FOCUS SPM Biologi (2023)

Format 190mm X 260mm Extent : 528pg (25.26mm) = Confirmed (All4C/70gsm) Status CRC Date 29/3

PELANGI BESTSELLER




SPM
CC038143



TINGKATAN KSSM FOCUS
4∙5
Biologi SPM


Biologi SPM





FOCUS SPM KSSM Tingkatan 4 • 5 – siri teks rujukan yang lengkap dan padat
dengan ciri-ciri istimewa untuk meningkatkan pembelajaran murid secara menyeluruh. TINGKATAN
Siri ini merangkumi Kurikulum Standard Sekolah Menengah (KSSM) yang baharu
serta mengintegrasikan keperluan Sijil Pelajaran Malaysia (SPM). • Tan Moi Ho 4∙5 KSSM
Pastinya satu sumber yang hebat bagi setiap murid! • Jariah Binti Khalib*
• Sudani Binti Sudin*
• Rodiah Binti Abdul Wahid*
REVISI PENGUKUHAN CIRI-CIRI • Noor Haniyatie Binti Ibrahim*

› i-Studi SPM & PENTAKSIRAN EKSTRA *Penulis Buku Teks
Biologi
› Nota Komprehensif › Praktis SPM › Mentor SPM
› Peta Konsep › Kertas Model SPM
› Aktiviti & Eksperimen › Resos Digital Kod QR
› Cuba Ini!
› Tip SPM
› Jawapan Lengkap


JUDUL-JUDUL DALAM SIRI INI
• Bahasa Melayu • Matematik • Mathematics
• Karangan • Matematik Tambahan • Additional Mathematics
• English • Sains • Science TINGKATAN 4•
• Bahasa Cina • Biologi • Biology
• Sejarah • Fizik • Physics
Beli eBook • Pendidikan Islam • Kimia • Chemistry

• Pendidikan Seni Visual • Prinsip Perakaunan
di sini! • Ekonomi • Perniagaan 5


RESOS DIGITAL
KSSM
› › Info › › Carta Interaktif
› › Model 3D › › Video

› › i-Studi SPM
W.M: RM40.95 / E.M: RM42.95
W.M: RM??.?? / E.M: RM??.??
CC038143
ISBN: 978-629-7557-51-9
Berdasarkan

PELANGI FORMAT SPM TERKINI

Format: 190mm X 260mm TPTV Focus SPM 2023 Bio BM version _pgi CRC












Biologi SPM





TINGKATAN
4∙5 KSSM

• Tan Moi Ho
• Jariah Binti Khalib*
• Sudani Binti Sudin*
• Rodiah Binti Abdul Wahid*
• Noor Haniyatie Binti Ibrahim*
*Penulis Buku Teks

















© Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. 2023
Hak cipta terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini
boleh diterbitkan semula, disimpan untuk pengeluaran, atau
ditukarkan dalam apa-apa bentuk atau dengan alat apa jua
pun, sama ada dengan cara elektronik, sawat, gambar,
rakaman, atau sebagainya, tanpa kebenaran daripada
Penerbitan Pelangi Sdn. Bhd. terlebih dahulu.

ISBN: 978-629-7557-51-9
eISBN: 978-629-7557-52-6 (eBook)


Cetakan Pertama 2023




Lot 8, Jalan P10/10, Kawasan Perusahaan Bangi,
Bandar Baru Bangi, 43650 Bangi, Selangor Darul Ehsan, Malaysia.
Tel: 03-8922 3993 E-mel: [email protected]
Pertanyaan: [email protected]
Dicetak di Malaysia oleh My BookPal Sdn. Bhd.
No. 14, Jalan Taming 10, Taman Taming Jaya, 43300 Balakong Selangor Darul Ehsan.
Sila layari https://plus.pelangibooks.com/errata/ untuk mendapatkan pengemaskinian bagi buku ini (sekiranya ada).

Ciri-ciri Eksklusif Buku Ini



i-Studi SPM
Tema 1 Asas Biologi Tingkatan 4
Bab Biologi SPM Bab 1 Pengenalan kepada Biologi dan Peraturan Makmal mengetengahkan konsep utama
1 Pengenalan kepada Biologi dan setiap bab supaya murid mengulang
Peraturan Makmal
Laporkan kepada kaji pelajaran dengan lebih berkesan
guru dengan
Fokus Bab Ikat rambut panjang segera jika berlaku Jangan merasa Tingkatan
kemalangan.
dengan kemas
atau menghidu
apabila menggunakan
bau kecuali
menyenaraikan penunu Bunsen. Jangan buang dibenarkan oleh 4 Biologi SPM Bab 1 Pengenalan kepada Biologi dan Peraturan Makmal Cuba Ini!
guru.
bahan ke
dalam sinki
sembarangan.
Cuba Ini!
objektif Jangan makan 6. Bioinformatik 1. Jelaskan tiga bidang kajian biologi. 1.1 disediakan selepas
• Bidang ini bertujuan untuk membangunkan
atau mengubah barangan atau proses untuk
dan minum di
kegunaan tertentu terutama dalam bidang
dalam makmal.
2. Bioteknologi merupakan bidang teknologi yang
diguna pakai secara meluas pada masa ini.
pembelajaran pertanian, sains perubatan dan makanan. Senaraikan lima produk bioteknologi yang terdapat
di rumah anda.
Ahli
Doktor
ekologi
Keselamatan dan Peraturan
1.2
sebagai Jangan Jauhkan radas pertanian dalam bidang biokimia 1. Keselamatan dalam makmal biologi Tingkatan setiap subtopik
Pegawai
Ahli
dalam Makmal Biologi
Kerjaya
kaca yang
mengandungi
merupakan perkara yang perlu diberi perhatian
pengenalan mencampurkan Pakai cermin mata bahan kimia biologi Guru biologi Jurutera fisioterapi 2. Antara kemalangan yang mungkin berlaku 4 untuk meningkatkan
bahan kimia
dari mata dan
untuk mengelakkan kemalangan akibat
Ahli
sembarangan
orang lain.
kecuaian atau kejadian di luar jangkaan.
tanpa arahan
guru.
Pakar
alam
kepada bab. keselamatan ketika Rajah 1.2 Contoh kerjaya yang berkaitan dengan biologi dalam makmal adalah kebakaran, letupan, penguasaan murid
nutrisi
mencampurkan
sekitar
atau memanaskan
kejutan elektrik, kebocoran gas dan tumpahan
bahan kimia.
bahan kimia.
Gogal
FOKUS BAB Topeng Muka Dipakai apabila terhadap subtopik
keselamatan
1.1 Bidang Biologi dan Kerjaya Dipakai untuk menapis mengendalikan bahan
zarah-zarah melebihi
berbahaya
1.2 Keselamatan dan Peraturan 5 μm seperti bakteria, yang dipelajari
dalam Makmal Biologi
spora dan kulat
Tip SPM 1.3 Berkomunikasi dalam Biologi i-STUDI SPM
Akses kepada
1.4 Penyiasatan Saintifik dalam
i-STUDI
Biologi
Sarung tangan
memberitahu murid 1 Melindungi tangan Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel 3. Semua sel terdiri daripada nukleus, sitoplasma
makmal
Baju makmal
dan membran plasma.
Struktur dan Fungsi Sel
daripada haba dan
kimia 2.1
• Baju makmal mestilah
sel tumbuhan, tetapi tidak bagi sel haiwan.
tentang kemahiran Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel Nutrisi tindakan bahan 1. Semua organisma hidup terdiri daripada unit 4. Terdapat dinding sel, kloroplas dan vakuol bagi
selesa dipakai dan
5. Semua struktur sel ini dapat dilihat menerusi
mudah dibuka apabila
asas yang dikenali sebagai sel.
berlakunya kemalangan atau
pencemaran bahan kimia
mikroskop.
‘cellula’ yang bermaksud bilik atau ruang kecil.
dan konsep penting • Amoeba sp. menelan makanan seperti bakteria secara fagositosis. Lisosom Makanan tercerna Kasut 2. Sel berasal daripada perkataan Latin, iaitu • Semua pakaian yang lain Aktiviti /
seperti kolar baju, tali leher
Pseudopodium
atau tudung hendaklah
Vakuol
diselit rapi
Aktiviti 2.1
makanan
makmal
yang perlu diambil menggunakan pseudopodium. partikel makanan membentuk Vakuol makanan bergabung Makanan Nutrien diserap. Dipakai untuk mengelakkan slaid kaca, forseps, penutup kaca, jarum tenggek, penitis Eksperimen
Tujuan: Menyedia dan memerhati slaid sel tumbuhan
tidak
Makanan
Bahan dan radas: Larutan iodin, kertas turas, air suling, bawang besar, skalpel, mikroskop cahaya,
tercerna
kecederaan daripada
Amoeba sp. bergerak ke
serpihan kaca dan
Pseudopodium melingkungi
arah partikel makanan
tumpahan bahan
Tingkatan
dengan lisosom. Makanan
vakuol makanan.
Makanan tidak
perhatian atau 4 Tingkatan Tip SPM dicernakan oleh enzim lisozim. dicerna disingkirkan. kimia 4 Arahan: Rajah 1.3 Peralatan perlindungan diri dan fungsinya
Forseps
Bawang
Proses hidup Paramecium sp.
Vakuol
kaca
Fagositosis merupakan suatu proses yang bukan
Vakuol
bawang
dijalankan oleh Amoeba sp. sahaja tetapi turut
mengecut Makronukleus makanan besar Epidermis Penutup Jarum Kertas 3 Larutan membantu murid
diingati. seperti sel darah putih yang terlibat dalam mekanisme Epidermis Titisan air (c) tenggek turas (d) iodin
dijalankan oleh sel-sel yang disebut sebagai fagosit
pertahanan badan.
suling
bawang
Mentor SPM (a) (b) Rajah 2.1 Cara menyediakan slaid sel bawang memperkukuh
SPM
Silium 1. Slaid sel epidermis bawang disediakan seperti berikut:
Rajah di bawah menunjukkan Amoeba sp. Alur makanan Mikronukleus (a) Daun sisik sukulen bawang besar dipotong menggunakan skalpel. Forseps digunakan untuk
Rajah 2.8 Paramecium sp.
menanggalkan epidermis bawang lutcahaya daripada daun sisik tersebut. (Rajah 2.1(a))
1. Paramecium sp. hidup di kawasan air tawar (b) Air suling dititiskan di bahagian tengah slaid kaca. (Rajah 2.1(b)) ilmu sains dan
Q seperti tasik dan kolam. (c) Epidermis bawang diletakkan di atas titisan air suling pada slaid kaca.
Langkah berjaga-jaga: Pastikan epidermis bawang tidak berlipat apabila diletakkan di atas
Mentor SPM B Sitoplasma C Pseudopodium 2. Paramecium sp. merupakan organisma unisel (d) Penutup kaca diletakkan dalam posisi 45° dan diturunkan secara perlahan-lahan sehingga
Apakah struktur Q?
A Nukleus
yang berbentuk selipar.
slaid kaca.
D Vakuol mengecut
Langkah berjaga-jaga: Pastikan tiada gelembung udara yang terperangkap di bawah kaca
iaitu
(mengawal
Tip Pemeriksa: 3. Paramecium sp. mempunyai dua nukleus, menutup epidermis bawang dengan bantuan jarum tenggek. (Rajah 2.1(c)) kemahiran saintifik.
makronukleus
aktiviti
memaparkan cara Pseudopodium ialah unjuran sementara daripada 4. Keseluruhan permukaan Paramecium sp. 2. Larutan iodin dititiskan di satu sisi penutup kaca, di hujung bertentangan, kertas turas diletakkan

metabolisme) dan mikronukleus (mengawal
penutup.
permukaan Amoeba sp. untuk pergerakan dan
aktiviti pembiakan).
bagi menarik larutan iodin agar dapat mewarnai keseluruhan epidermis (teknik pengairan).
memakan
Jawapan: C
menjawab soalan • Paramecium sp. menjalankan pembiakan aseks dan seks. Pembiakan diliputi silium. 3. Slaid diperhatikan menerusi mikroskop dengan kanta objektif kuasa rendah dan diikuti dengan
(Rajah 2.1(d))
kanta objektif kuasa tinggi.
4. Struktur sel bawang dilukis dan dilabelkan. Kuasa pembesaran dicatatkan.
SPM dengan • Pembiakan aseks secara belahan dedua dijalankan dalam keadaan sesuai dengan bekalan makanan yang mencukupi. 1.4 Biologi SPM Bab 1 Pengenalan kepada Biologi dan Peraturan Makmal Nukleus
Pemerhatian:
• Pembiakan seks secara konjugasi berlaku antara dua Paramecium sp. dalam keadaan yang tidak sesuai.
Dinding sel
Penyiasatan Saintifik dalam Biologi
Dua
Membran
sistematik dan tepat. Paramecium sp. 1. Penyiasatan saintifik melibatkan langkah-langkah yang dilakukan oleh saintis untuk mengumpul data
Vakuol
plasma
bertaup
Sitoplasma
atau maklumat bagi mencari jawapan bagi menerangkan sesuatu fenomena.
Mengenal pasti dan mengawal
Membuat hipotesis
Berlaku Mengenal pasti masalah Rajah 2.2 Struktur sel bawang di bawah mikroskop cahaya
Nukleus
membahagi Sitoplasma Dua sel baharu pertukaran pemboleh ubah
membahagi
terbentuk bahan genetik
Lapan sel
14
Pembiakan aseks – belahan dedua anak terbentuk Tingkatan Merancang penyiasatan Menjalankan eksperimen Mengumpul dan membentang
Pembiakan seks – konjugasi data
Biologi SPM Bab 1 Pengenalan kepada Biologi dan Peraturan Makmal
20 4 Menganalisis data Mentafsir data Membuat kesimpulan dan Peta Konsep
Praktis SPM Praktis SPM 1 7. Rajah 1 menunjukkan satu 2. Laporan lengkap yang ditulis berdasarkan (f) Prosedur menyediakan
menulis laporan
Rajah 1.14 Langkah-langkah dalam penyiasatan saintifik
4. Semasa menjalankan
keputusan eksperimen mestilah jelas dan
dilukis oleh Parvesh.
terdiri daripada soalan Soalan Objektif eksperimen di dalam lukisan terperinci yang 3. Laporan yang lengkap perlu mempunyai (g) Keputusan atau pemerhatian ringkasan topik
makmal sekolah, mata
keputusan dipersembahkan secara tepat, jujur
dan objektif.
(h) Perbincangan yang melibatkan analisis
1. Apakah maksud Biologi?
Prabitha terkena percikan
dan tafsiran data
A Kajian tentang manusia
bahan kimia. Apakah
Nukleus
B Kajian tentang tumbuhan
(i) Kesimpulan
bantuan kecemasan yang
Membran
aspek yang berikut:
plasma
hidup dan benda bukan
berformat SPM C Kajian tentang benda boleh diberikan kepada Sitoplasma Rajah 1 Tingkatan 4 (a) Tujuan penyiasatan 1. Senaraikan tiga perkara yang perlu dilakukan menggunakan
Prabitha sebelum beliau
Cuba Ini!
1.4
hidup
(b) Pernyataan masalah
dibawa ke hospital?
Dinding sel
D Kajian tentang benda
A Menitiskan cecair mata
(c) Pernyataan hipotesis
hidup serta interaksi
dalam langkah merancang eksperimen.
(d) Pemboleh ubah
palsu
antara benda hidup
2. Mengapakah laporan perlu disediakan setelah
(e) Senarai bahan dan radas
untuk mengukuhkan 2. Antara yang berikut, yang B Lap mata beliau dengan Antara yang berikut, yang sesuatu penyiasatan dijalankan? peta konsep.
dengan persekitarannya
tisu basah
manakah menunjukkan
C Neutralkan mata beliau
kesalahan lukisan tersebut?
dengan asid atau alkali
A Garis label bersilang
manakah menunjukkan
D Mata beliau dicuci dan
B Nukleus tidak dilorekkan
bidang kajian Biologi dan
dibilas dengan cecair
C Tajuk tidak ditulis
D Salah melabel organel
pemahaman dan definisinya yang betul? Definisi 5. Dalam suatu penyiasatan, 8. Rajah 2 menunjukkan satu PETA KONSEP PENGENALAN KEPADA BIOLOGI
pencuci mata
Bidang
DAN PERATURAN MAKMAL
kajian
seorang murid
bahan kimia iaitu etidium
biologi
telah mencatat data
Kajian
bromida.
A
jadual dan memplot data
penguasaan murid B Histologi mengenai eksperimennya dalam satu Maksud Biologi Peralatan perlindungan diri Merekod data Langkah-langkah
virus
tersebut pada paksi-x graf.
Kajian
Apakah jenis pemboleh
mengenai
ubah yang diwakili oleh data
Virologi
kulat
tersebut?
Kajian
terhadap topik C D Mikologi mengenai A Pemboleh ubah tetap Bidang kajian serta fungsinya Menganalisis dan dalam kaedah
B Pemboleh ubah
penyiasatan
mentafsir data
Kaedah mengurus bahan
Kerjaya dalam
tisu
sisa makmal
Biologi
dimalarkan
saintifik
C Pemboleh ubah bergerak
organisma
Lukisan biologi
Langkah-langkah mengurus
Kemajuan dalam
Kajian
balas
Biologi
Satah badan,
kemalangan dalam makmal
mengenai
Rajah 2
D Pemboleh ubah
tertentu. Taksonomi pengelasan 6. Antara yang berikut, data Etidium bromida merupakan Amalan-amalan dalam keratan dan
dimanipulasikan
istilah arah dalam
haiwan dan
makmal biologi
sejenis bahan karsinogenik,
organisma
tumbuhan
bahan yang boleh
simbol amaran berikut, yang
dipersembahkan dalam
3. Antara senarai berikut, yang manakah paling sesuai menyebabkan kanser. Antara 10 JAWAPAN Biologi SPM Jawapan Jawapan
yang manakah merupakan bentuk carta bar? manakah paling sesuai bagi
kumpulan peralatan A Nilai kalori bagi lima jenis bahan kimia ini?
perlindungan diri yang betul? makanan C
A Kot makmal, sarung B Ketinggian murid dalam A TINGKATAN 4 data yang dikumpul, menilai data organisma yang lebih berkualiti
kelas 5 Sentosa
tangan, kasut bertutup C Kadar fotosintesis serta mengenal pasti tindakan susulan tinggi. Contohnya penghasilan • membantu murid
dan topeng muka
tomato yang lebih tahan lama,
yang perlu dijalankan. Ia juga dapat
B Kot makmal, sarung daripada jam 6 pagi Bab 1 Pengenalan kepada Biologi menghuraikan sesuatu fenomena. tidak mudah lembik dan kekal
tangan, kasut bertutup B D Praktis SPM 1 vaksin diberikan sebagai langkah
dan Peraturan Makmal
segar. Dalam bidang perubatan,
hingga 6 petang
dan alat pemadam api
C Kot makmal, selimut api, D Peratus sel darah merah S1 3 bidang kajian biologi: 1.1 Soalan Objektif 3. A 4. D 5. D awal pencegahan penyakit.
Cuba Ini!
yang pecah apabila
Kehadiran enzim-enzim tertentu
kasut bertutup dan gogal direndam dalam larutan • Zoologi – Kajian mengenai haiwan 6. A 7. A 8. B 9. C 10. D cucian pakaian menjadi lebih menilai diri dalam
dalam detergen membuatkan
1. D
2. D
keselamatan
sukrosa berlainan
• Sitologi – Kajian mengenai sel yang
D Kot makmal, peti kepekatan merangkumi struktur, komposisi sel Soalan Subjektif bersih. Teknologi makanan Tingkatan
dapat mempelbagaikan rasa dan
dan interaksi sel dengan sel lain
pertolongan cemas, • Anatomi – Kajian mengenai struktur 1. (a) Bagaimanakah kesan aktiviti meningkatkan nutrien sesuatu
Bahagian A
kasut bertutup dan gogal S2 5 produk bioteknologi yang terdapat cergas mempengaruhi kadar makanan. Kaedah pengawetan 4 penguasaan topik.
dan bentuk tubuh badan
keselamatan
makanan memastikan makanan
Kertas Model SPM Kertas Model SPM Biologi SPM Kertas Model SPM 11 S1 Tiga peralatan perlindungan diri serta (b) Semakin cergas aktiviti yang (c) Peralatan perlindungan diri: kot
kiraan nadi?
dapat disimpan dalam jangka
di rumah: sabun pencuci pakaian,
panjang. Dalam bidang perubatan,
yogurt, kosmetik, plastik dan fabrik
dijalankan, semakin tinggi kadar
sel stem digunakan sebagai
kiraan nadi.
rawatan pemulihan dalaman.
Cuba Ini!
(c)
1.2
fungsinya
• Kot makmal – Melindungi pakaian 150 makmal, sarung tangan, kasut • jawapan yang
bertutup, penutup muka dan kaca
mata keselamatan. Peralatan ini
membantu murid Kertas 1 • Sarung tangan – Melindungi tangan 100 digunakan untuk mengelakkan
daripada tumpahan bahan kimia
daripada terkena percikan darah
daripada haba dan tindakan bahan
atau bahan biologi pembedahan
kimia
1 jam 15 minit

