Geology and Landscapes of Khorat Geopark

ลักษณะภูมิประเทศและธรณวี ทิ ยา
ในอุทยานธรณีโคราช

Geology and Landscapes of Khorat Geopark

สถาบนั วิจัยไมกลายเปนหนิ และทรัพยากรณี
ภาคตะวันออกเฉยี งเหนอื เฉลมิ พระเกยี รติ

มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั นครราชสีมา
พฤศจิกายน 2560

เกร่นิ นาํ

หนังสือ “ลักษณะภูมิประเทศและธรณีวิทยาในอุทยานธรณีโคราช” ฉบับนี้
ได้จากการลงพื้นท่ีส�ารวจ ศึกษา วิเคราะห์ และวิจัย จากแหล่งข้อมูลของพื้นท่ีโครงการ
อุทยานธรณีโคราชและพื้นท่ีใกล้เคียง เพื่อชี้ให้เห็นถึงความโดดเด่นสวยงามในลักษณะ
ภูมิประเทศและธรณีวิทยาของพื้นท่ีซ่ึงเปนถ่ินฐานท่ีตั้งของนิเวศวิทยาและวัฒนธรรมมนุษย์
จากอดีตถงึ ปจจุบัน

หนังสือเล่มนี้ได้ชี้ให้เห็นว่า จังหวัดนครราชสีมาน้ันมีความงดงามและสมบูรณ์
แบบท้ังทางด้านธรรมชาต ิ วฒั นธรรม และโดยเฉพาะอย่างย่ิงทางดา้ นธรณีวิทยา ทีพ่ น้ื ที่ทาง
ธรรมชาตไิ ดร้ บั การคมุ้ ครองภายใตพ้ น้ื ทมี่ รดกโลกและพนื้ ทส่ี งวนชวี มณฑลโดยยเู นสโก อกี ทง้ั
ยงั เปน พนื้ ทท่ี รี่ มุ่ รวยไปดว้ ยศลิ ปะวฒั นะธรรมทม่ี อี ายยุ อ้ นหลงั ไปจนถงึ ยคุ กอ่ นประวตั ศิ าสตร์
ตอ่ เน่อื งมาจนถึงปจจุบนั ทไี่ ดท้ ิ้งไว้ซ่งึ หลกั ฐานทางโบราณคดที ีง่ ดงามและสมบรู ณแ์ บบ สว่ น
ด้านธรณีวิทยานั้นมีความโดดเด่นในระดับสากล ด้วยแหล่งซากดึกด�าบรรพ์ท่ีมีความหลาก
หลายทางชีวภาพมาตั้งแต่ช่วงที่แผ่นดินนครราชสีมาเปนทะเลต้ืนบนไหล่ทวีปที่พบหลักฐาน
ซากดกึ ดา� บรรพท์ ะเลมากมาย จนถงึ ชว่ งทเี่ ปน แผน่ ดนิ บกทถ่ี กู ครอบครองโดยเหลา่ ไดโนเสาร์
รวมถงึ สตั วแ์ ละพชื รว่ มสมยั โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ แหลง่ ซากดกึ ดา� บรรพย์ คุ ใหมท่ โี่ ดดเดน่ ไปดว้ ย
สตั วเ์ ลย้ี งลกู ดว้ ยนมทม่ี คี วามหลากหลายทางชวี ภาพเหนอื กวา่ พน้ื ทใ่ี ดในโลก ดว้ ยการพบซาก
ชา้ งดกึ ดา� บรรพม์ ากถงึ 10 สกลุ และสตั วแ์ ละพชื รว่ มสมยั อกี มากมาย อกี ทง้ั ภมู ปิ ระเทศทโ่ี ดด
เด่นงดงามในระดับสากลของแนวเทือกเขารูปอีโต้ท่ียาวล้อมรอบแอ่งโคราชด้วยระยะทาง
มากกวา่ 1,300 กโิ ลเมตรซึ่งไม่พบในพื้นท่อี ุทยานธรณีโลกแห่งใด

เหนอื สงิ่ อนื่ ใด ความงดงามและความโดดเดน่ ของอทุ ยานธรณโี คราชนถี้ อื เปน สมบตั ิ
แผน่ ดนิ ทช่ี มุ ชนทง้ั หลายเปน เจา้ ของรว่ มกนั พรอ้ มทจ่ี ะตกั ตวงใหก้ อ่ เกดิ มลู คา่ และรายไดอ้ ยา่ ง
ยง่ั ยนื ตลอดไป จงึ ถอื เปน มรดกทจ่ี ะตกทอดจากรนุ่ สรู่ นุ่ อยา่ งไมจ่ บสนิ้ ซงึ่ เปน แนวคดิ แหง่ การ
อยู่ร่วมกันอย่างมั่นคงภายใต้แนวคิดที่ว่า มรดกอันทรงคุณค่าทั้งหลายอยู่ภายใต้การปกปอง
อนุรกั ษ์อยา่ งถาวรยงั่ ยนื ตลอดไป

คณะผจู ดั ทาํ

PREFACE

This book “Geology and Landscapes of Khorat Geopark” was written
by using information from ground surveys of many sites in the Khorat Geopark
and nearby areas. It is to reveal the beauty and outstanding of its geology and
landscapes of the areas where has been inhabited by ecosystems and cultures
of humanity so far.

The book reveals that the Nakhon Ratchasima is beauty and completeness
on its natural, cultural and especially geological standings. Natural beauty
is protected under world heritage and biosphere reserve areas by UNESCO.
Cultural prosperity is traced back to the prehistoric age up to nowadays left
behind spectacular diversified archeological evidences. Geology is international
outstanding with high biodiversity of fossil sites from when the Nakhon Ratchasima
was under a shallow sea on tropical continental shelf left behind numerous
marine fossils. Subsequently, the area was developed into an inland inhabited
by herds of dinosaurs with contemporaneous plants and animals. Particularly,
the new era fossil sites are dominated by world-class mammalian biodiversity
with at least ten genera of ancient elephants and so many others. Additionally,
the international outstanding of the cuesta mountains over 1,300 kilometers
long circling the Khorat basin never found from other Global Geoparks.

Above all, these outstanding and beauty of the Khorat Geopark are
considered a treasure where all communities are shared owner together. We are
ready to take a lot of values and incomes sustainability. It is accepted to be a
heritage inherited from generation to generation endlessly. This is a criterion of
a stable co-living under the concept that the valuable heritages are sustainably
used under scientific and legislative measures on protection and conservation.

Working Group

CสารOบัญNTENT

ท�ำไมต้องเปน็ อุทยานธรณโี คราช (Why must being Khorat Geopark)……………………………....................…. 1
ขอบเขตและสภาพทางกายภาพของพ้ืนท่ี (Area boundary and physiography)…………...................……… 8
ภมู ิประเทศ (topography)………………………………………………………………………………………….....................…... 8

พื้นทภี่ ูเขา (mountainous areas)……………………………………………………………………….....................….… 9

พ้ืนทล่ี อนลาด (undulating terrains)…………………………………………………………………......................….… 10

พื้นที่ราบลุม่ (flat plain areas)……………………………………………………………………………….....................… 10

ภูมิอากาศ (climates)…………………………………………………………………………………………......................…………. 11
มรดกทางธรรมชาติ (Natural heritage)………………………………………………………………………………...................... 14
ผนื ปา่ ดงพญาเย็น – เขาใหญ่ (Dong Phayayen forest complex)……………………………..….....................….. 14

ผนื ปา่ สะแกราช (Sakaerat forests)……………………………………………………………………….……......................…. 16
มรดกทางวัฒนธรรม (Cultural heritages of humanity)………………………………………………....................……. 17
ยคุ กอ่ นประวัติศาสตร์ (prehistoric age)………………………………………………………………………......................…. 17

ยคุ ประวตั ิศาสตร์ (historic age)……………………………………………………………………………….......................……. 20
มรดกทางธรณีวิทยา (Geoheritages)………………………………………………………………………………...................……. 30
ธรณีวทิ ยาท่วั ไป (general geology)…………………………………………………………………………….....................…… 30

ล�ำดบั ช้นั หิน (stratigraphy)……………………………………………………………………………………………....................... 31
ธรณีพิบัติภยั (Geohazard)……………………………………………………………………………………………...................……… 36
ความโดดเดน่ ทางธรณวี ิทยา (Remarkable geological features)……………………....................……………..….. 37
แหลง่ ซากดกึ ดำ� บรรพ์ (fossil sites)………………………………………………………………………….…......................….. 37

เทือกเขารูปอโี ตโ้ คราช (Khorat cuesta)………………………………………….…………………………….....................…. 50

การยกตัวของแผน่ ดนิ (tectonic uplift)……………………………………………………………….....................……. 52

การผุพงั และกร่อน (weathering and erosion)…………………………………………....................………………. 53

ระบบทางน�้ำบรรพกาล (antecedent river system)…………………………………………….....................……. 56
การมีสว่ นรว่ มของชมุ ชน (Community participation)…………………………………………………......................…… 57
ดา้ นการอนรุ กั ษ์ (conservation)……………………………………………………………………………….......................…… 59

ด้านการศกึ ษา (education)……………………………………………………………………………………….......................….. 62

ดา้ นการพัฒนาอยา่ งย่ังยืน (sustainable development)…………………………………………….…........................ 62

ดา้ นการพฒั นาอาชพี และผลติ ภัณฑ์ (products and occupation development)……….….....................… 64

ด้านการพัฒนาบุคลากร (human resource development)……………………………………..….....................….. 64

ภาคผนวก
โคราชไดโนพาร์ค (Khorat Dinopark)
พพิ ธิ ภัณฑ์เมอื งนครราชสีมา (Nakhon Ratchasima City Museum)
โครงการอนรุ ักษ์พนั ธกุ รรมพชื ฯ หนองระเวยี ง (Nong Ra Wiang Plant Genetic Conservation Project)
บ่อเกลอื ขามทะเลสอ (Kham Thale So Salt Wells)
บอ่ ดินโป่งแดง (Pong Daeng Soil Pits)
พิพธิ ภัณฑช์ ้างดกึ ดำ� บรรพ์ (Ancient Elephant Museum)
แหล่งแกะสลกั หินทรายสีค้ิว (Sikhio Decorative Stone)
ศูนย์อนรุ ักษพ์ ันธุกรรมพชื ฯ คลองไผ่ (Khlong Phai Plant Genetic Conservation Center)
น้�ำตกวะภูแกว้ (Wa Phu Kaew Waterfall)

Khorat Geopark

อทุ ยานธรณีโคราช ทําไมตอ งเปน อุทยานธรณีโคราช
Khorat Geopark (Why must being Khorat Geopark)

โครงการพัฒนาพื้นที่อุทยานธรณีโคราชน ้ี โคราชหรือนครราชสีมา เปนจังหวัดที่มีความ
เปนโครงการหน่ึงของมหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา โดดเด่นในหลาย ๆ ด้าน ด้านภูมิศาสตร์นั้น โคราชมีทั้ง
ดา� เนินงานมาตั้งแต่ป  พ.ศ. 2555 ต่อเนอ่ื งมาจนถงึ ปจจุบนั ขุนเขาสูง ๆ ต่�า ๆ สลับซับซ้อนอยู่ทางด้านใต้ที่มีความ
เพื่อให้สอดคล้องกับอัตลักษณ์ของมหาวิทยาลัยท่ีว่า โดดเด่นด้านพ้ืนท่ีป่าไม้และสัตว์ป่าที่เรียกกันว่าป่าดง
“เปนที่พ่ึงของท้องถ่ิน” และให้เปนไปตามวิสัยทัศน์ของ พญาเย็น-เขาใหญ่ที่เปนส่วนหน่ึงของเทือกเขาพนมดงรัก
มหาวิทยาลัยที่มีความมุ่งม่ันที่จะก้าวไปสู่ความ “เปนผู้น�า ท่ีได้รับการจัดต้ังเปนอุทยานแห่งชาติแห่งแรกของ
การศึกษาเพ่ือพัฒนาท้องถ่ินสู่ความยั่งยืน” พื้นท่ีอุทยาน ประเทศไทย และได้รับการข้ึนทะเบียนเปนมรดกโลก
ธรณถี อื เปน การพฒั นาพนื้ ทร่ี ปู แบบหนงึ่ ทจ่ี ะกอ่ ใหเ้ กดิ ความ โดยยูเนสโกเม่ือวันที่ 10 – 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2548
ยงั่ ยนื ในการใชท้ รพั ยากร โดยอยบู่ นพน้ื ฐานของการอนรุ กั ษ์ ณ เมืองเดอร์บัน ประเทศแอฟริกาใต้ท่ีประกอบไปด้วย
ทรัพยากรที่มคี ุณคา่ และมคี วามโดดเดน่ ของพ้ืนที ่ ประกอบ อุทยานแห่งชาติ 4 แห่ง ได้แก่ อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่
กบั การใชท้ รพั ยากรนน้ั ๆ ไปสกู่ ระบวนการการศกึ ษาเรยี นรู้ อุทยานแห่งชาติทับลาน อุทยานแห่งชาติปางสีดา
ของผคู้ น อกี ทงั้ การพฒั นาพน้ื ทใี่ นรปู แบบของการทอ่ งเทย่ี ว และอุทยานแห่งชาติตาพระยา และยังรวมถึงเขตรักษา
ทางธรณีโดยชุมชนท้องถิ่นมีส่วนร่วมอันจะก่อให้เกิดราย พันธุ์สัตว์ป่าดงใหญ่ รวมพ้ืนท่ีท้ังสิ้น 6,155 ตาราง
ได้และความอยู่ดีกินอย่างย่ังยืนของชุมชนท้องถ่ินในท่ีสุด กิโลเมตร อีกท้ังยังมีผืนป่าสะแกราชในเขตอ�าเภอปกธงชัย
ทั้งน้ีมีความมุ่งมั่นท่ีจะผลักดันพ้ืนท่ีอุทยานธรณีโคราชเพ่ือ และอ�าเภอวังน�้าเขียวท่ีได้รับการจัดต้ังเปนพ้ืนท่ีสงวน
ยกระดบั ไปสรู่ ะดับสากลภายใต้เงอื่ นไขของยูเนสโก เพื่อให้ ชวี มณฑลโดยยูเนสโกมาตั้งแต่ ป  พ.ศ. 2519
เปนเครือข่ายอุทยานธรณีโลกที่จะก่อให้เกิดความร่วมมือ
ระหวา่ งกนั ในระดบั สากลอยา่ งกวา้ งขวางต่อไป Khorat or Nakhon Ratchasima is a prov-
ince having diversified remarkable features.
Developing the Khorat Geopark area, Its geographical setting is dominated by rugged
a project of the Nakhon Ratchasima Rajabhat mountainous areas in the south with dense forests
University, has carried out since 2012. It is and wildlife namely Dong Phayayen - Khao Yai
consistent with the identity of the university forest complex as a part of the Phanom Dong Rak
“being supporter of the locals” and the vision mountain ranges. It was inscribed as the first na-
that “being a leadership for sustainable local tional park of Thailand and also as a world heritage
development”. The geopark area is thought to be dated 10th – 17th July 2005 at Derban City, South
a form of development giving rise to sustainability Africa comprising four national parks including Khao
in the resource uses under the good practices of Yai National Park, Tab Lan National Park, Pang Sida
conservations, educations and geotourism on the National Park and Ta Phraya National Park as well
basis of the community participation for incomes as the Dong Yai Wildlife Sanctuary with an area
and well-being of the people. The project is totally 6,155 square kilometers. This international
under commitment to pushing the Khorat Geopark significance is also the Sakaerat forests in Pak Thong
to be a member of the Global Geopark Networks Chai and Wang Nam Khiao where the area has
under the UNESCO conditions for international been inscribed as a biosphere reserve by UNESCO
networking and cooperation. since 1976.

1ความโดดเด่นและความแตกตา่ งทางธรณวี ทิ ยา ในระดบั นานาชาติ ของอทุ ยานธรณีโคราช

แผนทีภ่ ำคตะวนั ออกเฉียงเหนือของประเทศไทย
แสดงแนวเทอื กเขำ แอ่ง และขอบเขตพื้นทจี่ งั หวัด
Map of Northeastern Thailand showing mountain
ranges, basins and provincial area boundaries

(จำก https://maps-for-free.com/)

ถัดข้ึนไปทางด้านเหนือ โคราชมีลักษณะเปน Shifted to the north, the area is characterized
พ้ืนท่ีลอนลาดแบบลูกคล่ืน และถัดขึ้นไปอีกทางด้านเหนือ by an undulating terrain and with a wide flat plain
เปนท่ีราบลุ่มกว้างใหญ่สุดสายตา โดยพ้ืนท่ีภูเขาดังกล่าว area in the northernmost part. The mountainous
เปนพื้นท่ีต้นน้�าของแม่น้�ามูลและทางน�้าสาขาอีกหลายสาย areas are watersheds of the Mun River and its
ได้แก่ ล�าตะคอง ล�าพระเพลิง ล�าเชียงไกร ล�าแชะ และ tributaries including Lam Takhong, Lam Phra Phloeng,
ลา� ปลายมาศ เปน ตน้ ทไี่ หลรนิ หลอ่ เลย้ี งสรรพชวี ติ และพนื้ ท่ี Lam Chiang Krai, Lam Chae and Lam Plai Mat those
กสกิ รรมของผู้คนมาชา้ นาน have flown to nourish all living things and agricultural
areas for a long time.

2 ความโดดเด่นและความแตกตา่ งทางธรณวี ทิ ยา ในระดับนานาชาติ ของอทุ ยานธรณโี คราช

ในทางธรณวี ิทยา โคราชมที ้ังหินอัคน ี หนิ ตะกอน ในช่วงปลายมหายุคซีโนโซอิก โคราชเปน
และหินแปร หินที่มีอายุเก่าแก่ที่สุดบริเวณด้านตะวันตก ดงั่ สวรรคข์ องสรรพสตั วท์ ห่ี ลากหลายในผนื ปา่ ทอ้ งทงุ่ และ
และตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัดเปนหินปูนและหินดินดาน สายน�้าทอี่ ุดมสมบรู ณ์ เปน ดนิ แดนที่มีระบบนิเวศที่สมบรู ณ์
ยุคเพอร์เมียน (ประมาณ 300 – 250 ล้านป) ซึ่งชี้ชัดว่า และแข็งแกร่งจากผู้ผลิตอย่างผืนป่า ท้องทุ่งและสายน�้า
ผืนแผ่นดินโคราชเคยเปนทะเลบริเวณไหล่ทวีปมาก่อน สู่นักล่าหลายล�าดับชั้น จากเต่า ตะพาบน�้า ฮิปโปโปเตมัส
หลังจากน้ันน้�าทะเลได้ถอยร่นออกไปเกิดเปนพ้ืนที่บก กวาง แรด ม้า วัวควาย หมู อุรังอุตัง และช้างไม่น้อยกว่า
มีสายน้�าไหลโค้งตวัดไปมาเกิดการสะสมตัวของตะกอน 10 สกุล สู่นักล่าอย่าง ตะโขง จระเข้ ไฮยีน่า และเสือ
แม่น้�าตลอดมหายุคมีโซโซอิก (250 – 65 ล้านป) อีกท้ังมี เขี้ยวดาบ เปนต้น และแล้วมหันตภัยธรรมชาติคร้ังใหญ่
สิ่งมีชีวิตที่หลากหลายอาศัยอยู่ จนเมื่อตะกอนแข็งตัว กก็ วาดลา้ งสรรพสตั วท์ ง้ั หลายไปเกอื บหมดสนิ้ ทงิ้ ไวซ้ ง่ึ แหลง่
กลายเปนหินทราย หินทรายแปง หินโคลน หินดินดาน ซากดึกดา� บรรพท์ ีส่ มบรู ณ์แบบ อย่างแหล่งซากดึกด�าบรรพ์
และหินกรวดมนหนามากกว่า 4,000 เมตร ท่ีพบซาก ท่าช้างและแหล่งซากดึกด�าบรรพ์โคกสูง อีกทั้งแหล่งไม้
ดึกดา� บรรพ์ไดโนเสาร์และสิ่งมชี ีวิตร่วมสมัยตา่ ง ๆ มากมาย กลายเปน หนิ บา้ นโกรกเดอื นหา้ ซงึ่ เปน ทม่ี าของพพิ ธิ ภณั ฑไ์ ม้
อยู่ในช้ันหิน ท้ังน้ีได้มีหินหนืดแทรกดันขึ้นมาแข็งตัวกลาย กลายเปนหินจนถึงปจ จุบัน
เปนหินแกรนิตในช่วงยุคไทรแอสซิก (ประมาณ 200 กว่า
ลา้ นป) ไปสมั ผสั กบั หนิ ปนู และหนิ ดนิ ดานเกดิ การแปรสภาพ By the Late Cenozoic Era, Khorat was as if
ไปเปน หนิ อ่อนและหนิ ชนวนอีกด้วย a paradise of animals from the forests, grass fields
and rivers to many levels of predators from turtles,
In term of geology, Khorat has three soft-shelled turtles, hippopotamuses, deer, rhinos,
types of rocks including igneous, sedimentary and horses, pigs, orangutans, at least 10 genera of
metamorphic rocks. The oldest rocks are Permian ancient elephants to higher predators like gharials,
limestone and shale (approx. 300 – 250 Ma) crocodiles, hyenas and saber-toothed cats.
indicated that the Khorat was under a shallow Subsequently, nearly almost animals were wiped
sea on the continental shelf. After the sea has out by an enormous natural disaster left behind
regressed to be a land area with a meandering some well- preserved fossil sites like in Tha Chang,
river system accumulating a thick sequence of Chang Thong and Khok Sung. As well as the pet-
river sediments (over 4,000 meters) throughout the rified wood site in Ban Krok Duean Ha which is
Mesozoic Era (250 – 65 Ma) with many generations behind the scenes of the Khorat Fossil Museum
of living things evolved and subsequently turned to date.
into sandstone, siltstone, mudstone, shale
and conglomerate with fossil dinosaurs and
contemporaneous living things in the rock beds.
During Triassic (about 200 Ma) there was a gran-
ite intrusion with heat to metamorphose the
limestone and shale then turned into marble and
slate.

