FOCUS SPM Biologi (2023)

Biologi SPM Jawapan

Bahagian B ikatan yang bertenaga tinggi dalam (b) Enzim zimase telah ternyahasli
3. (a) (i) P ialah telofasa, Q ialah molekul-molekul tersebut. dalam suhu panas. Maka
metafasa, R ialah profasa dan S2 Glukosa respirasi yis tidak berlaku.
S ialah anafasa. (c) Pembuatan wain dan bir
(ii) R, Q, S, P Cuba Ini! 7.2
(iii) Profasa S1 Glukosa + Oksigen → Karbon Bahagian B
• Kromosom menjadi padat dioksida + Air + Tenaga 2. (a) • Respirasi aerob bermula
dan berpilin S2 Kehadiran oksigen dapat daripada proses glikolisis yang
• Kromosom kelihatan lebih memecahkan/mengoksidakan glukosa berlaku dalam sitoplasma.
pendek / tebal / boleh dilihat sepenuhnya dengan membebaskan • Dalam respirasi aerob, glukosa
menerusi mikroskop cahaya semua tenaga yang tersimpan di dioksidakan sepenuhnya
• Setiap kromosom terdiri dalam molekul glukosa. dalam kehadiran oksigen dan
daripada dua kromatid S3 Semasa respirasi aerob, tenaga membebaskan semua tenaga
kembar yang bercantum di yang tersimpan dalam glukosa yang tersimpan dalam molekul
sentromer dibebaskan dalam bentuk ATP. Proses glukosa/sejumlah tenaga yang
• Gentian gelendong mula pemecahan glukosa bermula daripada banyak dibebaskan / 2898 kJ
terbentuk antara sentriol proses glikolisis dalam sitoplasma. tenaga.
• Setiap pasangan sentriol Proses pengoksidaan glukosa ini • Karbon dioksida dan air dihasilkan
Tingkatan
berpindah ke kutub sel yang diteruskan lagi dalam mitokondrion sebagai bahan buangan
bertentangan di mana tenaga dibebaskan secara • Proses ini dikawal oleh
4
• Nukleolus hilang // membran berperingkat. Setiap peringkat satu urutan tindak balas
nukleus terurai dimangkinkan oleh enzim. biokimia yang kompleks yang
Metafasa Cuba Ini! 7.3 dimangkinkan oleh enzim-enzim
respirasi dalam mitokondrion
• Kromosom tersusun di satah S1 Fermentasi asid laktik dalam sel • Sebahagian tenaga dibebaskan
khatulistiwa otot sebagai tenaga haba.
• Gentian gelendong terbentuk Glukosa → Asid laktik + Tenaga • Sebahagian tenaga lagi
sepenuhya digunakan untuk mensintesiskan
Anafasa Fermentasi alkohol dalam yis molekul ATP daripada ADP dan
zimase
• Kedua-dua kromatid kembar Glukosa → Etanol + Karbon fosfat inorganik
setiap kromosom berpisah dioksida + Tenaga (b) • Yis mengandungi enzim zimase
di sentromer yang memangkinkan pertukaran
• Kromatid kembar tertarik ke S2 Penguraian glukosa adalah glukosa kepada etanol, karbon
kutub yang bertentangan tidak lengkap tanpa oksigen dan dioksida dan tenaga.
dengan memendekkan sebahagian tenaga masih terikat • Proses ini dikenali sebagai
dalam molekul asid laktik / etanol.
gentian gelendong S3 Fermentasi dalam yis menghasilkan fermentasi alkohol melalui
Telofasa etanol, karbon dioksida dan tenaga proses fermentasi dalam yis.
• Kedua-dua set kromosom tiba manakala fermentasi dalam otot • Karbon dioksida yang
di kutub sel bertentangan manusia menghasilkan asid laktik dibebaskan semasa proses
• Kromosom membuka dan tenaga. penapaian oleh yis membantu
lingkarannya / kembali ke menaikkan adunan roti.
struktur bebenang halus • Suhu bilik / suhu optimum
• Gentian gelendong Praktis SPM 7 menambahkan kadar tindak
menghilang // membran Soalan Objektif balas enzim zimase.
nukleus baharu terbentuk 1. D 2. C 3. B 4. D 5. A (c)
menyelaputi setiap set 6. B 7. B 8. C 9. C 10. C Respirasi aerob Fermentasi
kromosom // nukleolus
terbentuk semula Soalan Subjektif Berlaku di dalam Berlaku dalam
(b) • Filamen aktin dalam sitoplasma Bahagian A kehadiran oksigen ketiadaan oksigen
mengecut untuk mencerut 1. (a) P: Oksigen Q: Karbon dioksida Menghasilkan Menghasilkan jumlah
membran plasma ke dalam (b) Untuk memecahkan / jumlah tenaga yang tenaga yang sedikit
• Satu alur pencerutan terbentuk mengoksidakan glukosa banyak
di satah khatulistiwa sel sepenuhnya dan membebaskan
• Alur pencerutan mencerut semua tenaga yang tersimpan di Bilangan ATP yang Bilangan ATP yang
beransur-ansur sehingga sel dalam molekul glukosa dihasilkan ialah 38 dihasilkan ialah 2
terpisah menjadi dua sel anak (c) Sel otot akan menjalani Menghasilkan Menghasilkan asid
fermentasi. Molekul glukosa karbon dioksida, air laktik dan tenaga
Bab diuraikan secara separa lengkap dan tenaga dalam otot manusia
7 Respirasi Sel kepada asid laktik. Tenaga atau etanol, karbon
yang dihasilkan adalah kurang dioksida dan tenaga
berbanding fermentasi. dalam yis dan
Cuba Ini! 7.1 tumbuhan
S1 Makanan terbina daripada molekul 2. (a) Isi padu doh bertambah / doh
kompleks seperti karbohidrat, protein mengembang. Enzim zimase Glukosa dihuraikan Glukosa tidak
dan lipid yang kaya dengan tenaga dalam yis menguraikan glukosa dengan lengkap dihuraikan dengan
kimia. Molekul-molekul ini akan kepada etanol dan gas karbon lengkap
dijadikan molekul ringkas melalui dioksida. Kehadiran gas karbon Berlaku di dalam Berlaku di dalam
proses katabolisme di mana tenaga dioksida menyebabkan isi padu mitokondrion sitoplasma
diperoleh daripada pemutusan ikatan- doh bertambah.


498





Jawapan.indd 498 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

• Mengurangkan pertukaran
Bab Cuba Ini! 9.2
oksigen dalam peparu
8 Sistem Respirasi dalam (ii) • Bronkitis / Kanser peparu S1 Makanan berlemak.
Manusia dan Haiwan
• Asap rokok boleh merengsa • Rembesan jus / garam hempedu
terhenti
Cuba Ini! 8.1 salur pernafasan / Asap • Lemak tidak dapat diemulsi
S1 Peparu dan kulit lembap rokok mengandungi tar iaitu S2 Tiada / kurang rembesan jus usus yang
Permukaan luas dan lembap serta sejenis karsinogen mengandungi maltase, sukrase, laktase
dipenuhi jaringan kapilari darah. (b) • Bernafas dengan dalam dan erepsin. Pencernaan maltosa,
S2 Alveolus adalah permukaan • Menyedut lebih banyak udara/ sukrosa, laktosa dan dipeptida tidak /
pertukaran gas. Bilangan yang oksigen kurang berlaku. Hasil akhir pencernaan,
banyak akan meningkatkan luas Bahagian B glukosa, fruktosa, galaktosa dan asid
permukaan resapan gas. Pertukaran 3. (a) • Peparu mengandungi banyak amino tiada / kurang.
gas menjadi lebih cekap.
alveolus: menyediakan Cuba Ini! 9.3
Cuba Ini! 8.2 permukaan yang luas dan S1 Kapilari darah menyerap molekul larut Tingkatan
S1 (a) Menurunkan lantai rongga mulut mempercepatkan resapan gas / air seperti glukosa, asid amino serta
(b) Menaikkan lantai rongga mulut oksigen / karbon dioksida vitamin B dan C manakala lakteal
S2 Ya. Isi padu rongga mulut tidak dapat • Permukaan dalam alveolus menyerap molekul larut lemak seperti
dikawal. Tekanan udara di dalam lembap: memudahkan oksigen / asid lemak dan gliserol serta vitamin 4
mulut tidak dapat dikawal. Pergerakan karbon dioksida meresap A, D, E dan K.
keluar masuk air yang mengandungi • Diseliputi kapilari darah: S2 Vitamin B dan C diserap melalui
oksigen terlarut terganggu. memudahkan oksigen diangkut kapilari darah manakala vitamin A, D,
• Dinding kapilari setebal satu
Cuba Ini! 8.3 sel: memudahkan resapan gas E dan K diserap melalui lakteal.
S1 Darah beroksigen berwarna merah respirasi Cuba Ini! 9.4
terang manakala darah terdeoksigen (b) • Tar dalam asap rokok S1 Menyalurkan molekul hasil akhir
berwarna merah gelap. • Terenap pada dinding dalam pencernaan dari usus kecil ke hati.
S2 Gas karbon dioksida bersifat alveolus / bronkiol S2 Menjalani proses pendeaminaan
asid. Jika kandungannya tinggi di • Haba daripada asap rokok untuk menghasilkan urea yang
dalam badan, pH darah akan turun • Mengeringkan alveolus disingkirkan melalui urin dan peluh.
seterusnya mengganggu proses yang • Asid dalam asap rokok
berlaku di dalam badan. • Merengsa salur pernafasan Cuba Ini! 9.5
• Tar dalam asap rokok S1 Tinja berada lebih lama di dalam
Cuba Ini! 8.4 • Menyebabkan kanser peparu usus besar. Lebih air diserap keluar
S1 (a) Penyakit pulmonari obstruktif • Menyebabkan penyumbatan menyebabkan tinja menjadi keras.
kronik iaitu penyakit yang pada alveolus Sembelit berlaku.
disebabkan saluran pernafasan • Nikotina S2 Serat akan bercampur dengan
tersekat akibat bengkak atau • Menyebabkan ketagihan tinja menyebabkan kandungan air
mengalami keradangan oleh • Asap rokok mengandungi dalam tinja tinggi. Tinja yang lembut
batuk berterusan karbon monoksida memudahkan proses penyahtinjaan.
(b) Asma, bronkitis dan emfisema • Bersaing dengan oksigen
(c) Sesak nafas, batuk berkahak dan • Untuk terikat dengan Cuba Ini! 9.6
nafas berdehit hemoglobin S1 Ikan kukus tidak mengandungi
S2 Ya. Sukar bernafas dan batuk (c) • Memerlukan lebih oksigen minyak yang boleh menambahkan
berkahak adalah simptom penyakit • Untuk meningkatkan kadar aras kolesterol darah.
berkaitan COPD respirasi S2 Buah-buahan yang diimport
• Membekalkan lebih tenaga mengambil masa yang lama untuk
Praktis SPM 8 • Lebih banyak karbon dioksida sampai ke Malaysia. Suhu yang tinggi
perlu disingkirkan
Soalan Objektif • Untuk mengekalkan pH darah telah memusnahkan sebahagian
vitamin C di dalamnya.
1. D 2. A 3. A 4. D 5. B S3 Skurvi yang disebabkan kekurangan
6. C 7. A 8. C 9. B 10. C Bab vitamin C. Buah-buahan segar
9 Nutrisi dan Sistem
Soalan Subjektif Pencernaan Manusia mengandungi vitamin C yang tinggi.
Bahagian A Cuba Ini! 9.7
1. (a) P: Trakea Q: Bronkus Cuba Ini! 9.1 S1 Mengambil diet yang sesuai serta
(b) • Diperkuat dengan gelang rawan S1 Perut perlu menampung makanan melakukan senaman.
berbentuk C dan minuman yang diterima daripada S2 Ya. Demam kepialu berjangkit melalui
• Mengelakkan ranap / runtuh / esofagus. najis yang disebabkan oleh vektor
musnah S2 • Menerima jus hempedu daripada lalat. Bakteria salmonella typhi boleh
• Memastikan sentiasa terbuka pundi hempedu untuk mengemulsi dipindahkan oleh lalat ke dalam
• Akibat tekanan udara yang lemak makanan dan minuman.
melaluinya • Menerima amilase, tripsin dan
2. (a) (i) • Tabiat merokok lipase daripada pankreas untuk
menyebabkan permukaan menghidrolisis kanji, polipeptida Praktis SPM 9
alveolus kering dan batuk dan lemak Soalan Objektif
• Mengurangkan kecekapan S3 Ileum – untuk meningkatkan 1. D 2. B 3. B 4. B 5. A
pertukaran gas (antara masa pergerakan kim dan 6. A 7. C 8. D 9. C 10. C
alveolus dan kapilari darah) memaksimumkan penyerapan.