dilakukan.
• Topeng muka – Menapis zarah-
zarah melebihi 5 mikrometer 50 (d) Mengenal pasti masalah, lengkap untuk
membuat hipotesis, merancang
seperti bakteria, spora, kulat dan
melatih diri dan D. Pilih satu jawapan yang betul bagi setiap soalan. S2 Bahan yang boleh dibuang ke dalam 0 Husna Zulfati Sarah penyiasatan, mengenal pasti
zat-zat pepejal dan cecair daripada
dan mengawal pemboleh ubah,
memasuki sistem respirasi
Kertas soalan ini mengandungi 40 soalan. Jawab semua soalan. Tiap-tiap soalan diikuti empat pilihan A, B, C
menjalankan eksperimen,
1. Pernyataan berikut adalah
mengumpulkan data, menganalisis
sinki: 100 ml air suling, 0.1 M natrium
Biologi SPM Bab 3 Pergerakan Bahan Merentasi Membran Plasma

hidroksida
mengenai organel P.
Apakah bahagian yang
kesimpulan dan menulis laporan.
berlabel R? 5. Persamaan berikut Bahan yang tidak boleh dibuang Berehat Berjalan Berjoging data, mentafsir data, membuat semua soalan.
menjawab soalan • Memusnahkan organel B Dwilapisan fosfolipid Gliserol dalam pembentukan Trigliserida 1. Membran plasma memisahkan persekitaran 1. Pada tahun 1972, S.J. Singer dan S1 Nukleus, sitoplasma dan membran
menunjukkan satu proses
ke dalam sinki: Asid sulfurik pekat, Membran Plasma

(d) Semakin cergas aktiviti yang
• Mengandungi enzim
A Lipid
batang mancis
dijalankan, semakin meningkat
Bab
2 G.L.
hidrolitik
Struktur Membran Plasma
3.1
Biologi dan Organisasi Sel
menunjukkan lebih banyak model struktur
trigliserida.
kadar kiraan nadi. Hal ini
Cuba Ini!
1.3
Nicolson mengemukakan
C Protein pembawa
membran plasma yang dikenali sebagai model
D Protein liang
S1 Paksi menegak: Pemboleh ubah
yang telah rosak atau mati
oksigen dipam keluar dari
Cuba Ini!
2.1
jantung ke seluruh bahagian
bergerak balas
mozek bendalir untuk menerangkan struktur
Paksi mendatar: Pemboleh ubah
Proses S
+
dalam sel daripada persekitaran luarnya.
plasma.
dengan format Antara yang berikut, yang 4. Rajah 3 menunjukkan asid lemak 3 molekul + 2. Pemisahan ini S2 Pandangan dorsal seekor ikan 2. Menurut badan untuk penghasilan tenaga S2 Kehadiran air di dalam vakuol
dimanipulasi
3 molekul
membran plasma.
yang lebih banyak.
perubahan yang berlaku
penting
untuk
adalah
manakah merupakan organel
(e) Degupan jantung
air
menghasilkan tekanan segah kepada
Bahagian B model ini, membran plasma terdiri
P?
apabila sejumlah kecil kalium
tumbuhan herba. Tekanan segah
A Lisosom
penting kepada tumbuhan herba bagi
dalam air.
mengekalkan bentuk dan sokongan
tahap yang optimum.
2. (a) (i) Ekologi ialah bidang kajian
saintifik mengenai taburan
B Ribosom permanganat dimasukkan ke Apakah proses S? mengekalkan persekitaran dalam sel pada daripada dwilapisan fosfolipid dan molekul-
molekul protein yang tersebar di seluruh
agar tumbuhan tidak layu.
A Kondensasi
C Jasad Golgi
SPM terkini. 2. Rajah 1 menunjukkan satu Hablur kalium 6. Rajah 4 menunjukkan 3. Bagi menjalankan respirasi sel, glukosa membran plasma. 1. (a) K: Vakuol makanan 2.2
organisma, interaksi antara
B Hidrolisis
S3 Histogram. Ia menunjukkan taburan
organisma, dan interaksi
D Nukleus
dan oksigen diperlukan. Bahan-bahan ini
C Penurunan
Cuba Ini!
kekerapan bagi data dalam nilai julat.
antara organisma dan
Paksi x menunjukkan julat markah 3. Fosfolipid, molekul protein dan komponen
diperoleh daripada persekitaran luar sel.
L: Nukleus
persekitaran.
permanganat

yang lain tidak statik dan boleh bergerak

Tingkatan
manakala paksi y menunjukkan



(ii) Nanoteknologi ialah bidang
M: Pseudopodium
kekerapan murid.
4. Karbon dioksida yang dihasilkan semasa
penyelidikan dan inovasi yang
sel tumbuhan.

tindakan enzim maltase.

respirasi sel perlu disingkirkan daripada sel bebas menyebabkan struktur membran plasma N: Membran plasma
4
menumpukan kepada reka
(b) Struktur M terlibat dalam

Cuba Ini!
dinamik dan fleksibel.
1.4
bentuk, sintesis, pencirian
pergerakan dan memerangkap
S1 Tiga perkara dalam langkah
bersama-sama bahan kumuh yang lain. dan penggunaan bahan dan makanan. Struktur M dihulurkan
merancang eksperimen: Mengumpul 4. Molekul protein terapung dalam dwilapisan
+ maklumat, memilih radas dan bahan; peranti pada skala nano. ke arah destinasi. Sitoplasma
dan merancang prosedur yang akan
(iii) Keratan membujur merupakan
Q 5. Pergerakan bahan-bahan ini dikawal atur oleh fosfolipid untuk membentuk corak mozek mengalir ke dalam struktur

keratan seksyen terpanjang
dijalankan.
dalam satah menegak haiwan,
mengubah kedudukan. Struktur
Larutan ungu membran plasma. S2 Laporan disediakan adalah untuk yang sentiasa berubah-ubah. Ini menyebabkan M yang dihulurkan bagi
tumbuhan, organ atau tisu.
kalium menyusun kaedah penyiasatan yang membran plasma bersifat bendalir. M memerangkap makanan
(b) Dalam bidang penternakan
keputusan penyiasatan, menganalisis
Rajah 1 permanganat telah dijalankan. Ia dapat merekod dan pertanian, kejuruteraan seterusnya membentuk vakuol
makanan.
genetik dapat menghasilkan
Apakah fungsi Q? Rajah 3 Protein liang
A Membekalkan nutrien Antara yang berikut, yang Membran Protein pembawa • Molekul protein yang
Molekul protein yang berfungsi
kepada sel tumbuhan manakah menerangkan Plasma membentuk liang 493
Lipid dengan
bersaiz besar seperti glukosa,
B Mengawal tekanan proses yang berlaku dalam Q INFO sebagai pembawa molekul • Membenarkan Glikoprotein
osmosis tumbuhan Rajah 3? + asid amino dan asid nukleik molekul kecil dan karbohidrat yang
C Memberi sokongan A Pergerakan molekul dari R ion melaluinya melekat padanya
kepada tumbuhan herba bahagian berkepekatan
D Mengekalkan bentuk sel rendah ke berkepekatan Rajah 4
tumbuhan tinggi. Apakah Q dan R?
B Pergerakan molekul
3. Rajah 2 menunjukkan memerlukan tenaga. Q R Resos Digital*
struktur membran plasma. C Pergerakan molekul dari A Galaktosa
bahagian berkepekatan Glukosa Dwilapisan
R tinggi ke berkepekatan B Glukosa Glukosa fosfolipid
Menjadi penghalang
rendah.
D Molekul bergerak C Galaktosa yang mengasingkan membantu murid lebih
membran
Rajah 2 melawan kecerunan. Fruktosa kedua-dua belah
D Fruktosa Glukosa
Kolesterol
Fosfolipid • Mengikat asid-asid lemak Model memahami konsep dan
bersama
dan ekor tidak berkutub.
1 • Sejenis trigliserida yang mempunyai kepala berkutub • Menjadikan membran plasma Mozek
Bendalir
lebih stabil, kuat, fleksibel dan
Kepala hidrofilik – bahagian kepala kurang telap terhadap bahan Model 3D
berkutub yang tertarik kepada air larut air seperti ion mendalami pembelajaran.
Ekor hidrofobik – bahagian ekor tidak
berkutub yang tidak tertarik kepada air
Rajah 3.1 Model mozek bendalir membran plasma *Model 3D/Carta Interaktif/Video
31
ii
Ciri-ciri Ekslusif Buku.indd 2 30/03/2023 2:55 PM

KANDUNGAN








TINGKATAN 4

4.5 Asid Nukleik 59
Tema 1 Asas Biologi
Praktis SPM 4 62
Bab Pengenalan kepada Biologi
1 dan Peraturan Makmal 1 Bab 5 Metabolisme dan Enzim 64

1.1 Bidang Biologi dan Kerjaya 2 5.1 Metabolisme 65
1.2 Keselamatan dan Peraturan dalam 5.2 Enzim 65
Makmal Biologi 3
1.3 Berkomunikasi dalam Biologi 6 5.3 Aplikasi Enzim dalam Kehidupan Harian 73
1.4 Penyiasatan Saintifik dalam Biologi 10 Praktis SPM 5 74
Praktis SPM 1 11 Bab
6 Pembahagian Sel 77
Bab
2 Biologi dan Organisasi Sel 13 6.1 Pembahagian Sel 78
6.2 Kitar Sel dan Mitosis 79
2.1 Struktur dan Fungsi Sel 14
2.2 Proses Hidup Organisma Unisel 19 6.3 Meiosis 84
2.3 Proses Hidup Organisma Multisel 21 6.4 Isu Pembahagian Sel terhadap 89
Kesihatan Manusia
2.4 Aras Organisasi 25 Praktis SPM 6 91
Praktis SPM 2 27
Bab
Bab Pergerakan Bahan Merentasi 7 Respirasi 94
3 Membran Plasma 30
7.1 Penghasilan Tenaga melalui Respirasi Sel 95
3.1 Struktur Membran Plasma 31 7.2 Respirasi Aerob 96
3.2 Konsep Pergerakan Bahan Merentasi 7.3 Fermentasi 98
Membran Plasma 32
3.3 Pergerakan Bahan Merentasi Membran Praktis SPM 7 103
Plasma dalam Organisma 37
3.4 Pergerakan Bahan Merentasi Membran Tema 2 Fisiologi Manusia dan Haiwan
Plasma dalam Kehidupan Harian 45
Praktis SPM 3 47 Bab Sistem Respirasi dalam
8 Manusia dan Haiwan 105
Bab
4 Komposisi Kimia dalam Sel 51 8.1 Jenis Sistem Respirasi 106
8.2 Mekanisme Pernafasan 112
4.1 Air 52 8.3 Pertukaran Gas dalam Manusia 117
4.2 Karbohidrat 53 8.4 Isu Kesihatan berkaitan Sistem
4.3 Protein 56 Respirasi Manusia 119
4.4 Lipid 57 Praktis SPM 8 121



iii





00 Kandungan.indd 3 30/03/2023 2:58 PM

Bab Nutrisi dan Sistem 12.3 Neuron dan Sinaps 191
9 Pencernaan Manusia 124 12.4 Tindakan Terkawal dan
Tindakan Luar Kawal 194
9.1 Sistem Pencernaan Manusia 125
12.5 Isu Kesihatan berkaitan Sistem
9.2 Pencernaan 126 Saraf Manusia 196
9.3 Penyerapan 133 12.6 Sistem Endokrin Manusia 197
9.4 Asimilasi 134 12.7 Isu Kesihatan berkaitan Sistem
9.5 Penyahtinjaan 136 Endokrin Manusia 200
9.6 Gizi Seimbang 136 Praktis SPM 12 202
9.7 Isu Kesihatan berkaitan Sistem
Pencernaan dan Pemakanan Manusia 142 Bab Homeostasis dan Sistem
Praktis SPM 9 145 13 Urinari Manusia 205

13.1 Homeostasis 206
Bab Pengangkutan dalam
10 Manusia dan Haiwan 148 13.2 Sistem Urinari Manusia 211
13.3 Isu Kesihatan berkaitan Sistem
10.1 Jenis Sistem Peredaran 149 Urinari Manusia 215
10.2 Sistem Peredaran Manusia 155 Praktis SPM 13 217
10.3 Mekanisme Denyutan Jantung 160
Bab
10.4 Mekanisme Pembekuan Darah 161 14 Sokongan dan Pergerakan 220
10.5 Kumpulan Darah Manusia 163 dalam Manusia dan Haiwan
10.6 Isu Kesihatan berkaitan Sistem 14.1 Jenis Rangka 221
Peredaran Manusia 165 14.2 Sistem Otot Rangka Manusia 221
10.7 Sistem Limfa Manusia 168 14.3 Mekanisme Pergerakan dan
10.8 Isu Kesihatan berkaitan Sistem Gerak Alih 227
Limfa Manusia 170 14.4 Isu Kesihatan berkaitan Sistem Otot
Praktis SPM 10 172 Rangka Manusia 232
Praktis SPM 14 234
Bab
11 Keimunan Manusia 176 Pembiakan Seks,
Bab Perkembangan dan
11.1 Pertahanan Badan 177 15 Pertumbuhan 237
11.2 Tindakan Antibodi 180
15.1 Sistem Pembiakan Manusia 238
11.3 Jenis Keimunan 181 15.2 Gametogenesis 239
11.4 Isu Kesihatan berkaitan 15.3 Kitar Haid 242
Keimunan Manusia 183
Praktis SPM 11 184 15.4 Perkembangan Fetus Manusia 245
15.5 Pembentukan Kembar 248

Bab Koordinasi dan Gerak Balas 15.6 Isu Kesihatan berkaitan Sistem
12 dalam Manusia 187 Pembiakan Manusia 250
15.7 Pertumbuhan dalam Manusia
12.1 Koordinasi dan Gerak Balas 188 dan Haiwan 251
12.2 Sistem Saraf Manusia 189 Praktis SPM 15 256





iv





00 Kandungan.indd 4 30/03/2023 2:58 PM

TINGKATAN 5

5.3 Aplikasi Fitohormon dalam Pertanian 344
Tema 1 Fisiologi Tumbuhan Berbunga
Praktis SPM 5 347
Bab Organisasi Tisu Tumbuhan
1 dan Pertumbuhan 260 Bab Pembiakan Seks dalam
6 Tumbuhan Berbunga 349
1.1 Organisasi Tisu Tumbuhan 261
1.2 Tisu Meristem dan Pertumbuhan 263 6.1 Struktur Bunga 350
6.2 Pembentukan Debunga dan
1.3 Lengkung Pertumbuhan 269 Pundi Embrio 352
Praktis SPM 1 277
6.3 Pendebungaan dan Persenyawaan 354
6.4 Perkembangan Biji Benih dan Buah 356
Bab
2 Struktur dan Fungsi Daun 281 6.5 Kepentingan Biji Benih untuk
Kemandirian 358
2.1 Struktur Daun 282 Praktis SPM 6 360
2.2 Organ Utama Pertukaran Gas 285
2.3 Organ Utama Transpirasi 289 Bab Penyesuaian Tumbuhan pada
2.4 Organ Utama Fotosintesis 293 7 Habitat Berlainan 363
2.5 Titik Pampasan 302 7.1 Penyesuaian Tumbuhan Berdasarkan
Praktis SPM 2 305 Habitat 364
Praktis SPM 7 369
Bab
3 Nutrisi dalam Tumbuhan 308 Ekosistem dan Kelestarian
Tema 2 Alam Sekitar
3.1 Nutrien Tak Organik Utama 309
Bab
3.2 Organ Pengambilan Air dan 8 Biodiversiti 372
Garam Mineral 313
3.3 Kepelbagaian dalam Nutrisi 8.1 Sistem Pengelasan dan Penamaan
Tumbuhan 315 Organisma 373
Praktis SPM 3 317 8.2 Biodiversiti 379
8.3 Mikroorganisma dan Virus 382
Bab Pengangkutan dalam
4 Tumbuhan 320 Praktis SPM 8 388

4.1 Tisu Vaskular 321 Bab Ekosistem 391
4.2 Pengangkutan Air dan Garam 9
Mineral 324 9.1 Komuniti dan Ekosistem 392
4.3 Translokasi 329
9.2 Ekologi Populasi 409
4.4 Fitoremediasi 331 Praktis SPM 9 416
Praktis SPM 4 334

Bab
Bab 10 Kelestarian Alam Sekitar 419
5 Gerak Balas dalam Tumbuhan 338
10.1 Ancaman Alam Sekitar 420
5.1 Jenis Gerak Balas 339 10.2 Pemeliharaan, Pemuliharaan dan
5.2 Fitohormon 341 Pemulihan Ekosistem 430



v





00 Kandungan.indd 5 30/03/2023 2:58 PM

10.3 Amalan dalam Melestarikan 12.3 Mutasi 472
Alam Sekitar 431 Praktis SPM 12 479
10.4 Teknologi Hijau 435
Praktis SPM 10 438 Bab
13 Teknologi Genetik 482


Tema 3 Pewarisan dan Teknologi Genetik 13.1 Kejuruteraan Genetik 483
13.2 Bioteknologi 486
Bab
11 Pewarisan 442 Praktis SPM 13 490

11.1 Pewarisan Monohibrid 443
JAWAPAN 493
11.2 Pewarisan Dihibrid 449
11.3 Gen dan Alel 451
KERTAS MODEL SPM DAN JAWAPAN
11.4 Pewarisan Manusia 451
Praktis SPM 11 462
https://qr.pelangibooks.com/?u=EmBkMPoN
Bab
12 Variasi 464

12.1 Jenis dan Faktor Variasi 465
12.2 Variasi dalam Manusia 469












































vi





00 Kandungan.indd 6 30/03/2023 2:58 PM

Tema 1 Asas Biologi Tingkatan 4

Bab
2 Biologi dan Organisasi Sel










Err... lebih 50 bongkah. Jom saya tunjukkan.
Awak tahu semua organisma Gunakan pencungkil
termasuk kita juga dibina gigi yang bersih
Wah! Berapa banyak daripada bongkah-bongkah untuk kikis bahagian
bongkah awak kecil, iaitu sel? dalam pipi awak.
gunakan untuk Tingkatan
pasang robot ini? 4








FOKUS BAB


2.1 Struktur dan
Fungsi Sel
2.2 Proses Hidup
Organisma
Unisel
2.3 Proses Hidup
Organisma
Multisel
2.4 Aras
Organisasi



Jom kita siasat!
Adakah sel
tumbuhan
juga seperti
sel pipi saya?
Tapi saya tak nampak
apa-apa pun.