3ความโดดเดน่ และความแตกตา่ งทางธรณวี ิทยา ในระดบั นานาชาติ ของอทุ ยานธรณโี คราช

แหลงหินตดั สคี วิ้

(Abandon Sandstone Quarry)

พ้ืนท่ีเปนเนินเต้ีย ๆ ของหินทรายหมวดหิน The site is a low-lying hill of Phu Phan
ภพู าน พบรอ่ งรอยการสกดั ตดั หนิ เปน กอ้ นเหลยี่ มของมนษุ ย์ Formation sandstone. The area is a wide stone
ในอดีต พบท้ังบริเวณท่ีก้อนหินถูกสกัดเปนร่องลึกแคบโดย yard with remnants of stone extraction as some
บางบริเวณร่องสกัดดังกล่าวขนานไปกับแนวแตกธรรมชาติ directions of narrow furrows. A direction of furrow
ของหินทราย บางบริเวณถูกตัดออกเคล่ือนย้ายเอาก้อน is parallel to a natural joint of sandstone. Some
หินออกไปแล้ว นอกจากนี้ยังพบหลุมกุมภลักษณ์ธรรมชาติ parts of the site reveal that some blocks of
ขนาดใหญ่อีกด้วยซึ่งช้ีชัดว่าในอดีตก่อนท่ีมนุษย์โบราณจะ sandstone were already removed. A large natural
เข้าไปตัดหินดังกล่าวเคยเปนพ้ืนท้องน้�าของแม่น�้าสายหนึ่ง pothole in the site reveals that the area used
มากอ่ น แหลง่ หนิ ตดั นเ้ี ปน หลกั ฐานทางโบราณคดแี หง่ หนงึ่ ท่ี to be the riverbed of a river prior to the ancient
ชชี้ ดั วา่ มนษุ ยโ์ บราณของอาณาจกั รทวารวดหี รอื อาณาจกั ร humans cut the rock. This abandon sandstone
ขอมเคยใช้แหล่งหินทรายนี้ตัดเปนก้อนน�าไปสร้างปราสาท quarry is an archeological evidence indicated that
ในละแวกน้ี groups of ancient humans, Dvaravati or Khmer
empire, cut this sandstone into blocks for city
buildings in this region.

4 ความโดดเดน่ และความแตกต่างทางธรณวี ทิ ยา ในระดบั นานาชาต ิ ของอทุ ยานธรณโี คราช

แหล่งหินตัดสีคิว้ ร่องรอยคนโบราณน�าก้อนหนิ ทรายไปสร้างปราสาทหนิ
Sikhio sandstone quarry where ancient humans cut the rock for building rock temples

ในทางประวัติศาสตร์ โคราชมีประวัติมีผู้คนเข้า In term of human history, Khorat has been
มาตงั้ ถน่ิ ฐานมาชา้ นาน ตง้ั แตย่ คุ กอ่ นประวตั ศิ าสตรท์ ย่ี งั ไมร่ ู้ occupied by human being long time ago from
จกั ใชต้ วั อกั ษรในการบนั ทกึ เหตกุ ารณต์ า่ ง ๆ แตพ่ บหลกั ฐาน prehistoric age when there was still no any alphabets
จากเคร่ืองมือและเครื่องใช้ของผู้คนท้ังที่เปนส�าริดและ for writing stories but finding many tools and
ดนิ เผา อยา่ งแหลง่ โบราณคดบี า้ นปราสาท อา� เภอโนนสงู ทมี่ ี commodities made of both bronzes and potteries.
มนุษย์มาต้ังชุมชนครั้งแรกราว 3,000 ปมาแล้ว หลักฐาน Ban Prasat archeological sites in Non Sung District
ภาพเขยี นสบี นผาหนิ ทรายทเี่ ขาจนั ทนง์ าม อา� เภอสคี วิ้ รอ่ งรอย where ancient communities were settled about
เหมืองหินตัดที่สีค้ิวท่ีคนโบราณตัดก้อนหินน�าไปสร้าง 3,000 years ago. Pictographs on the sandstone
ปราสาทหนิ ปราสาทหนิ พมิ าย ปราสาทหนิ พนมวนั เมอื งเสมา cave walls at Khao Chan Ngam, Sikhio, painted
และเมืองโคราฆะปุระ (เมืองโคราช) ซ่ึงร่วมสมัยกับ by ancient humans over 3,000 years ago as well.
สมัยทวารวดี อีกทัง้ ประวตั กิ ารย้ายเมืองจากเมืองเสมาและ A remnant of abandon sandstone quarry in Sikhio
เมืองโคราฆะปุระไปสร้างเมืองนครราชสีมาในสมัยสมเด็จ where ancient humans cut some sandstone into
พระนารายณม์ หาราชทย่ี งั คงปรากฏเปน คนู า�้ และประตเู มอื ง blocks for building some rock temples in Phimai,
ในปจ จบุ นั และรวมถงึ ประวัติของวีรสตรีท้าวสรุ นารใี นช่วง Phanomwan, Sema and Khorat of which were
ตน้ ของสมยั รตั นโกสนิ ทรท์ ต่ี า้ นการรกุ รานของขา้ ศกึ เปน ตน้ contemporaneous with the Dvaravati Kingdom and
Khmer Empire. Moreover, the history of moving
the city from the Sema and Khorat to Nakhon
Ratchasima in the reign of King Narai the Great of
those the city ditches and gates are still left behind
nowadays. As well as, the history of Lady Mo during
the Early Rattanakosin Period who chased the
Laotian enemies giving rise to high respects from
people by building her statue as the Thao Suranari
statue at the heart of the city to date.

5ความโดดเด่นและความแตกตา่ งทางธรณวี ิทยา ในระดับนานาชาต ิ ของอุทยานธรณโี คราช

ปราสาทหินพนมวนั
(Phanomwan Rock Temple)

เปนปราสาทหินที่มีขนาดใหญ่เปนอันดับ 5 ของ It is the fifth largest ancient sandstone
ประเทศไทย อยู่ในอ�าเภอเมืองนครราชสีมา สร้างข้ึนคร้ัง temple of Thailand firstly built in about the 15th
แรกราวพุทธศตวรรษท ่ี 15 เปนอาคารมีแผนผงั รูปสีเ่ หล่ยี ม Buddhism century situated in Mueang Nakhon
ผืนผ้าขนาดประมาณ 50 x 56 เมตร เปนระเบียงคดล้อม Ratchasima. The temple is in the middle surrounded
รอบปราสาทท่ีอยู่ด้านใน ก่อสร้างด้วยหินทราย ศิลาแลง by rectangular balcony, 50 x 56 meters, with gates
และอิฐ เปนวัสดุซึ่งบ่งบอกได้เปนอย่างดีว่าคนโบราณ made of blocks of sandstone, laterites and bricks.
รู้จักเลือกใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ในพ้ืนที่มาใช้เปนวัสดุในการ The construction materials are strongly suggested
ก่อสร้าง มีลายสลักตัวอักษรข้อความบอกเล่าเร่ืองราวบน that the ancient people knew well to use the local
ผนังหนิ ทรายบางบรเิ วณของซมุ้ ประตูด้วย materials for buildings. There are some stone
inscriptions on sandstone walls of ancient alpha-
bets telling some stories.

6 ความโดดเด่นและความแตกต่างทางธรณีวิทยา ในระดับนานาชาต ิ ของอทุ ยานธรณีโคราช

ปจจุบันโคราชเปนจังหวัดท่ีมีพ้ืนที่ขนาดใหญ่ distance carrying 600 passengers a ride, 11 rides
ที่สุดของประเทศไทยและมีประชากรมากเปนอันดับสอง a day, with speed at 250 kilometers per hour or
ของประเทศรองจากกรุงเทพมหานคร อยู่บริเวณขอบ taking 1 hour 17 minutes from Bangkok to Khorat.
ที่ราบสูงโคราช ห่างจากกรุงเทพมหานครเปนระยะทาง
ประมาณ 254 กโิ ลเมตร เปน ประตอู สี านและเปน ทางผา่ น จากความโดดเด่นของโคราชหลายด้านดังกล่าว
สภู่ มู ภิ าคอนิ โดจนี มสี ถานศกึ ษาระดบั อดุ มศกึ ษาขนาดใหญ่ ท�าให้เห็นได้ว่า โคราชเปนจังหวัดท่ีมีศักยภาพสูงด้านการ
ถึง 4 แห่ง โคราชก�าลังเน้ือหอมจากนักลงทุนจ�านวนมาก ลงทุน การค้าและการศึกษา อีกท้ังโคราชยังมีแหล่งท่อง
มีโรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่หลายแห่ง มีห้างสรรพ เทย่ี วมากมาย โครงการอุทยานธรณโี คราชจึงเกิดขน้ึ โดยมงุ่
สินค้าใหญ่ ๆ หลายห้าง สนามบินนครราชสีมามีโครงการ เปา ไปทกี่ ารพฒั นาแหลง่ ทอ่ งเทยี่ วตามแนวทางของยเู นสโก
จะเปดเส้นทางการบินภายในปลายป 2560 น้ีอย่างน้อย ที่อยู่ภายใต้แนวคิดของการพัฒนาอย่างยั่งยืน กล่าวคือ มี
เที่ยวบินโคราช-ภูเก็ต และโคราช-เชียงใหม่ ขณะเดียวกัน กิจกรรมการท่องเท่ียวโดยแหล่งท่องเท่ียวนั้น ๆ ได้รับการ
ก็อยู่ระหว่างการก่อสร้างทางหลวงพิเศษระหว่างเมือง ปกปองอนุรักษ์ และท่ีส�าคัญอย่างย่ิงคือ เปนการพัฒนาท่ี
(มอเตอร์เวย์) เช่ือมกับเมืองหลวง อีกท้ังในป 2561 จะ ชุมชนท้องถ่ินมีส่วนร่วมท่ีก่อให้เกิดรายได้โดยทรัพยากร
เร่ิมก่อสร้างโครงการรถไฟความเร็วสูงระยะแรกกรุงเทพฯ ยังคงอยู่ตลอดไป ท้ังนี้โคราชมีองค์ประกอบของการเปน
- โคราชและจะแล้วเสร็จในป 2564 รวมเปนระยะทาง อุทยานธรณีได้อย่างครบถ้วน คือ มีมรดกทางธรณีวิทยาท่ี
ทั้งส้ิน 253 กิโลเมตร ท่ีจะสามารถขนส่งผู้โดยสารได้ โดดเด่น มีมรดกทางธรรมชาติท่ีโดดเด่น และมีมรดกทาง
วนั ละ 11 เที่ยว ๆ ละ 600 คนด้วยความเรว็ 250 กโิ ลเมตร วัฒนธรรมที่โดดเด่นเช่นกัน และหากอุทยานธรณีโคราชได้
ต่อชั่วโมงหรือใช้เวลาจากกรุงเทพฯ ถึงโคราชประมาณ รับการรับรองโดยยูเนสโกให้เปนอุทยานธรณีโลกด้วยแล้ว
1 ชั่วโมง 17 นาทีเท่านั้น จังหวัดนครราชสีมาจะได้ชื่อว่า The UNESCO Triple
Crown กล่าวคือเปน จังหวัดที่มพี น้ื ทที่ ่ไี ด้รบั การรบั รองจาก
At the present, Khorat is the largest ยเู นสโกครบ 3 โปรแกรม คอื พนื้ ทมี่ รดกโลกปา่ ดงพญาเยน็ -
province of Thailand with the second populous เขาใหญ่ พ้ืนที่สงวนชีวมณฑลสะแกราช และพ้ืนที่อุทยาน
place after Bangkok. It is situated on the margin ธรณีโลกโคราช
of the Khorat plateau far from Bangkok about
254 kilometers. It is acted as a gateway to Isan The outstanding features of Khorat
(northeastern region) and a main bypass to mentioned above reveal that Khorat is a province
Indochina. There are four large universities. with high potential for investment, trading and
Khorat is being interested from investors with many education. In addition, Khorat has also many tourism
large factories and department stores. Nakhon destinations. Khorat Geopark project is focused
Ratchasima Airport is being waked up by prepar- on the geotourism development according to the
ing at least two flight paths, Khorat - Phuket and UNESCO’s guidelines under the concept of sustainable
Khorat - Chiang Mai by the beginning of December, development. The tourism sites will be developed
2017. Presently, Inter City Motorway project is under protection and conservation especially under
being under construction connecting capital city the community participation leading to earning
and Khorat. By the year 2018, the first phase incomes without the resource deterioration.
of high-speed train project between Bangkok Khorat is completely composed of the Geopark
and Khorat will be commenced and will be composition comprising remarkable standings
finished by the year 2021 with 253 kilometers in of geological, natural and cultural heritages.
Whenever the Khorat Geopark is accepted as a

7ความโดดเด่นและความแตกตา่ งทางธรณวี ิทยา ในระดับนานาชาติ ของอุทยานธรณีโคราช

Global UNESCO Geopark, Nakhon Ratchasima will The Khorat Geopark area was chosen
be then rewarded as the UNESCO Triple Crown, with a suitable area size for flexible administration
comprising three UNESCO programmes namely and to avoid overlapping with the areas of which
Dong Phayayen – Khao Yai Forest Complex, were previously inscribed by UNESCO like the
Sakaerat Biosphere Reserve and Khorat UNESCO Dong Phayayen – Khao Yai Forest Complex and
Global Geopark. Sakaerat Biosphere Reserve. It is consisted of five
districts of Nakhon Ratchasima province including
Mueang Nakhon Ratchasima, Chaloem Phra Kiat,
ขอบเขตและสภาพทางกายภาพ Kham Thale So, Sung Noen, and Sikhio with an
area totally 3,167 square kilometers. It situates
ของพืน้ ที่ (area boundary and on the southwest margin of the Khorat basin with
physiogeography) average elevation ranging from 150 to 300 meters
ภูมิประเทศ (topography) above mean sea level. There is a long chain of
mountainous areas with dense forests from Pang
พ้ืนท่ีโครงการอุทยานธรณีโคราชถูกคัดเลือก Hoei ranges to the west and Sankamphaeng ranges
ให้มีขนาดพ้ืนท่ีท่ีเหมาะสมท่ีท�าให้ง่ายในการบริหารจัดการ to the southwest continuously extending to be
อีกทั้งพยายามหลีกเล่ียงที่จะทับซ้อนกับพ้ืนที่ท่ีได้รับการ Phanom Dong Rak ranges to the east. Northern
รบั รองจากยเู นสโกแลว้ อยา่ งพน้ื ทมี่ รดกโลกปา่ ดงพญาเยน็ - and eastern parts are flat plain with many
เขาใหญ่ และพื้นท่ีสงวนชีวมณฑลสะแกราช ประกอบด้วย tributaries of the Mun River such as Lam Takhong,
พื้นท ่ี 5 อา� เภอของจังหวัดนครราชสมี า ได้แก ่ อา� เภอเมือง Lam Phra Phloeng, Lam Chae, Lam Mun, and Lam
นครราชสีมา อ�าเภอเฉลิมพระเกียรติ อ�าเภอขามทะเลสอ Plai Mat regarding as the important rivers of Nakhon
อา� เภอสงู เนนิ และอา� เภอสคี ว้ิ รวมพน้ื ทที่ งั้ สน้ิ 3,167 ตาราง Ratchasima province.
กิโลเมตร ต้ังอยู่ทางด้านตะวันตกเฉียงใต้ของแอ่งโคราช
อยู่สูงจากระดับทะเลปานกลางเฉล่ีย
ระหว่าง 150 - 300 เมตร มีแนวเทือก
เขาและป่าไม้เปนแนวยาวจากเทือกเขา
พังเหยทางด้านตะวันตกและเทือกเขา
สันก�าแพงทางด้านตะวันตกเฉียงใต้ท่ีต่อ
เนอ่ื งไปยงั เทอื กเขาพนมดงรกั ไปทางดา้ น
ตะวันออก ส่วนบริเวณตอนกลางค่อนไป
ทางเหนอื และตะวนั ออกเปน ทร่ี าบลมุ่ กอ่
ให้เกิดต้นน้�าล�าธารสายส�าคัญ ๆ หลาย
สายมีแม่น้�ามูลเปนแม่น้�าสายหลักและ
ทางน�้าสาขาหลายสาย ได้แก่ ล�าตะคอง
ล�าพระเพลิง ล�าแชะ และล�าปลายมาศ
เปนต้น ซ่ึงเปนแหล่งต้นน้�าที่ส�าคัญของ
จังหวดั นครราชสีมา

แผนทขี่ อบเขตพ้นื ที่อทุ ยานธรณโี คราชท่ีประกอบดว้ ยพืน้ ท ี่ 5 อ�าเภอ
และแสดงต�าแหนง่ ทีต่ ัง้ แหล่งธรณวี ทิ ยาและแหล่งทไ่ี ม่ใชธ่ รณีวิทยา
Area boundary map of Khorat Geopark consisting of five districts
and showing locations of the geological and non-geological sites

8 ความโดดเดน่ และความแตกต่างทางธรณวี ิทยา ในระดับนานาชาติ ของอุทยานธรณโี คราช

พ้ืนที่อุทยานธรณีโคราชประกอบด้วยลักษณะ ไปทางตะวันออกเฉียงเหนือผ่านร่องหุบเขาระหว่างเขา
ภูมิประเทศ 3 ลักษณะเด่น ๆ ด้วยกันคือ พื้นท่ีภูเขา ขนานจติ กบั เขายายเทยี่ งในลกั ษณะของกว่ิ นา�้ ซงึ่ มกี ารสรา้ ง
มีลักษณะเปนเทือกเขาและท่ีราบระหว่างเทือกเขาอยู่ทาง เขื่อนล�าตะคองขวางก่ิวน�้านี้เกิดเปนอ่างเก็บน�้าล�าตะคอง
ด้านใต้สุด พ้ืนที่ลอนลาด มีลักษณะแบบลูกคลื่นหรือ ดว้ ยความจปุ ระมาณ 20 ลา้ นลกู บาศกเ์ มตรทรี่ ะดบั นา้� 261
ลูกระนาดอยู่ถัดข้ึนไปทางเหนือ และท่ีราบลุ่ม เปนท่ีราบ เมตรเหนือระดับทะเลปานกลาง ด้านตะวันออกเฉียงใต้
ริมฝง แม่น้า� สายหลัก ๆ และทางน้�าสาขาบางสว่ น มธี ารนา�้ สายเลก็ ๆ ไหลผา่ นบา้ นวะภแู กว้ มลี กั ษณะเปน นา้� ตก
ไหลลาดตามพ้ืนหินทรายเอียงเท เรียกว่า น้�าตกวะภูแก้ว
Khorat Geopark area consists of three โดยไหลไปลงอา่ งเก็บน�้าซับประดู่
main topographic terrains namely mountainous
area consisting of two chains of mountain and a The mountainous area is on the west of
lowland between them, undulating terrain up to the project area with two mountain ranges parallel
the north and wide flat plain with a main river and together. The westernmost range is extended
its tributaries. from the northwest range and further extending
to the southeast to Khao Khanan Chit then crossing
พืน้ ท่ภี ูเขำ (mountainous area) over the Lam Takhong reservoir to the east via