499





Jawapan.indd 499 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

Soalan Subjektif Tidak lengkap: Darah beroksigen Cuba Ini! 10.6
Bahagian A dan terdeoksigen bercampur di S1 Sistem kardiovaskular adalah nama
1. (a) (i) Resapan ringkas sebahagian peredaran. lain bagi sistem peredaran yang
(ii) Hablur meresap dari kawasan S2 Darah beroksigen dan terdeoksigen terdiri daripada jantung, darah dan
berkepekatan tinggi ke bercampur. Darah yang diangkut salur darah. Sistem ini mengangkut
kawasan berkepekatan ke sel badan kurang kandungan bahan keperluan ke sel-sel badan dan
rendah sehingga mencapai oksigen. menyingkirkan bahan kumuh bertoksik
keseimbangan dinamik dari badan.
(b) (i) Nasi: Kanji Cuba Ini! 10.2 S2 Untuk memastikan semua sel, tisu dan
Susu: Laktosa S1 Apabila jantung berhenti berdenyut organ dapat berfungsi dengan baik.
(ii) • Nasi merupakan kanji bermakna individu tersebut telah mati. S3 Angina disebabkan oleh penyempitan
• Unit asas yang membentuk S2 (a) Platlet lumen arteri manakala serangan
karbohidrat ialah glukosa (b) Leukosit jantung disebabkan oleh arteri yang
• Glukosa merupakan sejenis S3 Darah beroksigen dan terdeoksigen tersumbat. Darah masih boleh
gula ringkas bercampur. Kurang oksigen mengalir dalam arteri yang sempit
yang dihantar ke sel-sel badan.
Bahagian B Kekurangan tenaga dan tidak boleh tetapi aliran darah terhenti dalam arteri
2. (a) Gastritis melakukan aktiviti cergas. yang tersumbat. Oleh itu, kerosakan
Tingkatan
• Jus gastrik mengakis dinding tisu berlaku dengan lebih teruk apabila
perut yang kosong Cuba Ini! 10.3 berlaku serangan jantung.
4
• Ulser perut S1 Boleh menghasilkan impuls sendiri Cuba Ini! 10.7
Obesiti bagi melakukan pengecutan dan S1 Bendalir yang mengalir di dalam
• Lemak terenap di dinding arteri pengenduran tanpa bantuan sistem salur limfa dipanggil limfa. Limfa
• Tekanan darah tinggi / strok // saraf. mengembalikan bahan-bahan
penyakit kardiovaskular S2 Impuls nodus sinoatrium berguna seperti air, mineral dan
Anoreksia nervosa menyebabkan pengecutan kedua- hormon bagi mengekalkan sistem
• Masalah psikologi / merasakan dua atrium manakala impuls peredaran darah yang optimum.
diri gemuk nodus atrioventrikel menyebabkan S2 Protein plasma bersaiz besar dan
• Kekurangan zat makanan pengecutan kedua-dua ventrikel. eritrosit mempunyai bentuk tetap.
Dismorfia otot S3 Dinding atas atrium kanan → seluruh Kedua-duanya tidak dapat meresap
• Obses membina otot badan dinding atrium → gentian otot berkas keluar di hujung arteriol-kapilari untuk
• Diet yang diambil tidak cukup His → gentian Purkinje → seluruh membentuk bendalir interstis dan
membekalkan tenaga dinding ventrikel bendalir limfa.
(b) (i) Burger ayam S4 Penyusutan otot rangka melemahkan
(ii) • Umur 16 tahun perlu banyak pengecutan otot ini. Tekanan Cuba Ini! 10.8
tenaga terhadap vena berkurang / tiada. Menjejaskan kandungan dan fungsi darah
• Burger ayam mengandungi Tekanan darah dalam vena rendah. kerana kandungan darah yang meresap
lemak dan karbohidrat yang Sukar menggerakkan darah ke keluar dari kapilari ke ruang interstis tidak
tinggi jantung. dapat dikembalikan ke dalam aliran darah.
• Mengandungi protein S5 Jantung terletak di dalam
• Tumbesaran rongga toraks di bahagian dada.
• Bagaimana pun, kandungan Denyutannya lebih kuat di dada Praktis SPM 10
garam tinggi berbanding di lengan. Soalan Objektif
• Tekanan darah tinggi 1. D 2. B 3. B 4. B 5. D
• Lemak tinggi Cuba Ini! 10.4 6. B 7. B 8. D 9. C 10. B
• Meningkatkan kolesterol S1 Keruping ditanggalkan awal. Sel-sel
darah pada tisu yang rosak akibat luka di Soalan Subjektif
• Serangan jantung bawah keruping belum membahagi Bahagian A
sepenuhnya untuk menutup luka.
ATAU S2 Gangguan peredaran darah yang 1. (a) Sel
• Umur 16 tahun perlu banyak terganggu ialah di bahagian kaki, badan
tenaga bukannya di jantung. Peparu
• Roti ialah karbohidrat S3 Pesakit hemofilia mempunyai faktor
• Bekal tenaga pembeku dalam darah yang lebih
• Sayuran ialah serat rendah berbanding darah normal.
• Elakkan sembelit
• Kandungan garam tinggi Cuba Ini! 10.5
• Mengelakkan tekanan darah S1 Untuk memastikan jenis darah yang
tinggi sepadan dengan penerima.
• Lemak kurang S2 Darah O sahaja. Darah ibu tersebut Sel
• Mengelakkan obesiti mempunyai anti-A dan anti-B. badan
Darahnya akan menggumpal
sekiranya ibu tersebut menerima
Bab (b) (i)
10 Pengangkutan dalam darah dari jenis yang lain.
Manusia dan Haiwan
S3 Penerima rhesus negatif akan
menghasilkan antibodi bagi
Cuba Ini! 10.1 memusnahkan antigen rhesus yang
S1 Lengkap: Darah beroksigen dan ada dalam darah penderma.
terdeoksigen terpisah sepenuhnya.