Mestilah! Sel pipi
kita sangat halus.
Kita perlukan
mikroskop untuk
melihatnya.
Akses kepada
i-STUDI SPM
i-STUDI



13





T4 Bab 2.indd 13 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel

3. Semua sel terdiri daripada nukleus, sitoplasma
2.1 Struktur dan Fungsi Sel dan membran plasma.
4. Terdapat dinding sel, kloroplas dan vakuol bagi
1. Semua organisma hidup terdiri daripada unit sel tumbuhan, tetapi tidak bagi sel haiwan.
asas yang dikenali sebagai sel.
5. Semua struktur sel ini dapat dilihat menerusi
2. Sel berasal daripada perkataan Latin, iaitu mikroskop.
‘cellula’ yang bermaksud bilik atau ruang kecil.

Aktiviti 2.1


Tujuan: Menyedia dan memerhati slaid sel tumbuhan
Tingkatan
Bahan dan radas: Larutan iodin, kertas turas, air suling, bawang besar, skalpel, mikroskop cahaya,
slaid kaca, forseps, penutup kaca, jarum tenggek, penitis
4
Arahan:
Forseps
Bawang
besar Epidermis
bawang Penutup
kaca
Jarum Kertas Larutan
Epidermis Titisan air tenggek turas iodin
bawang suling
(a) (b) (c) (d)
Rajah 2.1 Cara menyediakan slaid sel bawang
1. Slaid sel epidermis bawang disediakan seperti berikut:
(a) Daun sisik sukulen bawang besar dipotong menggunakan skalpel. Forseps digunakan untuk
menanggalkan epidermis bawang lutcahaya daripada daun sisik tersebut. (Rajah 2.1(a))
(b) Air suling dititiskan di bahagian tengah slaid kaca. (Rajah 2.1(b))
(c) Epidermis bawang diletakkan di atas titisan air suling pada slaid kaca.
Langkah berjaga-jaga: Pastikan epidermis bawang tidak berlipat apabila diletakkan di atas
slaid kaca.
(d) Penutup kaca diletakkan dalam posisi 45° dan diturunkan secara perlahan-lahan sehingga
menutup epidermis bawang dengan bantuan jarum tenggek. (Rajah 2.1(c))
Langkah berjaga-jaga: Pastikan tiada gelembung udara yang terperangkap di bawah kaca
penutup.
2. Larutan iodin dititiskan di satu sisi penutup kaca, di hujung bertentangan, kertas turas diletakkan
bagi menarik larutan iodin agar dapat mewarnai keseluruhan epidermis (teknik pengairan).
(Rajah 2.1(d))
3. Slaid diperhatikan menerusi mikroskop dengan kanta objektif kuasa rendah dan diikuti dengan
kanta objektif kuasa tinggi.
4. Struktur sel bawang dilukis dan dilabelkan. Kuasa pembesaran dicatatkan.
Pemerhatian:
Dinding sel
Nukleus
Membran
plasma Vakuol
Sitoplasma

Rajah 2.2 Struktur sel bawang di bawah mikroskop cahaya


14





T4 Bab 2.indd 14 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel
Perbincangan:
1. Larutan iodin mewarnakan nukleus kepada warna perang.
2. Sel bawang mempunyai bentuk tetap.
3. Melalui mikroskop cahaya, struktur sel bawang yang dapat dilihat ialah nukleus, sitoplasma,
vakuol, membran plasma dan dinding sel.

Kesimpulan:
Sel bawang mempunyai bentuk yang tetap, nukleus, sitoplasma, vakuol, membran plasma dan dinding
sel. Tingkatan



Aktiviti 2.2

Tujuan: Menyedia dan memerhati slaid sel haiwan 4

Bahan dan radas: Sel pipi, larutan metilena biru, air suling, kertas turas, pencungkil gigi, slaid kaca,
penutup kaca, mikroskop cahaya, penitis, jarum tenggek
Arahan:

Titisan Titisan Penutup
air suling air suling kaca
Pencungkil Jarum
gigi tenggek
(a) (b) (c)


Setitik larutan
metilena biru
Slaid
Titisan air Kertas kaca
suling dan turas
sel pipi
(d) (e) (f)
Rajah 2.3 Cara menyediakan slaid sel pipi
1. Air suling dititiskan di bahagian tengah slaid kaca.
2. Bahagian dalam pipi dikikis menggunakan pencungkil gigi.
Langkah berjaga-jaga: Kikis bahagian dalam pipi menggunakan bahagian pencungkil gigi yang
tumpul.
3. Kikisan tersebut diletakkan ke dalam titisan air suling pada slaid kaca.
4. Penutup kaca diletakkan secara perlahan-lahan sehingga menutup spesimen dengan bantuan jarum
tenggek.
Langkah berjaga-jaga: Pastikan tiada gelembung udara yang terperangkap di bawah penutup kaca.
5. Larutan metilena biru dititiskan di satu sisi penutup kaca, di hujung bertentangan, kertas turas
diletakkan bagi menarik larutan metilena biru agar dapat mewarnai keseluruhan spesimen.
6. Slaid diperhatikan menerusi mikroskop dengan kanta objek kuasa rendah dan diikuti dengan kanta
objek kuasa tinggi.
7. Struktur sel pipi dilukis dan dilabelkan. Kuasa pembesaran dicatatkan.





15





T4 Bab 2.indd 15 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel

Pemerhatian:

Membran
plasma
Nukleus
Sitoplasma


Rajah 2.4 Struktur sel pipi di bawah mikroskop cahaya
Perbincangan:
1. Larutan metilena biru mewarnakan nukleus dan sitoplasma kepada warna biru.
2. Sel pipi mempunyai bentuk yang tidak tetap.
Tingkatan
3. Melalui mikroskop cahaya, struktur sel pipi yang dapat dilihat ialah nukleus, sitoplasma dan
4
membran plasma.
Kesimpulan:
Sel pipi mempunyai nukleus, sitoplasma, membran plasma dan bentuk yang tidak tetap.


Komponen Sel dalam Sel Haiwan dan Sel Tumbuhan

Nukleus
Struktur sel
Jalinan endoplasma
licin INFO


Jalinan endoplasma
Mitokondrion kasar
Sentriol Ribosom
Lisosom Jasad Golgi
Sitoplasma

Membran plasma


Membran nukleus Nukleus
Jalinan endoplasma
Ribosom kasar
Jalinan endoplasma Sitoplasma
licin
Jasad Golgi
Vakuol




Dinding sel

Membran plasma

Kloroplas Mitokondrion
Rajah 2.5 Struktur dan komponen sel haiwan dan tumbuhan


16





T4 Bab 2.indd 16 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel
Ciri dan Fungsi Komponen Sel

Komponen sel Ciri-ciri Fungsi
Nukleus • Berbentuk sfera • Mengawal semua aktiviti sel
• Terdiri daripada membran nukleus, kromosom, nukleoplasma
dan nukleolus
Membran luar
Membran dalam
Kromatin
Nukleoplasma
Nukleolus Tingkatan
Liang nukleus
Jalinan • Satu siri membran yang saling bersambungan – JE kasar 4
endoplasma • Terdapat dua jenis JE: ▪ Mengangkut protein yang
(JE) – JE kasar disintesis oleh ribosom
▪ Terdapat ribosom pada membrannya ▪ Protein yang dirembes keluar
– JE licin akan dibungkus dan diangkut oleh
▪ Tidak mempunyai ribosom pada membrannya vesikel angkutan ke bahagian lain
dalam sel
– JE licin
▪ Tapak tindak balas metabolisme
seperti sintesis lipid dan
penyahtoksikan dadah dan racun

Jalinan Jalinan
endoplasma endoplasma
licin (JEL) Ribosom kasar (JEK)
Mitokondrion • Berbentuk silinder atau sfera yang terdiri daripada dua • Terlibat dalam penghasilan tenaga
membran iaitu membran dalam dan membran luar
Matriks
Membran luar

Membran dalam
Krista
Sitoplasma • Bahagian antara nukleus dan membran plasma • Medium bagi tindak balas biokimia
• Mengandungi bahan organik dan bukan organik dalam sel
• Membekalkan organel dengan bahan
keperluan yang diperoleh daripada
luar sel
Lisosom • Kantung bermembran yang berbentuk sfera • Lisozim menguraikan bahan organik
• Mengandungi enzim hidrolitik, iaitu lisozim kompleks seperti protein, lipid,
polisakarida dan asid nukleik
• Menguraikan struktur dan organel
yang telah rosak
• Terlibat dalam proses pencernaan
dan mekanisme pertahanan sel
Sentriol • Organel yang berbentuk silinder • Membentuk gentian gelendong dalam
• Tidak terdapat dalam sel tumbuhan pembahagian sel









17





T4 Bab 2.indd 17 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel


Ribosom • Organel yang berbentuk sfera yang terdapat pada membran • Terlibat dalam penghasilan protein
jalinan endoplasma kasar atau bebas di dalam sitoplasma dengan menggunakan maklumat
yang terkandung dalam kromosom

Jasad Golgi • Organel yang Vesikel • Memproses dan mengubah suai
terdiri daripada daripada karbohidrat, protein, fosfolipid dan
JE
membran-membran glikoprotein
berbentuk pipih • Membungkus dan mengangkut
bahan-bahan yang telah diubah
suai di dalam vesikel rembesan ke
Vesikel rembesan bahagian sel lain atau ke luar sel
meninggalkan
jasad Golgi
Membran • Komponen utama Glikoprotein • Membentuk sempadan yang
plasma membran plasma mengasingkan kandungan sel
Tingkatan
ini ialah protein Dua dengan persekitaran luar sel
dan fosfolipid lapisan • Mengawal atur pergerakan bahan ke
4
• Separa telap fosfolipid dalam dan ke luar sel
dan bersifat
telap memilih Protein Protein
pembawa liang
Dinding sel • Dibina daripada gentian selulosa, sejenis karbohidrat yang • Memberi bentuk yang tetap
(Sel tumbuhan kuat dan tegar • Menyediakan sokongan mekanikal
sahaja) • Bersifat telap sepenuhnya dan sokongan kepada sel
• Memberi perlindungan kepada sel
Kloroplas • Berbentuk bujur Membran dalam • Menyerap cahaya matahari dan
(Sel tumbuhan • Struktur membran dalam Membran menukarkannya kepada tenaga kimia
sahaja) kloroplas mengandungi luar semasa fotosintesis
pigmen hijau yang
dikenali sebagai
klorofil Stroma Granum

Vakuol • Kantung berisi sap sel, iaitu cecair yang dikelilingi oleh • Sebagai tempat simpanan air, bahan
(Sel tumbuhan membran separa telap yang disebut sebagai tonoplas organik dan mineral dalam sel
sahaja) • Sap sel mengandungi air, gula, garam mineral, pigmen, • Mengekalkan bentuk dan sokongan
bahan buangan, bahan toksik dan hasil sampingan kepada tumbuhan herba supaya tidak
metabolisme layu

Perbandingan antara Sel Haiwan dan Sel Tumbuhan


Bentuk tidak Berbentuk
tetap tetap
Tiada Ada dinding
dinding sel Ada nukleus, sel
sitoplasma,
mitokondrion,
jalinan
Tiada Sel Haiwan endoplasma, Sel Ada kloroplas
kloroplas Tumbuhan
ribosom,
jasad Golgi,
Karbohidrat membran Karbohidrat
disimpan dalam plasma disimpan dalam
bentuk glikogen bentuk kanji
Tiada vakuol, Vakuol
jika ada bersaiz besar
bersaiz kecil

Rajah 2.6 Perbandingan antara sel haiwan dan sel tumbuhan



18





T4 Bab 2.indd 18 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel
Cuba Ini! 2.1

1. Apakah yang dapat diperhatikan pada sel kulit manusia di bawah mikroskop cahaya?
2. Bagaimanakah vakuol berperanan dalam memastikan kesegahan tumbuhan herba?



2.2 Proses Hidup Organisma Unisel


1. Organisma unisel merupakan organisma ringkas yang terdiri daripada sel tunggal yang dapat berfungsi
sebagai satu hidupan lengkap.
2. Walaupun strukturnya ringkas, organisma ini boleh menjalankan semua proses hidup seperti pergerakan, Tingkatan
pembiakan, pertumbuhan, perkumuhan dan gerak balas.
3. Amoeba sp. dan Paramecium sp. merupakan contoh organisma unisel. 4

Proses Hidup Amoeba sp.
Ektoplasma
1. Amoeba sp. hidup bebas di kawasan air tawar Nukleus
seperti tasik dan kolam. Vakuol Pseudopodium
makanan
2. Amoeba sp. tidak mempunyai bentuk yang tetap Membran
kerana diselaputi oleh membran plasma. plasma
3. Sitoplasma Amoeba sp. terbahagi kepada lapisan Endoplasma
luar, iaitu ektoplasma dan lapisan dalam, iaitu Vakuol mengecut
endoplasma. Rajah 2.7 Amoeba sp.

Pembiakan Pergerakan

• Amoeba sp. membiak secara belahan dedua apabila • Amoeba sp. bergerak dengan bantuan pseudopodium
keadaan sesuai dan secara pembentukan spora apabila atau ‘kaki palsu’ yang terbentuk daripada aliran sitoplasma.
keadaan tidak sesuai seperti persekitaran yang kering.
Destinasi




Amoeba sp. Nukleus Sitoplasma Dua sel Pseudopodium Sitoplasma mengalir ke dalam
membesar ke membahagi membahagi baharu dihulurkan ke pseudopodium yang dihulurkan
saiz tertentu terbentuk arah destinasinya bagi mengubah kedudukan
Pertumbuhan dan Respirasi Gerak Balas
• Amoeba sp. membesar dengan mensintesis sitoplasma • Amoeba sp. bergerak ke arah rangsangan yang sesuai
baharu. seperti makanan.
• Pertukaran gas oksigen dan karbon dioksida berlaku • Amoeba sp. bergerak menjauhi rangsangan yang tidak
melalui membran plasma secara resapan. sesuai seperti keadaan berasid dan cahaya yang terang.
Perkumuhan dan Pengosmokawalaturan

• Bahan buangan dikumuhkan secara resapan manakala air yang berlebihan disingkirkan
melalui vakuol mengecut.
1. Air memasuki sel secara osmosis. Vakuol
2. Air meresap ke dalam vakuol mengecut. mengecut
3. Vakuol membesar ke saiz maksimum.
4. Vakuol bergerak ke membran sel.
5. Vakuol mengecut dan menyingkirkan air.





19





T4 Bab 2.indd 19 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel

Nutrisi
• Amoeba sp. menelan makanan seperti bakteria secara fagositosis.
Pseudopodium Lisosom Makanan tercerna
Vakuol
makanan
Makanan
tidak
tercerna
Makanan
Amoeba sp. bergerak ke Pseudopodium melingkungi Vakuol makanan bergabung Nutrien diserap.
arah partikel makanan partikel makanan membentuk dengan lisosom. Makanan Makanan tidak
menggunakan pseudopodium. vakuol makanan. dicernakan oleh enzim lisozim. dicerna disingkirkan.

Tip SPM Proses Hidup Paramecium sp.
Tingkatan
Fagositosis merupakan suatu proses yang bukan Vakuol Makronukleus Vakuol
dijalankan oleh Amoeba sp. sahaja tetapi turut mengecut makanan
4
dijalankan oleh sel-sel yang disebut sebagai fagosit
seperti sel darah putih yang terlibat dalam mekanisme
pertahanan badan.


Mentor SPM Silium Alur makanan Mikronukleus
SPM
Rajah di bawah menunjukkan Amoeba sp. Rajah 2.8 Paramecium sp.
1. Paramecium sp. hidup di kawasan air tawar
seperti tasik dan kolam.
Q
2. Paramecium sp. merupakan organisma unisel
Apakah struktur Q? yang berbentuk selipar.
A Nukleus C Pseudopodium 3. Paramecium sp. mempunyai dua nukleus,
B Sitoplasma D Vakuol mengecut
iaitu makronukleus (mengawal aktiviti
Tip Pemeriksa: metabolisme) dan mikronukleus (mengawal
Pseudopodium ialah unjuran sementara daripada aktiviti pembiakan).
permukaan Amoeba sp. untuk pergerakan dan
memakan 4. Keseluruhan permukaan Paramecium sp.
Jawapan: C diliputi silium.


Pembiakan
• Paramecium sp. menjalankan pembiakan aseks dan seks.
• Pembiakan aseks secara belahan dedua dijalankan dalam keadaan sesuai dengan bekalan makanan yang mencukupi.
• Pembiakan seks secara konjugasi berlaku antara dua Paramecium sp. dalam keadaan yang tidak sesuai.
Dua
Paramecium sp.
bertaup


Berlaku
pertukaran
Nukleus Sitoplasma Dua sel baharu bahan genetik
membahagi membahagi terbentuk Lapan sel
anak terbentuk
Pembiakan aseks – belahan dedua Pembiakan seks – konjugasi




20





T4 Bab 2.indd 20 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel

Pergerakan Nutrisi
• Paramecium sp. bergerak melalui pukulan silium secara • Silium mengarahkan bakteria dan zarah makanan yang lain
beritma. ke dalam alur makanan dan masuk ke dalam sitoplasma
• Tindakan ini membolehkan Paramecium sp. bergerak ke lalu membentuk vakuol makanan.
hadapan secara memusar dan berputar pada paksinya. • Enzim dirembeskan ke dalam vakuol makanan untuk
menghidrolisiskan makanan.
Arah Silia Arah gerakan • Nutrien diserap ke dalam sitoplasma manakala bahan
putaran kumuh disingkirkan keluar melalui liang duburnya.




Pengosmokawalaturan Respirasi Tingkatan

• Paramecium sp. menghadapi masalah kemasukan air • Pertukaran gas berlaku di seluruh permukaan Paramecium
secara berlebihan. Masalah ini diatasi dengan mempunyai sp. secara resapan. 4
dua vakuol mengecut. • Oksigen meresap masuk ke dalam Paramecium sp.
• Vakuol-vakuol ini secara bergilir-gilir menyingkirkan air • Karbon dioksida yang berkepekatan tinggi dalam
berlebihan. Paramecium sp. meresap keluar merentasi membran
• Adaptasi ini mengelakkan Paramecium sp. daripada meletus. plasma.
Gerak Balas
• Paramecium sp. mengesan rangsangan luaran melalui silium.
• Paramecium sp. peka terhadap bahan kimia, cahaya, sentuhan dan perubahan suhu.


Cuba Ini! 2.2
L 1. Rajah di sebelah menunjukkan struktur Amoeba sp.
K M (a) Labelkan K, L, M dan N.
(b) Bagaimanakah struktur M memainkan peranan dalam kemandirian
N Amoeba sp.?
(c) Terangkan proses belahan dedua dalam Amoeba sp.