พ้ืนท่ีภูเขาเปนขอบเขตด้านตะวันตกเฉียงใต้ Khao Yai Thiang and until Wat Pa Phu Pha Sung.
และตะวันตก มีแนวเทือกเขาสองแนวขนานกันไป The peaks of the mountains are about 700 – 760
ด้านตะวันตกสุดเปนแนวเทือกเขาท่ีต่อเน่ืองมาจากด้าน meters whereas the low-laying area down below
ตะวันตกเฉียงเหนือทอดต่อเนื่องมาทางด้านตะวันออก is about 290 – 300 meters. The southwest sides of
เฉียงใต้จนถึงเขาขนานจิต ข้ามอ่างเก็บน้�าล�าตะคองไปทาง the mountain ranges are escarpments whereas the
ด้านตะวันออกเฉียงใต้ผ่านเขายายเที่ยงไปจนถึงบริเวณ northeast side is dip slopes in the forms of cuesta
วัดป่าภูผาสูง เทือกเขาน้ีมียอดสูงประมาณ 700 – 760 topography where a peak area on Khao Yai
เมตร ขณะที่พื้นท่ีราบด้านล่างสูงจากระดับทะเลประมาณ Thiang is developed to be the Lam Takhong
290 - 300 เมตร ด้านตะวันตกเฉียงใต้ของเทือกเขามี pumped storage hydropower plant with an upper
ลักษณะเปน ผาชัน สว่ นด้านตะวันออกเฉยี งเหนอื มีลักษณะ pond of a storage capacity 10.3 million cu.m. The
เปนลาดตามแนวเท ซึ่งเปนลักษณะของภูมิประเทศ Lam Takhong River is originated from Khao Yai flow-
แบบเขาอีโต้ บนยอดเขายายเท่ียงได้รับการพัฒนาตาม ing via Pak Chong and passing a water gap between
โครงการโรงไฟฟา พลงั นา�้ ลา� ตะคองแบบสบู กลบั โดยมกี ารขดุ Khao Khanan Chit and Khao Yai Thiang where a
อา่ งเกบ็ นา�้ ขนาดความจ ุ 10.3 ลา้ นลกู บาศกเ์ มตร ม ี ลา� ตะคอง dam situates creating a reservoir with about 20
ท่ีมีต้นน้�ามาจากเขาใหญ่ไหลผ่านอ�าเภอปากช่องต่อเน่ือง million cubic meters in capacity at water level
about 261 meters above sea
level. There is a small creek on
the southeast flowing via Ban Wa
Phu Kaeo as a waterfall above
tilted sandstone terrain, Wa Phu
Kaeo waterfall, flowing down
into the Sap Pradu reservoir.
ส่วนแนวเทือกเขาถัดขึ้น
ไปทางด้านตะวันออกเฉียงเหนือเปน

แผนทแ่ี สดงเขตภูมิประเทศในอทุ ยานธรณีโคราช 9
Area boundary map of Khorat Geopark topographic areas

ความโดดเด่นและความแตกตา่ งทางธรณวี ิทยา ในระดับนานาชาต ิ ของอุทยานธรณโี คราช

แนวเทือกเขาที่ทอดตัวยาวขนานไปกับ แนวเทือกเขา ตา� บลโคกกรวด ตา� บลสรุ นาร ี ตา� บลไชยมงคล ตา� บลโพธกิ์ ลาง
ทางด้านตะวันตกเฉียงใต้ มีลักษณะเปนภูเขาลูกโดด ๆ ต�าบลหนองบัวศาลา มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี และ
เรียงรายเปนแนวยาว จากเขากระโดนทางด้านตะวัน พพิ ิธภัณฑไ์ ม้กลายเปน หินตัง้ อยบู่ นพื้นที่ประเภทนี้
ตกเฉียงเหนือ ห่างออกไปทางด้านตะวันออกเฉียงใต้
เปนเขาพริก เขาสะเดา เขาซับประดู่ เขาผา เขาปนแตก The area in the middle part of the project
เขาสามสิบส่าง เขาเขียว และต่อเนื่องออกพ้ืนที่ area is between the mountainous area to the west
ไปทางตะวันออกเฉียงใต้ สถานที่ส�าคัญของพ้ืนที่น้ี ได้แก่ and plain area to the east. It covers a wide area
วัดมอจะบก ลานหินตัดสีค้ิว เขาสามสิบส่าง และเขาเขียว extending from Sikhio town via Sung Noen town to
เปนต้น เทือกเขาทั้งสองแนวดังกล่าวถูกคั่นด้วยหุบเขา the east then further to the south of Kham Thale
ทอดตัวยาวขนานไปตามแนวเทือกเขาทั้งสอง เปนที่ราบ So and west and southwest of Mueang Nakhon Rat-
แคบ ๆ มคี วามกวา้ งประมาณ 1 – 2 กโิ ลเมตร อยา่ งไรกต็ าม chasima. It is characterized by a wavy terrain with
พน้ื ท่ีราบน้ีตอ่ เนอ่ื งผ่านพ้นื ท่ีราบระหวา่ งเขาลกู โดด ๆ และ elevations varied from 190 to 220 meters above
ต่อเน่ืองขึ้นไปทางด้านตะวันออกเฉียงเหนือซึ่งเปนพื้นท่ี the sea level. There are many soil pits excavated
ลอนลาด for construction materials. Sikhio town, Sung Noen
town, a part of Kham Thale So, Tambon Khok Kruat,
The northeast mountain chain paralleled Tambon Suranaree, Tambon Chaimongkol, Tambon
to the southwest chain is characterized by a series Pho Klang, Tambon Nong Bua Sala, Suranaree Uni-
of isolated hills from Khao Kradon to the northwest versity of Technology, and Petrified Wood Museum
to Khao Prik to the southeast then Khao Sadao, are located in this type of area.
Khao Sub Pradoo, Khao Pha, Khao Puen Taek, Khao
Sam Sib Srang, Khao Khieo and further ex- พ้นื ทรี่ ำบลุ่ม (flat plain area)

tending to the southeast. Important places in this พื้นที่ราบลุ่มเปนพื้นท่ีทางด้านตะวันออกของ
area are Mor Ja Bok potholes, Sikhio sandstone พื้นที่โครงการ มีลักษณะเปนพ้ืนที่ราบลุ่มริมล�าน�้ามี
quarry, and Khao Sam Sib Sang. These two mountain ล�าตะคองเปนธารน�้าสายหลักท่ีไหลผ่านเมืองนครราชสีมา
chains are separated by a long narrow strip ไปทางตะวันออกไปบรรจบกับแม่น้�ามูลท่ีบ้านท่าช้าง
of low-laying area about 1-2 kilometers wide. อ�าเภอเฉลิมพระเกียรติ มีสภาพเปนพ้ืนที่ราบริมฝงล�าน้�า
However, this low-laying area is also extended ครอบคลมุ พน้ื ทดี่ า้ นเหนอื ของอา� เภอขามทะเลสอ ดา้ นเหนอื
into the area between the two isolated hills and และด้านตะวันออกของอ�าเภอเมืองนครราชสีมาต่อเนื่อง
extending north into the undulating terrain. ไปถึงอ�าเภอเฉลิมพระเกียรติท้ังหมด มักพบมีหนองน้�า
กระจัดกระจาย เช่น หนองระเวียง บุ่งตาหลัว บึงทะเล
พน้ื ทีล่ อนลำด (undulating terrain) และบึงรูปแอกพบได้ทั่วไป ส่วนพ้ืนที่สองฝงแม่น�้ามูล

พื้นท่ีลอนลาดเปนพื้นที่อยู่ทางตอนกลางของ ในเขตอ�าเภอเฉลิมพระเกียรติเปนท่ีราบลุ่มริมฝงแม่น้�า
พื้นที่โครงการอยู่ระหว่างพ้ืนที่ภูเขาทางด้านตะวันตกและ เปนพ้ืนท่ีดินทรายท่ีมีการขุดเปนบ่อทรายผลิตเปนวัสดุ
พ้ืนที่ราบลุ่มทางด้านตะวันออก เปนพื้นท่ีกว้างครอบคลุม ก่อสร้างหลายแห่ง และมีการพบซากดึกด�าบรรพ์สัตว์
พ้ืนท่ีต้ังแต่ตัวอ�าเภอสีคิ้วต่อเนื่องไปทางตะวันออกผ่านตัว เลี้ยงลูกด้วยนมและสัตว์เล้ือยคลานจ�านวนมากและหลาก
อ�าเภอสูงเนิน ถึงด้านใต้ของอ�าเภอขามทะเลสอ และด้าน หลายชนิดจากบ่อทรายในต�าบลท่าช้างและต�าบลช้างทอง
ตะวันตกและตะวันตกเฉียงใต้ของอ�าเภอเมืองนครราชสีมา อ�าเภอเฉลิมพระเกียรติ อีกทั้งยังมีการพบท่ีต�าบลโคกสูง
เปนพ้ืนท่ีที่มีลักษณะเปนเนินต�่า ๆ สลับกับพื้นท่ีลาดต่�า อา� เภอเมอื งนครราชสีมาอกี ดว้ ย
มีลักษณะพื้นท่ีลูกคลื่นลอนลาดมีระดับพื้นท่ีประมาณ
ระหว่าง 190 – 220 เมตรเหนือระดับทะเลปานกลาง มัก
เปนพื้นท่ีท่ีมีการขุดบ่อดินลูกรังไปใช้เปนวัสดุก่อสร้าง
ท่ีตั้งอ�าเภอสีคิ้ว อ�าเภอสูงเนิน อ�าเภอขามทะเลสอ

10 ความโดดเดน่ และความแตกต่างทางธรณีวิทยา ในระดบั นานาชาติ ของอุทยานธรณโี คราช

The area is in the eastern part of the ภูมอิ ำกำศ (climate)
project area characterized by a low-laying flat area
along river banks and flood plains of Lam Tak- พื้นท่ีโครงการมีลักษณะภูมิอากาศขึ้นอยู่กับ
hong River which it easterly flows passing Mueang อิทธพิ ลของมรสุมทพี่ ดั ประจา� ฤดูกาล 2 ทิศทาง คอื มรสมุ
Nakhon Ratchasima to join the Mun River in Ban ตะวันออกเฉียงเหนือซึ่งพัดพามวลอากาศเย็นและแห้งมา
Thachang, Chaloem Phra Kiat. It covers the areas จากประเทศจนี เขา้ ปกคลมุ ประเทศไทยตงั้ แตป่ ระมาณกลาง
north of Kham Thale So, north and east of Mueang เดือนตุลาคมถึงประมาณเดือนกุมภาพันธ์จะอยู่ในช่วงฤดู
Nakhon Ratchasima and further extended to the หนาวของประเทศไทย ท�าให้จังหวัดนครราชสีมามีอากาศ
whole area of Chaloem Phra Kiat. Natural ponds หนาวเย็นและแห้งท่ัวไปแล้วต่อเนื่องไปเปนร้อนแห้งในช่วง
are found in the area such as Nong Rawiang, Bung ฤดูร้อนไปจนถึงเดือนพฤษภาคม ส่วนมรสุมตะวันตกเฉียง
Talua, Bung Thale, and general oxbow lakes. The ใต้จะพัดเอาความชื้นจากทะเลและมหาสมุทรเข้าปกคลุม
areas along the Mun River in Chaloem Phra Kiat are ประเทศไทยในช่วงฤดูฝน ประมาณกลางเดือนพฤษภาคม
dominated by sand deposits of which many sand ถึงประมาณกลางเดือนตลุ าคม ทา� ให้มีฝนตกชกุ ทว่ั ไป พ้นื ท่ี
pits were excavated for construction materials with จงึ ตกอยภู่ ายใตส้ ภาพภูมอิ ากาศแบง่ ออกได้ 3 ฤดู
the findings of tons of diversified mammalian and
reptilian fossils from the pits in Tambon Tha Chang
and Tambon Chang Thong, Chaloem Phra Kiat. The Nakhon Ratchasima is under the
fossils were also discovered in Tambon Khok Sung, confluence of two monsoonal wind directions.
Mueang Nakhon Ratchasima. The cold and dry northeast monsoon is from China
occupying Thailand between the mid of October
and February where Thailand including Nakhon Rat-
chasima is under the winter season. The southwest
monsoon carries wet and warm air from the sea
prevailing rainy season from the mid of May until
the mid of October. Raining is in general during this
duration in Nakhon Ratchasima.

กราฟเสน้ แสดงประมาณน�า้ ฝนรอบเดือนระหว่างป  พ.ศ. 2540 – 2560 เส้นสีนา�้ เงนิ เปนค่าเฉลย่ี
(ขอ้ มลู จากศนู ยอ์ ทุ กวิทยาและบริหารนา�้ ภาคตอนลา่ งฯ อา� เภอเมืองนครราชสีมา)

Line graphs showing monthly rainfalls between 1997 and 2017, the blue line is average

11ความโดดเดน่ และความแตกตา่ งทางธรณีวทิ ยา ในระดับนานาชาต ิ ของอทุ ยานธรณีโคราช

ฤดูหนาว เริ่มต้นประมาณกลางเดือนตุลาคมถึง เขตร้อนท่ีเคลื่อนตัวเข้าใกล้หรือเข้าสู่ประเทศไทยในช่วงดัง
ประมาณกลางเดือนกุมภาพันธ์ ซ่ึงเปนช่วงท่ีมรสุมตะวัน กล่าวด้วย และหลังจากกลางเดือนตุลาคมเปนต้นไปฝนจะ
ออกเฉยี งเหนอื พดั ปกคลมุ ประเทศไทย และบรเิ วณความกด เร่มิ ลดน้อยลงอย่างรวดเร็ว
อากาศสงู จากประเทศจนี ซงึ่ มคี ณุ สมบตั เิ ปน มวลอากาศเยน็
และแหง้ จะแผล่ งปกคลมุ ประเทศไทยในชว่ งดังกล่าว ทา� ให้ Rainy season starts around the mid of
บรเิ วณจงั หวดั นครราชสมี ามอี ากาศหนาวเยน็ และแหง้ ทว่ั ไป May until October. This time Thailand is under
ในบางปฤดูหนาวอาจเร่ิมช้ากว่าก�าหนดน้ีได้ ท้ังน้ีข้ึนอยู่กับ the confluence of southwest monsoon carrying
บรเิ วณความกดอากาศสงู จากประเทศจนี ทแี่ ผล่ งมาปกคลมุ moist from the sea and ocean to cover Thailand. It
ประเทศไทยด้วย สา� หรับเดือนทม่ี ีอากาศหนาวมากที่สุดจะ comprises intertropical convergence zone over
อยูใ่ นช่วงเดอื นธันวาคมถงึ เดือนมกราคม southern Thailand and shifts into the upper part of
the country. This duration is high humidity with heavy
Winter season begins from the mid of rain from the mid of May and so on. Particularly,
October until the mid of February under the September is the month with heaviest raining
northeast monsoon influenced by high pressure of the year round. However, apart from the rains
area from China with cold and dry air over Thailand caused by the mentioned factor it is also under
in this duration. Nakhon Ratchasima in this time is the confluence of tropical cyclones moving closure
generally cold and dry. However, it might be varied Thailand during this duration. After mid of October
according to the high pressure area from China. The onwards the rains are rapidly declined.
coldest period is between December and January.
เ น่ื อ ง จ า ก ลั ก ษ ณ ะ ภู มิ ป ร ะ เ ท ศ ข อ ง จั ง ห วั ด
ฤดูร้อน เร่ิมต้นประมาณกลางเดือนกุมภาพันธ์ นครราชสีมาเปนท่ีราบสูง มีป่าและเทือกเขาสูงก้ันเขตแดน
ถึงกลางเดือนพฤษภาคม ในระยะน้ีเปนช่วงว่างของมรสุม เปนแนวยาว อากาศจึงค่อนข้างร้อนอบอ้าวมากในช่วงฤดู
อากาศจะรอ้ นอบอา้ วโดยทวั่ ไป โดยเฉพาะเดอื นเมษายนจะ ร้อน ส่วนในฤดูหนาวอากาศคอ่ นขา้ งจะหนาวเยน็ อณุ หภมู ิ
เปนเดือนท่ีมีอากาศร้อนอบอ้าวมากทีส่ ดุ ในรอบป  โดยเฉลี่ยตลอดท้ังป 27.3 องศาเซลเซียส อุณหภูมิต�่าสุด
เฉลย่ี 22.8 องศาเซลเซยี ส และอณุ หภมู ิสูงสุด เฉลย่ี 33.0
Summer season begins from the mid of องศาเซลเซียส โดยเดือนเมษายนเปนเดือนท่ีมีอากาศร้อน
February until May. This period of time is free from อบอา้ วมากทสี่ ดุ ในรอบป  ซง่ึ เคยวดั อณุ หภมู สิ งู ทส่ี ดุ ได ้ 42.7
the monsoon with hot weather in general especially องศาเซลเซยี ส (สถานตี รวจอากาศนครราชสมี า อ.เมอื ง) เมอื่
in April that is the hottest month of the year. วนั ท ่ี 7 เมษายน 2522 สว่ นในชว่ งฤดหู นาวจะมอี ากาศหนาว

ฤดูฝน เริ่มต้นประมาณกลางเดือนพฤษภาคมถึง ทส่ี ดุ ในเดอื นธนั วาคมถงึ มกราคม อณุ หภมู ติ า่� ทส่ี ดุ วดั ได ้ 3.6
กลางเดือนตุลาคม เปนช่วงท่ีลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้พัด องศาเซลเซียส (สถานีอากาศ เกษตรปากช่อง อ.ปากช่อง)
เอาความชนื้ จากทะเลและมหาสมทุ รมาปกคลมุ ประเทศไทย เมื่อวันท่ี 31 ธันวาคม 2518 ค่าอุณหภูมิเฉลี่ยรอบป
ประกอบกบั รอ่ งความกดอากาศต่�า ที่พาดอยบู่ ริเวณภาคใต้ ระหวา่ งป พ.ศ. 2542 – 2551
ของประเทศไทยจะเลอื่ นขนึ้ มาพาดผา่ นบรเิ วณประเทศไทย
ตอนบน ในระยะน้ีอากาศจะมีความชุ่มช้ืนมาก ท�าให้มีฝน
ตกชุกมากขึ้นตั้งแต่ประมาณกลางเดือนพฤษภาคมเปนต้น
ไป โดยเฉพาะเดอื นกนั ยายนเปน เดอื นทมี่ ฝี นตกชกุ หนาแนน่
มากที่สุดในรอบป อย่างไรก็ตามนอกจากปจจัยดังกล่าวที่
จะท�าให้มีฝนตกชุกแล้ว ยังขึ้นอยู่กับอิทธิพลของพายุหมุน

12 ความโดดเด่นและความแตกต่างทางธรณวี ทิ ยา ในระดบั นานาชาต ิ ของอทุ ยานธรณีโคราช

Due to Nakhon Ratchasima is a part of เ น่ื อ ง จ า ก จั ง ห วั ด น ค ร ร า ช สี ม า มี เ ทื อ ก เ ข า
plateau with long chains of mountains and dense เพชรบูรณ์และเทือกเขาดงพญาเย็นอยู่ทางทิศตะวันตก
forests, the weather in the area is therefore hot สว่ นทางทศิ ใต้มีเทือกเขาสันก�าแพงและเทือกเขาพนมดงรัก
to very hot during summer and somewhat cold ซึ่งเปนแนวขวางกั้นไม่ให้มรสุมตะวันตกเฉียงใต้พัดเข้า
during the winter. Average annual temperature is มาปกคลุมโดยสะดวก ท�าใหม้ ฝี นทางด้านตะวนั ตกและทาง
27.3 °C, the average lowest temperature is 22.8 ด้านใต้ของภูเขาเปนส่วนมาก ปริมาณฝนเฉลี่ยตลอดปของ
°C and average maximum temperature is 33.0 °C. จังหวัดนครราชสีมามีค่า 1071.5 มิลลิเมตร และมีจ�านวน
April is the hottest month of the year the hottest วนั ทฝี่ นตกเฉลย่ี 111.2 วัน โดยเดือนกนั ยายนเปนเดอื นทมี่ ี
record was 42.7 °C (Mueang Nakhon Ratchasima ฝนตกชกุ มากทสี่ ดุ ในรอบป  ปรมิ าณฝนมากทสี่ ดุ ใน 24 ชว่ั โมง
weather station) on the 7th April 1979. The coldest วัดได้ 172.6 มิลลิเมตร (สถานีอุตุนิยมวิทยาอุทกโชคชัย
time was from December to January, the minimum อ.โชคชัย) เม่ือวันท ี่ 25 ตุลาคม 2519
temperature record was 3.6 °C (Pak Chong weather
station) on the 31st December 1975.

กราฟเส้นแสดงอณุ หภมู ิของเดอื นระหวา่ งป พ.ศ. 2559 – 2560 (ขอ้ มูลจากสถานีนครราชสีมา)
Line graphs showing monthly average temperatures between 2016 and 2017
Due to Phetchabun and Dong Phayayen ranges on the west and

Sankamphaeng and Phnom Dongrak ranges on the south of Nakhon Ratchasima
of which are the southwest monsoon barrier to raining prevalence in the west
and south of the mountains. Average annual rains of Nakhon Ratchasima is
1071.5 mm and the average days of raining is 111.2 days. September is the
heaviest rains of the year (Fig. 4) and heaviest rain in 24 hours was 172.6 mm
(Chok Chai weather station) on the 25th October 1976.

