ່ວມມເື ພອ່ື ແກໄ້ ຂຂໍ້ຜິດພາດດັ່ງກາ່ ວ
ເປັນພຽງໄລຍະສັ້ນໆຫົກເດືອນກວ່າ ທ່ີພວກເຮົາໄດ້ເລ່ີມປະເດັນເລື່ອງສິດທິເດັກ ເຖິງ

ຈະເປນັ ເວລາອນັ ສນ້ັ ໆ ແຕມ່ ນັ ສະທ້ອນໃຫ້ເຫນັ ບາງຢ່າງທມ່ີ ຄີ ວາມໝາຍຢ່າງຍງ່ິ ໂດຍສະເພາະການທເ່ີ ດກັ
ໄດ້ລິເລີ່ມສະທ້ອນບັນຫາໃຫ້ຜູ້ໃຫຍ່ໃນສັງຄົມໄດຮ້ ັບຮູ້ ໃນເລ່ືອງຂອງການລະເມີດສິດທິເດັກເປັນການ
ໃຫ້ຫົວຂທ້ໍ ່ສີ �າຄັນແກ່ສັງຄມົ ອາດຈະຍັງບ່ສໍ າມາດວດັ ແທກຄວາມສ�າເລັດໄດ້ເທົາ່ ທີ່ຄວນ ແຕມ່ ີຜົນຮບັ ທີ່
ດທີ ີສ່ ະທ້ອນອອກມາເປັນທີ່ໜາ້ ພໃໍ ຈເຊນ່ັ :

 ຜູ້ປົກຄອງສ່ວນໃຫຍ່ໄດ້ມີຄວາມຮັບຮູ້ເຂ້ົາໃຈເລ່ືອງ ບັນຫາຜົນກະທົບຈາກການລະເມີດສິດ
ທເິ ດກັ ແລະ ໃຫຄ້ ວາມຮວ່ ມມເື ພອື່ ແກໄ້ ຂບນັ ຫາເລມີ່ ຈາກຄອບຄວົ ຕນົ ເອງ ແບບສະໝກັ ໃຈ

 ເຖິງແມ່ນວ່າຄູອາຈານ ແລະ ພາກສ່ວນຮັບຜິດຊອບ ຄູ-ອາຈານ ສຶກສາຂ້ັນເມືອງຂັ້ນແຂວງ
ຈະມີລັກສະນະແບ່ງຮບັ ແບ່ງສູ້ ຫຼື ບ່ຽງບຽນ ຕປໍ່ ະເດນັ ການລະເມີດສດິ ທິເດັກ ແຕ່ກໍສ່ົງ ສັນຍ
ານໃນທາງບວກອອກມາເພອື່ ເປນັ ການໃຫຄ້ ວາມຮວ່ ມມື (ບຕໍ່ ຕໍ່ າ້ ນກມຸ່ ເດກັ ) ຢາ່ ງນອ້ ຍໆກໃໍ່
ຫພ້ ນ້ື ທໃ່ີ ນການແລກປຽ່ ນຂມໍ້ ນູ ແລະ ເຂາົ້ ໄປຮວ່ ມຟງັ ບນັ ຫາຂອງເດກັ ພອ້ ມທງັ ຮບັ ເອາົ ຂສໍ້ ະ
ເໜຂີ ອງເດກັ ໄປຄ້ົນຄວາ້ ໃນສະພາຄ.ູ ..

 ການສງ່ົ ຂມ້ໍ ນູ ເຜຍີ ແຜຜ່ າ່ ນສອ່ື ອນສງັ ຄມົ ມຄີ ວາມສນົ ໃຈ ແລະ ເຂາ້ົ ມາຄອມເມນັ້ ທເີ່ ປນັ ການໃ
ຫກ້ ຳລງັ ໃຈແກເ່ ດກັ ນອ້ ຍເຊນ່ັ : ຊມົ ເຊຍີ ທສີ່ ງ່ົ ຕຄໍ່ ວາມຮໃູ້ ຫສ້ ງັ ຄມົ ເພາະມຄີ ວາມສຳຄນັ ແລະ ເປັ
ນຂມ້ໍ ນູ ທມີ່ ປີ ະໂຫຍດຫາຼ ຍໃນການປກົ ປອ້ ງສດິ ທເິ ດກັ , ເຫນັ ດນີ ຳກບັ ການປກົ ປອ້ ງສດິ ທເິ ດກັ
ໃຫຫ້ ່າງໄກຈາກເຄື່ອງດ່ມື ທ່ມີ ທີ າດເຫຼາົ້ ...