6. Semua sel saling bersandaran antara satu
2.3 Proses Hidup Organisma Multisel sama lain bagi membentuk satu organisma

kompleks.
1. Organisma multisel ialah organisma yang
mempunyai lebih daripada satu sel. Tisu
2. Organisma multisel lebih kompleks 1. Tisu merupakan sekumpulan sel yang
berbanding organisma unisel. Contohnya ialah mempunyai struktur dan fungsi yang sama
kulat, hidra, spirogira, haiwan dan tumbuh- serta menjalankan suatu fungsi yang khusus
tumbuhan. bersama.
3. Setiap jenis sel berbeza dari segi saiz, bentuk, 2. Terdapat empat jenis tisu utama dalam
struktur dan juga fungsi. manusia iaitu:
4. Sel-sel dalam organisma multisel menjalani • Tisu epitelium
proses pembezaan bagi menjadi sel yang • Tisu otot
khusus. • Tisu saraf
5. Dalam proses ini, sel-sel berubah struktur dan • Tisu penghubung
bentuk agar bersesuaian dengan fungsinya.




21





T4 Bab 2.indd 21 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel

Jenis dan Fungsi Tisu Haiwan

Tisu epitelium
• Melapisi permukaan luar atau dalam badan, organ atau rongga dalam badan
• Terdapat dalam pelbagai bentuk bergantung kepada kedudukan dan fungsinya
• Memberi perlindungan daripada jangkitan patogen, kecederaan mekanikal dan penyahhidratan
• Disusun secara rapat antara satu sama lain
Tisu epitelium pada permukaan luar kulit
• Melindungi tisu dan organ di bawah kulit
• Menghalang pendehidratan kulit
• Mengawal atur suhu badan
Tisu epitelium pada permukaan usus
Sel • Membentuk sel-sel goblet
goblet • Merembeskan mukus, jus pencernaan dan penyerapan nutrien
Tingkatan
4
Silia Tisu epitelium pada permukaan trakea
• Membentuk sel-sel goblet yang bersilia
Sel • Merembes mukus untuk memerangkap debu dan zarah-zarah halus dalam udara
goblet
Tisu epitelium pada tubul ginjal dan kelenjar
• Terlibat dalam penyerapan dan rembesan
• Ada yang mempunyai mikrovili untuk penyerapan


Tisu saraf

• Terdiri daripada sel saraf yang disebut neuron
• Terdapat tiga jenis neuron iaitu neuron deria, neuron motor dan neuron geganti
• Menghantar dan menerima isyarat bioelektrik untuk mengawal dan mengkoordinasi
tindakan badan


Tisu otot
• Sel-sel otot yang disebut sebagai gentian otot membentuk tisu otot.
• Terdapat tiga jenis otot, iaitu otot rangka, otot licin dan otot kardiak.
Otot rangka
• Berpaut pada tulang rangka.
• Pengecutan dan pengenduran menghasilkan pergerakan.
• Terlibat dalam pergerakan terkawal.

Otot kardiak
• Gentian otot yang saling berhubung bagi membentuk dinding jantung
• Mengecut untuk mengepam darah ke seluruh badan.
• Pengecutan adalah secara luar kawal.
Otot licin
• Terdapat pada salur darah, salur pencernaan, salur kencing dan organ dalaman.
• Terlibat dalam tindakan luar kawal seperti tindakan peristalsis di sepanjang salur
alimentari.



Tisu penghubung
Tisu tulang
• Sel-sel tulang yang dikenali sebagai osteoblas terbenam dalam matriks kolagen dan
dikeraskan oleh pengenapan mineral seperti kalsium.
• Terlibat dalam pembentukan rangka badan, melindungi organ dan takungan kalsium.




22





T4 Bab 2.indd 22 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel
Tisu penghubung longgar
• Terdapat di kulit dan keseluruhan badan
• Berfungsi untuk mengikat sel-sel epitelium dan mengikat organ pada tempatnya

Tisu penghubung bergentian
• Gentian kolagen yang tersusun padat dengan serat kolagen yang membentuk tendon
dan ligamen
• Tendon: Menghubungkan otot dengan tulang
• Ligamen: Menghubungkan tulang dengan tulang
Tisu adipos
• Sel yang tersusun rapat pada dermis kulit
• Berfungsi untuk menyimpan lemak dan bertindak sebagai penebat Tingkatan

Rawan
• Membentuk tisu yang kuat dan fleksibel serta memberi bentuk kepada organ seperti 4
telinga dan hidung
• Terdapat diantara tulang untuk bertindak sebagai kusyen
Tisu darah
• Terdiri daripada plasma (air, mineral, protein larut) dan komponen sel (sel darah merah,
sel darah putih dan platelet)
• Terlibat dalam pengawalaturan, pengangkutan dan perlindungan


Sel Khusus dalam Tumbuhan

Sel mesofil palisad dan sel mesofil berspan
Sel mesofil palisad
• Berbentuk silinder dan disusun menegak dan padat untuk menyerap cahaya
Sel mesofil palisad secara maksimum.
• Mempunyai banyak kloroplas.
Sel mesofil berspan
Sel mesofil berspan
• Tersusun longgar, banyak ruang udara antaranya.
• Membenarkan pertukaran gas berlaku.

Sel pengawal



• Merupakan sel epidermis permukaan bawah daun yang terubahsuai.
Sel • Berbentuk kacang dan wujud secara berpasangan.
pengawal Stoma • Mempunyai kloroplas.
• Mengawal bukaan stoma.




Sel akar rambut


Tisu
epidermis • Merupakan sel epidermis yang terubahsuai.
• Mempunyai rerambut pada sel untuk meningkatkan jumlah luas permukaan
bagi memaksimumkan penyerapan air dan garam mineral.
Akar
rambut




23





T4 Bab 2.indd 23 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel

Xilem dan floem
Xilem
• Mempunyai salur xilem dan trakeid yang mengangkut air dan garam
mineral dari akar ke seluruh tumbuhan.
Plat • Salur xilem dan trakeid terdiri daripada sel-sel mati serta berbentuk panjang
tapis dan berterusan.
Floem
• Sel berbentuk silinder dan berplat tapis
• Mempunyai tiub tapis yang mengangkut hasil proses fotosintesis dari daun
Xilem Floem ke seluruh tumbuhan

Kepadatan Organel dalam Sel Khusus
1. Kepadatan sesuatu organel di dalam sesuatu sel khusus bergantung kepada fungsi khusus sel tersebut.
Tingkatan
2. Jadual 2.1 menerangkan tentang jenis dan fungsi sel serta organel yang banyak terdapat di dalam sel
tersebut.
4
Jadual 2.1 Jenis dan fungsi sel serta organel yang banyak terdapat dalam sel
Jenis sel Fungsi Organel

Sel sperma Mensenyawakan ovum
Sel otot Mengecut dan mengendur bagi menghasilkan gerakan Mitokondrion
Sel meristem Terlibat dalam pembahagian sel
Sel mesofil palisad Menyerap cahaya secara maksimum untuk digunakan
Sel mesofil berspan dalam proses fotosintesis Kloroplas

Sel-sel pankreas Mensintesis dan merembeskan enzim pencernaan dan Jalinan endoplasma kasar, jasad Golgi
hormon.
Menghasilkan mukus yang berfungsi untuk memerangkap
Sel-sel goblet Jalinan endoplasma kasar, jasad Golgi
partikel asing.
Menyahtoksikkan bahan-bahan berbahaya daripada darah
Sel-sel hati Jalinan endoplasma licin, jasad Golgi
yang memasuki badan melalui makanan.
3. Fungsi suatu tisu boleh terjejas jika terdapat 8. Penyakit Tay-Sachs merupakan penyakit yang
kekurangan atau ketiadaan organel dalam sel disebabkan oleh ketiadaan sejenis enzim
tertentu ke atas organisma multisel. di dalam lisosom manakala Mitochondrial
4. Contohnya, ketiadaan ribosom menyebabkan dysfunction merujuk kepada kegagalan
sintesis protein tidak berlaku dan menyebabkan mitokondrion menghasilkan tenaga yang
penghasilan enzim, antibodi dan hormon mencukupi bagi memenuhi keperluan badan.
terjejas.
5. Jika mitokondrion gagal berfungsi, tenaga Cuba Ini! 2.3
tidak dapat dihasilkan. 1. Nyatakan tiga jenis tisu otot.
6. Selain itu, proses pencernaan dan pertahanan 2. Nyatakan satu contoh sel tumbuhan yang
badan tidak dapat berfungsi sekiranya mempunyai kepadatan mitokondrion yang tinggi.
ketiadaan lisosom yang mengandungi enzim Wajarkan.
lisozim di dalam sel.
7. Jika berlaku kekurangan kloroplas di dalam
tumbuhan pula, kadar fotosintesis akan
menjadi rendah dan menjejaskan penghasilan
bahan organik.



24





T4 Bab 2.indd 24 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel
SPM
2.4 Aras Organisasi Mentor SPM
Rajah di bawah menunjukkan aras berlainan pada
1. Organisasi sel dalam organisma multisel organisasi sel dalam satu organisma multisel.
penting supaya organisma dapat menjalankan
proses-proses hidup dan berfungsi sebagai Sel ➞ Tisu ➞ P ➞ Sistem ➞ Organisma
satu individu. Apakah yang diwakili oleh P?
2. Secara amnya, organisasi sel dalam organisma A Neuron C Perut
D Limpa
B Tendon
multisel adalah seperti berikut:
Tip Pemeriksa:
Tisu
Sel Sel-sel yang Beberapa jenis tisu yang berlainan bergabung untuk Tingkatan
Sel adalah unit asas mempunyai fungsi membentuk organ. Perut ialah organ.
kehidupan bagi semua yang sama bergabung Jawapan: C
organisma. membentuk tisu. 4

Organ Sistem Sistem Organ dan Fungsinya
Tisu-tisu yang Beberapa organ
berlainan bekerjasama bekerjasama untuk 1. Haiwan dan tumbuhan mempunyai pelbagai
untuk menjalankan menjalankan satu sistem untuk melakukan proses hidup
fungsi khusus. fungsi khusus. organisma.
2. Semua sistem perlu bekerjasama dan saling
Organisma
Semua sistem dikoordinasi dan bekerjasama untuk bersandaran antara satu sama lain supaya
kemandirian organisma. organisma multisel dapat berfungsi secara
Rajah 2.9 Urutan organisasi sel dalam organisma multisel keseluruhan.

1 2 3 4
Hidung Mulut
Trakea
Jantung Peparu Esofagus
Hati
Perut Ginjal
Salur Usus Ureter
darah
Pundi
kencing







5 6 Tengkorak 7 8
Pektoralis
major Kelenjar
Kulit Sangkar rusuk timus
Humerus Biseps
Turus vertebra Triseps Limfa
Lengkungan
pelvis Nodus
limfa
Femur Rektus
femoris Salur
limfa







25





T4 Bab 2.indd 25 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel

9 Otak 10 Kelenjar pituitari 11 12
Saraf kranium
Kelenjar tiroid
Saraf tunjang Kelenjar adrenal
Pankreas Ovari
Saraf spina Ovari Testis
(perempuan)
Uterus
Testis (lelaki) Zakar
Faraj





Rajah 2.10 Pelbagai sistem dalam manusia
Tingkatan
4
Sistem Fungsi Organ dan struktur
1. Sistem peredaran Mengangkut nutrien, hasil perkumuhan dan gas Jantung, salur darah
darah respirasi
Membekalkan oksigen ke seluruh badan dan
2. Sistem respirasi Hidung, trakea, peparu
mengeluarkan karbon dioksida dari badan
3. Sistem Menguraikan makanan kepada komponen ringkas Mulut, esofagus, hati, perut, usus
pencernaan supaya dapat diserap oleh sel
4. Sistem Menyingkirkan hasil buangan metabolisme dan
perkumuhan mengawal tekanan osmosis darah Ginjal, ureter, pundi kencing
Menutupi dan melindungi badan daripada
5. Sistem integumen Kulit
kecederaan dan jangkitan patogen
6. Sistem rangka Menyokong badan dan membantu pergerakan Tulang, ligamen, tendon
7. Sistem otot Membenarkan pergerakan Otot rangka, otot kardium, otot licin
Melindungi badan daripada serangan patogen dan
8. Sistem limfa Kelenjar timus, limfa, nodus limfa, salur limfa
mengekalkan keseimbangan bendalir badan
Menghantar impuls ke seluruh badan bagi
9. Sistem saraf menyelaras dan mengkoordinasi aktiviti badan Otak, saraf tunjang, saraf kranium, saraf spina
Merembeskan hormon untuk mengawal dan Kelenjar pituitari, kelenjar tiroid, kelenjar
10. Sistem endokrin
mengkoordinasi aktiviti badan adrenal, pankreas, ovari, testis
11. Sistem pembiakan Menghasilkan ovum dan mengawal perkembangan Ovari, uterus, faraj
perempuan zigot
12. Sistem pembiakan Menghasilkan sperma untuk mensenyawakan ovum Testis, zakar
lelaki

Sistem Organ dalam Tumbuhan
1. Organ tumbuhan terdiri daripada akar, batang, daun, buah dan bunga.
2. Tumbuhan mempunyai dua sistem utama iaitu sistem akar dan Bunga
sistem pucuk. Daun
3. Sistem akar:
• Terdiri daripada semua akar tumbuhan. Buah
• Akar menyerap air dan garam mineral daripada tanah.
4. Sistem pucuk: Batang Sistem pucuk
• Terdiri daripada daun, batang, pucuk, buah dan bunga. Akar Sistem akar
• Batang dan ranting bertindak sebagai sistem sokongan untuk
menyokong tumbuhan dan daun.
• Bunga membentuk sistem pembiakan untuk tumbuhan berbunga. Rajah 2.11 Sistem dan organ
dalam tumbuhan

26





T4 Bab 2.indd 26 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel
Cuba Ini! 2.4

1. Nyatakan urutan aras organisasi sel dalam organisma multisel.
2. Nyatakan dua organ yang terlibat dalam sistem respirasi.
3. Apakah sistem yang terlibat dalam menghasilkan hormon untuk menyelaraskan tindak balas dalam badan?
4. Namakan satu organ dalam badan manusia yang terlibat dalam dua sistem yang berbeza. Nyatakan sistem-sistem
tersebut.




PETA KONSEP BIOLOGI DAN ORGANISASI SEL Tingkatan





Struktur dan fungsi sel Proses hidup organisma Aras organisasi 4


Urutan
Organisma Organisma
Sel haiwan Sel tumbuhan
unisel multisel Sel

Tisu
Amoeba sp. Paramecium sp. Organ

Sistem

Organisma






Praktis SPM 2



Soalan Objektif 2. Rajah 1 menunjukkan
sejenis tisu.
1. Antara yang berikut, yang P
manakah dipadankan
dengan betul?
Struktur sel Fungsi Rajah 1 Rajah 2
A Mensintesis Apakah organel yang banyak Apakah yang akan berlaku
Ribosom kepada Paramecium sp.
lipid terdapat dalam tisu yang
B Mensintesis ditunjukkan dalam rajah di sekiranya tiada P?
Jasad Golgi A Paramecium sp. akan
tenaga atas? pecah
C Jalinan Mengangkut A Jasad Golgi B. Paramecium sp. akan
endoplasma protein ke B Mitokondrion mengecut
kasar jasad Golgi C Lisosom C Paramecium sp. tidak
D Ribosom
D Jalinan Mengawal berubah
endoplasma aktiviti sel 3. Rajah 2 menunjukkan D Paramecium sp. akan
licin struktur Paramecium sp. mengembang




27





T4 Bab 2.indd 27 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel

4. Rajah 3 menunjukkan proses sintesis enzim 5. Rajah 4 menunjukkan satu sistem yang terdapat
dalam sel. di dalam tubuh manusia.
Nukleus

R Membran
plasma
Enzim


Rajah 3
Apakah yang akan berlaku jika tiada struktur R?
A Tenaga tidak dapat dihasilkan Rajah 4
B Enzim tidak dapat disintesiskan Apakah sistem tersebut?
C Enzim tidak dapat diubahsuai A Sistem perkumuhan
D Protein tidak dapat diangkut ke jasad Golgi B Sistem respirasi
Tingkatan
C Sistem pencernaan
4
D Sistem pembiakan
Soalan Subjektif

Bahagian A
1. (a) Rajah 1 menunjukkan struktur sel tumbuhan. R
(i) Wajarkan mengapa sel dalam Rajah 1 ialah sel tumbuhan. Q
[1 markah]
(ii) Namakan struktur sel P, Q dan R. [3 markah] P
(iii) Terangkan fungsi P bagi mengekalkan bentuk sel. [2 markah]
Rajah 1
2. (a) Rajah 2.1 menunjukkan Amoeba sp. yang dijumpai dalam sebuah kolam air tawar.



Vakuol
mengecut Pseudopodium
Nukleus


Rajah 2.1

(i) Wajarkan mengapa Amoeba sp. dikategorikan sebagai organisma unisel. [1 markah]
(ii) Terangkan peranan vakuol mengecut dalam mengawal keseimbangan air dalam Amoeba sp.
tersebut. [2 markah]
(b) Rajah 2.2 menunjukkan sebahagian daripada proses Amoeba sp. mendapatkan nutrien.

Bakteria



Vakuol Makanan
makanan tercerna
Makanan
tidak tercerna
Rajah 2.2
Berdasarkan Rajah 2.2, terangkan proses yang berlaku. [3 markah]



28





T4 Bab 2.indd 28 30/03/2023 3:06 PM

Biologi SPM Bab 2 Biologi dan Organisasi Sel
3. Rajah 3 menunjukkan contoh aras organisasi sel.









Struktur sel Sel Organ Sistem
Rajah 3
(a) (i) Berdasarkan Rajah 3, namakan sistem dan fungsi sistem tersebut. [2 markah]
(ii) Terangkan satu ciri penyesuaian sel dalam Rajah 3 untuk menjalankan fungsinya dengan cekap. Tingkatan
[1 markah]
(b) Terangkan apa yang akan berlaku kepada sel dalam Rajah 3 jika ketiadaan mitokondrion. [2 markah] 4
(c) Terangkan keperluan pengkhususan sel dalam organisma multisel. [3 markah]

Bahagian B

4. (a) (i) Rajah 4 menunjukkan struktur sel K, L dan M yang terdapat dalam sel haiwan.









K L M
Rajah 4
Jelaskan kepentingan setiap struktur sel tersebut. [6 markah]
(ii) Nyatakan dua jenis sel tumbuhan dan fungsinya bagi meningkatkan kadar proses fotosintesis.
[4 markah]
(b) Berikut merupakan maklumat mengenai Paramecium sp.
Paramecium sp. merupakan organisma yang hidup di dalam persekitaran air tawar. Organisma unisel
ini berbentuk leper, bujur dan diliputi membran plasma yang bersilia.

Berdasarkan maklumat yang diberi, bincangkan proses hidup Paramecium sp. berikut:
• Nutrisi
• Pengosmokawalaturan
• Pembiakan aseks yang dijalankan [10 markah]




















29





T4 Bab 2.indd 29 30/03/2023 3:06 PM

Tema 1 Fisiologi Tumbuhan Berbunga Tingkatan 5

Bab
1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan



Pertumbuhan










Saya perlu
menyiram pokok Ada daun baharu...
ini supaya pokok
ini terus hidup.




















Pokok ini makin
membesar!



