13ความโดดเดน่ และความแตกตา่ งทางธรณวี ทิ ยา ในระดับนานาชาต ิ ของอทุ ยานธรณีโคราช

พายุหมุนเขตร้อนท่ีเคลื่อนตัวผ่านหรือเข้าสู่ including the Dong Phayayen – Khao Yai forest
จังหวัดนครราชสีมา มีแหล่งก�าเนิดจากทะเลจีนใต้และ complex inscribed as the world heritage and
มหาสมุทรแปซิฟกเหนือด้านตะวันตก โดยเคล่ือนตัวผ่าน Sakaerat Biosphere Reserve.
ประเทศเวียดนาม กัมพูชาและลาวก่อนจะเข้าสู่ภาคตะวัน
ออกเฉียงเหนือของประเทศไทยท�าให้พายุหมุนเขตร้อน ผนื ปำ ดงพญำเยน็ - เขำใหญ่ (Dong Phayayen
อ่อนก�าลังเปนพายุดีเปรสชันเปนส่วนใหญ่ ซ่ึงไม่มีก�าลัง –Khao Yai Forest Complex)
และความรุนแรงมากนัก นอกจากท�าให้เกิดฝนตกหนักถึง
หนกั มากจนกอ่ ใหเ้ กดิ นา้� ทว่ มฉบั พลนั ไดใ้ นบางพน้ื ท ่ี สา� หรบั อทุ ยานแหง่ ชาตเิ ขาใหญ ่ อทุ ยานแหง่ ชาตทิ บั ลาน
ช่วงเวลาที่พายุหมุนเขตร้อนเคล่ือนตัวผ่านหรือเข้าสู่จังหวัด อุทยานแห่งชาติปางสีดา อุทยานแห่งชาติตาพระยา และ
นครราชสีมาจะเร่ิมตั้งแต่เดือนมิถุนายนเปนต้นไปจนถึง เขตรกั ษาพนั ธส์ุ ตั วป์ า่ ดงใหญ ่ ไดร้ บั การประกาศขนึ้ ทะเบยี น
เดือนพฤศจิกายน โดยเฉพาะเดือนกันยายนเปนช่วงที่พายุ เปนมรดกโลกภายใต้ช่ือ “ผืนป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่”จาก
หมนุ เขตร้อนมโี อกาสเคลอื่ นเขา้ สูจ่ งั หวดั นี้ไดม้ ากทีส่ ุด การประชุมคณะกรรมการมรดกโลกสมัยสามัญ ครั้งท่ี 29
เม่ือป พ.ศ. 2548 เปนมรดกโลกแหล่งท่ี 5 ของไทย และ
The tropical cyclones those move over เปนอันดับท่ี 2 ของมรดกทางธรรมชาติไทยกินพ้ืนท่ีอยู่ใน
Nakhon Ratchasima are originated from the South 6 จงั หวดั ไดแ้ ก ่ นครราชสมี า สระบุรี นครนายก ปราจีนบรุ ี
China Sea and West Northern Pacific ocean. They สระแก้ว และบุรีรัมย์ มีพ้ืนท่ีรวมทั้งสิ้นราว 6,200 ตาราง
move via Vietnam, Cambodia, and Laos then กโิ ลเมตร ถูกเรียกว่าเปน ผืนป่าตะวันออก ซง่ึ เปรียบเทียบ
further into northeastern Thailand that largely กบั ผนื ป่าตะวันตกในเขตจงั หวัดตาก และรอบ ๆ
changed into depression with less powerful caused
in heavy rainfalls and sudden severe flooding in Khao Yai National Park, Tab Lan National
some areas. The times that the tropical cyclones Park, Pang Sida National Park, Ta Phraya Nation-
move into Nakhon Ratchasima is generally from al Park and Dong Yai Wildlife Sanctuary have
June until November especially September is the been grouped and inscribed as a world heritage
month with the highest opportunity for the tropical on behalf of “Dong Phayayen – Khao Yai Forest
cyclones prevailing the area. Complex” from the 29th meeting of the World
Heritage Committee in 2005. It is the fifth world
มรดกทางธรรมชาติ heritage and the second natural heritage of
Thailand covering an area in six provinces including
(Natural Heritage) Nakhon Ratchasima, Saraburi, Nakhon Nayok,
Prachinburi, Sra Kaeo and Buriram with about
พ้ืนที่ท่ีมีความโดดเด่นด้านธรรมชาติส่วนใหญ่ 6,200 square kilometers and known as the Eastern
อยู่นอกพื้นท่ีโครงการ แต่เปนพ้ืนที่ที่ต้ังอยู่ประชิดกับพ้ืนที่ Forests comparable to the Western Forest in Tak
โครงการทสี่ ามารถเชอ่ื มโยงในเชงิ การทอ่ งเทยี่ วได ้ ไดแ้ ก ่ ผนื Province and vicinities.
ป่าดงพญาเย็น–เขาใหญ่ที่ได้รับการข้ึนทะเบียนเปนมรดก
โลกและผืนป่าสะแกราชท่ีได้รับการข้ึนทะเบียนเปนพ้ืนท่ี แหล่งมรดกโลกผืนป่าดงพญาเย็น - เขาใหญ่นั้น
สงวนชีวมณฑล เปนผืนป่าท่ีมีความหลากหลายทางชีวภาพสูง โดยมีสภาพ
ป่าแบบตา่ ง ๆ ตั้งแต่ ป่าดงดบิ ปา่ ดบิ ชื้น ปา่ ดิบแลง้ ป่าเต็ง
The areas dominated by the natural รงั ป่าเบญจพรรณ และทุง่ หญ้า
heritages are mostly outside the project area but
they are still close to the project area that being
possible to connect together for tourism networks

14 ความโดดเด่นและความแตกต่างทางธรณีวทิ ยา ในระดับนานาชาต ิ ของอทุ ยานธรณโี คราช

This Dong Phayayen – Khao Yai forest ปา่ มากถงึ 805 ชนดิ ซงึ่ สว่ นหนงึ่ เปน สตั วเ์ ลย้ี งลกู ดว้ ยนา�้ นม
complex is the forests with high biodiversity 112 ชนิด นก 392 ชนิด และมีสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์
consisting of many types of forests such as rain สะเทนิ น�้าสะเทนิ บก รวมกนั 205 ชนิด โดยมี 9 ชนิด ทเ่ี ปน
forests, dry evergreen forests, dipterocarp forests, ชนดิ พนั ธเ์ุ ฉพาะถนิ่ ไดแ้ ก ่ ตะพาบหวั กบหรอื กราวเขยี วหรอื
mixed forests and grass fields. กริวดาว จิง้ จกหนิ เมอื งกาญจน ์ ตุก แกเขาหนิ ทราย กง้ิ ก่า
ภวู วั จง้ิ เหลนดว้ งตะวนั ตก จง้ิ เหลนเรยี วโคราช งดู นิ โคราช
จากระบบนิเวศทางธรรมชาติที่หลากหลาย ผืน งูกินทากลายขวั้น และจระเข้น้�าจืด และในจ�านวนสัตว์ป่า
ป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ จึงเปนถิ่นท่ีอยู่อาศัยของชนิด ท่ีพบทั้งหมดมีหลายชนิดท่ีมีความส�าคัญในระดับโลก และ
พันธุ์พืชและสัตว์ป่าจ�านวนมาก จากการส�ารวจพบว่า มี 3 ชนิดพันธุ์ท่ีมีสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ ได้แก่ ช้างป่า
ประเทศไทยนั้นพบชนิดพันธุ์พืชทั้งหมดราว 15,000 ชนิด เสอื โครง่ และวัวแดง
โดยพบในพื้นที่ดงพญาเย็น-เขาใหญ่จ�านวนไม่น้อยกว่า
2,500 ชนิด หรอื ประมาณ 1 ใน 6 ของชนดิ พันธุ์ท่ปี รากฏ
ในประเทศ โดยมีชนิดพันธุ์เฉพาะถ่ิน 16 ชนิด และมีสัตว์

ชำ้ งปำในอุทยำนแห่งชำตเิ ขำใหญ่ A wild elephant in Khao Yai National Park
(จำก http://thaiworm33.igetweb.com)

15ความโดดเด่นและความแตกตา่ งทางธรณวี ิทยา ในระดับนานาชาต ิ ของอุทยานธรณโี คราช

From the diversified natural ecosystem, Its coordination is between 14° 26’ 33” north and
the Dong Phayayen – Khao Yai forest complex 14° 32’ 50” north and between 101° 50’ 43” east
is an inhabitant for numerous plant and animal and 101° 57’ 21” east.
species. From the surveys found that Thailand
has plants and animals about 15,000 species, they ส ภ า พ ทั่ ว ไ ป ใ น พื้ น ที่ ส ง ว น ชี ว ม ณ ฑ ล เ ดิ ม
are in the world heritage area over 2,500 species (สถานวี จิ ยั สงิ่ แวดลอ้ มสะแกราช) ซงึ่ มเี นอื้ ทปี่ ระมาณ 78.08
or about one sixth of the most species in the ตารางกิโลเมตร หรือ 48,800 ไร่ ประกอบไปด้วยความ
country. There are 16 endemic species and 805 สา� คัญดังน้ี

species of wild animals comprising 112 species of General condition of the original
mammals, 392 species of birds and 205 species of biosphere reserve (Sakaerat Environmental
reptiles and amphibians those are nine endemic Research Station) is about 78.08 square kilometers
species namely Cantor’s giant soft-shelled turtles, comprising:
western four-clawed geckos, sandstone geckos,
ป่าดิบแล้ง (dry evergreen forest) : เปนป่า
Phu Wua lizards, western legless skinks, Khorat ค่อนข้างทึบ มีเนื้อท่ีประมาณ 21,019 ไร่ และมีความ
slender skinks, Khorat blind snakes, Hampton’s หนาแน่น 123 ต้นต่อไร่ พันธุ์ไม้ที่ส�าคัญประกอบด้วย
Slug eating snakes and freshwater crocodiles. The ตะเคียนหิน ตะเคยี นทอง ชัน กะบก เปนต้น
most animals in the forests play international
importance with three species are endangered Dry evergreen forest: somewhat dense
status including wild elephants, tigers and with an area about 33.6 square kilometers and
banteng. about 76,875 trees in one square kilometer.
The important tree species are Hopea ferrea,
ผนื ปำสะแกรำช (Sakaerat Forests) Hopea ordorata, Shorea sericeiflora and Irvingia

พื้นท่ีสงวนชีวมณฑลสะแกราช (สถานีวิจัย malayana.
สิ่งแวดล้อมสะแกราช) ตั้งอยู่ในเขตต�าบลภูหลวง อ�าเภอ
ปา่ เตง็ รงั : เปน ปา่ โปรง่ มเี นอื้ ทป่ี ระมาณ 8,163 ไร ่
ปกธงชัย ต�าบลวังน�้าเขียวและต�าบลอุดมทรัพย์ อ�าเภอ มีความหนาแน่น 84 ต้นต่อไร่ พันธุ์ไม้ส�าคัญได้แก่ เต็งรัง
วงั นา�้ เขยี ว จงั หวดั นครราชสมี า หา่ งจากตวั จงั หวดั นครราชสมี า พลวง เหียง และพะยอม เปนตน้
ประมาณ 60 กโิ ลเมตร ตามทางหลวงหมายเลข 304 และ
ห่างจากกรุงเทพมหานครประมาณ 300 กิโลเมตร หรืออยู่ Dry dipterocarp forest: sparse forest with
ระหว่างเส้นละตจิ ดู ท่ ี 14° 26’ 33” เหนอื ถงึ 14° 32’ 50” about 13 square kilometers and about 52,500
เหนอื และเสน้ ลองจจิ ดู ท ี่ 101° 50’ 43” ตะวนั ออก ถงึ 101° trees in one square kilometer. The important tree
57’ 21” ตะวันออก species are Shorea obtuse, Pentacme sauvis,
Dipterocarpus tuberculatus, Dipterocarpus
The Sakaerat Biosphere Reserve area (Sa- obtusifolius and Shorea fiorifolius.
kaerat Environmental Research Station) is located
in Phu Luang Sub-district of Pak Thong Chai District นอกจากปา่ ส�าคัญทัง้ สองชนิดดังกลา่ ว ยังมปี ่าไผ่
and Wang Nam Khiao Sub-district and Udom Sap และป่าปลูก โดยเฉพาะป่าปลูกมีเน้ือท่ีประมาณ 8,643 ไร่
Sub-district of Wang Nam Khiao District. It is about 60 ซ่ึงส่วนใหญ่เปนไม้โตเรว็ ได้แก ่ กระถนิ เทพา กระถนิ ณรงค ์
kilometers from Nakhon Ratchasima along the road และซอ้ เปนต้น

no. 304 and about 300 kilometers from Bangkok.

16 ความโดดเด่นและความแตกต่างทางธรณีวทิ ยา ในระดับนานาชาติ ของอทุ ยานธรณโี คราช

In addition, there are still bamboo forests มรดกทางวฒั นธรรม
and planted forest especially the planted forest (Cultural Heritage)
about 13.8 square kilometers with rapid growth of
trees such as Oxythanthera ellbociliata, Acacia จากหลักฐานทางโบราณคดีท่ีพบในโคราชท�าให้
auriculaeformis and Gmelina arborea. ทราบได้ว่า ผืนแผ่นดินโคราชเปนดินแดนท่ีมีมนุษย์เข้ามา
ต้ังถิ่นฐานเม่ือไม่น้อยกว่า 3,000 ปก่อน ซึ่งสามารถแบ่ง
สัตว์ป่าที่ส�ารวจพบในพ้ืนท่ีสงวนชีวมณฑล บรรยายได้เปน 2 ยุค คือ ยุคก่อนประวัติศาสตร์และ
สะแกราช (สถานีวิจัยส่ิงแวดล้อมสะแกราช) มีประมาณ ยุคประวตั ศิ าสตร์ ดงั นี้
380 ชนิด เปนสัตว์ท่ีเล้ียงลูกด้วยนม 7 ชนิด ท่ีพบ ได้แก่ Archeological evidences discovered in the
เก้ง เลียงผา หมีควาย หมาป่า หมูป่า เปนต้น สัตว์ปก Khorat reveal that the Khorat land has been settled
มีประมาณ 200 ชนิด ประกอบดว้ ย ไกฟ่ า พระยาลอ ไกป่ ่า by human communities at least since 3,000 years
และนกชนดิ ตา่ ง ๆ สตั วส์ ะเทนิ นา�้ สะเทนิ บกจา� นวน 25 ชนดิ ago dividable to describe into two ages, prehistoric
และสัตว์เลื้อยคลานจ�านวน 82 ชนิด จากจ�านวนสัตว์ and historic ages as follow.

ดังกล่าวเปนสัตว์หายากและใกล้สูญพันธุ์ ได้แก่ เสือโคร่ง ยคุ กอ่ นประวตั ิศำสตร (prehistoric age)

กวางป่า นกยูง พญากระรอกสีด�า ไกฟ่ าหลังขาว เปน ต้น จากหลกั ฐานทางโบราณคดพี บวา่ มชี มุ ชนโบราณ
ซึ่งเปนร่องรอยของมนุษย์ก่อนประวัติศาสตร์ต้ังแต่ยุค
Wild animals in the Sakaerat Biosphere หินใหม่ต่อเน่ืองมาถึงยุคโลหะกระจายอยู่ท่ัวไปในจังหวัด
Reserve (Sakaerat Environmental Research นครราชสีมา โดยมีแหล่งโบราณคดีที่ส�าคัญคือ ชุมชนบ้าน
Station) is about 380 species with seven spe- ปราสาท อา� เภอโนนสงู และแหลง่ ภาพเขยี นสเี ขาจนั ทนง์ าม
cies of mammals such as barking deer, chamois, อา� เภอสีคิ้ว ซ่งึ ก�าหนดอายุได้ประมาณ 3,000 ปมาแลว้
buffalo beers, wolfs, boars. There are 200 species
of poultries comprising Diard’s fireback, jungle Archeological evidences are found that
the traces of prehistoric humans settled the areas
fowl and variety of birds. There are 25 species were from Neolithic age and continuously changed
of amphibians and 82 species of reptiles. These into metal age scattering inhabited over Khorat.
animals are rare and endangered species such as The important archeological sites are Ban Prasat in
tigers, sambars, peacocks, black giant squirrels and Non Sung and pictograph site at Khao Chan Ngam
silver pheasants. in Sikhio dated back about 3,000 years ago.

บ้านปราสาทนับเปนแหล่งโบราณคดีแห่งที่สอง
ต่อจากบ้านเชียง ที่ได้จัดท�าในลักษณะพิพิธภัณฑ์กลาง
แจ้ง จากหลักฐานท่ีค้นพบสันนิษฐานว่า มีชุมชนอาศัย
อยู่ในบริเวณน้ีมาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์จนถึงสมัย
ประวัติศาสตร์ มีหลักฐานของกลุ่มวัฒนธรรมแบบทวารวดี
และแบบเขมรโบราณ ชว่ งระหวา่ ง 1,500 - 3,000 ปม าแลว้

Ban Prasat archeological site is the second
site after the Ban Chiang site that has displayed
as outdoor museums. From the evidences can
assume that there were human communities
ไก่ฟาพระยาลอจากป่าสะแกราช settled the area from prehistoric to historic
(อนเุ คราะห์ภาพโดย สถานวี จิ ยั สง่ิ แวดล้อมสะแกราช) period. There are both Dvaravati and Khmer
cultural groups between 1,500 and 3,000 years ago.
Siamese fireback from Sakaerat forest
(Picture Credit to Sakaerat Environmental
Research Station) 17ความโดดเดน่ และความแตกต่างทางธรณวี ทิ ยา ในระดบั นานาชาต ิ ของอุทยานธรณีโคราช

มโี ครงกระดูกฝงอย่ใู นช้ันดนิ แตล่ ะสมัย แต่ละยคุ patterns. Main characteristics of the containers
มลี กั ษณะการฝง ทตี่ า่ งกนั ไป ยคุ 3,000 ป  อยใู่ นชนั้ ดนิ ระดบั are narrow necks with mounts widened. Some of
ลา่ งสดุ ลกึ 5.5 เมตร โครงกระดูกจะหันหวั ไปทางทิศตะวนั them are similar to a jug and some pieces are short
ออกเฉียงใต้ ยคุ 2,500 ป หนั หัวไปทางทิศตะวันออก ส่วน spheres. Until 1,500 years ago, the containers was
ยคุ 2,000 ปห นั หวั ไปทางทศิ ใต ้ แตค่ ตใิ นการฝง จะคลา้ ยกนั changed to be black Phimai type with black color,
คือจะนา� เครอื่ งประดับ เช่น ก�าไลเปลือกหอย ลกู ปด แหวน polishing surface and thin coarse texture.
ส�าริด ก�าไลส�าริด เคร่ืองประดับศีรษะท�าด้วยส�าริดและ
ภาชนะของผู้ตายฝงร่วมไปด้วยกับผู้ตาย ในช่วงสามระยะ ในดินชั้นบนพบร่องรอยของศาสนสถานในพุทธ
แรกน้ีเปนภาชนะดินเผาเคลือบน้�าดินสีแดง แบบลายเชือก ศตวรรษที่ 13-16 เรียกกันว่า “กู่ธารปราสาท” และพบ
ทาบ ลกั ษณะหลกั ของภาชนะเปน แบบคอแคบปากบาน แต่ เศียรพระพุทธรูปในสมัยเดียวกันและศิลปะทวารวดีแบบ
บางใบมีทรงสงู เหมอื นคนโท บางชนิ้ มีลักษณะเปน ทรงกลม ท้องถ่ิน นอกจากน้ียังพบรูปปนดินเผาผู้หญิงครึ่งตัวเอา
สนั้ ตอ่ มาในยคุ 1,500 ป  ลกั ษณะภาชนะจะเปลย่ี นเปน แบบ มือกุมท้องลักษณะคล้ายตั้งครรภ์ และช้ินส่วนลายปูนปน
พิมายด�า คือ มีสดี า� ผวิ ขัดมัน เนื้อหยาบบาง ประดับปราสาท

แหลง่ โบราณคดบี ้านปราสาทอายปุ ระมาณ 3,000 ป The upper soil layer found traces of
ในอ�าเภอโนนสูง religious place of 13th – 16th Buddhism centuries
and found Buddha head statues with local
Ban Prasat archeological site, 3,000 years old, Dvaravati arts. In addition, there is a clay statue of
in Non Sung a half-body woman with hands on her belly similar
to a pregnant woman.
There are human skeletons in soil layers
of each period. Each period has different skeleton พบโครงกระดกู ในชนั้ ดินท ่ี 5.5 เมตร เปน ผู้หญงิ
orientation. The soil layer at 5.5 meters deep, 3,000 ทง้ั หมด เปน ทนี่ า่ สงั เกตวา่ กระดกู ทกุ โครงในหลมุ นไี้ มม่ ศี รี ษะ
years old, reveals that the skeletons pointing their และภาชนะน้ันถูกทุบให้แตกก่อนที่จะน�าลงไปฝงด้วยกัน
heads to the northeast but at the 2,500 years old นักโบราณคดีสันนิษฐานว่าเปนโครงกระดูกของผู้หญิงท่ีถูก
layer pointing their heads to the east whereas the ประหารชีวิตและน�าศีรษะไปแห่ประจาน และได้พบส่วน
2,000 years old layer pointing their heads to the กะโหลกอยรู่ วมกนั ในอกี ทหี่ นง่ึ ซงึ่ หา่ งจากจดุ เดมิ เพยี ง 500
south. However, traditions in burying the dead เมตร ชาวบา้ นปราสาทจะรว่ มกนั ทา� บญุ อทุ ศิ สว่ นกศุ ลในวนั
bodies are the same ways by burying with acces- ที่ 21 เมษายน ของทุกป
sories like shell earing, beads, bronze rings, bronze
bracelet, head accessories made from bronzes and Human skeletons at soil layer 5.5 meters
containers of their owns. These first three periods, deep are mostly women without skulls with
the potteries were varnished by red soil with rope fragmentary potteries beside. Archeologists
postulated that these skeletons are of women
executed by cutting throat and took their heads
to condemn publicly. There is a place discovered
only skulls about 500 meters away. Presently,
the villagers at Ban Prasat always prayed and
decorated to charity for them on the 21st April
every year.