500





Jawapan.indd 500 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

(ii) • Melakukan senaman berkala • Dihujung kapilari – venul S2 Barisan pertahanan ketiga merupakan
• Kurangkan pengambilan tekanan darah adalah mekanisme pertahanan spesifik yang
makanan berlemak rendah melibatkan penghasilan antibodi oleh
(c) • Bahan-bahan kimia dalam rokok • Kembali meresap ke dalam limfosit. Limfosit perlu mengenal
mendap pada dinding dalam venul pasti antigen terlebih dahulu sebelum
arteri dan membentuk plak • Sebahagian bendalir (10%) menghasilkan antibodi yang sepadan.
• Lumen menjadi sempit kekal di ruang antara sel
• Aliran darah terhenti dan membentuk bendalir Cuba Ini! 11.2
• Salur darah membengkak tisu S1 (a) S: Monosit / Neutrofil / Fagosit
2. (a) • Platlet berkumpul pada luka (ii) Bendalir Q merupakan T: Limfosit
• Trombokinase dibebaskan bendalir limfa. (b)
• Trombokinase menukarkan Bahan tidak
protrombin kepada trombin Persamaan Patogen tercerna
• Trombin menukarkan fibrinogen • Kedua-dua merupakan sistem
kepada fibrin pengangkutan Tingkatan
• Fibrin membentuk jaringan di • Kedua-dua mengandungi nutrien dan
atas luka bahan buangan
• Memerangkap sel-sel darah Neutrofil
• Mengering membentuk keruping Perbezaan S memusnahkan patogen secara 4
Mana-mana 4 mengikut urutan Darah Bendalir limfa fagositosis. S mengepung dan
yang betul Tertutup Jenis Terbuka menelan patogen. Lisozim
(b) • Hemofilia bergabung dengan fagosom.
• Suntikan faktor pembeku Dua hala Arah Satu hala (tisu Lisozim mencernakan patogen.
3. (a) (i) P: Arteri karotid ke jantung) Bahan tercerna akan diserap oleh
Q: Vena kava Mengangkut S. Bahan tidak tercerna disingkir
(ii) Strok / Aterosklerosis glukosa / Mengangkut keluar.
(b) • Mengangkut darah terdeoksigen asid amino / asid lemak (c) Antibodi
dari seluruh badan ke jantung vitamin B dan Fungsi dan gliserol / (d) Spesifik
• Mempunyai injap sabit bagi C / oksigen / vitamin A, D,
mengelakkan pengaliran darah hormon / enzim E, dan K Cuba Ini! 11.3
berpatah balik / urea S1 (a) X: Keimunan aktif buatan
4. (a) • Membentuk laluan baru Kapilari, salur Y: Keimunan pasif buatan
pengaliran darah untuk Jantung, arteri, limfa, duktus (b)
memintas arteri / arteriol pada vena dan Struktur limfa, nodus
permukaan jantung yang kapilari limfa, dan Persamaan
mengalami penyumbatan kelenjar timus • Kedua-duanya terlibat dalam sistem
kolesterol pertahanan badan / melawan jangkitan
• Menggunakan arteri dari (b) (i) • Contoh nutrien adalah • Kedua-dua keimunan melibatkan suntikan
bahagian lain badan // arteri glukosa • Kedua-duanya memerlukan antibodi
femur • Glukosa dalam darah Perbezaan
• Arteri / arteriol yang tersumbat memasuki hujung arteri
menyekat pengaliran darah dalam tekanan yang tinggi Keimunan X Keimunan Y
ke otot kardiak dan boleh • Meresap melalui dinding Badan Badan menerima
menyebabkan kegagalan otot kapilari ke ruang antara sel menghasilkan antibodi daripada
kardiak / jantung • Meresap masuk ke dalam antibodi sumber luar
(b) (i) • Himalaya merupakan sel berdekatan menuruni
kawasan beraltitud tinggi kecerunan kepekatan Menerima suntikan Menerima suntikan
dan tekanan separa oksigen (ii) • Salur darah tidak elastik vaksin antiserum
rendah • Plak menyekat sebahagian Tidak menunjukkan Menunjukkan tindak
• Bilangan sel darah merah salur darah tindak balas balas keimunan
perlu tinggi untuk mengangkut • Arteri menjadi sempit keimunan segera yang segera
oksigen lebih banyak • Vena varikos / Urat simpul
(ii) • Sel N merupakan sel M • Kurang bekalan oksigen ke Bertahan dalam Bertahan sementara
yang berbentuk sabit kaki jangka panjang
• Mutasi gen // perubahan • Kaki membengkak Suntikan diberi
kimia pada struktur gen Vaksinasi diberi apabila dijangkiti
• Perubahan ini mengubah Bab sebelum terkena atau berisiko tinggi
kod genetik / kod sintesis 11 Keimunan Manusia jangkitan untuk terkena
asid amino jangkitan
Bahagian B Cuba Ini! 11.1 (c) • Bagi keimunan X, suntikan
5. (a) (i) • Dihujung arteriol – kapilari S1 Demam merupakan tindak balas pertama menghasilkan
tekanan darah adalah tinggi pertahanan badan terhadap penyakit. kepekatan antibodi yang rendah.
• Sebahagian kandungan Peningkatan suhu badan melebihi Suntikan kedua merangsang
darah terturas keluar suhu badan normal merangsang limfosit menghasilkan lebih
(kecuali sel darah merah lebih banyak penghasilan antibodi. banyak antibodi supaya melepasi
dan protein plasma) ke Pada masa yang sama, ini dapat aras keimunan. Dengan ini,
ruang antara sel dan membunuh dan menghalang seseorang itu dilindungi daripada
membentuk bendalir tisu pertumbuhan patogen. jangkitan patogen.


501





Jawapan.indd 501 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

• Bagi keimunan Y, kepekatan Cuba Ini! 12.2
antibodi bagi suntikan pertama Perbezaan S1 Sistem saraf pusat terdiri daripada
merosot dengan cepat. Kaedah 1 Kaedah 2 otak dan saraf tunjang; sistem saraf
Sekiranya seseorang itu masih periferi terdiri daripada saraf kranium
belum sembuh daripada Keimunan pasif Keimunan aktif dan saraf spina.
jangkitan, suntikan kedua diberi semulajadi buatan S2 Seseorang itu akan mati kerana
untuk meningkatkan kembali medula oblongata mengawal atur
kepekatan antibodi. Susu ibu Vaksin dimasukkan aktiviti badan yang penting untuk
dimasukkan ke ke dalam badan
dalam badan kehidupan seseorang.
Cuba Ini! 11.4
HIV boleh dipindahkan melalui darah. Antibodi tersedia di Antibodi akan Cuba Ini! 12.3
Penagih dadah menggunakan jarum dalam susu ibu dihasilkan oleh S1
untuk menyuntik dadah ke dalam badan. badan
Ini menyebabkan jarum tersebut telah Neuron Neuron Neuron
tercemar dengan HIV. HIV dipindahkan Memberi deria motor geganti
kepada penagih dadah yang lain perlindungan Antibodi kekal di Membawa Menerima Menerima
sehingga bayi
sekiranya menggunakan jarum yang menghasilkan sistem dalam badan impuls dari impuls saraf dan
Tingkatan
sama. keimunan sendiri reseptor dari neuron menghantar
atau organ geganti dan impuls saraf
4
Praktis SPM 11 Menghasilkan Mengambil masa deria ke menghantar dari neuron
sistem saraf impuls saraf
deria ke
perlindungan serta
yang lama untuk
Soalan Objektif merta berfungsi pusat ke efektor neuron motor
1. C 2. A 3. D 4. C 5. D Berhenti serta Memberi Terdapat Terdapat Terdapat
6. D 7. B 8. B 9. B merta apabila tamat perlindungan dalam akar dalam akar dalam
dorsal dalam ventral
sistem saraf
Soalan Subjektif tempoh penyusuan berkekalan saraf spina dalam saraf pusat
Bahagian A Nota: spina
1. (a) • Peneutralan Perbezaan yang sepadan: 2 markah Mempunyai Mempunyai Mempunyai
• Antibodi bergabung dengan Perbezaan yang tidak sepadan: akson yang akson yang pelbagai
toksin bakteria 0 markah pendek panjang bentuk
• Gabungan menjadikan toksin (b) • Sindrom Kurang Daya Tahan
neutral / Tidak aktif Penyakit Kedudukan Kedudukan
(b) (i) Pernyataan X • Jangkitan virus HIV badan sel badan sel
• Memperoleh keimunan aktif • Melemahkan sistem keimunan adalah di adalah di
tengah-
hujung
semula jadi badan tengah akson
• Jangkitan virus campak • Dengan cara memusnahkan sel akson
merangsang badan limfosit T
menghasilkan antibodi • Menyebabkan sel limfosit B S2 Pengaliran impuls dalam neuron
• Sehingga melepasi aras tidak boleh menghasilkan bersalut mielin adalah lebih cepat
keimunan antibodi daripada pengaliran impuls dalam
• Kekal dalam darah • Apabila badan dijangkiti virus neuron tanpa salut mielin.
(ii) Pernyataan Y • Sistem pertahanan tidak dapat
• Memperoleh keimunan aktif berfungsi Cuba Ini! 12.4
buatan • Badan akan dijangkiti pelbagai S1 Untuk melindungi manusia daripada
• Menerima suntikan vaksin penyakit kecederaan dan keadaan bahaya.
campak • Elakkan seks rembang S2 Reseptor sakit pada kulit menerima
• Badan dirangsang • Elakkan menagih dadah dan maklumat rangsangan sakit. Impuls
menghasilkan antibodi berkongsi jarum suntikan saraf tercetus dan dihantar ke saraf
• Suntikan booster • Elakkan seks dengan orang tunjang melalui neuron deria. Neuron
meningkatkan penghasilan yang dijangkiti AIDS deria memindahkan impuls kepada
antibodi neuron geganti. Neuron geganti
• Sehingga melepasi aras Bab menghantar impuls kepada neuron
keimunan 12 Koordinasi dan Gerak Balas motor. Impuls dibawa ke efektor (otot
• Kekal dalam darah dalam Manusia di lengan) oleh neuron motor. Otot
2. (a) Neutrofil / Monosit biseps mengecut dan menarik lengan
(b) Fagositosis Cuba Ini! 12.1 daripada paku tajam.
(c) S1 Komponen-komponen yang terlibat
ialah rangsangan, reseptor, pusat Cuba Ini! 12.5
integrasi, efektor dan gerak balas. S1 Penyakit Alzheimer menyebabkan
S2 Apabila fotoreseptor dalam retina kemerosotan ingatan dan pemikiran
mengesan cahaya, impuls saraf disebabkan kematian neuron di otak.
Bahagian B dihasilkan dan dihantar ke sistem S2 Dadah mempercepatkan atau
melambatkan / merencat tindakan
saraf pusat untuk ditafsirkan. Sistem
3. (a) saraf pusat kemudiannya menghantar neurotransmiter pada sinaps di
Persamaan impuls saraf ke efektor untuk gerak otak. Akibatnya otak tidak dapat
balas yang bersesuaian. menerima atau menghantar impuls
• Melindungi badan dari jangkitan patogen S3 Untuk memastikan kemandirian ke efektor untuk bergerak balas
• Antibodi dihasilkan di luar badan organisma. terhadap sebarang rangsangan.
502