Tingkatan
5
FOKUS BAB


1.1 Organisasi Tisu Tumbuhan
1.2 Tisu Meristem dan Pertumbuhan
1.3 Lengkung Pertumbuhan Akses kepada
i-STUDI
i-STUDI SPM



260





T5 Bab 1.indd 260 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan


1.1 Organisasi Tisu Tumbuhan

1. Tisu ialah sekumpulan sel yang telah menjalani pengkhususan yang sama, mempunyai struktur yang
sama dan menjalankan fungsi yang khusus.
2. Tisu tumbuhan terbahagi kepada dua jenis iaitu tisu meristem dan tisu kekal.
3. Tisu meristem terbahagi kepada dua iaitu meristem apeks dan meristem lateral (kambium).
4. Tisu kekal ialah tisu yang sedang mengalami pembezaan atau telah mengalami pembezaan.
5. Tisu kekal boleh dikategorikan kepada tisu epidermis, tisu asas dan tisu vaskular.
6. Tisu vaskular terbahagi kepada tisu xilem dan floem manakala tisu asas terbahagi kepada tisu
parenkima, tisu kolenkima dan tisu sklerenkima.

Tisu tumbuhan

Tisu meristem Tisu kekal


Tisu meristem Tisu meristem Tisu epidermis Tisu asas Tisu vaskular
apeks lateral
Tisu Tisu Tisu Floem Xilem
parenkima kolenkima sklerenkima

Rajah 1.1 Tisu tumbuhan
Jadual 1.1 Jenis-jenis tisu kekal
Tisu epidermis
Melindungi tisu-tisu yang berada di bawahnya
• Meliputi permukaan luar daun, batang, akar, bunga, buah dan biji benih.
• Terbina daripada satu lapisan sel yang leper dan mempunyai vakuol yang besar. Tisu
• Lapisan luar sel epidermis diliputi oleh kutikel yang berfungsi untuk mengurangkan epidermis
kehilangan air, menghalang jangkitan mikroorganisma dan melindungi daripada kecederaan
mekanikal.
• Sel pengawal dan sel rambut akar adalah contoh sel epidermis yang telah mengalami Rambut
pengkhususan. akar
Sel rambut akar


Tisu asas
Mengisi ruang antara tisu epidermis dan vaskular
Tisu parenkima Tingkatan
• Sel paling ringkas.
• Mempunyai dinding sel yang nipis dan vakuol yang besar.
• Tersusun secara longgar dalam tumbuhan. 5
• Fungsi:
(a) menyimpan bahan makanan seperti kanji, gula dan air.
(b) Memberi sokongan dan bentuk pada tumbuhan herba.
(c) Menjalankan fotosintesis (sel mesofil palisad dan sel mesofil berspan adalah sel parenkima yang telah mengalami
pengkhususan)
Tisu kolenkima
• Sel ringkas yang ditebalkan secara tidak seragam dengan pektin dan selulosa.
• Berfungsi untuk memberi sokongan mekanikal kepada tumbuhan muda, tumbuhan herba dan
tumbuhan tidak berkayu.



261





T5 Bab 1.indd 261 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan


Tisu sklerenkima
• Sel ringkas yang ditebalkan secara seragam dengan lignin.
• Kebanyakan sel akan mati apabila mencapai kematangan.
• Berfungsi untuk memberi sokongan mekanikal kepada tumbuhan matang.


Tisu vaskular
Terlibat dalam pengangkutan air dan bahan-bahan lain
Tisu xilem Tisu floem
• Terbentuk daripada salur xilem dan trakeid. • Terbentuk daripada sklereid, tiub tapis, sel rakan dan sel
• Xilem terbentuk daripada salur xilem berongga yang parenkima.
panjang dan bersambung antara satu sama lain. • Tiub tapis mempunyai plat tapis di kedua-dua hujung dan
• Xilem membolehkan proses pengangkutan air dan tersusun secara memanjang dan bersambungan antara
garam mineral dari akar ke bahagian-bahagian lain satu sama lain.
tumbuhan. • Fungsi tiub tapis adalah untuk mengangkut bahan
• Dinding sel yang ditebalkan dengan lignin memberi organik dari daun ke bahagian tumbuhan yang lain.
sokongan mekanikal kepada tumbuhan. • Sel rakan berfungsi untuk memberi tenaga dan nutrien
kepada tiub tapis.

Epidermis atas
Sel mesofil palisad
Salur Terbentuk daripada sel yang
xilem
tersusun secara menegak
Sel mesofil dan rapat-rapat untuk
Dinding berspan memaksimumkan jumlah
berlignin cahaya matahari yang sampai
Trakeid Urat daun ke kloroplas untuk proses
fotosintesis.

Epidermis
bawah
Tisu xilem Sel
pengawal
Stoma
Sel rakan
Tisu
epidermis
Plat tapis
Liang
Bebenang Sel pengawal
sitoplasma Berfungsi untuk mengawal
bukaan stoma bagi pertukaran
Tiub tapis gas yang cekap.

Tingkatan
Tisu floem
5
Sel akar rambut Cuba Ini! 1.1
Berfungsi untuk
membolehkan 1. Apakah maksud tisu kekal?
penyerapan air dari 2. Terangkan fungsi tisu parenkima.
tanah berlaku dengan 3. Terangkan fungsi tiub tapis dan sel rakan dalam
cekap.
tisu floem.
Rajah 1.2 Pengkhususan sel dalam tumbuhan



262





T5 Bab 1.indd 262 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan


1.2 Tisu Meristem dan Pertumbuhan

1. Tisu meristem adalah tisu yang terlibat dalam proses pertumbuhan pada tumbuhan.

2. Tisu meristem terbahagi kepada meristem apeks dan meristem lateral.

Tisu meristem
• Terdiri daripada sel yang bersaiz kecil tetapi Meristem apeks
mempunyai nukleus yang besar, dinding sel • Terletak di hujung pucuk dan hujung akar.
yang nipis dan tiada vakuol.
• Tisu yang aktif menjalankan pembahagian sel • Tisu ini menghasilkan sel baharu untuk
pertumbuhan secara mitosis.
untuk pertumbuhan atau yang masih belum
membahagi.
Meristem apeks



Meristem
Kambium vaskular apeks
Meristem lateral Kambium Jidal akar
gabus
• Terletak di antara salur xilem Tisu meristem Tisu meristem
dan floem. di hujung pucuk di hujung akar
• Tisu ini bertanggungjawab dalam
pertumbuhan sekunder yang
menambahkan saiz lilitan batang
pokok dan akar.
Tisu meristem lateral
Rajah 1.3 Jenis dan bahagian tisu yang terlibat dalam pertumbuhan

Zon Pembahagian Sel, Zon Pemanjangan Sel dan Zon Pembezaan Sel dalam Pucuk dan Akar
1. Terdapat tiga zon pertumbuhan pada hujung pucuk dan hujung akar iaitu:
(a) Zon pembahagian sel
(b) Zon pemanjangan sel
(c) Zon pembezaan sel
2. Di zon pembahagian sel, sel-sel membahagi dengan aktif secara mitosis.
3. Di zon pemanjangan sel, sel-sel memanjang dengan menyerap air dan membentuk vakuol yang besar.
4. Di zon pembezaan sel, sel-sel akan membeza dan menjadi sel-sel khusus.

Xilem
Tisu matang
Floem Tingkatan
Rambut Zon pembezaan Zon pembahagian sel Meristem
akar sel Zon pemanjangan apeks pucuk
sel
Epidermis Zon pemanjangan Zon pembezaan 5
sel sel
Zon pembahagian Floem
Meristem sel
apeks akar Tisu matang Kambium
Jidal akar Xilem

Rajah 1.4 Zon pertumbuhan di hujung akar dan hujung pucuk





263





T5 Bab 1.indd 263 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Jadual 1.2 Zon pertumbuhan sel

Zon • Bilangan sel mestilah bertambah untuk pertumbuhan berlaku. Keadaan ini dapat dicapai melalui mitosis.
pembahagian • Bilangan sel bertambah secara eksponen, dari 1 ➞ 2 ➞ 4 ➞ 8 ➞ 16 ➞ 32 dan seterusnya.
sel • Semua sel anak yang dibentuk adalah kecil dan seiras dengan sel induknya, iaitu zigot.


Zon • Sel yang telah dibentuk mestilah membesar.
pemanjangan • Sel tumbuhan membesar dengan menyerap air dan membentuk vakuol yang besar. Proses ini dikenali
sel sebagai pemvakuolan.

Sitoplasma Nukleus
Vakuol kecil Nukleus

Nukleus

Sel tumbuhan
Vakuol membesar dengan Vakuol
menyerap air secara osmosis pusat



Zon pembezaan • Apabila sel telah mencapai saiz tertentu, sel akan membeza.
sel • Pembezaan ialah perubahan beransur-ansur daripada struktur sel am menjadi struktur sel khusus
yang mempunyai fungsi tertentu.
• Sekumpulan sel khusus yang bekerjasama untuk melakukan sesuatu fungsi khusus dikenali sebagai
tisu.



Aktiviti 1.1


Tujuan: Menyediakan slaid untuk memerhatikan zon pembahagian sel, zon pemanjangan sel dan zon
pembezaan sel pada radikel biji benih
Bahan: Kacang hijau, pewarna aseto-orsein, asid asetik, pisau, air suling, etanol, slaid kaca, penutup
kaca, mikroskop cahaya, penitis, jarum tenggek
Prosedur:
1. Biji benih diletakkan di dalam bekas berisi kapas basah bagi membenarkan pertumbuhan radikel
dan seterusnya berkembang menjadi akar.
2. Hujung akar dipotong sepanjang 10 mm dan direndam di dalam larutan campuran 25% asid asetik
dan 75% etanol.
3. Keratan membujur akar diperoleh dengan menggunakan pisau.
4. Keratan membujur akar dibasuh dengan menggunakan air suling dan diletakkan di atas titisan air
suling pada slaid kaca. Keratan membujur akar ditutup dengan kaca penutup.
Tingkatan
5. Teknik pewarnaan dijalankan dengan menggunakan pewarna aseto-orsein untuk mewarnakan
5
kromosom.
6. Slaid diperhatikan menerusi mikroskop dengan kanta objek kuasa rendah dan diikuti dengan kanta
objek kuasa tinggi.
7. Zon pembahagian, zon pemanjangan dan zon pembezaan yang diperhatikan dilukis dan dilabelkan.
Kuasa pembesaran yang digunakan dicatat.







264





T5 Bab 1.indd 264 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Perbincangan: Plumul
1. Hujung akar terbahagi kepada tiga zon, iaitu zon pembahagian
sel, zon pemanjangan sel, dan zon pembezaan sel. Tisu matang
2. Di zon pembahagian sel, sel-sel membahagi dengan aktif secara Zon pembezaan sel
mitosis.
3. Di zon pemanjangan sel, sel-sel memanjang dengan menyerap Zon pemanjangan sel
air dan membentuk vakuol yang besar.
4. Di zon pembezaan sel, sel-sel akan membeza dan menjadi sel- Zon pembahagian sel
sel khusus. Sesetengah sel epidermis mengeluarkan rambut akar.



Pertumbuhan dalam Tumbuhan (ii) Jisim kering merujuk kepada
1. Pertumbuhan ialah perubahan yang jisim yang diperoleh selepas semua
berlaku dalam organisma yang melibatkan kandungan air dalam tumbuhan
pertambahan bilangan sel, isi padu, saiz dan disingkirkan. Tumbuhan perlu
jisim. dikeringkan pada suhu 100ºC
sehingga jisimnya tidak berubah.
2. Pertumbuhan adalah proses tidak berbalik Kaedah ini sesuai untuk mengukur
yang melibatkan proses pembezaan dan pertumbuhan tumbuhan.
pengkhususan sel.
3. Proses pertumbuhan melibatkan pertambahan 2. Pertumbuhan dalam tumbuhan terbahagi
kepada dua, iaitu
kuantitatif dan pertambahan kualitatif. Contoh (a) Pertumbuhan primer
pertambahan kuantitatif ialah pertambahan (b) Pertumbuhan sekunder
yang kekal seperti saiz, isi padu, ketinggian
dan bilangan sel. Contoh pertambahan Pertumbuhan Primer
kualitatif ialah dari segi bentuk, fungsi dan
kerencaman sel. 1. Pertumbuhan primer tumbuhan merujuk
kepada pemanjangan pucuk dan akarnya.
Proses ini membolehkan tumbuhan
Mengukur Pertumbuhan Tumbuhan menambahkan ketinggian.
1. Untuk mengukur pertumbuhan tumbuhan,
beberapa parameter digunakan seperti 2. Proses ini berlaku apabila tisu meristem di
perubahan saiz, isi padu dan jisim. hujung pucuk dan akar membahagi secara
(a) Perubahan saiz atau isi padu contohnya mitosis untuk pemanjangan batang dan akar.
pertambahan ketinggian dan panjang 3. Dalam tumbuhan herba, hanya pertumbuhan
sesuatu organisma. primer berlaku manakala dalam tumbuhan
(b) Perubahan jisim terbahagi kepada dua berkayu, pertumbuhan primer dan
iaitu jisim segar dan jisim kering. pertumbuhan sekunder berlaku. Tingkatan
(i) Jisim segar merujuk kepada 4. Pertumbuhan primer bertanggungjawab untuk
pengukuran jisim yang tidak menghasilkan tisu primer.
melibatkan kematian tumbuhan. (a) Tisu primer dalam batang terdiri 5
Namun begitu, kaedah pengukuran daripada tisu epidermis, xilem, floem,
ini tidak tepat kerana kandungan air sklerenkima, empulur dan korteks.
dalam tumbuhan sentiasa berubah.
Tip SPM

Jisim segar bukan parameter pertumbuhan yang paling tepat kerana nilainya boleh berubah-ubah mengikut kandungan
air di dalam organisma.





265





T5 Bab 1.indd 265 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

(b) Tisu primer dalam akar terdiri daripada 3. Lilitan batang yang bertambah dari tahun ke
tisu epidermis, xilem, floem, empulur, tahun menunjukkan umur tumbuhan tersebut.
korteks, stel, endodermis dan perisikel. 4. Pola pertumbuhan bagi tumbuhan adalah
5. Pada bahagian hujung akar terdapat struktur berbentuk sigmoid. Pertumbuhan yang
yang dinamakan jidal akar manakala pada berlaku tidak sekata sepanjang tahun kerana
hujung pucuk terdapat daun muda yang terdapat musim kemarau dan musim sejuk.
dikenali sebagai daun primordium. Hal ini menyebabkan sedikit gangguan kepada
pertumbuhan tumbuhan tersebut.
Pertumbuhan Sekunder 5. Pertumbuhan sekunder melibatkan aktiviti
1. Pertumbuhan sekunder ialah proses meristem lateral, iaitu kambium vaskular dan
pertambahan lilitan batang pokok dan akar. kambium gabus yang membahagi dengan
2. Pertumbuhan primer dan pertumbuhan aktif secara mitosis untuk menghasilkan
sekunder berlaku dalam tumbuhan eudikot sel-sel baru.
berkayu.


Pertumbuhan Sekunder pada Batang Eudikot
1. Pertumbuhan sekunder pada batang eudikot melibatkan:
(a) Aktiviti kambium vaskular (terletak di antara tisu xilem dan floem di dalam berkas vaskular).
(b) Aktiviti kambium gabus (terletak di bahagian bawah epidermis).


Floem
primer Empulur Xilem primer
Korteks Kambium Gelang Kambium
vaskular
kambium gabus
Epidermis Floem primer
Xilem Epidermis
primer
• Pertumbuhan sekunder pada batang eudikot bermula • Satu gelang kambium vaskular akan terbentuk.
apabila sel kambium vaskular di dalam berkas • Sel kambium vaskular akan menghasilkan dua
vaskular membahagi dengan aktif secara mitosis. lapisan, iaitu xilem sekunder di bahagian dalam
dan floem sekunder di bahagian luar.
• Semasa proses ini, xilem primer akan tertolak ke
arah empulur manakala floem primer akan tertolak
ke arah epidermis.

Kambium
Korteks gabus
sekunder
Xilem sekunder
Kambium Gabus Kambium Xilem primer
vaskular gabus
• Sel kambium gabus yang terletak di bawah epidermis Gabus Floem sekunder
Tingkatan
akan membahagi secara aktif untuk membentuk
5
sel gabus di sebelah luar dan korteks sekunder di Floem primer
sebelah dalam.
• Dinding sel gabus mengandungi suberin iaitu bahan • Tahun demi tahun, pertumbuhan sekunder terus
berlilin yang tidak telap terhadap air. berlaku dan menyebabkan tisu xilem yang telah tua
• Tisu gabus akan menggantikan epidermis yang di bahagian tengah dimampatkan dan menjadi kayu.
merekah atau pecah. Ia akan melindungi tisu • Untuk menambahkan kekuatan dan memberikan
pokok daripada kekeringan, serangan bakteria dan sokongan mekanikal, sel-sel di bahagian tersebut
kecederaan mekanikal mengalami penebalan lignin.

Rajah 1.5 Pertumbuhan sekunder pada batang eudikot



266





T5 Bab 1.indd 266 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Pertumbuhan Sekunder pada Akar Eudikot

Endodermis
Kambium
Floem vaskular Kambium
primer Epidermis vaskular

Korteks
Xilem
primer Perisikel
• Pertumbuhan sekunder pada akar eudikot juga • Sel kambium vaskular di dalam berkas vaskular
bermula apabila sel kambium vaskular di dalam membahagi untuk menghasilkan floem sekunder di
berkas vaskular membahagi dengan aktif secara sebelah luar dan xilem sekunder di sebelah dalam.
mitosis dan bercantum menjadi satu gelang yang • Akar menjadi semakin tebal disebabkan aktiviti
lengkap. kambium vaskular.
• Pertumbuhan sekunder berlaku pada akar yang
matang.



Floem sekunder Xilem primer
Xilem Xilem primer Floem
sekunder
sekunder Xilem sekunder
Korteks
Kambium Floem primer
gabus Floem primer Epidermis
Gabus Kambium gabus
• Tahun demi tahun, pertumbuhan sekunder pada akar • Sel perisikel membahagi dan menghasilkan satu
terus berlaku dan menghasilkan tisu berkayu. gelang kambium gabus.
• Gelang tahunan terbentuk. • Kambium gabus membahagi seterusnya membentuk
sel gabus.
• Sel gabus berfungsi untuk melindungi tisu akar.

Rajah 1.6 Pertumbuhan sekunder pada akar eudikot
Gelang Tahunan 5. Akibat daripada aktiviti yang tidak sekata,
1. Aktiviti kambium dipengaruhi oleh musim. penghasilan gelang cerah dan gelang gelap
Tumbuhan yang hidup dalam kawasan berlaku pada batang pokok. Keadaan ini
beriklim sederhana menjalani pertumbuhan menghasilkan gelang tahunan. Gelang
sekunder dalam kadar yang berlainan pada tahunan menunjukkan usia tumbuhan tersebut.
setiap musim. 6. Bagi tumbuhan yang hidup di kawasan tropika

2. Pertumbuhan sekunder tidak berlaku pada yang tidak bermusim, keratan rentas batang
musim sejuk kerana kambium vaskular berada pokok tidak menunjukkan gelang tahunan
dalam keadaan dorman. yang jelas. Tingkatan
3. Kambium vaskular adalah paling aktif pada Xilem yang
musim bunga kerana persekitarannya lembap. terbentuk pada
Salur xilem yang terhasil pada musim bunga musim luruh Kayu (xilem) 5
yang terbentuk
adalah besar dan berdinding nipis membolehkan Xilem yang dalam setahun
lebih banyak air diangkut ke daun. terbentuk pada
musim bunga
4. Kambium vaskular menjadi kurang aktif pada
musim luruh dan musim panas. Xilem sekunder
yang dihasilkan sempit dan kecil tetapi
ditebalkan dengan lignin untuk memberikan Rajah 1.7 Gelang tahunan
sokongan tambahan kepada tumbuhan.