18 ความโดดเด่นและความแตกต่างทางธรณีวทิ ยา ในระดบั นานาชาติ ของอทุ ยานธรณโี คราช

ภำพเขียนสที ีเ่ ขำจันทนง ำมและหินทรำยทีพ่ บ
โครงสร้ำงชั้นเฉียงระดับท่วั ไป

Pictographs at Khao Chan Ngam and
sandstone with cross-bedding structure



เขาจนั ทนง ามและภาพเขียนสี
(Khao Chan Ngam and Pictographs)

ภาพเขียนสีเขาจันทน์งาม เปนแหล่งศิลปะ The pictographs at Khao Chan Ngam are
ถ�้ายุคก่อนประวัติศาสตร์จนถึงปจจุบันมีการพบเพียงแห่ง the cave art made by ancient humans with only
เดียวในจังหวัดนครราชสีมาปจจุบัน มีอายุอยู่ในสมัยก่อน one site reported from Nakhon Ratchasima. Their
ประวัติศาสตร์ตอนปลายหรือประมาณ 3,000 ถงึ 5,000 ป ages are late prehistoric or 3,000 – 5,000 year B.P.
ก่อน (กรมศิลปากร, 2531) ภาพเขียนสีทั้งหมดเขียนด้วย (Fine Art Department, 1988). Most pictographs were
สีแดง ซ่ึงเปนสีท่ีพบท่ัวไปในศิลปะผนังถ้�าของประเทศไทย made with red color the same as the color of gen-
พบอยู่ที่ด้านทิศใต้ของวัด ภาพเขียนสีปรากฏอยู่ตามซอก eral cave art in Thailand. It is located to the south
หินและเพิงหินทราย 4 ด้านรวมถึงฝงด้านทิศตะวันออก of the temple with pictographs on four cave walls
และตะวันตกด้วย อยู่สูงจากพื้นดินประมาณ 4 – 5 เมตร including the east and west sides. They are about
จากภาพเขียนสีท่ีพบนี้สะท้อนให้เห็นวิถีชีวิตของคนสมัย 4 – 5 meters above the ground surface. These pic-
กอ่ น ซง่ึ มลี กั ษณะเปน สงั คมเกษตรกรรมและมกี ารรวมกลมุ่ tographs depict lifestyle of agricultural society of
กันเปนชุมชน กจิ กรรมและพิธกี รรมท่พี บในภาพสอดคลอ้ ง the ancient humans settled as communities with
กับภาพเขียนสีที่มีลักษณะเหมือนท่ีพบในแหล่งอื่น ๆ ของ rites according to the pictographs similar to those
ประเทศไทย หนิ ทรายในพนื้ ทน่ี เี้ ปน ของหมวดหนิ พระวหิ าร found in other sites of Thailand. The sandstone in
พบโครงสรา้ งชน้ั เฉยี งระดบั ไดท้ ว่ั ไปทชี่ ชี้ ดั วา่ เปน หนิ ทรายที่ the site is of the Phra Wihan Formation containing
เกดิ จากการตกสะสมตวั ของตะกอนทรายในธารนา�้ ไหลสาย common cross-bedding structure clearly suggested
หนงึ่ ในชว่ งต้นยุคครีเทเชียส that the rocks were originated by sedimentation
under the running water of a river during the Early
Cretaceous.

19ความโดดเด่นและความแตกต่างทางธรณวี ิทยา ในระดับนานาชาต ิ ของอุทยานธรณโี คราช

สว่ นแหลง่ ภาพเขยี นสเี ขาจนั ทนง์ าม เปน ภาพเขยี น
บนผนังเพิงหินทราย ส่วนมากเปนภาพคนมีท้ังชาย หญิง
และเด็ก ประมาณ 32 คน มีภาพสัตว์ประกอบอยู่ด้วย
2-3 ตวั อาจเปนสนุ ัข นกหรือไก ่ ตะกวด หรือเมน่ หรอื เสือ
กไ็ ด้ เขียนดว้ ยสแี ดงแบบระบายสีเงาทบึ ภาพทัง้ หมดแสดง
อาการเคลื่อนไหว ภาพเหล่านี้อยู่สูงจากพ้ืนดินประมาณ
4-5 เมตร เขยี นเปน กลมุ่ ๆ กลมุ่ ทเ่ี ดน่ และสา� คญั ทส่ี ดุ อยบู่ น
ผนังเพิงหินด้านทิศตะวันออกมีภาพคนปรากฏอยู่ 14 คน
ชาย-หญิง-เด็ก และสุนขั 1 ตวั อยา่ งไรก็ตามภาพเขยี นสที ่ี
เขาจนั ทนง์ ามน ้ี นา่ จะเปน ความตอ้ งการทจ่ี ะแสดงใหเ้ หน็ ถงึ
สญั ลกั ษณห์ รอื พธิ กี รรม อนั เนอื่ งจากความเชอ่ื ในเรอื่ งความ
อดุ มสมบรู ณ ์ จงึ ไดม้ กี ารจดั กจิ กรรมพเิ ศษขนึ้ และไดท้ า� การ
บันทึกไว้บนผนังหินน้ัน ดังน้ันชุมชนน้ีคงด�ารงชีวิตด้วยการ
ล่าสัตว์ เลี้ยงสตั ว์ และเพาะปลูกดว้ ย

The pictographs at Khao Chan Ngam are
on the sandstone cave walls being mainly human
pictures including about 32 pictures of men, wom-
en and children with few animals. The animals look
similar to dog, bird or hen, lizard or porcupine or
tiger. The pictographs were created with red colors
in the form of silhouette. All pictures are high from
the ground surface about 4 – 5 meters divided into วดั ธรรมจักรเสมาราม
groups. The most dominated group is on the east (Wat Dhamachaksemaram)
wall with 14 men, women and children and one
dog. However, this pictograph site at Khao Chan
Ngam was created might be for showing a symbol เปน ทป่ี ระดษิ ฐานพระพทุ ธไสยาสนซ์ ง่ึ เปน พระนอน
or a rite on a believing about fertility so that this หินทรายขนาดใหญ่ที่สุดท่ีพบในประเทศไทย คาดว่าได้รับ
community was living by hunting, animal husband- อิทธิพลของศิลปะแบบทวารวดีปะปนกับศิลปะพ้ืนเมือง
ry and farming. นอกจากน้ียังพบธรรมจักรหินทรายหรือเสมาธรรมจักร
มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.2 เมตร เส้นผ่าศูนย์กลาง
ยุคประวัตศิ ำสตร (historic age) ดุมล้อ 31 เซนติเมตร เปนธรรมจักรแบบทึบ แกะสลกั เปน
รูปสี่กงลอ้
สมัยทวารวดี (Dvaravati Period)
ครั้นถึงสมัยประวัติศาสตร์ ได้เกิดมีความเจริญ
รุ่งเรืองมาตั้งแต่สมัยทวารวดี ซึ่งมีศูนย์กลางอยู่ที่เมือง It is a Buddhism temple enshrined by a
เสมา ตงั้ อยบู่ รเิ วณอา� เภอสงู เนนิ ในปจ จบุ นั เปน เมอื งใหญเ่ ชอื่ largest ancient sandstone reclining Buddha statue
กันว่าเปนท่ีตั้งของรัฐศรีจนาศะ ต่อมาในสมัยขอมพระนคร of Thailand. It is believed to be influenced by the
มีการสร้าง เมืองโคราช หรือ นครราช หรือ อังกอร์ราช Dvaravati arts mixed with folk arts together with
อยู่ในบริเวณเดียวกัน เคยเจริญรุ่งเรืองมากในสมัยขอมแต่ a sandstone dhammachakra (wheel of dhamma)
ปจ จบุ นั เปน เมอื งรา้ ง ตงั้ อยรู่ มิ ฝง ลา� ตะคอง และมเี มอื งพมิ าย sized 1.2 meters in diameter with wheel button
เปนเมอื งสา� คญั ของขอมในบริเวณน้ี sized 31 centimeters.

20 ความโดดเดน่ และความแตกต่างทางธรณีวทิ ยา ในระดับนานาชาติ ของอุทยานธรณีโคราช

พระพุทธไสยาสนห์ ินทรายและเสมาธรรมจกั รหินทรายที่วัดธรรมจักรเสมาราม
Sandstone reclining Buddha statue and sandstone dhammachakra atWat Dhammachaksemaram

21ความโดดเดน่ และความแตกต่างทางธรณวี ิทยา ในระดบั นานาชาติ ของอุทยานธรณโี คราช

ปราสาทเมอื งแขก
(Mueang Khaek Rock Temple)

ปราสาทเมืองแขกก่อด้วยหินทรายและอิฐ
สร้างขึ้นตามแบบศิลปะเกาะแกร์ในศิลปะเขมร ในบริเวณ
ท่ีต้ังปราสาทเมืองแขกนี้มีการจัดงานประเพณีกินเข่าค�่า
ของดีเมืองสูงเนิน ประมาณเดือนมีนาคมของทุกป ใน
บรเิ วณใกล้กันนน้ั ยังมีปราสาทโนนกู่ และปราสาทเมอื งเกา่
เปนโบราณสถานขนาดเล็ก สันนิษฐานได้ว่าปราสาทแห่งน้ี
สร้างขึ้นตามแบบศิลปะเกาะแกร์ในศิลปะเขมรเช่นเดียวกับ
ปราสาทเมอื งแขก และท่ีใกล้กนั ยงั ปรากฏรอ่ งรอยปราสาท
เมืองเก่าซึ่งใช้เปนอโรคยาศาลหรือโรงพยาบาล บริเวณ
ด้านนอกก�าแพงมีบารายหรือสระน�้าศักด์ิสิทธิ์กรุด้วย
ศลิ าแลง

The Mueang Khaek rock temple is made A
of blocks of sandstone, laterites and bricks under
Koh Ker art style of Khmer. This location is tradi-
tionally used to conduct a traditional dinner and
displaying the good things of Sung Noen district
in March every year. Non Ku and Mueang Kao an-
cient remains in the nearby area are archeological
sites also built under the Koh Ker art of Khmer. A
part of the Mueang Kao ancient remain was also
used as a hospital with a sacred pond sealed with
laterite blocks.

Historic age was entered with prosperity สมยั อยธุ ยา (Ayutthaya Period)
of the Dvaravati Kingdom centered at the Sema
City, in Sung Noen District nowadays, a large city ในสมยั กรงุ ศรอี ยธุ ยา แผน่ ดนิ สมเดจ็ พระนารายณ์
as of the Srijanasa State. After that in the time of มหาราช (พ.ศ. 2199-2231) โปรดให้สรา้ งเมอื งส�าคญั ท่ีอยู่
Phra Nakhon Khmer, Khorat or Nakhon Raj or” ชายแดน ให้มีปอมปราการ จึงให้ย้ายเมืองที่ต�าบลโคราช
อ�าเภอสูงเนิน มาสร้างเมืองท่ีมีปอมปราการและคูน�้าล้อม
Angkor Raj was built in the nearby area. It was รอบข้ึนใหม่ในที่ซ่ึงอยู่ในปจจุบัน แล้วเอานามเมืองใหม่ทั้ง
very high prosperity under the Khmer empire but สอง คอื เมอื งโคราช กบั เมอื งเสมา มาผกู เปน นามเมอื งใหม่
later abandoned to date. It was situated on Lam เรียกว่าเมืองนครราชสีมา แต่คนท่ัวไปเรียกว่า เมืองโคราช
Takhong riverbank with Phimai as an important city เมืองน้ีก�าแพงก่อด้วยอิฐ มีใบเสมาเรียงรายตลอด มีปอม
of the Khmer empire. ก�าแพงเมือง 15 ปอม 4 ประตู สร้างด้วยศิลาแลง ได้แก ่
ประตูพลแสนทางด้านเหนือ ประตูชัยณรงค์ทางด้านใต ้
ประตูพลล้านทางด้านตะวันออก และประตูชุมพลทางด้าน
ตะวันตก
22 ความโดดเดน่ และความแตกตา่ งทางธรณวี ทิ ยา ในระดบั นานาชาติ ของอุทยานธรณโี คราช

B

ปราสาทเมอื งแขก (a และ b) และปราสาทโนนกู่
(c) Prasat Mueang Khaek (a and b) and Prasat Non Ku (c)

C

King Narai the Great (AD 1656 - 1688), combination of the former city names Nakhon Raj
in the Ayutthaya period, initiated to build some and Sema but Khorat has been called by general
important border towns by having fortresses. He people until nowadays. This city was surrounded
ordered to move the cities in Khorat Sub-district of by walls made of bricks, 15 fortresses and four city
Sung Noen District to a new town with fortresses gates including Pol Saen Gate to the north, Chai
and water ditch around the town as the Nakhon Narong Gate to the south, Pol Lan Gate to the east
Ratchasima today. The city name was derived from and Chum Pol Gate to the west.

23ความโดดเดน่ และความแตกต่างทางธรณีวิทยา ในระดบั นานาชาต ิ ของอุทยานธรณีโคราช

กาํ แพงประตชู ุมพลและอนสุ าวรียทา วสรุ นารี
(Chum Pol Gate Wall and Thao Suranari Statue)

ประตชู ุมพลและอนสุ าวรยี ท์ ้าวสรุ นาร ี Chum Pol Gate Wall and Thao Suranari Statue

เปนก�าแพงเมืองสร้างข้ึนในสมัยสมเด็จพระ ประตูเมือง และก�าแพงเมืองโบราณได้ถูกบูรณะซ่อมแซม
นารายณ์มหาราช (พ.ศ.2199 – 2231) มีพ้ืนที่ขนาด 1.6 และสรา้ งข้นึ มาใหม่บางสว่ น โดยคงไวซ้ งึ่ รูปแบบและศิลปะ
ตารางกิโลเมตร กว้าง 1,000 เมตร ยาว 1,700 เมตร การก่อสร้างตามแบบฉบับเดิมไว้ทัง้ หมด เหลอื เพียงบรเิ วณ
ก่อก�าแพงโดยรอบด้วยอิฐแดง ศิลาแลง และหินทราย มมุ ดา้ นทศิ ตะวนั ออกเฉยี งเหนอื ของตวั เมอื ง ถนนพลแสน ท่ี
ยาว 5,220 เมตร สงู 6 เมตร บนกา� แพงมใี บเสมา 4,302 ใบ บรรจบของก�าแพงด้านประตูพลแสนและก�าแพงด้านประตู
มีประตูเมือง 4 ประตู ได้แก่ ประตูชุมพล ประตูพลแสน พลล้าน ที่ได้มีการขุดพบแนวของก้อนอิฐแดงและศิลาแลง
ประตูพลล้าน และประตูไชยณรงค์มีคูน้�าโดยรอบกว้าง 20 เรียงตัวกันในภายหลัง สันนิษฐานจากต�าแหน่งที่พบเบ้ือง
เมตร ลกึ 6 เมตร พน้ื ทภี่ ายในเมอื งตดั ถนนไขวก้ นั แบบตาราง ตน้ วา่ นา่ จะเปน สว่ นประกอบของกา� แพงเมอื งและทต่ี ง้ั ปอ ม
หมากรกุ ถอื เปน กา� แพงเมอื งทม่ี คี วามเชอื่ มโยงกบั ธรณวี ทิ ยา ปราการของเมอื งในอดตี ปจ จบุ นั ยงั คงถกู รกั ษาสภาพเดมิ ไว้
จากการใชว้ สั ดศุ ลิ าแลงและหนิ ทรายในการกอ่ สรา้ ง ปจ จบุ นั โดยไม่มีการบูรณะต่อเตมิ

24 ความโดดเด่นและความแตกต่างทางธรณีวิทยา ในระดบั นานาชาต ิ ของอุทยานธรณโี คราช

IIt is a city wall built in the reign of King as a chess board pattern. The city wall is regarded
Narai the Great (AD 1656 - 1688), width 1,000 with connection to geology by using the laterite
meters and long 1,700 meters, covering an area of and sandstone blocks as construction materials.
1.6 square kilometer. The wall is made of bricks The city wall is now rehabilitated and some parts
and laterite blocks with 5,220 meters long and 6 were rebuilt maintaining its original fine art. The
meters high. There 4,302 semas (seam stones) on northeast corner of the city, Pol Saen Road, where
the wall. There are four city gates including Chum the Pol Saen connected with Pol Lan gates has
Pol gate, Pol Saen gate, Pol Lan gate and Chai been unearthed founding some blocks of laterite.
Narong gate with a water ditch, 20 meter wide and It is postulated that they are parts of the ancient
6 meters deep, surrounding the outer wall. There wall and fortresses. They are so far kept under the
are many roads inside the city intersected together original condition without any rehabilitation.