Jawapan.indd 502 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

Alkohol merupakan penenang yang 2. (a) Neuron motor / neuron eferen • Impuls saraf dihantar daripada
melambatkan penghantaran impuls (b) Q ialah nodus Ranvier. Fungsi reseptor ke otak melalui neuron
di otak. Hal ini akan melambatkan Q ialah membenarkan impuls deria dan ditafsirkan.
tindakan refleks seseorang serta melompat dari satu nodus Ranvier • Otak memutuskan bahawa
menyebabkan kekeliruan dan tidak ke nodus Ranvier yang lain dan perompak adalah merbahaya.
dapat mengawal keseimbangan badan. menyebabkan penghantaran • Otak menghantar impuls saraf
impuls menjadi lebih cepat. melalui neuron motor kepada
Cuba Ini! 12.6 (c) Halaju impuls menjadi lambat efektor iaitu otot dan kelenjar
S1 Kelenjar pituitari merembeskan (d) Sklerosis berganda adrenal.
beberapa hormon yang mengawal 3. (a) (i) P: Kelenjar pituitari • Kelenjar adrenal merembeskan
kelenjar endokrin yang lain. Q: Pankreas hormon adrenalina.
S2 • Kedua-duanya mempunyai tisu atau (ii) Kelenjar pituitari merembes • Hormon adrenalina
organ sasaran hormon yang mempengaruhi meningkatkan kadar denyutan
• Kedua-duanya menghasilkan gerak tindakan kelenjar endokrin jantung dan kadar pernafasan
balas terhadap sesuatu rangsangan yang lain untuk membawa lebih banyak Tingkatan
(b) (i) Hormon insulin dan glukagon oksigen ke dalam badan.
Cuba Ini! 12.7
S1 Berlebihan hormon antidiuresis (ii) Apabila aras glukosa dalam • Hormon adrenalina turut
(ADH) menyebabkan pengumpulan darah meningkat, insulin menukarkan glikogen dalam hati
air dalam badan. Kekurangan ADH dirembeskan dan menukar kepada glukosa. 4
menyebabkan penyakit diabetes glukosa berlebihan kepada • Tekanan darah bertambah
insipidus di mana air kencing glikogen dan disimpan di dalam untuk memastikan lebih banyak
dihasilkan dengan banyak dan kerap. hati. oksigen dan glukosa dihantar
S2 Hipotiroidisme disebabkan oleh Bahagian B ke tisu otot.
kekurangan hormon tiroksina dan 4. (a) (i) • Apabila impuls saraf • Hal ini meningkatkan kadar
menyebabkan kadar metabolisme tiba di bonggol sinaps, metabolisme dan respirasi sel.
badan berkurang, kadar denyutan vesikel yang mengandungi • Tenaga berlebihan yang
jantung rendah manakala neurotransmiter bergerak ke dihasilkan digunakan untuk
hipertiroidisme disebabkan oleh membran pra-sinaps. melawan atau melarikan diri
berlebihan hormon tiroksina dan • Membran vesikel bergabung dari perompak.
menyebabkan kadar metabolisme dengan membran pra-
badan meningkat dan kadar denyutan sinaps dan neurotransmiter 13 Homeostasis dan Sistem
Bab
jantung menjadi cepat. dibebaskan ke dalam Urinari Manusia
sinaps.
Praktis SPM 12 • Neurotransmiter meresap Cuba Ini! 13.1
merentasi sinaps dan S1 Haba pendam dari badan digunakan
Soalan Objektif bergabung dengan reseptor untuk menyejatkan peluh. Penyejatan
1. C 2. C 3. A 4. B 5. C protein yang spesifik di air peluh membawa kesan
6. D 7. A 8. D 9. B 10. C
membran pos-sinaps. penyejukan kepada badan.
Soalan Subjektif • Impuls saraf yang baharu S2 Karbon dioksida akan melarut dalam
Bahagian A dicetuskan dan bergerak plasma darah untuk membentuk asid
1. (a) (i) X: Neuron deria / neuron aferen sepanjang neuron penerima karbonik. Asid karbonik kemudian
Y: Neuron motor / neuron eferen atau efektor. akan terurai kepada ion hidrogen
(ii) (ii) • Alkohol melambatkan dan ion hidrogen karbonat. Ion
fungsi sistem saraf pusat/ hidrogen yang banyak menyebabkan
X Y melambatkan penghantaran penurunan pH darah.
Fungsi Membawa Membawa impuls saraf ke otak. S3 Semasa aktiviti cergas, sel berespirasi
impuls saraf impuls saraf • Alkohol melambatkan refleks secara aktif untuk membekalkan lebih
dari reseptor ke dari saraf dan mengganggu koordinasi banyak tenaga. Sel memerlukan lebih
saraf tunjang tunjang ke banyak oksigen dan glukosa untuk
efektor menyebabkan percakapan respirasi sel. Oleh itu, aras glukosa
tidak teratur/ tidak dapat
Struktur Badan sel Badan sel mengawal keseimbangan dalam darah menurun. Pada masa
terletak di terletak di badan. yang sama, proses respirasi sel
tengah akson hujung akson • Dalam jangka masa yang menghasilkan banyak tenaga haba.
Mempunyai Mempunyai panjang, penyalahgunaan Haba yang dihasilkan disebarkan
akson yang akson yang alkohol boleh merosakkan ke seluruh bahagian badan oleh
pendek panjang sel-sel otak dan hati. sistem peredaran darah dan ini
(iii) Impuls saraf dari reseptor • Kerosakan otak menyebabkan suhu badan meningkat.
dihantar ke saraf tunjang. menyebabkan gangguan Cuba Ini! 13.2
Walau bagaimanapun, impuls mental seperti halusinasi / S1 Untuk mengembalikan semula bahan
saraf tidak boleh dihantar kejadian tidak sedar diri. yang berguna ke dalam aliran darah
dari saraf tunjang ke efektor. • Kerosakan hati menyebabkan bagi kegunaan sel.
Otot biseps pada tangan sirosis hati / kanser hati. S2 (a) Air kencing yang pekat dan sedikit
tidak mengecut. Tiada gerak • Alkohol bersifat asid dan (b) Air kencing yang banyak dan cair
balas berlaku // tangan tidak akan menyebabkan gastrik / S3 Dadah akan dirembeskan ke dalam
dialihkan dari objek panas. ulser perut. tubul berlingkar distal semasa proses
(b) Untuk mengelakkan daripada (b) • Mata sebagai reseptor mengesan pembentukan air kencing.
kecederaan yang serius rangsangan iaitu perompak.



503





Jawapan.indd 503 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

Praktis SPM 13 (b) • Daging dan telur mempunyai Cuba Ini! 14.2
kandungan protein / asid amino S1
Soalan Objektif yang tinggi.
1. A 2. D 3. D 4. B 5. D • Asid amino berlebihan akan Vertebra serviks Vertebra toraks
6. C 7. B 8. B 9. C 10. A mengalami pendeaminaan di Cuaran spina Cuaran spina
hati dan ditukarkan kepada pendek panjang
Soalan Subjektif ammonia / urea / asid urik.
Bahagian A • Urea akan diangkut ke ginjal Sentrum pipih Sentrum lebih besar
1. (a) X: Kelenjar pituitari dan akan disingkirkan ke dalam Cuaran melintang Cuaran melintang
Y: Kelenjar adrenal air kencing. lebar lebih panjang
(b) Kelenjar X iaitu kelenjar pituitari • Kepekatan urea dalam air
kurang merembeskan hormon kencing bertambah. Mempunyai foreman Tidak mempunyai
ADH. Tubul berlingkar distal dan (c) • Apabila seseorang minum terlalu melintang foreman melintang
duktus pengumpul kurang telap sedikit air / makan makanan S2 Rawan mengurangkan geseran
kepada air / kurang air diserap ke masin / terlalu banyak berpeluh, antara tulang semasa pergerakan dan
dalam kapilari darah. Kelenjar Y tekanan osmosis meningkat. menyerap hentakan apabila bergerak.
iaitu kelenjar adrenal dirangsang Bendalir sinovia berfungsi sebagai
untuk merembeskan hormon • Osmoreseptor di hipotalamus bahan pelincir untuk mengurangkan
mengesan peningkatan tekanan
Tingkatan
aldosteron. Tubul berlingkar distal osmosis dan impuls saraf geseran antara tulang dan
dan duktus pengumpul lebih telap
4
kepada garam / lebih banyak dihantar ke kelenjar pituitari. membekalkan nutrien kepada rawan.
garam diserap ke dalam kapilari • Kelenjar pituitari dirangsang S3 Pasangan otot yang bertindak secara
darah. Air kencing dihasilkan untuk merembeskan hormon berlawanan iaitu apabila salah satu
dengan banyak dan cair. antidiuresis (ADH) ke dalam otot mengecut, otot yang satu lagi
(c) Kelenjar Y iaitu kelenjar adrenal aliran darah. akan mengendur dan sebaliknya
dirangsang untuk merembeskan • Hormon ADH menambahkan S4 Sendi siku: humerus, ulna dan radius
hormon adrenalina untuk ketelapan dinding tubul Sendi lutut: femur, tibia dan fibula
mempercepatkan pertukaran berlingkar distal dan duktus
glikogen kepada glukosa. Kadar pengumpul kepada air. Cuba Ini! 14.3
metabolisme meningkat dan • Lebih banyak air diserap S1 Tiada pergerakan berlaku.
banyak haba dibebaskan. semula ke dalam kapilari darah. Pergerakan hanya akan berlaku
2. (a) Kadar resapan bahan-bahan • Air kencing yang pekat dan apabila satu set otot mengecut dan
kumuh seperti air, garam dan sedikit dihasilkan. satu set otot yang lain mengendur.
urea ke dalam bendalir dialisis • Jika seseorang meminum S2 Sayap berbentuk aerofoil dan tulang
menjadi perlahan. Hal ini kerana terlalu banyak air, tekanan berongga yang ringan.
luas permukaan tubul dialisis osmosis darah menurun.
yang lurus adalah kecil. • Osmoreseptor di hipotalamus Cuba Ini! 14.4
(b) Air berlebihan dalam badan tidak mengesan penurunan tekanan S1 Osteoporosis merupakan sejenis
dapat disingkirkan / penyerapan osmosis. penyakit yang menyebabkan tulang
semula air tidak berlaku. Air • Kelenjar adrenal dirangsang menjadi nipis / rapuh / poros dan
akan terkumpul di dalam badan untuk merembeskan hormon menyebabkan tulang mudah patah.
terutamanya di bahagian kaki dan aldosteron. Punca:
buku lali dan menyebabkan edema. • Tubul berlingkar distal dan • Tiada hormon estrogen dirembeskan
(c) Rawatan alternatif bagi pesakit duktus pengumpul lebih telap bagi wanita putus haid
ginjal selain hemodialisis ialah kepada garam dan kurang telap • Kurang pengambilan kalsium dan
pemindahan ginjal. Dalam kepada air. fosforus dalam diet
pembedahan tersebut, ginjal • Kelenjar pituitari kurang S2 Apabila duduk terlalu lama
penderma ditempatkan di dirangsang untuk merembeskan menggunakan komputer, postur
bahagian bawah rongga abdomen, hormon ADH. badan yang membongkok akan
dengan arteri dan vena renal • Akibatnya, tubul berlingkar mempengaruhi pembengkokan tulang
disambungkan ke arteri dan vena distal dan duktus pengumpul belakang serta menyebabkan ruang
iliak penerima. Ginjal penerima tidak telap kepada air. abdomen menjadi sempit. Hal ini
yang rosak biasanya dikeluarkan. • Maka kurang air diserap ke juga menyebabkan kelesuan otot di
Bahagian B dalam kapilari darah. bahagian bahu dan punggung.
3. (a) • Proses ultraturasan berlaku • Air kencing yang dihasilkan
• Plasma darah terturas adalah banyak dan cair. Praktis SPM 14
keluar dari glomerulus ke
dalam kapsul Bowman oleh Bab Soalan Objektif
tekanan hidrostatik yang 14 Sokongan dan Pergerakan 1. A 2. D 3. C 4. D 5. A
tinggi disebabkan diameter dalam Manusia dan Haiwan 6. C 7. B 8. B 9. B 10. D
arteriol eferen yang lebih kecil Soalan Subjektif
berbanding arteriol aferen. Cuba Ini! 14.1
• Bendalir yang terturas dipanggil S1 Lintah mempunyai bendalir dalam Bahagian A
hasil turasan glomerulus. badan yang berfungsi sebagai rangka 1. (a) Vertebra X mempunyai salur arteri
• Hasil turasan glomerulus hidrostatik yang memberi sokongan vertebra. Vertebra Y mempunyai
mengandungi air, glukosa, dan mengekalkan bentuk badan. cuaran spina yang panjang dan
asid amino, urea dan molekul- S2 Keperluan rangka: mengarah ke belakang.
molekul kecil yang lain. • Memberi sokongan dan bentuk badan (b) Menyediakan permukaan untuk
• Hasil turasan glomerulus tidak • Melindungi organ dalaman seperti perlekatan otot
mempunyai sel darah merah otak, peparu dan jantung (c) Sendi bergerak sedikit
dan protein plasma.