127

ເດັກຄືອະນາຄົດຂອງຊາດ ເດັກຄືພະລັງບໍລິສດຸ ເດັກຄວນໄດຮ້ ັບການຊວ່ ຍເຫືຼອ ເພ່ືອ ສະທອ້ ນ
ສ່ິງທເີ່ ດັກຄດິ ເດກັ ຢາກໄດ້ ແລະ ເດກັ ຝນັ ເຊ່ອື ແນວ່ າ່ ຖາ້ ຜູໃ້ ຫຍ່ທຸກຄົນຫນັ ມາຮັບຟັງ ແລະ ໃຫໂ້ ອກາດ,
ໃຫ້ພ້ືນທ່ີ ພອ້ ມທັງສະໜັບສະໜນູ ແນວຄວາມຄິດລິເລີ່ມຂອງເດັກນອ້ ຍ ແລະ ໂຄງການ CB-DAC
ບແ່ໍ ກ້ວ ສງັ ຄົມພວກເຮາົ ຈະມສີ ງິ່ ດໆີ ເກດີ ຂນຶ້ ໃນອະນາຄົດແນນ່ ອນ

ການລງົ ມຂື ບັ ເຄອ່ື ນຢ່າງຕ່ເໍ ນອ່ື ງລຽນຕດິ ເພອື່ ຄວາມເຂາ້ົ ໃຈຕໍສ່ ງັ ຄມົ ເພມ້ີ ຄວາມເຂມັ້ ຂນ້ົ ແບບເອົ
າເຫດຜົນມາອ້າງອີງທີ່ຊັດເຈນມີພະລັງຈະນາ� ໄປສູ່ຄວາມເຂ້ົາໃຈຕ່ຜໍ ົນກະທົບຂອງການລະເມີດສິດທິເດັກ
ແລວ້ ຫນັ ມາປັບປ່ຽນພ

128

Community-Based Drug and Alcohol Control “CBDAC”

CBDAC เปน็ กระบวนการเรยี นรรู้ ว่ มกนั ผา่ นการปฏบิ ตั ิ ใหค้ วามสำ�คญั
กบั การเรยี นรเู้ พอ่ื การเปลย่ี นแปลง โดยสำง่ เสำรมิ กระบวนการตดั สำนิ ใจรว่ มกนั
ของคนในชุมชน ต้ังแต่การวิเคราะห์เพ่ือเข้าใจในโจทย์ของตน “ปัญหาและ
ผลกระทบจากเหล้าและยาเสำพติด” การค้นหาศักยภาพและทุนชุมชน ร่วมกัน
ออกแบบในการจดั การปญั หาตามโจทยแ์ ละตามศกั ยภาพทมี่ ี จากนน้ั ลงมอื ท�
และสำรุปบทเรียนเพ่ือสำร้างความรู้ใหม่อยู่เสำมอ.... “ย่ิงท� ย่ิงชัด ยิ่งจัดการ
ปัญหาได้ลึกและยงั่ ยนื มากขึน้ ”

นอกจากนี้ CBDAC ยังเป็นกระบวนการท่ีมุ่งสำร้างและพัฒนาชุมชน
ประชาธปิ ไตย คนในชมุ ชนเคารพสำทิ ธิ และเหน็ คณุ คา่ ของความเปน็ มนษุ ยข์ อง
ทกุ คนทเี่ ทา่ เทยี มกนั อยรู่ ว่ มกนั ไดบ้ นความแตกตา่ งหลากหลาย ไมเ่ ลอื กปฏบิ ตั ิ
ไม่เลือกวิธีการที่น�ไปสำู่การละเมิด และ/หรือ วิธีการที่ใช้ความรุนแรงใน
การแก้ไขปัญหา…. “ยิ่งชุมชนมีความเป็นประชาธิปไตยมากข้ึน ชุมชนก็ยิ่ง
สำามารถจัดการปัญหาร่วมกัน ไม่ว่า ปัญหาเหล้า ปัญหายาเสำพติด รวมถึง
ปัญหาอื่นๆ ไดอ้ ยา่ งสำร้างสำรรคแ์ ละมพี ลัง”

เพ่ือน�ไปสำู่ชุมชนท่ี ......

“อยู่ร่วม อยรู่ อด และอยูอ่ ยา่ งมีความหมาย”