25ความโดดเด่นและความแตกต่างทางธรณีวทิ ยา ในระดบั นานาชาติ ของอุทยานธรณโี คราช

สมัยรัตนโกสนิ ทร (Rattanakosin Period) On 17th February 1826, Lady Mo, wife of
ในรชั สมยั ของพระบาทสมเดจ็ พระนง่ั เกลา้ เจา้ อยหู่ วั the Khorat governor, with other officials intrigued
เจ้าอนุวงศ์ผู้ครองนครเวียงจันทน์ ได้ก่อการกบฏโดยยก by giving people easily obeyed the controllers
กองทพั จะลงมาตกี รงุ เทพมหานคร เมอ่ื เจา้ อนวุ งศย์ กกองทพั and pretended to afraid and appease the King
มาถึงเมืองนครราชสีมาและเข้าโจมตีเมืองนั้น พระยาปลัด Anouvong’s soldiers. The army with prisoners
(พระยาสุริยเดชวิเศษฤทธ์ิทศทิศวิชัย) ผู้รักษาเมืองไม่อยู ่ of war set camps at night at Thung Samlit and
เพราะไปปราบการจลาจลท่ีเมืองขุขันธ์ กองทหารของเจ้า serving the Anouvong soldiers with foods and
อนุวงศ์จึงตีเมืองนครราชสีมาได้โดยง่ายและกวาดต้อนกรม liquors until drunk unconsciously. At late of the
การเมอื ง ตลอดจนพลเมืองท้งั ชายหญิงไปเปน เชลย night, Lady Mo and others armed the weapons
In the reign of King Phra Nangklao to kill so many Laotian soldiers. King Anouvong
(King Rama III), King Anouvong of the Kingdom of got the news then sent Chao Suthisarn, his big
Vientiane decided to rebel against Siam by raising son, with soldiers and cavalries to suppress.
an army to Bangkok. When the army arrived Khorat, Lady Mo and others bravely battled against the
the governor of the city absented due to he went enemies until the Laotian army broken. This
to suppress the riot in Khu Khan. King Anouvong Lady Mo bravery at Thung Samlit, King Rama III
army therefore easily attacked the city and herd appointed the dignity to her as Thao Surinaree.
officials and citizens both men and women as Later on, a statue of Thao Suranaree was built as
prisoners of war. appeared in the heart of the Khorat city where
เมอ่ื วนั ท ่ี 17 กมุ ภาพนั ธ ์ 2369 ในระหวา่ งการเดนิ Thai people have always respected regarding as
ทางคณุ หญงิ โมภรรยาพระปลดั ไดค้ ดิ อบุ ายกบั กรมการเมอื ง a symbol of Nakhon Ratchasima Province so far.
ให้ชาวบ้านเช่ือฟงทหารผู้ควบคุม แกล้งท�ากลัวเกรงและ
ประจบเอาใจจนทหารของเจ้าอนุวงศ์ จนกระทั่งเดินทาง
มาถึงทุ่งสัมฤทธ์ิ ได้พักต้ังค่ายค้างคืนอยู่ ณ ท่ีนั้น คุณหญิง
โมได้ออกอุบายให้ชาวเมืองน�าอาหารและสุราไปเล้ียงดู
ผู้ควบคุมอย่างเต็มท่ี จนทหารต่างก็เมามายไม่ได้สติ หมด
ความระมัดระวัง พอตกดึกก็พร้อมกันจับอาวุธไล่ฆ่าทหาร
เวียงจันทน์ตายเปนจ�านวนมาก แล้วหาชัยภูมิตั้งมั่นอยู่ ณ
ท่ีนั้น เจ้าอนุวงศ์ทราบข่าวก็ให้เจ้าสุทธิสารบุตรคนใหญ่คุม
กา� ลงั ทหารเดนิ เทา้ และทหารมา้ รบี รุดมาท�าการปราบปราม
แตค่ ณุ หญงิ โมกจ็ ดั ขบวนทพั จนกองทพั พวกเวยี งจนั ทนแ์ ตก
ยบั เยนิ วรี กรรมทคี่ ณุ หญงิ โมไดป้ ระกอบขนึ้ ทท่ี งุ่ สมั ฤทธค์ิ รงั้
น้ีพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงทรงพระกรุณา
โปรดเกลา้ ฯ สถาปนาคณุ หญงิ โมดา� รงฐานนั ดรศกั ด ์ิ เปน ทา้ ว
สรุ นารแี ละตอ่ มามกี ารสรา้ งเปน อนสุ าวรยี ด์ งั ปรากฏอยกู่ ลาง
เมอื งนครราชสมี าในปจ จบุ นั ทเี่ ปน ทเี่ คารพนบั ถอื ของคนไทย
จนเปนสญั ลักษณข์ องจังหวดั นครราชสีมาจวบจนปจจบุ นั

26 ความโดดเดน่ และความแตกต่างทางธรณวี ทิ ยา ในระดับนานาชาติ ของอทุ ยานธรณีโคราช

แหลงผา เงี่ยงนางดํา
(Ngiang Nang Dam Clothes)

เปนแหล่งผลิตภณั ฑ์หัตถกรรมผา้ พืน้ เมอื งอ�าเภอ ผลติ ภณั ฑผ์ า้ เงีย่ งนางดา� ทอ่ี �าเภอสูงเนนิ Ngiang Nang Dam
สูงเนิน ของชาวไทยที่มีบรรพบุรุษอพยพมาจากเมือง products in Sung Noen District
เวยี งจนั ทน ์ ประเทศลาว เมอื่ กวา่ 100 ปก อ่ น และผสมผสาน
ทางภาษาและวฒั นธรรมกบั ชาวไทยโคราชจะเรยี กสดี า� หรอื The site is in Sung Noen District where
สีทึบว่า “นางด�า” ส่วนค�าว่า “เง่ียง” เปนภาษาถ่ินของ the Ngiang Nang Dam clothes have weaved by
อา� เภอสงู เนนิ หมายถงึ การแกะเอาเสน้ ดา้ ยสอดแทรกเขา้ ไป Thai villagers originated from Vientiane, Laos, over
ในเนื้อผ้า โดยผ้าเงีย่ งนางดา� จะมลี ักษณะเดน่ คอื การเปน 100 years. The name is a combination between
ผา้ ฝายที่น�าฝา ยมามัดโดยใชเ้ สน้ ฝาย 3 เส้น 3 สี มาพนั รวม linguistic and cultural ways to Thai Khorat that
กนั ใหเ้ ปน สเี ดยี ว แลว้ จงึ นา� มาทอ ดา้ นลวดลายในผนื ผา้ จะมี name black or dark color is “Nang Dam”. The word
3 สว่ น สว่ นแรกจะเปน ผา้ สแี ดงสอดลายแนวตง้ั ดว้ ยผา้ ฝา ยสี “ngiang” is a local word in Sung Noen meaning
เหลอื งขาว สว่ นทส่ี องเปน ผา้ ยกพนื้ ยอ้ มครามแทรกเสน้ ดา้ ย “inserting the threads into the cloth texture”. The
สีแดง ส่วนที่สามเปนชายผ้าถุง ทอด้วยฝายเปนแถบลาย product is processed by using three cotton threads
ขวาง ผ้าเงี่ยงนางด�าเปนผ้าที่เบาไม่หนามาก สวมใส่สบาย with three colors tangled into a single thread then
เหมาะกับทุกสภาพอากาศ แต่หากต้องออกงานส�าคัญ จะ weaving. The patterns on a cloth have three parts,
นยิ มสวมใส่ผา้ เงย่ี งนางด�าที่ทอจากผ้าไหม first part is red mixed with light yellow, the second
part is sky blue inserted with red threads, and the
third part is selvage of the Sarong weaved with
cotton threads in transverse striped pattern. The
cloth is light and thin comfortable to wear in every
atmosphere. But the clothes weaved with silk are
popular for special occasion.

27ความโดดเด่นและความแตกต่างทางธรณวี ิทยา ในระดบั นานาชาติ ของอุทยานธรณโี คราช

28 ความโดดเดน่ และความแตกตา่ งทางธรณวี ทิ ยา ในระดบั นานาชาต ิ ของอทุ ยานธรณโี คราช

แ(Thหai-Yลuanง่ cผlothา้ esไ) ท-ยวน

เปนแหล่งผลิตภัณฑ์หัตถกรรมท่ีผูกพันกับวิถีชีวิต The site is an area inhabited by the
ชาวไท-ยวน ในอา� เภอสคี วิ้ มาเกอื บ 200 ป  กอ่ นนบ้ี รรพบรุ ษุ
ของชาวไท-ยวนอาศัยอยู่ในเมืองเชียงแสนดินแดนไทยภาค Thai-Yuan people who have produced handicrafts
เหนอื ทเ่ี รยี กวา่ “โยนกนคร” แตก่ ารรบระหวา่ งไทยกบั พมา่ for nearly 200 years. Their ancestors were formerly
ทพี่ ม่ามายดึ เมืองเชียงแสน ท�าให้ชาวโยนกนครส่วนหนง่ึ ถูก in Chiang Saen in the north of Thailand named
ย้ายมาและต้ังถ่ินฐานที่สระบุรีและท่ีนครจันทึกหรือสีค้ิวใน “Yonok Nakhon”. During a war between Thai and
ปจ จบุ นั ซงึ่ ชาวไท-ยวนยงั คงสบื ทอด รกั ษา ขนบธรรมเนยี ม Burmese, after Thai attacked and destroyed the
ประเพณี และศิลปะของชาติพันธุ์ตนไว้ได้ เช่น ภาษาพูด city some people moved to settle in Saraburi
ศิลปหัตถกรรมการทอผ้า โดยเฉพาะการทอผ้านุ่งท่ีชาว and Nakhon Chanthuek or Sikhio nowadays. The
ไท-ยวนและชาวภาคเหนือเรียกว่า “ผ้าซ่ิน” น้ัน จะมีการ Thai-Yuan people still inherit and maintain their
ทอใช้กันเองในหมู่ครอบครัวและเรียกช่ือตามคนทอผ้าว่า cultures, traditions and ethnic arts like dialect,
“ผ้ายวน” อันหมายถึงผ้าของชาวโยนกนคร (ไท-ยวน) ซง่ึ มี weaving handicrafts especially “Pha Sin”. The Pha
เอกลักษณ์ตรงที่เปนผ้าฝายคุณภาพเน้ือแน่น สีสดใสไม่ตก Sin has been weaved for using in their own family
เช่น สีแดง เหลือง เขียว ฟา น้�าเงิน น้�าตาล ลวดลายผ้ามี and named as “Pha Yuan” meaning clothes of
ความละเอยี ดสวยงาม the Yonok Nakhon people (Thai-Yuan). Its identity

is qualified cotton clothes, dense texture, bright
color, unfading color clothes. The clothes are bright
red, yellow, green, blue and brown fined texture.

29ความโดดเด่นและความแตกต่างทางธรณีวิทยา ในระดบั นานาชาติ ของอทุ ยานธรณโี คราช

มรดกทางธรณวี ทิ ยา ท้งั สอง ทัง้ นีแ้ อ่งโคราชมขี อบแอ่งเปนพน้ื ท่ีสงู โดยรอบ ด้าน
(Geoheritage) เหนือเปนแนวเทือกเขาภูพาน ด้านตะวันตกเปนแนวเทือก
เขาเพชรบูรณ์และเทือกดงพญาเย็น ด้านใต้เปนแนวเทือก
ธรณีวิทยำท่ัวไป (general geology) เขาสนั กา� แพงทตี่ อ่ เนอื่ งไปทางตะวนั ออกเปน เทอื กเขาพนม
ดงรัก ส่วนด้านตะวันออกเปนพ้ืนที่ลาดเอียงชันข้ึนจรดริม
ลักษณะภูมิประเทศของพื้นท่ีอุทยานธรณีโคราช ฝง แมน่ า้� โขงเหน็ เปน หนา้ ผาสงู ชนั มแี มน่ า้� โขงตา�่ ลกึ ลงไปดา้ น
ถูกควบคุมโดยลักษณะของหินและธรณีโครงสร้างเปนหลัก ล่าง โดยพบว่าหินบริเวณด้านตะวันตกและด้านตะวันออก
การเคล่ือนตัวของเปลือกโลกแบบยกตัวข้ึนเปนท่ีราบสูง ของแอ่งมีลักษณะปรากฏที่แสดงถึงการถูกกัดกร่อนท�าลาย
ประกอบกับการเคลื่อนที่ของเปลือกโลกไปทางด้านข้าง อยา่ งรนุ แรง เชน่ บรเิ วณมอหนิ ขาวและปา่ หนิ งามในจงั หวดั
ท�าให้ช้ันหินเกิดการคดโค้งโก่งงอแบบไม่รุนแรงนัก ก่อให้ ชยั ภมู แิ ละบรเิ วณเสาเฉลยี งในจงั หวดั อบุ ลราชธาน ี สว่ นพน้ื ที่
พื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือเกิดลักษณะภูมิประเทศเปน อุทยานธรณีโคราชน้ันตั้งอยู่บริเวณขอบแอ่งทางตะวันตก
2 แอ่งสะสมตะกอน คือ แอ่งสกลนครทางด้านเหนือและ เฉยี งใตข้ องแอ่งโคราช มีลกั ษณะปรากฏดังนี้
แอ่งโคราชทางด้านใต้โดยมีเทือกเขาภูพานคั่นระหว่างแอ่ง

แผนทีธ่ รณีวิทยาภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือแสดงการกระจายตวั ของหนว่ ยหนิ ท่ที �าให้ทราบว่าชนั้ หนิ เกิด
การคดโค้งโกง่ งอเกิดเปน แนวเทือกเขาและเกิดแอ่งสะสมตะกอนสองแอง่
คือแอง่ สกลนครและแอ่งโคราช (กรมทรพั ยากรธรณ)ี

Geological map of NE Thailand showing rock units distribution with folding structures forming mountain
ranges and Sakhon Nakhon and Khorat basins

30 ความโดดเด่นและความแตกต่างทางธรณีวิทยา ในระดับนานาชาต ิ ของอุทยานธรณีโคราช

Topographic features of the Khorat ล�ำดับชั้นหิน (stratigraphy)
Geopark are mainly controlled by rock types, stra-
tigraphy and geological structures. The Earth crustal หมวดหินตะกอนต่าง ๆ อย่างน้อย 9 หมวด
movement by tectonic uplift to be the plateau หินบริเวณขอบแอ่งถูกยกตัวสูงกว่าบริเวณกลางแอ่งท�าให้
together with lateral movements gives rise to a ช้ันหินมีการวางตัวเอียงเทจากบริเวณขอบแอ่งลาดต่�าลง
gentle folding of the rocks to form Sakhon Nakhon ไปสู่บริเวณกลางแอ่ง ขณะเดียวกันหมวดหินต่าง ๆ ซ่ึงมี
and Khorat basins demarcated by the Phu Phan คุณสมบัติทนทานต่อการถูกกัดกร่อนที่แตกต่างกันท�าให้
range. The Khorat basin is a flatland surrounded เห็นหมวดหินโผล่ให้เห็นสูงต�่าแตกต่างสลับกันไป มีราย
by the Phu Phan range to the north, Phetchabun ละเอียดดงั นี้

and Dong Phayayen ranges to the west, Sankam- At least nine rock formations along the
phaeng and Phanom Dongrak ranges to the south, basin margin have been highly uplifted than that
and highland to the east with high cliff river bank of the basin center. This processes have made the
the Mekong River. The rocks exposed on the west rock strata gently tilted from the margin to the
and east of the Khorat basin are demonstrated center of the basin. As well as, the exposed rock
by traces of severe erosions in the forms of rock strata are also different resistance to the erosions
pillars like Mo Hin Khao and Pa Hin Ngam in shaping the area into a landform with high and
Chaiyaphum and Sao Chaliang and Tana rapid in low alternately (Fig. 7). The rock formations are
Ubon Ratchathani. The Khorat Geopark area is described below.
located in the southwest margin of the Khorat
basin with diversified features described below.

รปู จา� ลองสามมติ แิ สดงลา� ดบั ช้ันหิน ธรณีวิทยาโครงสร้าง และธรณสี ณั ฐานวทิ ยาของพืน้ ที่อทุ ยานธรณีโคราช
Three dimension model picture showing stratigraphy, geological structures
and geomorphologic landforms of the Khorat Geopark area

31ความโดดเดน่ และความแตกต่างทางธรณีวิทยา ในระดับนานาชาติ ของอุทยานธรณีโคราช

กลมุ หินสระบุรี (Saraburi Group) Granite is the Triassic igneous intrusions
widely exposed in Pak Chong and Wang Nam Khiao
หนิ ปนู กลมุ่ หนิ สระบรุ ี เปน หนิ ปนู สลบั หนิ ดนิ ดาน as well as in Saraburi and outsides. Heat from
ยุคเพอร์เมียน พบหินปูนถูกละลายด้วยน�้าฝนเกิดลักษณะ the intrusive body at the contacts with limestone
ภมู ปิ ระเทศแบบคาสต ์ (หมวดหนิ เขาขาด) และมหี นิ ดนิ ดาน and shale turning them into marbles and slates
กงึ่ หินชนวนโผลใ่ ห้เห็นดา้ นบน (หมวดหนิ ปางอโศก) โดยมี respectively (outside the Khorat Geopark area).
หินอัคนีแทรกซอนพวกหินแกรนิตและหินแกรโนไดออไรต์
แทรกตวั ดนั ขน้ึ มารองรบั อยดู่ า้ นลา่ งโผลใ่ หเ้ หน็ เปน หยอ่ ม ๆ หมวดหนิ ภกู ระดงึ (Phu Kradung Formation)
ท�าให้หินปูนและหินดินดานเกิดการแปรสภาพเปนหินอ่อน
และหนิ ชนวนบรเิ วณทสี่ มั ผสั กบั หนิ อคั นแี ทรกซอน หนิ ปนู ท่ี หนิ ทรายหมวดหนิ ภกู ระดงึ เปน หนิ ทรายยคุ จแู รสซกิ
ถกู ดนั ตวั โผลข่ น้ึ มาถกู ละลายดว้ ยนา�้ ฝนแตก่ ม็ คี วามทนทาน เปนหมวดหินที่วางตัวอยู่บนหินปูนและอาจมีหมวดหินอื่น
เพยี งพอจงึ พบเปน พนื้ ท่ีภเู ขาหนิ ปนู สงู ๆ ต�า่ ๆ แบบคาสต์ แทรกคั่นอยู่แต่ในพื้นท่ีศึกษาลีบบางหายไป เปนหินทราย
พบเหน็ ไดบ้ รเิ วณขอบแอง่ โคราช (อยนู่ อกพนื้ ทอ่ี ทุ ยานธรณี เน้ือละเอียดถึงปานกลางสีน�้าตาลแดง มีความทนทานต่อ
โคราช) การถูกสึกกร่อนได้น้อย ส่วนใหญ่จึงพบบริเวณท่ีราบต่�าท่ีมี
ชน้ั ตะกอนดนิ ปด ทบั แตพ่ บโผลใ่ หเ้ หน็ ไดอ้ ยา่ งชดั เจนบรเิ วณ
Saraburi Group is Permian limestone เชงิ เขาทม่ี หี มวดหนิ ทท่ี นทานตอ่ การสกึ กรอ่ นมากกวา่ ปด ทบั
overlain by shale/slate. The exposed limestone อยู่ด้านบน
is characterized as karst topography by solution
weathering. Granite and granodiorite intrusions Phu Kradung Formation is a rock formation
are scattered exposed with contacts of overlying the Permian limestone. It is characterized
metamorphosed marbles and slates. The limestone by fine to medium sand and reddish brown in
is characterized as rugged mountains by solution color. It is somewhat less resistive rock material
weathering as karst along the basin margin (outside mostly formed a low-laying area with soil covered
the Khorat Geopark area). but clearly exposed along the foothills overlain
by higher resistive rock formation, Phra Wihan
หนิ แกรนติ (Granite) Formation.
หนิ แกรนติ เปน หนิ อคั นแี ทรกซอนแทรกดนั ขน้ึ มา
ชว่ งยคุ ไทรแอสซกิ พบโผลใ่ หเ้ หน็ เปน หยอ่ ม ๆ ในเขตอา� เภอ
ปากชอ่ งและต่อเนือ่ งไปในเขตอ�าเภอวังน้า� เขียว และยังพบ
ในเขตจงั หวดั สระบรุ ซี ง่ึ ทงั้ หมดอยนู่ อกเขตพน้ื ทอี่ ทุ ยานธรณี
โคราช ความรอ้ นจากหนิ แกรนติ บรเิ วณรอยสมั ผสั กบั หนิ ปนู
กบั หนิ ดนิ ดานทา� ใหห้ นิ ปนู และหนิ ดนิ ดานแปรสภาพไปเปน
หินอ่อนและหนิ ชนวนตามล�าดับ