504





Jawapan.indd 504 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

(d) • Mengawal keseimbangan badan • M menyediakan permukaan • Spermatosit primer (2n) menjalani
semasa berdiri, duduk serta bagi lekatan otot / ligamen dan meiosis I menghasilkan spermatosit
apabila bergerak ke pelbagai bersendi dengan tulang rusuk sekunder (n).
arah. untuk membentuk rongga toraks. • Spermatosit sekunder (n)
• Menampung 10 kali ganda • N ialah vertebra lumbar. melengkapkan meiosis II
berat badan seseorang. • N merupakan vertebra yang menghasilkan spermatid (n).
2. (a) Boleh menyebabkan kecederaan paling besar / kuat. • Spermatid (n) menjalani proses
kepada sendi, tisu-tisu lembut dan • N mempunyai sentrum yang pembezaan sel menghasilkan
tulang. Berat badan ditampung besar untuk menampung berat sperma (n).
oleh hujung kaki hadapan. Tulang bahagian bawah badan.
tumit akan terangkat ke atas (c) • Lelaki ini berkemungkinan S3 Spermatogenesis Oogenesis
menyebabkan otot di bahagian menghidapi penyakit osteoartritis. Berlaku di dalam Berlaku di dalam
betis menjadi pendek. Tekanan • Hal ini disebabkan usia lelaki testis ovari
yang berlebihan terletak pada tersebut serta tugasnya sebagai
lutut dan tulang belakang kerana jurulatih bola sepak melibatkan Menghasilkan Menghasilkan satu Tingkatan
oosit sekunder dan
empat sperma
kasut tumit tinggi mempunyai penggunaan sendi yang terlalu tiga jasad kutub
luas permukaan yang kecil untuk kerap.
menampung berat badan. • Ini menyebabkan lapisan rawan
(b) Seseorang itu boleh menjadi semakin nipis sehingga hujung Cuba Ini! 15.3
bongkok sedikit kerana tulang tulang bertemu apabila sendi S1 Hormon perangsang folikel (FSH), 4
belakang terkeluar daripada digerakkan. Hormon peluteinan (LH), Estrogen,
jajarannya. • Oleh kerana rawatan Progesteron
yang dijalani tidak dapat S2 • Merangsang ovulasi
Bahagian B menyelesaikan masalah • Merangsang pembentukan korpus
3. (a) • Rangka manusia terdiri kesakitan yang dihadapi, luteum di dalam ovari
daripada rangka paksi dan maka dicadangkan agar lelaki • Merangsang ovari merembeskan
rangka apendaj. tersebut membuat pembedahan progesteron
• Rangka paksi terdiri daripada untuk menggantikan sendi lutut S3 Putus haid atau haid terhenti kerana
tengkorak, sangkar rusuk dan yang rosak dengan sendi yang pengurangan hormon FSH, LH,
turus vertebra. diperbuat daripada besi tahan estrogen dan progesteron dalam
• Rangka paksi // turus vertebra karat dan plastik polietilena. badan.
menyokong berat badan //
menyediakan tempat Bab Cuba Ini! 15.4
persendian bagi tulang 15 Pembiakan Seks, Perkembangan S1 Tiub Falopio
dan Pertumbuhan
rusuk, lengkungan pelvis dan S2 Untuk memastikan korpus luteum
permukaan bagi lekatan otot menghasilkan hormon estrogen dan
bahagian belakang dan leher Cuba Ini! 15.1 progesteron dengan sempurna dalam
dan dengan itu mengekalkan S1 Struktur Fungsi trimester pertama.
sokongan kepada badan.
• Rangka apendaj terdiri daripada Ovari Menghasilkan ovum dan Cuba Ini! 15.5
lengkungan pektoral, tulang merembeskan hormon S1 Kembar seiras dan kembar tak seiras
lengan, lengkungan pelvis dan estrogen dan progesteron S2 Kembar seiras Kembar tak seiras
tulang kaki. Tiub Menggerakkan oosit
• Rangka apendaj memberikan Falopio sekunder ke uterus dengan Satu ovum Dua ovum
pergerakan yang membolehkan bantuan silium bersenyawa bersenyawa
gerak alih dan tugasan lain. Uterus Tempat embrio menempel dengan dengan
• Tulang-tulang dihubungkan oleh dan berkembang menjadi satu sperma dua sperma
ligamen pada sendi. fetus membentuk satu membentuk dua
• Sendi membenarkan zigot zigot
pergerakan tulang dan badan. Serviks Merembeskan mukus yang Embrio yang Embrio yang
• Permukaan tulang dilitupi dengan membantu pergerakan terbentuk terbentuk tidak
rawan dan bendalir sinovia sperma ke tiub Falopio membahagi membahagi
untuk mengurangkan geseran / Faraj Menerima zakar semasa kepada dua kepada dua
haus dan lusuh di antara tulang. persetubuhan dan sebagai
• Tendon menghubungkan otot ke salur kelahiran semasa Cuba Ini! 15.6
tulang. melahirkan anak S1 Kemandulan bermaksud
• Tendon adalah tisu yang kuat ketidakmampuan menghasilkan anak.
dan tidak kenyal yang boleh S2 Perempuan tersebut menghadapi S2 • Testis bermasalah untuk
menahan tekanan. kesukaran untuk mengandung. menghasilkan sperma
• Otot disusun dalam pasangan Cuba Ini! 15.2 • Bilangan sperma yang kurang
berantagonis yang boleh S1 Gametogenesis perlu dijalankan • Duktus sperma tersumbat
mengecut dan mengendur dalam usaha untuk mengekalkan S3 • Ketumbuhan di dalam uterus
secara berselang-seli untuk kemandirian sesuatu spesis dan • Kecacatan pada uterus
membolehkan pergerakan tulang mengelakkan daripada pupus. • Tiub Falopio tersumbat atau rosak
pada sendi untuk membenarkan S2 • Sel germa primordium (2n)
pergerakan badan. menjalani mitosis berulang kali Cuba Ini! 15.7
(b) • M ialah vertebra toraks. menghasilkan spermatogonium (2n). S1 Pertumbuhan ialah perubahan yang
• M mempunyai cuaran spina • Spermatogonium (2n) menjalani berlaku dalam organisma yang
yang panjang dan mengarah ke pertumbuhan sel menghasilkan melibatkan pertambahan bilangan sel,
bawah. spermatosit primer (2n). isipadu, saiz dan jisim.