267





T5 Bab 1.indd 267 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Pertumbuhan Sekunder pada Tumbuhan 5. Akar tumbuhan monokotiledon pula lazimnya
Monokotiledon tidak menjalani pertumbuhan sekunder.
1. Kebiasaannya, tumbuhan monokotiledon
hanya menjalani pertumbuhan primer kerana Epidermis
kebanyakan tumbuhan monokotiledon tidak
mempunyai kambium vaskular. Kambium
2. Tumbuhan monokotiledon seperti jagung Korteks
tidak mempunyai tisu berkayu dan tidak sekunder
menambahkan lilitan batang dan akar. Berkas
vaskular
3. Namun begitu, terdapat sesetengah tumbuhan primer
seperti Dracaena sp. dan Yucca sp. yang
menjalani pertumbuhan sekunder kerana Berkas vaskular
sekunder
batang tumbuhan ini mempunyai kambium
vaskular di korteks. Rajah 1.8 Pertumbuhan sekunder pada batang
tumbuhan monokotiledon
4. Kambium vaskular ini boleh membahagi untuk
membentuk parenkima korteks sekunder di
sebelah luar dan berkas vaskular sekunder di
sebelah dalam.

Kepentingan Pertumbuhan Primer dan Pertumbuhan Sekunder

Pertumbuhan primer Pertumbuhan sekunder
1. Menghasilkan sel-sel baru untuk pemanjangan 1. Memberikan sokongan mekanikal kepada tumbuhan eudikot
pokok dalam mencapai ketinggian maksimum. dengan adanya pertambahan lilitan batang dan akar.
2. Membolehkan pucuk tumbuh ke atas untuk 2. Menghasilkan tisu xilem dan tisu floem yang baharu bagi
mendapatkan cahaya matahari dan akar pula menggantikan tisu xilem dan tisu floem yang telah mati atau rosak.
tumbuh ke bawah bagi mendapatkan air. 3. Menghasilkan xilem sekunder dan floem sekunder untuk
3. Menghasilkan xilem primer yang berfungsi pengangkutan air, garam mineral dan bahan organik.
mengangkut air dan garam mineral dari akar 4. Menghasilkan tisu berkayu dimana tisu berkayu ini terhasil daripada
ke daun. tisu xilem di bahagian tengah yang telah tua.
4. Menghasilkan floem primer yang berfungsi 5. Menghasikan tisu gabus yang berfungsi untuk perlindungan
mengangkut bahan organik dari daun ke daripada serangan parasit dan serangga.
bahagian-bahagian lain tumbuhan. 6. Meningkatkan tempoh hayat pokok untuk tujuan pembiakan dan
kemandirian spesis.


Perbandingan antara Pertumbuhan Primer dengan Pertumbuhan Sekunder dalam
Tumbuhan Eudikot
Pertumbuhan primer Pertumbuhan sekunder
Persamaan
• Kedua-duanya melibatkan proses mitosis.
Tingkatan
• Kedua-duanya menambahkan bilangan sel dalam tumbuhan.
5
• Kedua-duanya berlaku dalam tumbuhan eudikot.
Perbezaan
Pertumbuhan yang berlaku pada meristem lateral, kambium
Pertumbuhan yang berlaku pada meristem apeks. vaskular dan kambium gabus.
Menambahkan ketinggian pokok dengan pemanjangan Menambahkan diameter batang dan akar tumbuhan.
pucuk dan akar.
Epidermis, korteks dan tisu vaskular terhasil selepas Kulit kayu, periderm, lentisel, floem sekunder dan xilem
pertumbuhan primer. sekunder terhasil selepas pertumbuhan sekunder.



268





T5 Bab 1.indd 268 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Kepentingan Tumbuhan yang Mengalami Pertumbuhan Sekunder dari Segi Ekonomi
1. Seperti yang kita ketahui, pertumbuhan sekunder menghasilkan tisu berkayu. Hal ini meningkatkan
nilai ekonomi tumbuhan tersebut.
2. Kayu balak seperti pokok merbau, cengal dan meranti mempunyai bahagian berkayu yang keras dan
kuat. Sifat ini amat sesuai untuk membuat perabot, bahan binaan dan barang perhiasan.
3. Untuk membuat perabot yang cantik, kehadiran ruji empulur di bahagian tengah batang pokok
menjadikan seni bina perabot tersebut lebih menarik.
4. Selain daripada membuat perabot, batang pokok juga boleh menghasilkan minyak dan resin.
5. Pokok buah-buahan seperti mangga, durian dan manggis menghasilkan buah dalam kuantiti yang banyak.
Hasil buah-buahan tempatan ini akan dieksport ke luar negara untuk meningkatkan ekonomi negara.
6. Pokok bunga berkayu seperti Bougainvillea sp. dan Ixora sp. merupakan pokok bunga hiasan yang selalu
digunakan untuk hiasan taman.













Pokok durian Pokok jejarum Pokok bunga kertas
(Durio zibethinus) (Ixora sp.) (Bougainvillea sp.)
Rajah 1.9 Contoh tumbuhan sekunder yang memberi kepentingan dari segi ekonomi

Cuba Ini! 1.2
1. Apakah maksud pertumbuhan?
2. Anda ditugaskan untuk mengukur pertumbuhan pokok jagung. Terangkan dua cara untuk mengukur pertumbuhan
jisim dalam pokok jagung.
3. Terangkan kepentingan pertumbuhan primer dalam tumbuhan.

2. Kitaran hidup tumbuhan tersebut bermula
1.3 Lengkung Pertumbuhan dengan percambahan biji benih dan diakhiri

dengan pembungaan atau penghasilan biji
benih. Proses ini berlaku dalam tempoh masa
Jenis Tumbuhan setahun atau semusim.
1. Tumbuhan terbahagi kepada tiga jenis iaitu: Tingkatan
(a) Tumbuhan semusim 3. Jika tumbuhan semusim dihalang daripada
(b) Tumbuhan dwimusim menghasilkan biji benih, tumbuhan ini akan 5
(c) Tumbuhan saka hidup lebih dari setahun.
4. Bagi tumbuhan yang tidak mempunyai biji
Tumbuhan semusim benih, tumbuhan ini juga dikategorikan
sebagai tumbuhan semusim.
1. Tumbuhan semusim ialah tumbuhan yang 5. Contoh tumbuhan semusim ialah sayur-
biasanya akan mati selepas melengkapkan sayuran seperti sawi (Brassica sp.) dan buah-
kitaran hidupnya. buahan seperti tembikai (Citrullus sp.) serta
labu (Cucurbita sp.)



269





T5 Bab 1.indd 269 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan












Sawi (Brassica sp.) Tembikai (Citrullus sp.) Labu (Cucurbita sp.)
Rajah 1.10 Contoh tumbuhan semusim

Tumbuhan dwimusim
1. Tumbuhan dwimusim ialah tumbuhan yang mengambil masa dua tahun atau dua musim untuk
melengkapkan kitar hidupnya.
2. Pada tahun pertama, terdapat pertumbuhan daun, batang, dan akar. Pada musim sejuk, tumbuhan
berada dalam keadaan dorman dimana pertumbuhan akan terhenti seketika. Biasanya pada saat ini,
batang adalah pendek dan daun berada berdekatan dengan tanah.
3. Pada tahun seterusnya iaitu pada musim bunga atau musim panas, batang akan tumbuh dengan cepat.
Tumbuhan akan mengeluarkan bunga, menghasilkan buah dan biji benih. Selepas menjalani semua
proses pertumbuhan tersebut, tumbuhan akhirnya mati.
4. Kebanyakan tumbuhan dwimusim berasal dari kawasan beriklim sederhana.
5. Contoh tumbuhan dwimusim ialah lobak (Daucus sp.), bunga balung ayam (Celosia sp.) dan kubis
(Brassica sp.).












Lobak (Daucus sp.) Kubis (Brassica sp.)
Rajah 1.11 Contoh tumbuhan dwimusim

Tumbuhan saka

1. Tumbuhan saka ialah tumbuhan yang hidup lebih dari dua tahun.
2. Istilah tumbuhan saka digunakan untuk membezakan antara tumbuhan semusim dan tumbuhan
dwimusim.
Tingkatan
3. Pertumbuhan pokok saka berlaku pada musim bunga dan musim panas bagi tumbuhan yang hidup di
5
negara beriklim sederhana.
4. Tumbuhan saka akan meluruhkan daun-daunnya pada musim luruh untuk persediaan ketika musim
sejuk. Tumbuhan adalah dorman pada musim sejuk.
5. Tumbuhan saka meneruskan pertumbuhannya kembali pada musim bunga dan kitaran ini berlaku
setiap tahun.
6. Tumbuhan saka yang hidup di kawasan beriklim tropika pula kekal hidup sepanjang tahun tanpa
meluruhkan daun.




270





T5 Bab 1.indd 270 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

7. Contoh tumbuhan saka ialah tumbuhan berkayu seperti pokok oak, pokok sakura, pokok jati dan
pokok bunga raya.













Pokok oak Pokok bunga raya Pokok sakura
(Quercus sp.) (Hibiscus sp.) (Prunus sp.)
Rajah 1.12 Contoh tumbuhan saka

Lengkung Pertumbuhan Tumbuhan
1. Corak pertumbuhan sesuatu tumbuhan boleh dipersembahkan dalam bentuk graf yang dikenali sebagai
lengkung pertumbuhan.
2. Biasanya, lengkung pertumbuhan tumbuhan adalah berbentuk sigmoid atau berbentuk S.
3. Kadar pertumbuhan ialah jumlah pertumbuhan tumbuhan per unit masa. Kadar pertumbuhan boleh
diperoleh daripada kecerunan lengkung graf pertumbuhan. Semakin bertambah kecerunan graf,
semakin bertambah kadar pertumbuhan.
4. Lengkung pertumbuhan bagi tumbuhan semusim, tumbuhan dwimusim dan tumbuhan saka adalah
berbeza antara satu sama lain.


Lengkung pertumbuhan tumbuhan semusim
Lengkung pertumbuhan tumbuhan semusim sepanjang hayatnya dapat diperoleh dengan mengukur jisim
keringnya.
Peringkat DE
• Kadar makanan yang dihasilkan
Peringkat CD adalah sama dengan kadar
• Kadar pertumbuhan makanan yang digunakan.
menjadi sedikit perlahan. • Kadar pertumbuhan sifar.


Peringkat BC Pertumbuhan Peringkat EF
• Tumbuhan menjalani (jisim kering) • Jisim berkurang kerana
proses fotosintesis. kemampuan tumbuhan
• Jisim bertambah kerana untuk menjalankan Tingkatan
fotosintesis berkurang.
makanan yang dihasilkan • Titik F menunjukkan
melebihi makanan yang
digunakan. jisim kering apabila
D E tumbuhan mati. 5
C
F
Peringkat AB Tumbuhan
• Jisim biji benih berkurang mati
sedikit semasa
percambahan kerana A
bahan makanan dalam B Masa
eudikot digunakan untuk
respirasi sel.

Rajah 1.13 Lengkung pertumbuhan tumbuhan semusim


271





T5 Bab 1.indd 271 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan


Lengkung pertumbuhan tumbuhan dwimusim
Lengkung pertumbuhan tumbuhan dwimusim sepanjang hayatnya dapat diperoleh dengan mengukur jisim
keringnya.
Peringkat CD Peringkat DE
• Pada musim sejuk, tumbuhan berada dalam keadaan • Pada musim bunga atau musim panas,
dorman di mana pertumbuhan akan terhenti seketika. batang akan tumbuh dengan cepat.
• Jisim tumbuhan berkurang sedikit kerana proses • Tumbuhan akan mengeluarkan bunga,
pertumbuhan tidak berlaku. menghasilkan buah dan biji benih.

Peringkat BC Jisim kering/ g
• Pertumbuhan daun, batang, dan E
akar berlaku dengan pesat. Musim kedua
• Tumbuhan menjalani proses
fotosintesis. F
• Jisim bertambah kerana Musim pertama
makanan yang dihasilkan C
melebihi makanan yang D Peringkat EF
digunakan. • Jisim berkurang kerana
kemampuan tumbuhan untuk
Peringkat AB menjalankan fotosintesis berkurang.
• Jisim biji benih berkurang • Titik F menunjukkan jisim kering
sedikit semasa percambahan A apabila tumbuhan mati.
kerana bahan makanan dalam B
eudikot digunakan untuk Masa
respirasi sel.

Rajah 1.14 Lengkung pertumbuhan tumbuhan dwimusim

SPM
Mentor SPM Lengkung pertumbuhan tumbuhan saka
Rajah di bawah menunjukkan lengkung pertumbuhan 1. Pola pertumbuhan bagi tumbuhan saka adalah
biji benih bercambah. tidak sekata sepanjang tahun kerana terdapat
Jisim kering (g) tempoh dimana pertumbuhan berlaku dengan
pesat dan pertumbuhan berlaku dengan perlahan
akibat musim sejuk atau musim kemarau.
2. Pola pertumbuhan membentuk satu lengkung
berbentuk sigmoid.
3. Kadar pertumbuhan menurun pada musim
sejuk.
P Masa (minggu)
Ketinggian / m
Apakah yang berlaku pada peringkat P?
A Makanan digunakan untuk membina tisu.
B Makanan dihasilkan oleh fotosintesis. 5
C Kadar fotosintesis sama dengan kadar respirasi.
Tingkatan
D Simpanan makanan di dalam biji benih dioksidakan 4
5
untuk menghasilkan tenaga.
3
Tip Pemeriksa:
Pada peringkat P, simpanan makanan di dalam 2
biji benih digunakan untuk menghasilkan tenaga. Pertumbuhan
Keadaan ini ditunjukkan berdasarkan pengurangan 1 purata
jisim keringnya.
Jawapan: D
0 Tahun
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Rajah 1.15 Lengkung pertumbuhan tumbuhan saka


272





T5 Bab 1.indd 272 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Eksperimen 1.1


Tujuan: Mengkaji lengkung pertumbuhan pokok jagung
Pernyataan masalah: Apakah bentuk lengkung pertumbuhan bagi pokok jagung?
Hipotesis: Lengkung pertumbuhan pokok jagung adalah berbentuk sigmoid.
Pemboleh ubah:
Pemboleh ubah dimanipulasikan: Bilangan minggu selepas penanaman
Pemboleh ubah bergerak balas: Jisim kering anak benih jagung
Pemboleh ubah dimalarkan: Jenis biji benih jagung
Bahan dan radas: 50 biji benih jagung, petak semaian, penimbang elektronik dan ketuhar
Prosedur:
1. Sediakan 50 biji benih jagung. Sediakan petak semaian di kawasan lapang.
2. Ambil tiga biji benih secara rawak dan keringkan tiga biji benih tersebut di dalam ketuhar pada
suhu 100°C.
3. Timbang biji benih yang dikeringkan dan catatkan jisimnya. Ulang langkah ini sehingga jisim
keringnya tidak berubah.
4. Rekod jisim kering tersebut dalam jadual keputusan.
5. Semai baki biji benih pada jarak lebih kurang 30 cm antara satu sama lain pada petak semaian.
6. Siram air yang mencukupi pada petak semaian setiap hari.
7. Ambil tiga anak benih secara rawak daripada tapak semaian setiap minggu.
8. Bersihkan anak benih dengan cermat. Keringkan anak benih di dalam ketuhar dan timbang sehingga
jisimnya tidak berubah. Rekod jisim kering tersebut dalam jadual keputusan.
9. Ulang langkah 8 – 10 sehingga minggu ke 10.
10. Plot graf jisim kering anak benih jagung melawan masa.

Keputusan:
Jisim kering tiga biji benih atau anak benih (g) Purata jisim kering biji
Masa / Minggu
Biji benih 1 Biji benih 2 Biji benih 3 benih atau anak benih (g)
0 0.125 0.127 0.124 0.125

1 0.114 0.116 0.113 0.114
2 0.132 0.134 0.131 0.132
3 0.162 0.164 0.161 0.162 Tingkatan
4 0.214 0.216 0.213 0.214

5 0.306 0.308 0.305 0.306 5
6 0.392 0.394 0.391 0.392
7 0.424 0.426 0.423 0.424
8 0.448 0.450 0.452 0.450
9 0.442 0.440 0.438 0.440

10 0.422 0.420 0.418 0.420




273





T5 Bab 1.indd 273 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Purata jisim kering
biji benih atau anak benih (g)


0.500

0.450

0.400
0.350

0.300

0.250

0.200

0.150

0.100

0.050

Masa
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Perbincangan:
1. Lengkung pertumbuhan anak benih yang terhasil adalah berbentuk sigmoid atau S.
2. Pertumbuhan berlaku dengan perlahan pada awal eksperimen.
3. Apabila pokok jagung sudah mula menjalankan fotosintesis, jisim kering meningkat dan pertumbuhan
menjadi lebih cepat.
4. Apabila anak benih jagung telah matang, kadar pertumbuhan adalah sifar. Hal ini dapat ditunjukkan
dengan jisim kering malar.
5. Pokok jagung mengalami penurunan jisim kering apabila mengalami penuaan.
Kesimpulan:
Lengkung pertumbuhan pokok jagung mempunyai bentuk sigmoid. Hipotesis diterima.


Eksperimen 1.2

Tujuan: Mengkaji kesan bunyi terhadap pertumbuhan dalam tumbuhan
Tingkatan
Pernyataan masalah: Adakah kesan bunyi mempengaruhi pertumbuhan dalam tumbuhan?
5
Hipotesis: Tumbuhan yang didedahkan dengan bunyi tumbuh lebih cepat berbanding tumbuhan yang
tidak didedahkan dengan bunyi.
Pemboleh ubah:
Pemboleh ubah dimanipulasikan: Kehadiran bunyi
Pemboleh ubah bergerak balas: Ketinggian pokok
Pemboleh ubah dimalarkan: Jenis tumbuhan
Bahan dan radas: Petak semaian, bekas kedap bunyi, pembesar suara, mentol lampu, pembaris meter,
biji benih jagung, tanah, air


274





T5 Bab 1.indd 274 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Prosedur:
1. Sediakan dua bekas kedap udara yang telah dipasang mentol dan labelkan sebagai:
(a) Bekas A – Tiada bunyi (b) Bekas B – Ada bunyi
2. Bekas A tidak dipasang pembesar suara manakala bekas B dipasang dengan pembesar suara.
3. Pembesar suara yang mengeluarkan muzik dipasang selama 12 jam sehari.
4. Tanam 5 biji benih jagung di petak semaian A dan 5 biji benih jagung di petak semaian B.
5. Letakkan petak semaian A di dalam bekas A dan petak semaian B di dalam bekas B.
6. Siram biji benih dengan 100 ml air setiap hari.
7. Ukur ketinggian pokok dengan menggunakan pembaris meter selepas 10 hari.
8. Catat ketinggian biji benih di dalam jadual.