32 ความโดดเดน่ และความแตกต่างทางธรณีวทิ ยา ในระดบั นานาชาติ ของอุทยานธรณีโคราช

หมวดหนิ พระวิหาร (Phra Wihan Formation) Sao Khua Formation is a Cretaceous
sandstone formation overlaying the Phra Wihan
หินทรายหมวดหินพระวิหาร เปนหินทรายยุค Formation. It is a less resistive property exposed
จูแรสซิก-ยุคครีเทเชียสท่ีประกอบด้วยเม็ดตะกอนทราย in the low-laying area with soil and vegetation
หยาบและทรายขนาดปานกลาง บางบริเวณมีกรวดปน สี covered as a narrow valley, 1-2 km, sandwiched
ขาว เหลอื ง นา้� ตาลออ่ น มีการเชือ่ มประสานด้วยสารซิลิกา by the two ranges of mountains. No rock types can
ท�าให้เปนหินทรายที่คงทนต่อการสึกกร่อน มีโครงสร้าง be described in the Khorat Geopark area.
ปฐมภูมิแบบช้นั เฉยี งระดบั พบเห็นไดท้ ่วั ไป โดยปรากฏเปน
หินทรายแข็งที่มีหินทรายหมวดหินภูกระดึงรองรับอยู่ด้าน หมวดหนิ ภพู าน (Phu Phan Formation)
ลา่ ง อยา่ งไรกต็ ามเนอื่ งจากชนั้ หนิ มกี ารวางตวั เอยี งเทไปทาง
กลางแอ่ง ท�าให้เห็นบริเวณขอบแอ่งเปนผาสูงชันส่วนด้าน หินทรายหมวดหินภูพาน เปนหินทรายยุค
เขา้ หาแอง่ มลี กั ษณะเปน ลาดตามแนวเท เหน็ เปน ภมู ปิ ระเทศ ครีเทเชียสเนื้อปานกลางถึงหยาบ สีน้�าตาลถึงน�้าตาลแดง
แบบเขาอีโต้ (cuesta) เปนแนวเทือกเขายาวขนานไปกับ พบโครงสรา้ งชน้ั เฉยี งระดบั ทวั่ ไป วางตวั อยบู่ นหมวดหนิ เสา
ขอบแอ่ง สันเขานี้ใช้เปนแนวเขตของอุทยานธรณีโคราช ขวั มคี วามทนทานตอ่ การสกึ กรอ่ นคอ่ นขา้ งสงู ทา� ใหพ้ บเปน
ทางด้านใต้และตะวันตกเฉียงใต้ แหล่งธรณีวิทยาที่เปน ภเู ขาลูกโดด ๆ เรยี งเปน แนวยาวขนานไปกบั ภเู ขาหนิ ทราย
หนิ ทรายหมวดหนิ นไ้ี ดแ้ ก ่ บรเิ วณเขาขนานจติ เขายายเทยี่ ง หมวดหนิ พระวหิ าร แนวเทอื กเขาดงั กลา่ วนม้ี ลี กั ษณะเหมอื น
เขาจนั ทนง์ าม นา�้ ตกวะภูแกว้ และวดั ป่าภผู าสูง เทือกเขาอีโต้ของหมวดหินพระวิหาร คือ มีด้านผาชันอยู่
ทางด้านตะวันตกเฉียงใต้และมีด้านลาดตามแนวเทอยู่ทาง
Phra Wihan Formation is Jurassic medium ด้านตะวันออกเฉียงเหนือ เพียงแต่ว่าแนวเทือกเขาอีโต้นี้
to coarse sandstone with white, yellow and pale ถูกกัดกร่อนขาดออกจากกันเปนช่วง ๆ จนกลายเปนภูเขา
brown in colors. Cementing material is silica with ลูกโดด ๆ เรียงกันเปนแนวยาว ส่วนท่ีถูกกร่อนขาดหายไป
high resistance from weathering and erosion. Cross มีท้ังท่ีเปนที่ราบกว้าง บ้างเปนก่ิวลม และบ้างมีธารน�้าไหล
beddings as primary rock structure are generally ผ่านเปนก่ิวน�้า พ้ืนที่ที่มีหินทรายหมวดหินภูพานโผล่นี้พบ
revealed. The rock formation is a high resistive เปนท้ังภูเขาสูงลูกโดด ๆ และเปนเนินเต้ีย ๆ พบมีแหล่ง
property exposed as a high mountain underlain กมุ ภลกั ษณห์ ลายแหง่ เชน่ ลานหนิ ตดั สคี วิ้ วดั มอจะบก และ
by the less resistive Phu Kradung Formation. The เขาสามสิบส่าง
rock beds are gently tilted towards the basin center
forming a cuesta mountain with escarpment on Phu Phan Formation is a Cretaceous
the southwest side and dip slope on the northeast medium to coarse-grained sandstone formation
side. Trace of the divides of the mountain is partly with brown to reddish brown in colors with cross
used to define a boundary of the Khorat Geopark beddings in general. It is a high resistive rock
area. Geological sites on this rock formation are formation from weathering and erosion overlaying
Khao Khanan Chit, Khao Yai Thiang, Khao Chan the Sao Khua Formation. It is formed as a broken
Ngam, Wa Phu Kaeo waterfall and Wat Pa Phu mountain range consisting of a series of isolated
Pha Sung. hills separated by wind gaps and water gaps. Each
isolated hill is still formed as a cuesta mountain
หมวดหินเสาขัว (Sao Khua Formation) with escarpment on the southwest side and dip
slope on the northeast side. The geological sites
หิ น ท ร า ย ห ม ว ด หิ น เ ส า ขั ว ห ม ว ด หิ น นี้ in this rock formation are Sikhio sandstone quarry,
วางตัวอยู่บนหมวดหินพระวิหาร เปนหินทรายยุค Mor Ja Bok potholes, and Khao Sam Sib Srang.
ครีเทเชียสท่ีมีคุณสมบัติผุพังสลายตัวได้ง่าย ท�าให้เกิดเปน
พน้ื ที่หุบเขาตา่� มดี ินและพชื ปกคลุมจนไมพ่ บหินโผลใ่ ห้เหน็
ชัดเจนในพ้ืนท่ีอุทยานธรณีโคราช พบเปนพ้ืนท่ีราบแคบ ๆ
ขนานไปกับแนวเทือกเขาทางด้านใต้

33ความโดดเดน่ และความแตกตา่ งทางธรณวี ิทยา ในระดบั นานาชาต ิ ของอุทยานธรณีโคราช

หมวดหินโคกกรวด (Khok Kruat Formation) โคราชเอนซิส จระเข้โคราโตซูคัส จินตสกุลไล เต่าจมูกหมู
หินทรายหมวดหินโคกกรวด เปนหมวดหินยุค กิซิลกูเมมิส โคราชเอนซิสและชาเชมมิส ฉลามไฮโบดอนต์
ครเี ทเชยี สทวี่ างตวั ตอ่ เนอ่ื งบนหมวดหนิ ภพู าน แตเ่ นอื่ งจาก ไทยโอดัส รุจา และยังพบเศษซากกระดูกสัตว์ เกล็ดปลา
เปน หมวดหนิ ทช่ี น้ั หนิ มกี ารวางตวั เอยี งเทนอ้ ยกวา่ ทางพนื้ ท่ี ฟน ไดโนเสารก์ นิ เนอ้ื และรวมถงึ เศษไมก้ ลายเปน หนิ อกี ดว้ ย
ด้านใต้มาก จึงดูเหมือนจะไม่มีการเอียงเท เปนหินตะกอน
เนอ้ื ประสม 2 ลกั ษณะ คอื ดา้ นลา่ งเปน หนิ ทรายเนอื้ ละเอยี ด The upper part of the rock formation
ถงึ เนอื้ ปานกลาง ไมท่ า� ปฏกิ ริ ยิ ากบั กรดเกลอื เจอื จาง พบเหน็ is calcareous conglomeratic sandstone mainly
ได้ชัดเจนบริเวณท้องน้�าและชายฝงล�าตะคอง เช่นที่น้�าตก exposed in Khok Kruat and Suranaree areas. The
วังเณร ซึ่งเปนบริเวณที่ท้องน้�าเปนหินทรายลาดเอียงเท areas are dominated by undulating terrain where
เล็กน้อยไปทางทิศเหนือท�าให้น้�าไหลเชี่ยวกว่าปกติจนผู้คน abundant occurrences of fossils were discovered
เรยี กวา่ นา้� ตก พบบอ่ นา้� บาดาลพหุ ลายบอ่ บรเิ วณพน้ื ทต่ี า� บล and studied including iguadodon dinosaurs like
มะเกลือใหม่ อ�าเภอสูงเนิน อาจเนื่องมาจากพื้นท่ีมีระดับ Ratchasimasaurus suranareae, Siamodon nimngami,
ความสงู ประมาณ 220 เมตรจากระดบั ทะเล ขณะทรี่ ะดบั นา้� Sirindhorna khoratensis, crocodile Khoratosuchus
ในเข่ือนล�าตะคองชว่ งสงู สุดอยทู่ รี่ ะดบั ประมาณ 261 เมตร jintasakuli, turtles Kizylkumemys khoratensis and
จากระดับทะเล ทั้งนี้น้�าบาดาลพุอาจได้มาจากโซนรอยต่อ Shachemys sp., hybodont shark Thaiodus ruja, as
ระหวา่ งหมวดหนิ well as animal bones, fish scales, carnosaur teeth,
and petrified woods.

Khok Kruat Formation is a Cretaceous rock หมวดหินมหาสารคาม (Maha Sarakham
formation overlaying the Phu Phan Formation but Formation)
the rock strata are lesser tilted than the underlying
rock formations. It consists of two parts, the lower หมวดหินมหาสารคามประกอบด้วยช้ันหินโคลน
part is a thick sequence of fine to medium-grained สลบั ชนั้ เกลอื หนิ ยคุ ครเี ทเชยี สตอนปลาย วางตวั อยบู่ นหมวด
non-calcaleous sandstone clearly exposed on the หินโคกกรวด ไมพ่ บโผลใ่ นพ้นื ท่ีอุทยานธรณโี คราช อยา่ งไร
riverbeds and banks of the Lam Takhong River such ก็ตามมีรายงานการศึกษาช้ันเกลือหินและแร่โพแทชจาก
as Wang Nen waterfall where the riverbed is a gentle หลมุ เจาะ 7 หลมุ ในเขตอา� เภอเฉลมิ พระเกยี รตทิ ดี่ า� เนนิ การ
dip of sandstone beds with water flows similar to เจาะโดยกรมทรพั ยากรธรณีซึง่ พบชนั้ เกลือหนิ 2 ชั้น พบแร่
a rapid. There are some flowing artesian wells in โพแทชทง้ั ชนดิ แรค่ ารน์ ลั ไลตแ์ ละแรซ่ ลิ ไวตท์ ช่ี นั้ เกลอื หนิ ชน้ั
the area of Ban Ma Kluea Mai but the aquifer might ด้านลา่ งซ่ึงสามารถอธิบายการเกดิ แรซ่ ลิ ไวต์ในประเทศไทย
be from a contact boundary between the two rock ด้วยทฤษฎโี ดมเกลอื ได ้ ช้นั เกลอื หินนีส้ ามารถละลายซึมข้ึน
formations beneath the ground surface. It might be ไปปนเปอนกับน�้าบาดาลและแม้แต่แหล่งน�้าผิวดินได้ ทั้งนี้
the result from their surface elevations about 220 พื้นท่ีทางด้านเหนือของอ�าเภอขามทะเลสอได้มีการพัฒนา
meters whereas the maximum water level in the เปนเหมืองละลายโดยการสูบอัดน้�าผิวดินลงไปละลาย
Lam Takhong reservoir is about 261 meters above ชั้นเกลือหินแล้วสูบกลับข้ึนไปตากในแปลงนาให้ระเหย
sea level. ตกผลกึ เกลอื

สว่ นหนิ ทวี่ างตวั อยดู่ า้ นบนเปน หนิ ทรายปนกรวด Maha Sarakham Formation is a Cretaceous
จนถึงหินกรวดมน พบโผลใ่ หเ้ หน็ โดดเดน่ บริเวณพ้นื ทต่ี �าบล rock formation with mudstone and rock salt beds
โคกกรวด สารเช่ือมประสานเปนเน้ือปูนท�าปฏิกิริยารุนแรง alternation overlies the Khok Kruat Formation with no
กับกรดเกลือเจือจาง พ้ืนท่ีของหมวดหินนี้มักปรากฏเปน any outcrops in the Khorat Geopark area. However,
พนื้ ทลี่ อนลาดแบบลกู คลน่ื บรเิ วณตา� บลโคกกรวดและตา� บล there is a report studying the potash and rock
สุรนารีพบช้ินส่วนซากดึกด�าบรรพ์จ�านวนมากและมีการขุด salt deposits from seven core holes in Chaloem
คน้ และศึกษาวิจยั หลายชนดิ ไดแ้ ก่ ไดโนเสารอ์ ิกัวโนดอนต ์ Phra Kiat drilled by the Department of Mineral
ราชสีมาซอรสั สุรนารเี อ สยามโมดอน น่ิมงามมิ สิรินธรน่า Resources that found two beds of the rock salts.

34 ความโดดเดน่ และความแตกตา่ งทางธรณีวทิ ยา ในระดับนานาชาต ิ ของอุทยานธรณโี คราช

The potash minerals, both carnallite and sylvite, well with the modern trees found in the mix,
were found only from the lower salt bed and the deciduous dipterocarp, and dry evergreen forests.
origin of the sylvite deposits in Thailand can be ex- They were assigned at least 17 species from 10
plained by the salt dome theory (Suwanich, 2010). genera of 7 families of dicotyledons, including cf.
These salt beds can be dissolved and seeped up Mangiferoxylon spp., Anacardiaceae, Canarium
to contaminate with groundwater and even some sp., Terminalia spp., Combretum sp., Irvingia sp.,
surface water sources. An area in the north of Kham Cynometroxylon spp., cf. Millettia spp., Careya
Thale So has been developed as a salt solution spp., and Azadirachta sp. (Boonchai, 2008). The
mine by injecting surface water to dissolve the salt
beds and then pumping up to the salt evaporation oldest age of sediments is unknown but it is younger
ponds for salt production. towards the north until the recent sediments in
ต ะ ก อ น ม ห า ยุ ค ซี โ น โซ อิ ก ( C e n o z o i c the modern rivers.
sediments) ตะกอนทราย เปนตะกอนร่วนท่ียังไม่แข็ง
ตัวเปนหิน ยังไม่มีการศึกษาอายุอย่างชัดเจน แต่จาก
ตะกอนกรวด เปน ชน้ั ตะกอนหนาบางไมส่ มา่� เสมอ ซากดึกด�าบรรพ์ที่พบมีความเก่าแก่ถึงสมัยไมโอซีน
เปนกรวดท่ีมีความกลมมนดีเกิดสะสมตัวบนท้องแม่น้�าใน บริเวณต�าบลท่าช้าง ต�าบลช้างทอง และต�าบลพระพุทธ
อดีต อยู่ห่างจากแม่น้�าปจจุบันมากกว่า 10 กิโลเมตร พบ อ�าเภอเฉลิมพระเกียรติ พบเปนแหล่งสะสมตัวของตะกอน
ปกคลมุ กวา้ งขวางบรเิ วณเขาแกว้ บ้านโกรกเดอื นห้า ซง่ึ ใน ทรายเปน บริเวณกวา้ ง ตง้ั แต่ริมฝง แม่นา�้ มูลจนห่างไกลออก
อดตี เคยเปน เนนิ สงู ลกั ษณะคลา้ ยภเู ขา แตเ่ นอื่ งจากมกี ารขดุ ไป มกี ารขดุ เปน บอ่ ขนาดใหญเ่ พอ่ื ดดู ทรายจา� หนา่ ยเปน วสั ดุ
ตกั เอาไปถมเพอื่ สรา้ งถนนมติ รภาพและสนามบนิ จนปจ จบุ นั ก่อสร้าง พบชั้นตะกอนทรายและชั้นดินเหนียว มีซากซุง
กลายเปน เนนิ ไมส่ งู นกั มกี ารพบทอ่ นไมก้ ลายเปน หนิ จา� นวน ของต้นไม้มากมายวางตัวระเกะระกะ และพบซากกระดูก
มากเหน็ เปน ทอ่ นซงุ ขนาดยาวและใหญ ่ มผี ศู้ กึ ษาชนดิ ของไม้ สัตว์มีกระดูกสันหลังจ�านวนมากหลากหลายสายพันธุ ์
กลายเปนหินพบว่าเปนกลุ่มของไม้ที่มีลักษณะใกล้เคียงกับ โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ มกี ารพบซากกระดกู ชา้ งถงึ 10 สกลุ ไดแ้ ก ่
ต้นไม้ปจจุบันท่ีพบในป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรังและป่าดิบ โปรไดโนธีเรยี ม ไดโนธเี รียม กอมโฟธีเรียม เตตระโลโฟดอน
แลง้ อยา่ งน้อยมี 7 วงศ์ 10 สกุล และ 17 ชนดิ ได้แก่ วงศ์ ไซโนมาสโตดอน โปรตานนั คัส สเตโกโลโฟดอน สเตโกดอน
และ/หรือสกุลมะม่วง มะกอกเกลื้อน สมอ ปลาไหลเผือก ไซโกโลโฟดอน และเอเลฟาส นอกจากนี้ยังพบซากกระดูก
มงั คะ จนั่ จกิ และสะเดา ตะกอนกรวดเหลา่ น้พี บกระจาย ฮิปโป แรด วัวควาย หมู กวาง กระจง อุรังอุตัง ยีราฟ
ตัวเปนแนวยาวไปทางด้านตะวันออกที่แสดงถึงแนวแม่น้�า ชาลโิ คแธร ์ และเสอื เขย้ี วดาบ และรวมถงึ พวกเตา่ ตะพาบนา้�
ในอดตี สว่ นในดา้ นอายทุ แ่ี กท่ ส่ี ดุ ยงั ไมม่ กี ารศกึ ษาทแ่ี นน่ อน จระเข้ ปลา และหอย ซากดึกด�าบรรพ์เหล่าน้ียังไม่ทราบ
ชัดเจนลงไป แต่ตะกอนอาจมีอายุอ่อนลงไปทางด้านเหนือ ต�าแหน่งทางการล�าดับช้ันหินที่ชัดเจนแน่นอนเน่ืองจากพบ
จนถึงต�าแหน่งแมน่ �้าในปจ จบุ ัน จากการดดู ทราย และยงั พบอลุ กมณหี ลดุ ลอยตามพน้ื ทราย

Gravel deposits are greatly varied in ได้หลายชนิ้ อกี ด้วย นอกจากนี้มกี ารค้นพบซากดกึ ดา� บรรพ์
thickness consisting of sub-rounded to well-rounded จา� นวนมากในขณะขดุ สระนา้� เมอ่ื ป  พ.ศ. 2549 ทต่ี า� บลโคกสงู
gravels as the river origins. They are over 10 km อ�าเภอเมืองนครราชสีมา พบท่อนไม้กลายเปนหินและ
south of the modern river widely distributed in the เมล็ดพชื สเตโกดอน ไฮยนี า วัวควาย กวาง แรด ฮปิ โป เตา่
south of Kham Thale So, Khok Kruat, Suranaree, and ตะพาบน�้า และตะโขง เปน ต้น

further extending to the east. Petrified woods were Sand deposits are unsolidated sedi-
found in the gravel deposits especially in Ban Krok ments composed mostly of sand with unclear
Duean Ha, Suranaree, where many large and long ages but fossils discovered from the sand de-
fossil logs were discovered. Some of them were posits are as old as Miocene. They are widely
studied where the fossil woods are comparable distributed over the areas of Tha Chang, Chang

35ความโดดเด่นและความแตกตา่ งทางธรณวี ทิ ยา ในระดับนานาชาต ิ ของอทุ ยานธรณโี คราช

Thong and Phra Phut in Chaloem Phra Kiat from ในแถบภูมิภาคนี้เคยมีการศึกษาอายุเอาไว้ได้ประมาณ 0.7
the Mun riverbanks and far away. The sand has – 0.8 ล้านปซ่ึงมีความสัมพันธ์กับเหตุการณ์อุกกาบาตพุ่ง
been used as commercial construction materials ชนผิวโลกในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ต่อเนื่องไปจนถึง
from many sand pits. Abundant fossil logs and ออสเตรเลยี
animal bones were found from place to place
particularly the nine genera of proboscideans Yasothon soils are deep red to orangish
including Prodeinotherium, Deinotherium, brown soil series generally overlaying the gravel
Gomphotherium, Tetralophodon, Sinomastodon, bed. Ferricretes are usually found at the interface
Protanancus, Stegolophodon, Stegodon, between the gravel bed and the Yasothon soils.
Zygolophodon and Elephas. Other fossils were also The basal part of the soil is characterized by angular
found namely hippos, rhinos, bovines, pigs, deer, coarse sand to granule grains mainly composed of
barking deer, orangutans, giraffes, chalicotheres, quartz and other rock fragments. It shows finning
saber-toothed cats, turtles, soft-shelled turtles, upwards sedimentary structure clearly visible at
crocodiles, fish and mollusks. The precise the basal part about 30 cm thick. The upper part is
stratigraphic positions of the fossils are still uncertain fine sand without any sedimentary structures even
due to they came from sand pumping from the the bedding. Tektites were mainly discovered as
sand productions. Some tektites were also found floated specimens but some in situ tektites were
as floated specimens on the ground surface. In also found at the interface between the gravel
addition, abundant and diversified fossils were bed and the Yasothon soil as well as common
also found from a dug pond many years ago in occurrences in some soil pits northwest of the
Khok Sung, Mueang Nakhon Ratchasima. The fossils Khon Kaen bypass highway. Many tektites from
include petrified logs and seeds, stegodons, Southeast Asia and Australia were dated with ages
hyenas, bovines, deer, rhinos, hippos, turtles, ranging from 0.7 to 0.8 million years old closely
soft-shelled turtles, gavials, etc. related to a meteorite impact event.