505





Jawapan.indd 505 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

S2 Jisim kering merujuk kepada jisim adanya proses pindah silang • Oosit primer yang terdapat
yang diperoleh selepas semua semasa proses meiosis dalam folikel primer akan
kandungan air dalam organisma • Mengekalkan keadaan diploid berkembang menjadi oosit
disingkirkan. Organisma perlu dalam sel anak sekunder di dalam folikel Graaf.
dibunuh dan dikeringkan pada suhu (b) • Spermatogenesis adalah proses • Folikel yang sedang
100°C sehingga jisimnya tidak penghasilan sperma yang berkembang menghasilkan
berubah. Kaedah ini sesuai untuk berlaku dalam tubul seminiferus hormon estrogen
mengukur pertumbuhan tumbuhan. testis • Estrogen berfungsi merangsang
S3 Fasa permulaan, fasa pertumbuhan • Sel germa primordium (2n) perkembangan folikel dan
pesat, fasa pertumbuhan perlahan, menjalani mitosis berulang kali penebalan endometrium.
fasa matang, fasa penuaan dan fasa menghasilkan spermatogonium • Estrogen yang tinggi
kematian. (2n). merangsang kelenjar pituitari
• Spermatogonium (2n) menjalani untuk merembeskan LH.
Praktis SPM 15 pertumbuhan sel menghasilkan • Aras LH memuncak pada hari
spermatosit primer (2n). ke-13 merangsang ovulasi pada
Soalan Objektif • Spermatosit primer (2n) hari ke-14 dan membebaskan
1. C 2. D 3. B 4. A 5. C menjalani meiosis I menghasilkan oosit sekunder dari folikel Graaf.
6. D 7. C 8. A 9. B 10. B spermatosit sekunder (n). • Tisu folikel yang tertinggal akan
Tingkatan
membentuk korpus luteum.
Soalan Subjektif • Spermatosit sekunder (n) • Korpus luteum merembeskan
4
Bahagian A melengkapkan meiosis II hormon progesteron yang
1. (a) (i) P: Vesikel semen menghasilkan spermatid (n). merangsang penebalan dan
Q: Kelenjar prostat • Spermatid (n) menjalani proses membanyakkan salur darah
R: Duktus sperma pembezaan sel menghasilkan endometrium.
S: Testis sperma (n). • Jika persenyawaan tidak
(ii) T: Memegang dan melindungi (c) • Sebelum kelahiran, sel berlaku, penurunan LH akan
testis germa primordium (2n) menyebabkan korpus luteum
U: Organ persetubuhan yang menjalani mitosis berulang kali merosot maka rembesan hormon
memancutkan sperma ke menghasilkan oogonium (2n). estrogen dan progesteron juga
dalam faraj • Oogonium (2n) menjalani akan berkurang.
2. (a) X: Tiub Falopio Y: Uterus pertumbuhan sel menghasilkan • Endometrium akan luruh dan
(b) • Menghasilkan oosit sekunder oosit primer (2n). haid berlaku.
• Merembeskan hormon estrogen • Oosit primer menjalani meiosis (b)
dan progesteron tetapi terhenti pada peringkat
(c) Sperma tidak boleh profasa I. Persamaan
mensenyawakan oosit sekunder • Oosit sekunder seterusnya • Ketinggian lelaki dan panjang instar
dan zigot tidak akan terbentuk. menjalani meiosis II dan terhenti meningkat dengan masa
Perempuan tersebut mengalami pada peringkat metafasa II. • Kedua-duanya menunjukkan pertumbuhan
masalah untuk hamil. • Folikel Graaf yang matang akan sifar semasa peringkat matang
3. (a) P: FSH Q: LH mendekati permukaan ovari dan Perbezaan
(b) Estrogen: Memperbaiki dan melepaskan oosit sekunder ke Manusia Serangga
menebalkan endometrium dalam tiub Falopio. Proses ini
Progesteron: Merangsang dikenali sebagai ovulasi. Graf berbentuk S Graf berbentuk
penebalan endometrium • Sekiranya berlaku persenyawaan, (sigmoid) tangga
(c) Ovulasi tidak berlaku dan oosit sekunder melengkapkan Bilangan fasa Bilangan fasa
pembentukan korpus luteum di meiosis II menghasilkan ovum(n) manusia ada enam serangga ada dua
dalam ovari juga tidak berlaku. dan tiga jasad kutub (n). Jika Barisan menegak
4. (a) Vena tali pusat – mengangkut persenyawaan tidak berlaku, dan mendatar Terdapat lima baris
darah beroksigen dan bernutrien endometrium akan luruh menjadi manusia tidak melintang dan
dari plasenta ke fetus. darah haid. menunjukkan garis menegak
Arteri tali pusat – mengangkut (d) yang nyata
darah terdeoksigen dan bahan Tiada titik untuk Terdapat lima
buangan bernitrogen dari fetus ke Spermatogenesis Oogenesis menunjukkan kali pertumbuhan
plasenta. Berlaku di dalam pertumbuhan sifar sifar (pada garis
(b) Bertindak sebagai organ endokrin testis Berlaku di dalam ovari dalam manusia mendatar)
yang merembeskan estrogen dan Terdapat
progesteron selepas trimester Menghasilkan Menghasilkan satu Tiada pertumbuhan pertumbuhan
pertama. empat sperma oosit sekunder dan secara mendadak secara mendadak
tiga jasad kutub dalam manusia
Bahagian B Sel yang paling Sel yang paling besar dalam serangga
5. (a) Maksud gametogenesis: kecil dalam dalam badan manusia Tiada ekdisis dalam Ekdisis berlaku
• Gametogenesis adalah proses badan manusia manusia dalam serangga
pembentukan sel pembiakan Sel-sel dalam
atau gamet. Meiosis lengkap Meiosis II hanya manusia menjalani Mitosis hanya
Keperluan gametogenesis: lengkap apabila mitosis sepanjang berlaku semasa
ekdisis
• Menambahkan zuriat untuk berlaku persenyawaan masa
mengekalkan kemandirian 6. (a) • Kelenjar pituitari merembeskan Penyerapan udara
spesies hormon perangsang folikel Dalam manusia berlaku dalam
• Menghasilkan variasi dalam (FSH) untuk merangsang tiada penyerapan serangga iaitu
generasi seterusnya dengan perkembangan folikel dalam ovari udara semasa ekdisis


506





Jawapan.indd 506 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

(a) tumbuhan semusim (b)
TINGKATAN 5 (b) tumbuhan dwimusim Kambium
(c) tumbuhan saka
Bab S2 Tumbuhan dwimusim ialah tumbuhan Xilem
1 Organisasi Tisu Tumbuhan yang mengambil masa dua tahun
dan Pertumbuhan Floem
atau dua musim untuk melengkapkan
kitar hidupnya.
Cuba Ini! 1.1
S1 Tisu kekal ialah tisu yang sedang S3 Pertumbuhan (c) Gegelang kambium
mengalami pembezaan atau telah (jisim kering) Floem sekunder
mengalami pembezaan.
S2 (a) Menyimpan bahan makanan C D E Xilem sekunder
seperti kanji, gula dan air. F Xilem primer
(b) Memberi sokongan dan bentuk A Tumbuhan
kepada tumbuhan herba. B mati Masa Floem primer
(c) Menjalankan fotosintesis Kambium gabus
(sel mesofil palisad dan sel Peringkat AB terbentuk di bawah epidermis
mesofil berspan adalah sel • Jisim biji benih berkurang sedikit
parenkima yang telah mengalami semasa percambahan kerana 2. (a) Tisu X: Tisu xilem
pengkhususan) bahan makanan dalam dikotiledon Tisu Y: Tisu floem
S3 • Fungsi tiub tapis adalah untuk digunakan untuk respirasi sel. (b) Tisu X: Mengangkut air dan
mengangkut bahan organik dari garam mineral dari akar ke daun.
daun ke bahagian tumbuhan yang Peringkat BC Tisu Y: Mengangkut bahan
lain. • Tumbuhan menjalani proses organik dari daun ke bahagian
• Sel rakan berfungsi untuk memberi fotosintesis. tumbuhan yang lain.
tenaga dan nutrien kepada tiub • Jisim bertambah kerana makanan (c) Air tidak dapat diangkut dari akar
tapis. yang dihasilkan melebihi makanan ke daun. Proses fotosintesis tidak
yang digunakan. boleh berlaku. Makanan tidak
Cuba Ini! 1.2 Peringkat CD dapat dihasilkan. Tumbuhan akan
S1 Pertumbuhan ialah perubahan yang • Kadar pertumbuhan menjadi sedikit mati.
berlaku dalam organisma yang perlahan 3. (a) Tisu P: Tisu sklerenkima
melibatkan pertambahan bilangan Tisu Q: Tisu parenkima
sel, isi padu, saiz dan jisim. Peringkat DE Tisu R: Tisu kolenkima
S2 Perubahan jisim terbahagi kepada • Kadar makanan yang dihasilkan (b) • Tisu R adalah tisu kolenkima
dua iaitu jisim segar dan jisim kering. adalah sama dengan kadar iaitu sel ringkas yang ditebalkan
(i) Jisim segar merujuk kepada makanan yang digunakan. secara tidak seragam dengan
pengukuran jisim yang tidak • Kadar pertumbuhan sifar. pektin dan selulosa.
melibatkan kematian tumbuhan. Peringkat EF • Berfungsi untuk memberi
Namun begitu, kaedah • Jisim berkurang kerana sokongan mekanikal kepada
pengukuran ini tidak tepat kerana kemampuan tumbuhan untuk tumbuhan muda, tumbuhan
kandungan air dalam tumbuhan menjalankan fotosintesis berkurang. herba dan tumbuhan tidak
sentiasa berubah. • Titik F menunjukkan jisim kering berkayu.
(ii) Jisim kering merujuk kepada jisim apabila tumbuhan mati • Memberikan keanjalan kepada
yang diperoleh selepas semua tumbuhan.
kandungan air dalam tumbuhan
disingkirkan. Tumbuhan perlu Praktis SPM 1 Bahagian B
dikeringkan pada suhu 100°C Soalan Objektif 4. (a) • Pertumbuhan ialah proses tidak
sehingga jisimnya tidak berubah. 1. B 2. A 3. A 4. A 5. D berbalik yang berlaku dalam
Kaedah ini sesuai untuk mengukur 6. D 7. C 8. D 9. A 10. C organisma yang melibatkan
pertumbuhan tumbuhan. pertambahan bilangan sel, isi
S3 • Menghasilkan sel-sel baru untuk Soalan Subjektif padu, saiz dan jisim.
pemanjangan pokok dalam • Di zon pembahagian sel, sel
mencapai ketinggian maksimum. Bahagian A membahagi dengan aktif secara Tingkatan
• Membolehkan pucuk tumbuh ke 1. (a) (i) Sel dalam zon I mempunyai mitosis.
atas untuk mendapatkan cahaya saiz yang kecil, nukleus besar • Di zon pemanjangan sel, sel-sel
matahari dan akar pula tumbuh ke dan tiada vakuol manakala memanjang dengan menyerap
bawah bagi mendapatkan air. sel dalam zon II mempunyai air dan membentuk vakuol yang 5
• Menghasilkan xilem primer yang saiz yang besar, nukleus yang besar.
berfungsi mengangkut air dan kecil dan vakuol yang besar. • Di zon pembezaan sel, sel-sel
garam mineral dari akar ke daun. (ii) Sel dalam zon I membahagi akan membeza menjadi sel-sel
• Menghasilkan floem primer yang untuk menghasilkan sel-sel khusus.
berfungsi mengangkut bahan baharu dan ditambah ke (b) • Pertumbuhan sekunder pada
organik dari daun ke bahagian- dalam zon II. Sel dalam zon batang dikotiledon bermula
bahagian lain tumbuhan. II menyerap air menyebabkan apabila sel kambium vaskular
vakuol membesar dan sel di dalam berkas vaskular
mengembang ke saiz yang
Cuba Ini! 1.3 membahagi dengan aktif secara
maksimum.
S1 Tumbuhan terbahagi kepada tiga (iii) Meristem apeks pucuk mitosis.
jenis iaitu: • Satu gelang kambium vaskular
akan terbentuk.