Pemerhatian:
Bekas kedap udara Keadaan Ketinggian pokok selepas 10 hari (cm)

A Tiada bunyi 7.3 cm
B Ada bunyi 10.5 cm

Perbincangan:
1. Kesan bunyi mempengaruhi pertumbuhan dalam tumbuhan.
2. Tumbuhan yang didedahkan dengan bunyi tumbuh lebih cepat berbanding tumbuhan yang tidak
didedahkan dengan bunyi.
Kesimpulan:
Tumbuhan yang didedahkan dengan bunyi tumbuh lebih cepat berbanding tumbuhan yang tidak
didedahkan dengan bunyi. Hipotesis diterima.


SPM
AUKSANOMETER Mentor SPM
1. Auksanometer adalah suatu alat untuk mengukur
pertumbuhan memanjang suatu tanaman. Apakah parameter pertumbuhan yang paling tepat?
2. Alat ini terdiri daripada sistem takal yang dilengkapi A Ketinggian
jarum penunjuk pada penunjuk skala atau jarum yang B Isi padu
dapat menggaris pada silinder pemutar. C Jisim segar
D Jisim kering
Tip Pemeriksa:
Jisim kering merupakan parameter pertumbuhan
yang paling tepat kerana nilainya tidak berubah-
ubah mengikut keadaan. Namun, suhu yang terlalu Tingkatan
tinggi dapat membunuh organisma yang dikaji.
Oleh itu, jisim kering biasanya digunakan sebagai
parameter pertumbuhan untuk tumbuhan sahaja.
Jawapan: D 5



Cuba Ini! 1.3
1. Nyatakan jenis-jenis tumbuhan.
2. Apakah maksud tumbuhan dwimusim?
3. Lukiskan lengkung pertumbuhan tumbuhan semusim. Terangkan.




275





T5 Bab 1.indd 275 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan



Jenis tumbuhan berdasarkan kitar hidup Tumbuhan semusim Tumbuhan dwimusim Tumbuhan saka




Lengkung Pertumbuhan



Lengkung pertumbuhan








pertumbuhan primer sekunder
ORGANISASI TISU TUMBUHAN DAN PERTUMBUHAN
Jenis Tumbuhan Tumbuhan






Tisu Meristem dan Pertumbuhan Zon pertumbuhan sel Zon pembahagian sel Zon pemanjangan sel Zon pembezaan sel








Meristem lateral Kambium vaskular Kambium gabus
Tisu meristem Tisu vaskular Tisu xilem Tisu floem


Meristem apeks Hujung pucuk Hujung akar



Tisu parenkima Tisu kolenkima Tisu sklerenkima


Tisu kekal Tisu asas


Tingkatan
PETA KONSEP Organisasi Tisu Tumbuhan Tisu meristem Tisu Tisu meristem meristem lateral apeks Tisu epidermis
5














276





T5 Bab 1.indd 276 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Praktis SPM 1



Soalan Objektif 4. Rajah 2 menunjukkan 7. Berikut adalah peringkat-
keratan membujur akar. peringkat pertumbuhan
1. Antara yang berikut, yang sekunder dalam batang
manakah bukan tisu kekal? tumbuhan eudikot.
A Tisu epidermis
B Tisu meristem P K – Sel kambium
C Tisu asas membahagi membentuk
D Tisu vaskular sel-sel xilem dan floem
baharu.
2. Antara sel berikut, yang L – Kambium gabus
manakah berfungsi membahagi membentuk
mengangkut air? gabus di bahagian luar
A Sel salur dan korteks sekunder di
B Sel rakan Rajah 2 bahagian dalam
C Sel pengawal Apakah penerangan yang M – Sel xilem yang baharu
D Sel kambium sesuai untuk bahagian menjadi xilem sekunder
berlabel P? dan sel floem yang
3. Rajah 1 menunjukkan dua A Sel-sel memanjang untuk baharu menjadi floem
jenis tisu tumbuhan yang menyerap air sekunder
berbeza. B Sel membahagi dengan N – Sel kambium yang
aktif secara mitosis aktif membahagi dan
C Sel-sel membeza untuk membentuk gegelang
menjadi sel-sel umum kambium
D Sel-sel membeza untuk
menjadi sel-sel khusus Apakah urutan yang betul?
A K ➞ L ➞ M ➞ N
5. Manakah antara berikut B L ➞ M ➞ K ➞ N
bukan parameter untuk C N ➞ K ➞ M ➞ L
mengukur pertumbuhan? D M ➞ K ➞ N ➞ L
P Q A Perubahan saiz
Rajah 1 B Perubahan isi padu
Apakah fungsi tisu-tisu C Perubahan jisim 8. Manakah antara berikut
tersebut? adalah contoh tumbuhan
D Perubahan warna dwimusim?
A Bayam
P Q 6. Rajah 3 menunjukkan B Tembikai
keratan rentas batang C Labu
A Pengangkutan eudikot yang telah D Bunga balung ayam
air Sokongan mengalami pertumbuhan
sekunder. 9. Rajah 4 menunjukkan graf
B Pengangkutan Pengangkutan D pada lengkung pertumbuhan. Tingkatan
makanan air
Jisim kering (kg)
A C
C Pengangkutan Pengangkutan P Q R S 5
air makanan

D Pengangkutan Simpanan B
makanan makanan
Rajah 3
Antara bahagian A, B, Masa
C dan D, yang manakah Rajah 4
merupakan xilem sekunder?




277





T5 Bab 1.indd 277 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Kenyataan manakah benar tentang 10. Rajah 5 menunjukkan graf lengkung pertumbuhan.
pertumbuhan?
I Kadar pertumbuhan berkurangan di P Ketinggian / m
II Kadar pertumbuhan paling cepat di Q 5
III Kadar pertumbuhan paling cepat di R
IV Kadar pertumbuhan malar di S 4
A I dan II 3
B I dan IV
C II dan III 2 Pertumbuhan
D III dan IV purata
1
0 Tahun
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Rajah 5
Pertumbuhan bagi tumbuhan manakah yang
paling sesuai menerangkan graf di atas?
A Tumbuhan semusim
B Tumbuhan dwimusim
C Tumbuhan saka
D Tumbuhan berkayu



Soalan Subjektif

Bahagian A
1. Rajah 1 menunjukkan keratan membujur pucuk tumbuhan eudikot.




Zon I M
Zon II



Zon III

K L


Rajah 1
(a) (i) Nyatakan dua perbezaan antara sel dalam zon I dan sel dalam zon II. [2 markah]
(ii) Terangkan mengapa perbezaan yang anda nyatakan dalam 1(a)(ii) adalah penting bagi tumbuhan.
[2 markah]
Tingkatan
(iii) Namakan bahagian M. [1 markah]
5
(b) Lukiskan keratan rentas hujung pucuk di K L. [2 markah]
(c) Tumbuhan tersebut menjalani pertumbuhan sekunder setelah beberapa tahun. Lukiskan keratan rentas
berlabel bagi batang. [2 markah]










278





T5 Bab 1.indd 278 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

2. Rajah 2 menunjukkan tisu vaskular.













Tisu Y
Tisu X
Tisu X Tisu Y
Rajah 2
(a) Namakan tisu X dan tisu Y. [2 markah]
(b) Nyatakan fungsi yang dinyatakan dalam 2(a). [2 markah]
(c) Terangkan akibat jika tisu X di bahagian batang tumbuhan mengalami kerosakan. [3 markah]
3. Rajah 3 menunjukkan tiga jenis tisu asas.










Tisu P Tisu Q Tisu R
Rajah 3
(a) Namakan tisu asas tersebut. [3 markah]
(b) Terangkan dengan ringkas tisu R. [3 markah]


Bahagian B
4. Rajah 4.1 menunjukkan keratan membujur pucuk tumbuhan.




Zon pembahagian sel Meristem
pucuk apeks
Zon pemanjangan
sel
Zon pembezaan Tingkatan
sel
Floem
Tisu matang Kambium 5
Xilem

Rajah 4.1
(a) Berdasarkan Rajah 4.1, terangkan pertumbuhan. [4 markah]







279





T5 Bab 1.indd 279 30/03/2023 4:04 PM

Biologi SPM Bab 1 Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

(b) Rajah 4.2 menunjukkan peringkat pertumbuhan sekunder di dalam batang eudikot.










Rajah 4.2
Huraikan peringkat dan proses pertumbuhan sekunder dalam batang eudikot. [10 markah]
(c) Bincangkan kepentingan pertumbuhan sekunder. [6 markah]

5. Rajah 5.1 menunjukkan lengkung pertumbuhan pokok jagung.

Pertumbuhan
(jisim kering)



D E
C
F
Tumbuhan
mati
A
B Masa
Rajah 5.1

(a) Berdasarkan rajah 5.1, huraikan pertumbuhan pokok jagung. [10 markah]
(b) Rajah 5.2 menunjukkan lengkung pertumbuhan sejenis tumbuhan dwimusim.

Jisim kering/ g
Musim E
kedua
Musim pertama F
C
D

A
B Masa

Rajah 5.2
Berdasarkan rajah 5.2, huraikan pertumbuhan tumbuhan dwimusim. [10 markah]

Tingkatan
5














280





T5 Bab 1.indd 280 30/03/2023 4:04 PM

JAWAPAN Biologi SPM Jawapan





data yang dikumpul, menilai data organisma yang lebih berkualiti
TINGKATAN 4 serta mengenal pasti tindakan susulan tinggi. Contohnya penghasilan
yang perlu dijalankan. Ia juga dapat tomato yang lebih tahan lama,
Bab menghuraikan sesuatu fenomena. tidak mudah lembik dan kekal
1 Pengenalan kepada Biologi
dan Peraturan Makmal segar. Dalam bidang perubatan,
Praktis SPM 1 vaksin diberikan sebagai langkah
Cuba Ini! 1.1 awal pencegahan penyakit.
S1 3 bidang kajian biologi: Soalan Objektif Kehadiran enzim-enzim tertentu
• Zoologi – Kajian mengenai haiwan 1. D 2. D 3. A 4. D 5. D dalam detergen membuatkan
• Sitologi – Kajian mengenai sel yang 6. A 7. A 8. B 9. C 10. D cucian pakaian menjadi lebih
merangkumi struktur, komposisi sel Soalan Subjektif bersih. Teknologi makanan Tingkatan
dan interaksi sel dengan sel lain Bahagian A dapat mempelbagaikan rasa dan
• Anatomi – Kajian mengenai struktur 1. (a) Bagaimanakah kesan aktiviti meningkatkan nutrien sesuatu
dan bentuk tubuh badan cergas mempengaruhi kadar makanan. Kaedah pengawetan
S2 5 produk bioteknologi yang terdapat kiraan nadi? makanan memastikan makanan 4
di rumah: sabun pencuci pakaian, (b) Semakin cergas aktiviti yang dapat disimpan dalam jangka
yogurt, kosmetik, plastik dan fabrik dijalankan, semakin tinggi kadar panjang. Dalam bidang perubatan,
sel stem digunakan sebagai
kiraan nadi.
Cuba Ini! 1.2 rawatan pemulihan dalaman.
S1 Tiga peralatan perlindungan diri serta (c) (c) Peralatan perlindungan diri: kot
fungsinya 150 makmal, sarung tangan, kasut
• Kot makmal – Melindungi pakaian bertutup, penutup muka dan kaca
daripada tumpahan bahan kimia mata keselamatan. Peralatan ini
• Sarung tangan – Melindungi tangan digunakan untuk mengelakkan
daripada haba dan tindakan bahan 100 daripada terkena percikan darah
kimia atau bahan biologi pembedahan
• Topeng muka – Menapis zarah- dilakukan.
zarah melebihi 5 mikrometer (d) Mengenal pasti masalah,
seperti bakteria, spora, kulat dan 50 membuat hipotesis, merancang
zat-zat pepejal dan cecair daripada penyiasatan, mengenal pasti
memasuki sistem respirasi dan mengawal pemboleh ubah,
S2 Bahan yang boleh dibuang ke dalam menjalankan eksperimen,
sinki: 100 ml air suling, 0.1 M natrium 0 Husna Zulfati Sarah mengumpulkan data, menganalisis
hidroksida data, mentafsir data, membuat
Bahan yang tidak boleh dibuang Berehat Berjalan Berjoging kesimpulan dan menulis laporan.
ke dalam sinki: Asid sulfurik pekat, (d) Semakin cergas aktiviti yang
batang mancis dijalankan, semakin meningkat Bab
kadar kiraan nadi. Hal ini 2 Biologi dan Organisasi Sel
Cuba Ini! 1.3 menunjukkan lebih banyak
S1 Paksi menegak: Pemboleh ubah oksigen dipam keluar dari Cuba Ini! 2.1
bergerak balas jantung ke seluruh bahagian
Paksi mendatar: Pemboleh ubah badan untuk penghasilan tenaga S1 Nukleus, sitoplasma dan membran
dimanipulasi yang lebih banyak. plasma.
S2 Pandangan dorsal seekor ikan S2 Kehadiran air di dalam vakuol
(e) Degupan jantung menghasilkan tekanan segah kepada
tumbuhan herba. Tekanan segah
Bahagian B penting kepada tumbuhan herba bagi
2. (a) (i) Ekologi ialah bidang kajian mengekalkan bentuk dan sokongan
saintifik mengenai taburan agar tumbuhan tidak layu.
organisma, interaksi antara
S3 Histogram. Ia menunjukkan taburan
kekerapan bagi data dalam nilai julat. organisma, dan interaksi Cuba Ini! 2.2
Paksi x menunjukkan julat markah antara organisma dan 1. (a) K: Vakuol makanan
manakala paksi y menunjukkan persekitaran. L: Nukleus
kekerapan murid. (ii) Nanoteknologi ialah bidang M: Pseudopodium
penyelidikan dan inovasi yang N: Membran plasma
menumpukan kepada reka
Cuba Ini! 1.4 (b) Struktur M terlibat dalam
S1 Tiga perkara dalam langkah bentuk, sintesis, pencirian pergerakan dan memerangkap
merancang eksperimen: Mengumpul dan penggunaan bahan dan makanan. Struktur M dihulurkan
maklumat, memilih radas dan bahan; peranti pada skala nano. ke arah destinasi. Sitoplasma
dan merancang prosedur yang akan (iii) Keratan membujur merupakan mengalir ke dalam struktur
dijalankan. keratan seksyen terpanjang M yang dihulurkan bagi
S2 Laporan disediakan adalah untuk dalam satah menegak haiwan, mengubah kedudukan. Struktur
menyusun kaedah penyiasatan yang tumbuhan, organ atau tisu. M memerangkap makanan
telah dijalankan. Ia dapat merekod (b) Dalam bidang penternakan seterusnya membentuk vakuol
keputusan penyiasatan, menganalisis dan pertanian, kejuruteraan makanan.
genetik dapat menghasilkan

493





Jawapan.indd 493 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

(c) Nukleus Amoeba sp. yang (ii) Mempunyai ekor untuk ke membran plasma dan
matang membahagi dan berenang ke arah ovum. menyingkirkan air berlebihan.
mencerut di tengah. Sitoplasma (b) Sel tidak dapat berenang ke Pengosmokawalaturan dapat
membahagi kepada dua bahagian arah ovum kerana tiada tenaga. mengelakkan Paramecium sp.
apabila nukleus telah lengkap Persenyawaan tidak berlaku. daripada meletus.
membahagi. Akhirnya dua sel (c) Organisma multisel terdiri daripada Pembiakan aseks
yang baharu terbentuk. banyak sel. Ia memerlukan sel-sel Paramecium sp. menjalankan
yang khusus untuk menjalankan pembiakan aseks secara belahan
Cuba Ini! 2.3 fungsi-fungsi tertentu. Organisma dedua. Satu sel membahagi
S1 Sel otot licin, sel otot kardiak dan sel multisel memerlukan sistem kepada dua bahagian yang
otot rangka. yang khusus untuk memenuhi sama, masing-masing menjadi sel
S2 Sel meristem yang terdapat di hujung keperluan badan. Paramecium sp. yang berasingan.
pucuk dan hujung akar memerlukan
tenaga yang banyak bagi memastikan Bahagian B
pembahagian sel secara aktif 4. (a) (i) K ialah jasad Golgi. K Bab Pergerakan Bahan
dapat dijalankan untuk tumbesaran berfungsi sebagai pusat 3 Merentasi Membran Plasma
tumbuhan. memproses, membungkus
dan mengangkut bahan
Tingkatan
Cuba Ini! 2.4 seperti karbohidrat, protein, Cuba Ini! 3.1
S1 Sel → Tisu → Organ → Sistem → fosfolipid dan glikoprotein. S1 Protein liang dan protein pembawa
4
S2 • Komponen utama membran
Organisma Sebagai contoh, K dapat plasma ialah protein dan fosfolipid
S2 Hidung dan peparu mengubahsuai protein manakala dinding sel terdiri
S3 Hormon endokrin kepada enzim. L ialah daripada selulosa.
S4 Pankreas. Sistem pencernaan dan jalinan endoplasma kasar. L
sistem endokrin berfungsi untuk mengangkut • Membran plasma bersifat separa
protein yang disintesis oleh telap manakala dinding sel bersifat
telap sepenuhnya.
Praktis SPM 2 ribosom yang terdapat S3 Membran plasma terdiri daripada
pada permukaannya, dan
Soalan Objektif membungkus protein ke dwilapisan fosfolipid dengan pelbagai
1. C 2. B 3. A 4. C 5. C dalam vesikel untuk diangkut jenis protein yang terbenam separa
ke bahagian lain sel. M atau sepenuhnya dalam membran.
Soalan Subjektif ialah nukleus. Nukleus Keadaan ini digambarkan sebagai
satu corak mozek. Komponen
Bahagian A mengandungi kromosom membran plasma sentiasa bergerak
1. (a) (i) Sel mempunyai dinding sel / yang membawa maklumat bebas dan berubah-ubah kedudukan.
kloroplas / vakuol bersaiz besar genetik. Maklumat ini akan Ini menyebabkan membran plasma
(ii) P: Dinding sel menentukan ciri-ciri anak. mempunyai sifat bendalir.
Q: Kloroplas Nukleus juga mengawal
R: Mitokondrion segala aktiviti sel. Cuba Ini! 3.2
(iii) P terdiri daripada gentian (ii) 1. Sel mesofil palisad S1 Osmosis ialah proses pergerakan
selulosa yang bersifat tegar / mengandungi banyak molekul air dari larutan berkepekatan
kuat. Ia dapat memberi kloroplas dan tersusun zat terlarut rendah (kepekatan
sokongan kepada sel dan padat bagi memastikan molekul air tinggi) ke larutan
menghalang sel daripada penyerapan cahaya berkepekatan zat terlarut tinggi
berubah bentuk. matahari adalah (kepekatan molekul air rendah)
2. (a) (i) Amoeba sp. merupakan maksimum. merentas membran separa telap
organisma satu sel yang 2. Sel rambut akar merupakan sehingga keseimbangan tercapai.
dapat berfungsi sebagai satu sel yang mempunyai jumlah S2 (a) Asid nukleik – resapan berbantu
hidupan lengkap. luas permukaan yang (b) Ion sodium – pengangkutan aktif
(ii) Air meresap masuk ke dalam tinggi bagi membenarkan (c) Gliserol – resapan ringkas
vakuol mengecut. Vakuol penyerapan air secara S3 (a) Pergerakan molekul bagi
mengecut membesar sehingga maksimum. pengangkutan pasif tidak
mencapai saiz maksimum (b) Nutrisi memerlukan tenaga manakala
dan bergerak ke membran Gerakan silium mengarahkan pengangkutan aktif memerlukan
plasma. Vakuol mengecut zarah makanan ke dalam alur tenaga.
dan menyingkirkan air keluar. makanan. Makanan diletakkan (b) Pergerakan molekul bagi
Amoeba sp. tidak meletus. ke dalam vakuol makanan untuk pengangkutan pasif adalah
(b) Lisosom mengandungi lisozim dicernakan. Enzim dirembes ke mengikut kecerunan kepekatan
bergabung dengan vakuol dalam vakuol makanan. Nutrien manakala pengangkutan aktif
makanan / fagosom. Lisozim diserap ke dalam sitoplasma melawan kecerunan kepekatan.
dibebaskan masuk ke manakala bahan kumuh disingkir S4 Pergerakan ion kalium secara
dalam vakoul makanan dan keluar melalui liang duburnya. pengangkutan aktif:
mencernakan bakteria. Makanan Pengosmokawalaturan • Ion kalium bergerak melawan
tercerna diserap Amoeba sp. Paramecium sp. mempunyai kecerunan kepekatan bagi
manakala makan tidak tercerna vakuol mengecut bagi mengawal merentasi membran plasma
disingkirkan. jumlah air berlebihan yang dengan kehadiran tenaga, ATP
3. (a) (i) Sistem pembiakan lelaki. masuk ke dalamnya. Sekiranya menerusi protein pembawa.
Fungsi: Menghasilkan sperma vakuol mengecut telah dipenuhi • Ion kalium melekat pada tapak aktif
untuk mensenyawakan ovum. air, vakuol mengecut bergerak protein pembawa.