ดินยโสธร เปนดินทรายละเอียดสีแดงถึงส้มสด ธรณพี ิบัตภิ ยั (geohazard)

โดยทั่วไปพบวางตัวอยู่บนช้ันตะกอนกรวด พบช้ัน เมือ่ วนั ท ่ี 14 ตลุ าคม พ.ศ. 2559 เวลา 23.00 น.
เฟอร์ริครีต (ferricrete) บริเวณรอยสัมผัสระหว่างช้ัน ได้เกดิ แผน่ ดนิ ไหวบนบก ขนาด 3.0 บริเวณอา� เภอปากช่อง
ตะกอนท้ังสองได้ท่ัวไป ด้านล่างของช้ันดินยโสธรพบ จังหวัดนครราชสีมา ประชาชนในพ้ืนท่ีอ�าเภอปากช่องรับรู้
เปนตะกอนขนาดทรายหยาบถึงขนาดกรวดเล็ก มีรูป ไดถ้ ึงแรงส่ันสะเทอื น ไม่มีรายงานความเสียหาย (สา� นักเฝา
ร่างเหลี่ยมคม ส่วนใหญ่ประกอบด้วยแร่ควอตซ์และ ระวงั แผ่นดนิ ไหว กรมอุตนุ ิยมวิทยา) ซงึ่ สาเหตุการเกดิ แผน่
เศษหินอื่น ๆ ทั้งนี้ขนาดของเม็ดตะกอนจะมีขนาดเล็ก ดินไหวครั้งน้ี สันนิษฐานว่าเกิดจากการเลื่อนตัวรอยเลื่อน
ลงข้ึนไปทางด้านบนจนมีขนาดทรายละเอียดในระยะ “ล�าตะคอง” ซึ่งรอยเลื่อนนี้วางตัวในแนวทิศตะวันตกเฉียง
ประมาณ 30 ซม. โดยส่วนด้านบนทั้งหมดจะไม่สามารถ เหนอื -ตะวนั ออกเฉยี งใต ้ พาดผา่ นบรเิ วณตะเขบ็ รอยตอ่ ของ
สังเกตเห็นโครงสร้างใด ๆ ได้ด้วยตาเปล่าแต่สังเกต
เห็นความแปรผันในขนาดเม็ด พบอุลกมณีเปนก้อนหิน หมวดหนิ เสาขวั ทป่ี ระกอบดว้ ยหนิ ทรายแปง และหนิ ทรายสี
ลอยได้บางบริเวณท่ีไม่ทราบต�าแหน่งด้ังเดิมท่ีแท้จริง น้�าตาลแดง กบั หมวดหนิ พระวิหารทป่ี ระกอบดว้ ยหนิ ทราย
ท้ังน้ีมีรายงานพบอุลกมณีในช้ันตะกอนบริเวณรอยต่อ สีขาว อย่างไรก็ตาม รอยเล่ือนล�าตะคองนี้เปนรอยเล่ือนท่ี
ระหว่างชั้นกรวดกับชั้นดินยโสธรที่บ่อดินภูเขาทอง คาดว่าจะมีพลัง มีการเลื่อนตัวในอดีตนานหลายแสนปมา
ต�าบลไชยมงคล อีกทั้งมีรายงานพบลักษณะดังกล่าวท่ีบ่อ แล้ว จัดว่าเปนรอยเล่ือนเก่าและกลับมาเลื่อนตัวอีกครั้งใน
ดนิ อา� เภอเนนิ สงา่ จงั หวดั ชยั ภมู ดิ ว้ ย ซง่ึ ตอ่ มากพ็ บอกี หลาย ปจจุบัน ซ่งึ ในอดีตเมอื่ วนั ท ่ี 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2535 เคย
แหง่ รวมถงึ บอ่ ดนิ บรเิ วณถดั จากทางเลย่ี งเมอื งดา้ นตะวนั ตก เกดิ แผน่ ดนิ ไหวขนาด 3.0 รสู้ กึ ไดท้ ่ี อา� เภอปากชอ่ งนเี้ ชน่ กนั
เฉยี งเหนอื ของเมอื งขอนแก่นท่พี บจ�านวนมาก โดยอุลกมณี

36 ความโดดเด่นและความแตกตา่ งทางธรณีวทิ ยา ในระดบั นานาชาต ิ ของอทุ ยานธรณโี คราช

An earthquake was felt across Pak Chong แหลง่ นา้� จดื เปน ทอ่ี ยอู่ าศยั ของเตา่ กซิ ลิ กเู มมสิ โคราชเอนซสี
on 14th October 2016 at 11.00 pm with epicenter และเตา่ ชาเชมสิ และรวมถงึ ฉลามไฮโบดอนตไ์ ทยโอดสั รจุ า
at the depth of seven kilometers. It was the 3.0 ทงั้ นยี้ งั พบเขย้ี วไดโนเสารก์ นิ เนอ้ื จา� นวนมากและรวมถงึ เศษ
magnitude quake that was not dangerous and ไม้กลายเปนหินอีกด้วย โดยอาจกล่าวได้ว่าในช่วงปลาย
no damages occurred (Office of Surveillance, ของมหายคุ มโี ซโซอกิ สงิ่ มชี วี ติ ตา่ ง ๆ ในภาคตะวนั ออกเฉยี ง
Department of Meteorology). It was assumed to เหนอื รวมถงึ พน้ื ทอี่ ทุ ยานธรณโี คราชอยใู่ นระบบนเิ วศทเ่ี ปน
be caused by the Lam Takhong fault oriented ปา่ สนฉตั รเปน หลัก
in NW-SE direction across the contact boundary
between the Sao Khua and Phra Wihan formations.
However, the Lam Takhong fault was an active fault
activated at many hundred-thousands of years ago
as a Quaternary fault and reactivated today. It was
quaked in the area before on 25th July 1992 with
3.0 magnitude.

ควำมโดดเด่นทำงธรณีวิทยำ (remarkable
geological features)

อทุ ยานธรณโี คราชมลี กั ษณะทางธรณวี ทิ ยาทโ่ี ดด
เด่น 2 ด้าน คือ ความโดดเด่นด้านแหล่งซากดึกด�าบรรพ ์
และความโดดเด่นด้านภูมิประเทศเทือกเขารูปอีโต้ กล่าว
ไดด้ ังนี้

Geological features of the Khorat Geopark
area mentioned above can be classified their re-
markable features into two categories described
below.

แหลงซากดึกดําบรรพ (fossil sites) ซากดึกด�าบรรพ์จากบา้ นสะพานหนิ ตา� บลโคกกรวด
แหลง่ ซากดกึ ดา� บรรพไ์ ดโนเสารแ์ ละสงิ่ มชี วี ติ รว่ ม A) ราชสมี าซอรัส สุรนารเี อ B) โคราชโตซคู สั จนิ ตสกลุ ไล
สมัย พบในชั้นหินส่วนบนของหมวดหินโคกกรวดยุคครีเท
เชยี สตอนตน้ บรเิ วณพ้นื ทีต่ �าบลโคกกรวดและตา� บลสรุ นารี C) ไทยโอดสั รุจา D) กิซิลกเู มมสิ โคราชเอนซสี
เปนหินทรายและหินทรายปนกรวด ซากดึกด�าบรรพ์ท่ีพบ (มาตราสว่ นแท่งขนาด 2 ซม.)
เกือบท้ังหมดเปนสกุลและ/หรือชนิดที่ไม่มีรายงานพบที่ใด
มาก่อนของโลก ประกอบด้วยไดโนเสาร์อิกัวโนดอนต์กลุ่ม Fossils from Ban Saphan Hin, Khok Kruat,
ที่ไม่เปนแฮโดรซอร์และกลุ่มที่เปนแฮโดรซอร์รวม 3 ชนิด A) Ratchasimasaurus suranareae
ดว้ ยกนั คอื ราชสมี าซอรสั สรุ นารเี อ สยามโมดอน นมิ่ งามม ิ
และสริ นิ ธรนา่ โคราชเอนซสี เมอ่ื พจิ ารณาในแงว่ วิ ฒั นาการ B) Khoratosuchus jintasakuli C) Thaiodus rucha
ชาตพิ นั ธแ์ุ ลว้ สริ นิ ธรนา โคราชเอนซสิ เปน อกิ วั โนดอนตท์ ถี่ อื D) Kizylkumemys khoratensis
ไดว้ า่ เปน แฮโดรซอรท์ อี่ ยฐู่ านดา้ นลา่ งสดุ ของสายววิ ฒั นาการ
ทง้ั นใ้ี นชว่ งตน้ ของยคุ ครเี ทเชยี สน ้ี ยงั พบจระเขข้ ายาวโคราช
โตซคู ัส จนิ ตสกุลไล วิวฒั นาการข้นึ มาแล้ว สว่ นพ้ืนท่ีท่เี ปน

37ความโดดเดน่ และความแตกตา่ งทางธรณวี ทิ ยา ในระดับนานาชาต ิ ของอุทยานธรณโี คราช

Dinosaurs and their contemporaneous ซากดกึ ดา� บรรพส์ ตั วเ์ ลยี้ งลกู ดว้ ยนมและสงิ่ มชี วี ติ
living things were unearthed the upper part of the ร่วมสมัย พ้ืนที่ต�าบลโคกสูง ต�าบลท่าช้าง และต�าบลช้าง
Lower Cretaceous Khok Kruat Formation in the ทอง เปน แหลง่ ซากดกึ ดา� บรรพท์ จี่ ดั ไดว้ า่ เปน แหลง่ ทม่ี คี วาม
areas of Khok Kruat and Suranaree sub-districts. คงสภาพของซากดึกด�าบรรพ์ท่ีดีและมีความหลากหลาย
They came from sandstone and conglomeratic ทางชีวภาพสูง เปนแหล่งที่ไม้กลายเปนหินเปนท่อนซุง
sandstone mostly identified as new genera and/ ขนาดต่าง ๆ จ�านวนมากจากบ่อทรายขุดที่สามารถน�าไป
or new species those are never been reported ศกึ ษาสภาพปา่ ไมด้ ง้ั เดมิ ไดอ้ ยา่ งสมบรู ณแ์ บบ อกี ทงั้ มคี วาม
from elsewhere of the world. They consist หลากหลายของสัตว์นานาชนิด โดยเฉพาะอย่างยิ่งจ�านวน
of three species of iguanodontian dinosaurs, สกุลของสัตว์งวงที่มีรายงานเอาไว้มากถึง 10 สกุล ได้แก ่
Ratchasimasaurus suranareae, Siamodon nimngami, โปรไดโนธเี รยี ม ไดโนธเี รียม กอมโฟธีเรยี ม เตตระโลโฟดอน
Sirindhorna khoratensis that the Sirindhorna ไซโนมาสโตดอน โปรตานนั คัส สเตโกโลโฟดอน สเตโกดอน
khoratensis is regarded as the most basal phylogenetic ไซโกโลโฟดอน และเอเลฟาส จากจ�านวน 55 สกุล
evolution among the whole hadrosauroids. These เท่าท่ีเคยมีมาตั้งแต่บรรพบุรุษของสัตว์งวงท่ีเก่าแก่ท่ีสุด
dinosaurs were found in association with crocodiles ในสมยั พาลโี อซนี (60 ลา้ นปก อ่ น) คอื เอรธิ เี รยี ม แอซซซู อรมั
Khoratosuchus jintasakuli, turtles Kizylkumemys จากมอรอ็ กโกไดว้ วิ ฒั นาการขน้ึ มาครงั้ แรก และววิ ฒั นาการ
khoratensis and Shachemys sp. and hybodont ไปเปนสัตว์งวงอย่างหลากหลายท่ีต่อเน่ืองมาจนถึงปจจุบัน
sharks Thaiodus rucha with abundant canosaur แต่ก็ต้องเผชิญกับการสูญพันธุ์ไปจนปจจุบันเหลือเพียง 2
teeth. Some fragments of petrified woods can be สกุลอยา่ งมปี รศิ นา
depicted the forests that the northeastern Thailand
at the time was mainly under the araucariaceous
forest ecosystem.

สภาพแวดลอ้ มช่วงตน้ ยุคครเี ทเชียสบริเวณบ้านสะพานหนิ ต�าบลสรุ นารี ที่เปน ชมุ ชนไดโนเสารแ์ ละสัตว์รว่ มสมยั
ภายใตป้ า่ สนฉัตรบริเวณธารน้า� ไหล

Early Cretaceous environment of Ban Saphan Hin, Suranaree, where dinosaurs and other animals
inhabited under an open conifer canopy near a river

38 ความโดดเด่นและความแตกต่างทางธรณวี ิทยา ในระดับนานาชาติ ของอทุ ยานธรณีโคราช

พิพิธภัณฑ์ซากดึกดา� บรรพต์ า� บลโคกสูง
Khok Sung Fossil Museum

พิพิธภัณฑซากดึกดําบรรพโคกสูง It is a small museum located in the area of
(Khok Sung Fossil Museum) Khok Sung Sub-district Municipality Office. It displays
many pieces of fossils unearthed from a dug pond
made by the Yong Sa-nguan Rice Mill in Ban Khok
เปนพิพิธภัณฑ์ซากดึกด�าบรรพ์ขนาดเล็ก ต้ังอยู่ Sung. The fossils were discovered at the level of
ในพื้นที่ส�านักงานเทศบาลต�าบลโคกสูง มีการจัดแสดงช้ิน 4 – 5 meters depth comprising Stegodons, gharials,
สว่ นซากดกึ ดา� บรรพท์ ค่ี น้ พบจากการขดุ สระนา�้ โดยโรงสขี า้ ว turtles, soft-shelled turtles, hyenas, bovines and
ยงสงวนในเขตบา้ นโคกสงู คน้ พบท่ีระดบั ความลึกประมาณ deer. These fossils are well preserved found in
4 – 5 เมตร ประกอบดว้ ยไมก้ ลายเปน หนิ สเตโกดอน ตะโขง sand, silt, gravel and grey sandy loam. The soil
เต่า ตะพาบน้�า ไฮยนี า่ วัวควาย และกวาง ซากดกึ ด�าบรรพ์ unconformably overlies the Mesozoic red siltstone.
เหล่านี้ส่วนใหญ่อยู่ในสภาพท่ีคงสภาพดีพบอยู่ในตะกอน The area is a high importance for investigation and
ทราย ทรายแปง กรวด ทรายร่วนสีเทา ท้ังนี้วางตัวอยู่บน research of the Khorat Geopark area. Recently,
หินทรายแปงสีแดงของหินมหายุคมีโซโซอิกแบบรอยช้ันไม่ some more fossil findings are additionally waiting
ตอ่ เนอื่ ง เปน พนื้ ทท่ี ม่ี คี วามสา� คญั และมคี ณุ คา่ ตอ่ การสา� รวจ for identifications. These more findings were
ศึกษาและวิจัยอีกแห่งหน่ึงของอุทยานธรณีโคราช ปจจุบัน discovered by local villagers under looking after
ยังพบซากดึกด�าบรรพ์อีกเปนจ�านวนมาที่ยังไม่ได้รับการ by Wat Khok Sung, Khok Sung Sub-district, Mueang
ศกึ ษาวจิ ยั บางสว่ นทช่ี าวบา้ นขดุ คน้ พบใหมถ่ กู เกบ็ รกั ษาไวท้ ่ี Nakhon Ratchasima.
วดั โคกสูง ตา� บลโคกสงู อา� เภอเมืองนครราชสีมา

39ความโดดเด่นและความแตกต่างทางธรณวี ิทยา ในระดับนานาชาติ ของอุทยานธรณโี คราช

Mammalians and their contemporaneous Deinotherium, Gomphotherium, Tetralophodon,
living things were reported from Khok Sung, Tha Sinomastodon, Protanancus, Stegolophodon,
Chang and Chang Thong with well preserves of Stegodon, Zygolophodon and Elephas. They are
abundant and diversified fossils (lagerstätte). The records from the geopark area from the worldwide
sites contained abundant fossil logs varying in sizes 55 genera evolved from their most primitive
representing their original forest types and numerous ancestor, Eritherium azzouzorum, during Paleocene
herds of animals. At least ten genera of proboscideans (60 Ma) in Morocco. However, they were mostly
were reported including Prodeinotherium, extinct mysteriously exist today only two genera.

ซากดึกด�าบรรพ์สตั วเ์ ลยี้ งลกู ดว้ ยนมจากบ่อทรายอ�าเภอเฉลมิ พระเกียรต ิ A) แรดอะเซอราธเี รียม พอพนั ธไ์ น
B) หมเู มอรโิ คโปเทมสั ท่าชา้ งเอนซิส C) อรุ ังอุตงั โคราชพเิ ธคสั พริ ยิ ะอ ิ D) ชา้ งกอมโฟธีเรียม E) ช้างไซโนมาสโตดอน

F) ช้างสเตโกโลโฟดอน (มาตราส่วนแทง่ ยาว 2 ซม.)
Mammalian fossils from sandpits of Chaloem Phra Kiat A) Aceratherium porpani
B) Merycopotamus thachangensis C) Khoratpithecus piriyai D) Gomphotherium E) Sinomastodon

F) Stegolophodon (scale bar = 2 cm)

40 ความโดดเดน่ และความแตกต่างทางธรณวี ิทยา ในระดบั นานาชาติ ของอุทยานธรณีโคราช

โดยในปจ จบุ นั โลกของเรายงั คงเหลอื สตั วง์ วงทยี่ งั In our modern world the proboscideans
มีชีวิตอยู่เพียง 3 สายพันธุ์จากจ�านวนเพียง 2 สกุลเท่านั้น are still existed only three species from two genera
คือ ช้างเอเชยี เอเลฟาส แมก ซิมัส และช้างแอฟริกา 2 ชนิด namely Asian elephant (Elephas maximus), African
คือ ช้างพุ่มไม้แอฟริกา ล็อกโซดอนต้า แอฟริกาน่า และ bush elephant (Loxodonta africana) and African
ชา้ งป่าแอฟรกิ า ล็อกโซดอนตา้ ซายโคลติส การพบสตั วง์ วง forest elephant (Loxodonta cyclotis). Ten genera
10 สกลุ ดังกลา่ วในพ้นื ท่เี ลก็ ๆ ของอ�าเภอเฉลิมพระเกยี รติ of proboscideans discovered in a single small area
น้ีนับเปนความโดดเด่นย่ิงที่ไม่มีที่ใดในโลก อีกทั้งมันยังได้ as a part of Chaloem Phra Kiat District is regarded
ท้ิงปริศนาให้นักวิทยาศาสตร์รุ่นต่อ ๆ ไปได้ศึกษาว่าอะไร as a great remarkable geological site no elsewhere
ท�าให้พวกมันต้องสูญพันธุ์ไปจากพ้ืนที่และรวมไปถึงการ on Earth. It is still leaving a mysterious question
สูญพันธุ์ไปจากหลายทวีปของโลกและคงเหลือในปจจุบัน for next generation of scientists why they were get
เพียง 3 ชนิดพันธ์จุ ากจา� นวน 2 สกลุ เทา่ น้นั โดยนับตง้ั แต่ rid with devastating mass extinction from many
ที่สัตว์งวงได้วิวัฒนาการขึ้นมาบนพ้ืนโลกจนถึงปจจุบันได้ continents and exist today only three species from
แพร่กระจายพันธุ์ไปเกือบทุกทวีปยกเว้นทวีปออสเตรเลีย two genera. From the most primitive proboscidean,
และทวปี แอนตารก์ ตกิ าเทา่ นนั้ แตป่ จ จบุ นั พบเหลอื เพยี งใน it evolved and migrated over nearly every
2 ทวปี เทา่ น้นั คือ ทวปี แอฟรกิ าและทวีปเอเชยี continent except Australia and Antarctica but today
they exist in only the Africa and Asia continents.

สภาพแวดล้อมชว่ งปลายมหายุคซโี นโซอกิ บริเวณบา้ นทา่ ชา้ ง อ�าเภอเฉลมิ พระเกียรติ ที่เปนปา่ ริมแม่น้า� มลู ทอ่ี ดุ มสมบรู ณ์
ที่เปนท่ีอาศยั ของสรรพสตั ว์

Late Cenozoic environment of Ban Thachang,
Chaloem Phra Kiat, with herds of mammals and others under a dense rainforest near the Mun River

41ความโดดเดน่ และความแตกต่างทางธรณวี ทิ ยา ในระดับนานาชาติ ของอุทยานธรณีโคราช

อินเดีย
India

มหำสมทุ รอนิ เดยี
Indian Ocean

แผนทีแ่ สดงการกระจายพนั ธ์ขุ องชา้ งเอเชยี พ้ืนท่สี สี ม้ เม่อื ต้นศตวรรษท ่ี 20 ส่วนพื้นท่ีสีแดงเปนปจจุบนั
Map showing species distribution of Asian elephants,

orange shading areas for early 20th century, red shading areas for the present

42 ความโดดเดน่ และความแตกต่างทางธรณวี ิทยา ในระดบั นานาชาต ิ ของอุทยานธรณีโคราช

Tธhเิ iบbตet

บBอoรrเnนeียoว

ความโดดเด่นนี้ยังตอกย้�าด้วยซากดึกด�าบรรพ์ This remarkable component is still added
อีกหลากหลายชนิดท่ีเติมเต็มความหลากหลายทางชีวภาพ by high biodiversity from Miocene to Pleistocene
ตงั้ แต่ช่วงปลายสมัยไมโอซนี เปนตน้ มา เช่น อุรงั อุตังโคราช mammalians of orangutan Khoratpithecus piriyai, pig
พเิ ธคสั พริ ิยะอ ิ หมเู มอรโิ คโปเทมสั ทา่ ช้างเอนซีส และแรด Merycopotamus thachangensis, rhino Aceratherium
เอเซอราธเี รยี ม พอพนั ธไ์ น นอกจากนย้ี งั มรี ายงานการศกึ ษา porpani together with reptilians like ?Megalochelys
สตั วเ์ ลอื้ ยคลานอกี ดว้ ย ไดแ้ ก ่ เตา่ เมกะโลเชลสี ตะพาบชติ รา้ sp., soft-shelled turtle Chitra sp., freshwater crocodile
จระเข้นา�้ จืดครอคโคไดลสั และตะโขงกาเวยี ลิส Crocodylus sp. and gavial Gavialis sp.

43ความโดดเด่นและความแตกต่างทางธรณวี ิทยา ในระดบั นานาชาติ ของอทุ ยานธรณีโคราช