507





Jawapan.indd 507 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

• Sel kambium vaskular akan Peringkat AB Bab
menghasilkan dua lapisan, iaitu • Berat biji benih berkurang 2 Struktur dan Fungsi Daun
xilem sekunder di bahagian sedikit semasa percambahan
dalam dan floem sekunder di kerana bahan makanan dalam
bahagian luar. dikotiledon digunakan untuk Cuba Ini! 2.1
• Semasa proses ini, xilem primer respirasi sel. S1 Lapisan mesofil daun terdiri daripada sel
akan tertolak ke arah empulur Peringkat BC mesofil palisad dan sel mesofil berspan.
manakala floem primer akan • Tumbuhan menjalani proses Perbezaan antara sel mesofil palisad
tertolak ke arah epidermis. fotosintesis. dan sel mesofil berspan adalah
• Tahun demi tahun, • Berat bertambah kerana seperti berikut:
pertumbuhan sekunder terus makanan yang dihasilkan Sel mesofil palisad Sel mesofil berspan
berlaku dan menyebabkan melebihi makanan yang
tisu xilem yang telah tua di digunakan. Terletak di bawah Terletak di bawah
bahagian tengah dimampatkan lapisan epidermis sel mesofil palisad
dan menjadi kayu. Peringkat CD atas
• Untuk menambahkan kekuatan • Kadar pertumbuhan menjadi Berbentuk panjang, Tidak mempunyai
dan memberikan sokongan sedikit perlahan tersusun padat dan bentuk yang tetap
mekanikal, sel-sel di bahagian Peringkat DE menegak dan tersusun secara
tersebut mengalami penebalan • Kadar makanan yang dihasilkan longgar dengan
lignin. adalah sama dengan kadar banyak ruang udara
• Sel kambium gabus yang makanan yang digunakan. antara sel
terletak di bawah epidermis • Kadar pertumbuhan sifar. S2 Mengawal pembukaan dan
akan membahagi secara aktif Peringkat EF penutupan stoma
untuk membentuk sel gabus • Berat berkurang kerana S3 Bentuk tidak sekata sel mesofil
di sebelah luar dan korteks kemampuan tumbuhan untuk menambahkan luas permukaan
sekunder di sebelah dalam. menjalankan fotosintesis dalam pertukaran gas.
• Dinding sel gabus mengandungi berkurang.
suberin iaitu bahan berlilin yang • Titik F menunjukkan berat Cuba Ini! 2.2
tidak telap terhadap air. kering apabila tumbuhan mati S1 Stoma membenarkan pertukaran gas
• Tisu gabus akan menggantikan iaitu resapan karbon dioksida dan
epidermis yang merekah atau (b) Peringkat AB oksigen antara ruang udara dalam
pecah. • Berat biji benih berkurang sel mesofil berspan dan atmosfera
• Tisu gabus akan melindungi sedikit semasa percambahan sekeliling.
tisu pokok daripada kekeringan, kerana bahan makanan dalam S2 Stoma tertutup pada hari yang panas
serangan bakteria dan dikotiledon digunakan untuk dan terik untuk mengurangkan kadar
kecederaan mekanikal. respirasi sel. kehilangan air yang banyak melalui
(c) • Memberikan sokongan mekanikal Peringkat BC transpirasi.
kepada tumbuhan dikotiledon • Pertumbuhan daun, batang, dan S3 Pada waktu siang, cahaya matahari
dengan adanya pertambahan akar berlaku dengan pesat. merangsang fotosintesis dalam sel
lilitan batang dan akar. • Tumbuhan menjalani proses pengawal. Ion-ion kalium (K ) dari
+
• Menghasilkan tisu xilem dan fotosintesis. sel-sel bersebelahan dengan sel
tisu floem yang baharu bagi • Berat bertambah kerana pengawal diangkut masuk ke dalam
menggantikan tisu xilem dan makanan yang dihasilkan sel pengawal secara pengangkutan
tisu floem yang telah mati atau melebihi makanan yang aktif. Hal ini mengakibatkan sel
rosak. digunakan. pengawal menjadi hipertonik.
• Menghasilkan xilem sekunder Peringkat CD
dan floem sekunder untuk • Pada musim sejuk, tumbuhan Cuba Ini! 2.3
pengangkutan air, garam berada dalam keadaan dorman S1 Transpirasi ialah proses kehilangan air
mineral dan bahan organik. dimana pertumbuhan akan dalam bentuk wap air dari permukaan
• Menghasilkan tisu berkayu di terhenti seketika. tumbuhan ke persekitaran. Kepentingan
mana tisu berkayu ini terhasil • Berat tumbuhan berkurang transpirasi adalah seperti berikut:
daripada tisu xilem di bahagian sedikit kerana proses (i) Transpirasi menyebabkan
tengah yang telah tua. pertumbuhan tidak berlaku. pergerakan air dan garam mineral
• Menghasikan tisu gabus yang ke semua bahagian tumbuhan.
berfungsi untuk perlindungan Peringkat DE (ii) Transpirasi membolehkan
daripada serangan parasit dan • Pada musim bunga atau musim penyerapan dan pengaliran air
Tingkatan
serangga. panas, batang akan tumbuh dan garam mineral dalam tisu
5
• Meningkatkan tempoh hayat dengan cepat. vaskular berlaku.
pokok untuk tujuan pembiakan • Tumbuhan akan mengeluarkan (iii) Transpirasi memberi kesan
dan kemandirian spesis. bunga, menghasilkan buah dan penyejukan kepada tumbuhan.
5. (a) • Lengkung pertumbuhan pokok biji benih. Penyejatan air dari sel mesofil
jagung mempunyai bentuk Peringkat DE melibatkan penyerapan haba
sigmoid (bentuk S) • Berat berkurang kerana pendam pengewapan dari daun.
• Lengkung pertumbuhan kemampuan tumbuhan untuk (iv) Transpirasi menyingkirkan
tumbuhan semusim sepanjang menjalankan fotosintesis air yang berlebihan daripada
hayatnya dapat diperoleh berkurang. tumbuhan dan dengan itu
dengan mengukur berat • Titik F menunjukkan berat membantu mengekalkan tekanan
keringnya. kering apabila tumbuhan mati osmosis sap sel.


508





Jawapan.indd 508 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

S2 Apabila kelembapan relatif udara Berlaku dalam Berlaku sepanjang (b) Kadar transpirasi adalah rendah.
adalah rendah berbanding dengan keadaan bercahaya masa dan tidak Selepas hujan, wap air di
persekitaran, maka kepekatan wap memerlukan cahaya dalam udara adalah lebih tinggi
air di dalam ruang antara sel adalah berbanding dengan ruang udara
lebih tinggi. Udara adalah kering Proses penurunan Proses sel-sel daun // kelembapan
dan menyebabkan wap air meresap karbon dioksida oleh pengoksidaan bertambah. Ini mengurangkan
keluar melalui stoma dengan mudah hidrogen berlaku makanan oleh penyejatan air dari daun.
dan seterusnya tersejat ke atmosfera. oksigen berlaku 3. (a) (i) Kloroplas
Kadar transpirasi meningkat. Berlaku dalam Berlaku dalam (ii) Sel mesofil palisad dan sel
S3 Skema pergerakan air sehingga kloroplas mitokondrion mesofil berspan
terbebas ke atmosfera: (b) (i) P: Tindak balas bersandarkan
Karbon dioksida dan Karbon dioksida dan cahaya
Air Xilem Xilem Xilem air digunakan air dihasilkan Q: Tindak balas tidak
tanih akar batang daun
Oksigen dibebaskan Oksigen digunakan bersandarkan cahaya
(ii) Lebih banyak atom hidrogen
Proses pembinaan Proses penguraian
Air Ruang Sel dan ATP dihasilkan semasa P
tersejat ke udara mesofil bahan kompleks molekul / tindak balas bersandarkan
atmosfera antara sel daun daripada molekul kompleks kepada cahaya. Maka, lebih banyak
ringkas (anabolisme) molekul ringkas
(katabolisme) karbon dioksida yang dapat
Cuba Ini! 2.4 diturunkan oleh atom hidrogen
S1 Bentuk daun adalah leper, nipis dan Persamaan tindak Persamaan tindak semasa Q / tindak balas tidak
lebar serta mempunyai sel mesofil balas: balas: bersandarkan cahaya. Lebih
yang mengandungi banyak kloroplas. Karbon dioksida + Glukosa + oksigen banyak glukosa / asid amino
cahaya
S2 Perbezaan antara tindak balas air Glukosa karbon / asid lemak /dihasilkan.
bersandarkan cahaya dan tindak klorofil dioksida + air Kadar Q / tindak balas
balas tidak bersandarkan cahaya. + oksigen tidak bersandarkan cahaya
S2 Titik pampasan ialah aras keamatan bertambah.
Tindak balas Tindak balas tidak cahaya apabila kadar penghasilan 4. (a) Glukosa digunakan dalam
bersandarkan bersandarkan karbon dioksida semasa respirasi respirasi sel untuk menghasilkan
cahaya cahaya adalah sama dengan kadar tenaga. Glukosa disimpan
Berlaku dalam Berlaku dalam penggunaan karbon dioksida semasa sebagai kanji untuk tenaga
simpanan. Glukosa juga
membran tilakoid stroma kloroplas fotosintesis. digunakan untuk menghasilkan
Memerlukan tenaga Tidak memerlukan Praktis SPM 2 selulosa bagi menguatkan dinding
cahaya untuk tenaga sel / protein untuk sintesis enzim.
berlaku Soalan Objektif (b) Semasa musim sejuk, suhu
1. C 2. A 3. B 4. A 5. B adalah sangat rendah / keamatan
Tindak balas Tindak balas cahaya rendah maka kadar
fotolisis air berlaku penurunan karbon 6. C 7. C 8. C 9. B 10. D fotosintesis adalah rendah.
dioksida berlaku Soalan Subjektif Dalam rumah hijau, suhu /
Bahan yang Bahan yang Bahagian A keamatan cahaya / kepekatan
diperlukan dalam diperlukan dalam 1. (a) (i) Sel pengawal karbon dioksida boleh dikekalkan
tindak balas ialah air tindak balas ialah (ii) Pada waktu siang, cahaya pada tahap optimum sepanjang
dan klorofil karbon dioksida dan matahari merangsang tahun. Kadar fotosintesis dapat
ATP fotosintesis dalam sel dikekalkan pada tahap maksimum
pengawal. Ion-ion kalium (K ) sepanjang tahun. Ini akan dapat
+
Hasil tindak balas Hasil tindak balas dari sel-sel bersebelahan meningkatkan hasil tanaman
ialah atom hidrogen, ialah glukosa dengan sel pengawal diangkut semasa musim sejuk.
ATP dan oksigen
masuk ke dalam sel pengawal Bahagian B
S3 Terdapat tiga faktor yang secara pengangkutan aktif. 5. (a) (i) • Bentuk daun adalah leper
mempengaruhi kadar fotosintesis, Hal ini mengakibatkan sel dan pipih menambahkan
iaitu: pengawal menjadi hipertonik luas permukaan untuk
(a) Keamatan cahaya berbanding sel-sel epidermis. penyerapan cahaya dan Tingkatan
(b) Suhu Air dari sel-sel berdekatan karbon dioksida yang
(c) Kepekatan karbon dioksida meresap masuk ke dalam sel maksimum.
pengawal secara osmosis dan • Permukaan atas daun
menyebabkan sel pengawal 5
Cuba Ini! 2.5 bersudut tegak dengan
S1 Perbezaan antara fotosintesis dan mengembang dan menjadi arah sinaran matahari
respirasi: segah. untuk penyerapan cahaya
2. (a) (i) Kelembapan udara / matahari yang maksimum.
Fotosintesis Respirasi keamatan cahaya / suhu / • Sel mesofil palisad
pergerakan udara
Berlaku di dalam sel Berlaku dalam (ii) Kadar transpirasi adalah berbentuk panjang dan
yang mempunyai semua sel hidup tinggi disebabkan oleh suhu / tersusun rapat dan
klorofil seperti sel keamatan cahaya yang tinggi. mengandungi banyak
tumbuhan dan kloroplas bagi penyerapan
beberapa jenis Penyejatan air melalui stoma cahaya matahari yang
bakteria bertambah. maksimum.