494





Jawapan.indd 494 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

• Kehadiran molekul fosfat hasil • Dari kawasan berkepekatan • R larut dalam membran plasma
penguraian ATP, menyebabkan tinggi ke rendah / menuruni dan merentasinya
protein pembawa mengubah kecerunan kepekatan • Mengikut kecerunan kepekatan
bentuknya dan membenarkan ion • Asid amino bergabung dengan • Saiz molekul R sangat kecil
kalium merentasi membran plasma. protein pembawa • Proses berterusan sehingga
• Protein pembawa kembali ke • Protein pembawa berubah kepekatan R di dalam dan di
bentuk asalnya. bentuk dan menggerakkan luar sel adalah sama// Mencapai
molekul merentasi membran keseimbangan dinamik
Cuba Ini! 3.3 plasma (c) Larutan sukrosa 5%
S1 (a) Darah (b) • Proses pengangkutan aktif • Bentuk dan struktur sel kekal
(b) Larutan garam pekat adalah • Protein pembawa sama
hipertonik terhadap sel darah • Melawan kecerunan kepekatan • Larutan sukrosa 5% isotonik
merah. Molekul air meresap • Menggunakan tenaga (ATP) terhadap sap sel
keluar dari sel darah merah • Mempunyai tapak aktif • Air yang meresap masuk dan
secara osmosis. Sel mengecut. • Bergabung dengan ion iodin keluar pada kadar yang sama Tingkatan
Sel mengalami krenasi. • Menggerakkan ion merentasi secara osmosis
(c) Sel haiwan tidak mempunyai sel menentang kecerunan • Tiada pergerakan bersih air
dinding sel. Ketiadaan dinding kepekatan merentas membran plasma
sel menyebabkan sel darah 2. (a) (i) Q: Dwilapisan fosfolipid Larutan sukrosa 20% 4
merah tidak dapat mengekalkan R: Gliserol • Sel dalam keadaan flasid
bentuknya. Keadaan sel darah S: Asid lemak • Air meresap keluar dari sel ke
merah yang mengalami krenasi: (ii) • Separa telap persekitaran
• Bersifat bendalir • Vakuol mengecut dan menjadi
(iii) • Resapan ringkas kecil
• Oksigen / CO 2 • Sitoplasma / membran plasma
3. (a) (i) P: Asid lemak dan gliserol tertarik menjauhi dinding sel
Q: Protein liang • Larutan sukrosa 20% adalah
(ii) P: Membentuk membran yang hipertonik terhadap sap sel
S2 Pengangkutan ion mineral ke melingkungi sel • Sel mengalami plasmolisis
dalam akar rumput berlaku secara Q: Laluan pergerakan
pengangkutan aktif. Apabila proses molekul kecil larut air / ion Air suling
respirasi sel terhenti, tiada tenaga merentasi membran plasma • Sel dalam keadaan segah
dapat dihasilkan menyebabkan (iii) Saiz yang sangat kecil • Air suling adalah hipotonik
pengangkutan ion mineral ke dalam (b) • Pada Q, zat terlarut meresap terhadap sap sel
akar tidak berlaku. • Air meresap masuk ke dalam
melintasi liang pada protein sel
Cuba Ini! 3.4 liang manakala pada R, molekul • Vakuol mengembang dan
S1 (a) Kaedah pengawetan makanan bergabung, R berubah bentuk menjadi besar
(b) Kebaikan: dan melepaskannya keluar / • Sitoplasma / membran plasma
• Menambah perasa masuk sel tertolak ke arah dinding sel
• Tahan lama • Q hanya membenarkan molekul
• Lebih menarik larut air melaluinya manakala R Bab
Keburukan: membenarkan molekul larut air 4 Komposisi Kimia dalam Sel
• Kurang berkhasiat dan tidak larut air merentasinya.
• Tinggi kandungan gula/ garam (c) • Langkah 2 Cuba Ini! 4.1
S2 Najis kucing menyebabkan air • Larutan garam pekat adalah
tanah menjadi hipertonik terhadap hipertonik terhadap sap sel S1 Boleh melarutkan banyak bahan
sap sel pokok bunga. Air meresap kentang S2 Daya lekitan:
keluar daripada pokok. Pokok bunga • Air meresap keluar dari kentang Mengikat molekul air dengan air,
mengalami kehilangan air yang ke persekitaran menggerakkan air dalam salur xilem
banyak menyebabkannya layu. Jika • Sel-sel kentang kekurangan air Daya lekatan:
dibiarkan, pokok boleh mati. Air perlu • Menjadi rangup apabila digoreng Melekatkan air dengan dinding xilem,
disiram dengan banyak supaya dapat 4. (a) • Sangat lembut menggerakkan air ke atas dalam
mengurangkan kepekatan zat terlarut • Sangat nipis salur xilem
dalam air tanah. Ini menyebabkan air • Mempunyai dua lapisan lipid
meresap masuk secara osmosis ke • Di antara dua lapisan tersebut Cuba Ini! 4.2
dalam akar. Sel-sel pokok menjadi terbenam pelbagai jenis protein S1 Hidrolisis memecahkan molekul
segah dan pokok kembali segar. • Bebas bergerak / Dinamik kompleks kepada molekul ringkas
• Struktur yang kuat / Tidak manakala kondensasi ialah
mudah pecah penggabungan molekul ringkas
Praktis SPM 3 (b) • Contoh gliserol / asid lemak / membentuk molekul kompleks.
Vitamin A/D/E/K // Gas terlarut Hidrolisis melibatkan penambahan
Soalan Objektif seperti oksigen dan karbon
1. C 2. B 3. A 4. C 5. A dioksida molekul air manakala kondensasi
6. A 7. B 8. D 9. A 10. C melibatkan penyingkiran molekul air.
• Apabila kepekatan R meningkat, S2 Asid hidroklorik digunakan untuk
Soalan Subjektif kadar pergerakan merentas memecahkan ikatan kimia pada
Bahagian A membran juga meningkat. gula bukan penurun. Serbuk natrium
1. (a) • Resapan berbantu • Pergerakan secara resapan hidrogen karbonat digunakan untuk
• Protein pembawa / Protein liang ringkas meneutralkan pH larutan.



495





Jawapan.indd 495 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

Cuba Ini! 4.3 • Kehadiran gula penurun S2 Metabolisme merupakan proses yang
S1 Dipeptida terbentuk hasil kondensasi menyebabkan pembentukan hanya berlaku di dalam sel hidup.
dua asid amino manakala polipeptida mendakan merah bata. Haiwan, kulat dan lumut terbentuk
terbentuk daripada beratus-ratus asid • Tiada perubahan apabila daripada sel-sel hidup.
amino. sukrosa dididihkan bersama S3 Ya. Kadar metabolisme yang tinggi
S2 Pertumbuhan, membantu pergerakan, larutan Benedict kerana sukrosa membolehkan hasil pencernaan
membentuk hemoglobin, enzim, bukan gula penurun. digunakah bagi menghasilkan tenaga.
hormon dan antibodi. Bahagian B Cuba Ini! 5.2
3. (a) • Boleh menyerap banyak S1 Enzim intrasel dan enzim ekstrasel.
Cuba Ini! 4.4 tenaga haba tanpa melibatkan
S1 Karbon, hidrogen dan oksigen kenaikan suhu yang tinggi. Enzim intrasel dihasilkan di dalam sel
S2 Kondensasi satu molekul gliserida • Mengekalkan suhu badan dan digunakan di dalam sel tersebut
dan tiga molekul asid lemak. manusia pada suhu optimum manakala enzim ekstrasel dihasilkan
S3 Kebaikan: • Tindak balas kimia dalam badan di dalam sel dan dirembes keluar
• Merawat keradangan dengan berada pada tahap maksimum untuk kegunaan luar sel.
berkesan • Contoh: respirasi sel / aktiviti S2 Pankreas merembes enzim lipase
• Membekalkan tenaga enzim untuk mencerna lemak. Apabila
Tingkatan
Keburukan: (b) • Daya lekitan ialah daya yang pankreas rosak, rembesan lipase
• Menambah berat badan mengikat antara molekul air tiada / berkurangan. Lemak tidak
4
• Sejenis dadah / stimulan / dengan molekul air boleh dicerna.
menyebabkan ketagihan • Membolehkan air melekat S3 Vesikel angkutan membawa protein
S4 Tidak. Gemuk berpunca daripada sesama sendiri yang terbebas daripada jalinan
tisu lemak berlebihan yang disimpan • Daya lekatan ialah daya yang endoplasma kasar manakala vesikel
di dalam sel-sel adipos di bawah membantu melekatkan molekul rembesan membawa enzim yang
lapisan kulit / dermis. Kolesterol air dengan dinding salur xilem dibebaskan oleh jasad Golgi untuk
dirembes ke luar sel.
terdapat di dalam darah. • Membolehkan air bergerak ke S4 Suhu yang tinggi menyebabkan
atas
Cuba Ini! 4.5 enzim ternyahasli manakala
S1 Menyimpan dan memindahkan • Membantu mengekalkan perubahan pH hanya mengubah
maklumat genetik kesegahan sel-sel daun bentuk dan cas pada tapak aktif
S2 DNA dan RNA • Membolehkan semua daun enzim.
• DNA adalah rantai ganda dua berfotosintesis
manakala RNA adalah rantai • Memberikan sokongan mekanik Cuba Ini! 5.3
tunggal. pada batang tumbuhan herba S1 Protease, lipase dan laktase
• DNA membawa maklumat genetik (c) • Sumber tenaga menghidrolisis protein, lemak dan
manakala RNA menyalin maklumat • Pertumbuhan laktosa yang terdapat di dalam susu
genetik dari DNA untuk sintesis • Membentuk sel-sel baru / supaya susu formula bayi dihasilkan
protein. membaiki sel-sel rosak dalam bentuk makanan tercerna
• Aktin dan myosin membantu kerana bayi tidak dapat menghasilkan
pengecutan otot enzim pencernaan.
Praktis SPM 4 • Membentuk DNA S2 Amilase menghidrolisis kanji yang
• Mengawal atur struktur kromosom terdapat di dalam buah menjadi
Soalan Objektif / menentukan ciri genetik
1. A 2. B 3. B 4. D 5. A • Menghasilkan hormon sukrosa yang mempunyai rasa manis.
6. C 7. A 8. B 9. C 10. D • Mengawal atur persekitaran
Soalan Subjektif dalam Praktis SPM 5
Bahagian A • Membentuk hemoglobin Soalan Objektif
1. (a) X: Sukrosa • Menghasilkan enzim 1. B 2. B 3. B 4. B 5. C
Z : Laktosa • Menghasilkan antibodi 6. A 7. C 8. B 9. A 10. D
(b) • Y mengandungi lipid / lemak /
minyak yang tinggi. Bab Soalan Subjektif
• Lemak berlebihan akan ditukar 5 Metabolisme dan Enzim Bahagian A
kepada kolesterol 1. (a) P: Nukleus
• Terampai di dalam darah / Cuba Ini! 5.1 Q: Jalinan endoplasma (JE) kasar
melekat pada dinding (lumen) S1 (a) Katabolisme dan anabolisme R: Ribosom
salur darah (b) Katabolisme ialah proses S: Jasad Golgi
• Meningkatkan risiko serangan pemecahan molekul kompleks T: Vesikal angkutan
jantung menjadi ringkas manakala U: Vesikel rembesan
2. (a) (i) • Melibatkan proses kondensasi anabolisme ialah kondensasi • DNA di dalam nukleus
• Penyingkiran satu molekul air molekul ringkas hasil katabolisme membawa maklumat genetik
• Membentuk molekul yang bagi membentuk molekul • Maklumat genetik disalin oleh
lebih kompleks kompleks daripada molekul RNA
(ii) • Melibatkan proses hidrolisis ringkas • RNA meresap keluar daripada
nukleus dan melekat pada
• Penambahan satu molekul air (c) Katabolisme: Pemecahan glukosa ribosom
• Membentuk molekul yang semasa respirasi • Kod-kod genetik digunakan
lebih ringkas Anabolisme: Kondensasi asid untuk mensintesis protein
(b) • Larutan Benedict merupakan lemak dan gliserol membentuk • Diangkut oleh JE kasar
petunjuk bagi gula penurun fosfolipid


496





Jawapan.indd 496 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

• JE kasar membebaskan vesikel Bab S2 Sindrom Down berlaku kerana setiap
angkutan 6 Pembahagian Sel sel soma mempunyai 47 kromosom
• Vesikel angkutan meresap berbanding dengan bilangan yang
masuk ke dalam jasad Golgi sepatutnya iaitu 46 kromosom.
• Protein diubah suai, diproses Cuba Ini! 6.1 Individu yang terbabit mempunyai
dan dibungkus membentuk S1 Kariokinesis merupakan mata yang sepet / badan pendek /
enzim pembahagian nukleus iaitu mitosis terencat akal // ciri-ciri lain yang
• Enzim dibebaskan dari jasad atau meiosis manakala sitokinesis bersesuaian.
Golgi dalam bentuk vesikel merupakan pembahagian sitoplasma
rembesan yang akan menghasilkan dua sel 6
• Vesikel rembesan bergerak ke anak. Praktis SPM
membran plasma dan meresap S2 6 Soalan Objektif
keluar sel S3 1. B 2. D 3. D 4. C 5. A
(b) • Bilangan molekul substrat Sel soma Sel gamet 6. A 7. C 8. A 9. B 10. C
meningkat Merupakan sel Merupakan sel Tingkatan
• Lebih banyak substrat boleh badan pembiakan Soalan Subjektif
terikat pada tapak aktif enzim Bahagian A
• Lebih banyak aktiviti Mempunyai Mempunyai 1. (a) Fasa P ialah sitokinesis. Plat sel
bilangan
bilangan
pemangkinan berlaku kromosom diploid kromosom terbentuk di bahagian tengah 4
• Lebih tinggi kadar tindak balas // mempunyai haploid // sel. Plat sel berkembang ke arah
(c) • Ditambah enzim lipase: dua set mempunyai satu luar sehingga bercantum dengan
Menghilangkan kotoran lemak kromosom set kromosom membran plasma. Dinding sel
• Ditambah enzim protease: baharu terbentuk dan dua sel
Menghilangkan kotoran protein anak dihasilkan.
• Ditambah enzim amilase: Cuba Ini! 6.2 (b) (i) Mitosis
Menghilangkan kotoran kanji S1 Replikasi DNA berlaku. Setiap (ii) Meristem apeks (hujung
• Pakaian yang dicuci menjadi kromosom mengganda menjadi dua pucuk atau hujung akar) //
lebih bersih kromatid yang seiras. meristem sisi // kambium
2. (a) • Apabila kepekatan enzim S2 Fasa G menentukan samada kitar (iii) Bagi pertumbuhan /
1
meningkat, terdapat lebih sel akan diteruskan atau tidak. Jika pemanjangan tumbuhan
banyak molekul enzim keadaan persekitaran tidak sesuai (c) (i) Kultur tisu
• Peluang untuk molekul untuk pertumbuhan, sel tidak akan (ii) • Tumbuhan adalah seiras
substrat terikat pada tapak aktif memasuki fasa sintesis. Sel akan secara genetik dengan
meningkat. memasuki fasa G , iaitu fasa di mana tumbuhan induk
0
• Lebih banyak pembentukan sel tidak membahagi. • Tumbuhan yang dihasilkan
kompleks enzim-substrat S3 Profasa → Metafasa → Anafasa → tidak menunjukkan variasi
• Lebih banyak aktiviti Telofasa genetik
pemangkinan oleh enzim S4 Sitokinesis • Tumbuhan yang dihasilkan
• Lebih tinggi kadar tindak balas S5 • Menambah bilangan sel dalam mempunyai tahap rintangan
• Lebih banyak hasil tindak balas proses pertumbuhan yang sama terhadap penyakit
• Sekiranya kepekatan enzim • Memperbaiki sel yang cedera/ / organisma perosak tertentu
terus meningkat rosak/ mati // Tumbuhan tidak mempunyai
• Kadar tindak balas menjadi • Pertumbuhan semula rintangan terhadap penyakit
malar / organisma perosak yang
• Bilangan substrat adalah terhad Cuba Ini! 6.3 baharu
• Pembentukan kompleks enzim- S1 30 2. (a) Anafasa I
substrat tidak bertambah S2 Pindah silang melibatkan pertukaran (b) Pasangan kromosom homolog
• Kadar tindak balas tidak segmen DNA di antara kromatid terpisah dan bergerak ke kutub
meningkat bukan seiras. Pindah silang yang berlainan
(b) • Enzim adalah mangga menghasilkan kombinasi gen yang (c) Kerana sel tersebut mempunyai
• Substrat adalah kunci baharu pada kromosom / pelbagai sentriol dan tiada dinding sel
• Bentuk keduanya perlu gabungan gen dihasilkan / pelbagai (d) 2
sepadan bagi membolehkan jenis gamet yang berbeza dari segi (e) (i)
pembentukan kompleks enzim- kombinasi gen dihasilkan. Melalui
substrat persenyawaan rawak, zigot akan Metafasa Metafasa I
(c) • Faktor: pH mempunyai gabungan kromosom
• Enzim sangat sensitif terhadap diploid yang berbeza. Maka, variasi
perubahan pH wujud di antara individu / organisma
• Menyebabkan enzim berubah dalam spesies yang sama.
bentuk
• Tapak aktif enzim berubah Cuba Ini! 6.4
bentuk S1 Sel kanser adalah disebabkan oleh
• Cas pada substrat berubah proses mitosis yang tidak terkawal. (ii) Kromosom tersusun pada
• Bentuk substrat tidak sepadan Berlakunya mutasi pada gen yang satah khatulistiwa semasa
dengan tapak aktif pada enzim mengawal sistem kawalan kitar metafasa manakala
• Tiada pembentukan kompleks sel. Kanser juga terbentuk apabila kromosom homolog tersusun
enzim-substrat sel normal menjalani transformasi pada satah khatulistiwa
• Tiada aktiviti pemangkinan menjadi sel kanser. semasa metafasa I.



497





Jawapan.indd 497 30/03/2023 4:39 PM