509





Jawapan.indd 509 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

• Sel mesofil berspan tersusun • Kelembapan udara yang • Dalam keamatan cahaya
secara longgar dan terdapat tinggi di sekitar daun yang tinggi pada waktu
banyak ruang udara untuk mengurangkan penyejatan siang, sel pengawal akan
membantu pertukaran gas air dari stoma, maka kadar menjalankan fotosintesis.
karbon dioksida dan oksigen. transpirasi adalah rendah • Akibatnya, ion-ion
• Mempunyai stoma yang / Dalam kelembapan kalium daripada sel-sel
banyak untuk memudahkan udara yang rendah, kadar sekeliling masuk ke dalam
pertukaran gas antara penyejatan air adalah tinggi sel pengawal secara
sel dalam daun dengan maka kadar transpirasi turut pengangkutan aktif.
atmosfera. meningkat. • Air turut meresap masuk
• Berkas vaskular dalam daun • Dalam keadaan udara yang secara osmosis ke dalam
yang terdiri daripada xilem bergerak / berangin, kadar sel pengawal.
dan floem dapat mengangkut transpirasi adalah tinggi • Sel pengawal menjadi segah
air, garam mineral dan hasil kerana kadar penyejatan dan menyebabkan stoma
fotosintesis dengan cekap. air adalah tinggi / Dalam terbuka.
(ii) • Apabila keamatan keadaan udara yang tenang, • Maka, kadar transpirasi
cahaya bertambah, kadar kadar tranpirasi adalah meningkat.
fotosintesis akan bertambah rendah disebabkan kadar • Dalam keadaan keamatan
sehingga takat ketepuan penyejatan air yang rendah. cahaya rendah, stoma
cahaya. (ii) • Saiz stoma dikawal oleh tertutup dan kadar
• Selepas takat ketepuan sepasang sel pengawal. transpirasi menurun.
cahaya, peningkatan
dalam keamatan cahaya Bab
tidak mempengaruhi kadar 3 Nutrisi dalam Tumbuhan
fotosintesis.
• Ini kerana kepekatan karbon
dioksida menjadi faktor Cuba Ini! 3.1
pengehad dan menstabilkan S1 Unsur kimia penting yang diperlukan agar tanaman dapat melengkapkan kitar
kadar fotosintesis. hidupnya dan membiak.
• Kadar fotosintesis boleh
ditingkatkan lagi dengan S2
menambahkan kepekatan
karbon dioksida. Makronutrien Fungsi Kesan kekurangan
• Walau bagaimanapun,
kepekatan karbon dioksida Nitrogen • Komponen asid amino, protein, • Klorosis pada hujung daun yang
lebih tua (sintesis klorofil direncat
nukleotida, asid nukleik, klorofil,
yang melebihi 1.0% akan koenzim, enzim lalu menghasilkan daun kuning
menyebabkan liang stoma pucat).
tertutup dan seterusnya • Pertumbuhan terbantut
kadar fotosintesis akan
menurun. Kalium • Kofaktor kebanyakan enzim • Batang lemah
(b) (i) • Faktor-faktor yang • Sintesis protein • Pertumbuhan akar lemah
mempengaruhi kadar • Pembukaan dan penutupan stomata
transpirasi adalah suhu,
keamatan cahaya, Kalsium • Komponen dinding sel • Pertumbuhan terbantut
kelembapan udara dan • Penyelenggaraan struktur dan • Daun muda berkerut
pergerakan udara. kebolehtelapan membran • Kematian tunas terminal
• Suhu yang tinggi • Mengaktifkan beberapa enzim
meningkatkan kadar S3
penyejatan air dari
permukaan daun dan Mikronutrien Fungsi Kesan kekurangan
seterusnya meningkatkan
kadar transpirasi / Jika Klorin • Terlibat dalam pembukaan dan • Klorosis daun
suhu adalah rendah, kadar penutupan stomata • Nekrosis pada daun (daun akan
penyejatan air adalah rendah • Osmosis dan keseimbangan ion kelihatan coklat dan kering)
dan ini mengurangkan kadar
transpirasi. Besi • Sintesis klorofil, sitokrom, • Kawasan di antara urat pada
Tingkatan
• Dalam keamatan cahaya nitrogenase daun muda menguning
5
yang tinggi, kadar transpirasi
adalah tinggi kerana Mangan • Pengaktif enzim tertentu dalam • Kawasan di antara urat pada
daun muda menguning
respirasi, fotosintesis dan
stoma terbuka dan ini metabolisme nitrogen • Pengurangan saiz bahagian
menyebabkan pergerakan tanaman
aliran transpirasi ke atas dan
air lebih mudah hilang dari
permukaan daun / Dalam Cuba Ini! 3.2 (c) Pembiakan vegetatif dan
keamatan cahaya yang S1 Akar, batang dan daun persaingan dengan tanaman lain.
rendah, stoma tertutup dan S2 (a) Penyerapan air dan garam mineral. (d) Penyimpanan makanan dan
kadar transpirasi menjadi (b) Penambat tumbuhan ke tanah nutrien.
rendah. dan menyokongnya.
510





Jawapan.indd 510 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

S3 (a) Rambut akar berdiameter kecil, (c) • Rambut akar berdiameter • Tumbuhan karnivor ini
panjang dan dalam kuantiti yang kecil, panjang dan dalam sering tumbuh di tanah
banyak untuk meningkatkan kuantiti yang banyak untuk berasid yang kekurangan
jumlah luas permukaan akar bagi meningkatkan jumlah luas nitrogen organik.
penyerapan air. permukaan permukaan akar • Tumbuhan karnivor
(b) Rambut akar mempunyai dinding bagi penyerapan air. mempunyai daun yang
nipis untuk mempercepatkan • Rambut akar mempunyai diubah suai disesuaikan
pengambilan air secara osmosis. dinding nipis untuk untuk memikat dan
(c) Rambut akar mempunyai vakuol mempercepatkan pengambilan memerangkap serangga dan
besar untuk menyerap air dengan air secara osmosis. haiwan kecil lain.
cepat dan mengangkutnya ke sel- 2. (a) (i) Unsur kimia penting yang • Serangga akan dicerna dan
sel lain. diperlukan agar tanaman nutrien dari serangga akan
(d) Rambut akar tidak mempunyai dapat melengkapkan kitar diserap oleh tumbuhan
kutikel kerana ini akan hidupnya dan membiak. (iii) • Tumbuhan menyerap
menghalang penyerapan air. (ii) Unsur penting yang diperlukan air, mineral dan glukosa
(e) Vakuol mengandungi garam yang oleh tumbuhan dalam jumlah daripada perumah.
mempercepat penyerapan air dari yang besar. • Banyak spesies mempunyai
tanah. (iii) Unsur penting yang diperlukan akar yang berfungsi sebagai
oleh tumbuhan dalam jumlah haustoria, iaitu unjuran
Cuba Ini! 3.3 kecil. penyerap nutrien yang
S1 (i) karnivor (b) (i) Karnivor memasuki perumah.
(ii) parasit (ii) • Tumbuhan ini boleh • Perumah akhirnya akan
(iii) epifit menjalankan fotosintesis mati.
S2 Tumbuhan karnivor sering tumbuh tetapi menambah diet
di tanah berasid yang kekurangan mineral dengan menangkap
nitrogen organik. Tumbuhan karnivor serangga dan haiwan kecil
mempunyai daun yang diubah suai lain.
disesuaikan untuk memikat dan
memerangkap serangga dan haiwan Bahagian B
kecil lain. Serangga akan dicerna dan 3. (a) Makronutrien ialah unsur penting yang diperlukan oleh tumbuhan dalam jumlah
nutrien dari serangga akan diserap yang besar. Mikronutrien ialah unsur penting yang diperlukan oleh tumbuhan
oleh tumbuhan. dalam jumlah yang kecil.
Epifit adalah tumbuhan yang
tumbuh pada tanaman lain. Epifit (b)
menghasilkan nutrien mereka Nutrien Fungsi Kesan kekurangan
sendiri dan tidak bergantung kepada
perumah untuk kemandirian. Epifit Kalsium • Komponen dinding sel • Pertumbuhan terbantut
biasanya tumbuh di dahan atau • Penyelenggaraan struktur dan • Daun muda berkerut
batang pokok hidup, menyerap kebolehtelapan membran • Kematian tunas terminal
air dan mineral dari hujan, • Mengaktifkan beberapa enzim
kebanyakannya melalui daun dan
bukannya akar. Magnesium • Komponen molekul klorofil • Klorosis antara urat, biasanya
• Kofaktor bagi kebanyakan enzim terjadi pada daun yang tua
• Titik merah di permukaan daun
Praktis SPM 3
Klorin • Terlibat dalam pembukaan dan • Klorosis daun
Soalan Objektif penutupan stomata • Nekrosis pada daun (daun akan
1. A 2. D 3. B 4. D 5. A • Osmosis dan keseimbangan ion kelihatan coklat dan kering)
6. B 7. C 8. C 9. A 10. D
(c) • Tanaman bergilir adalah satu • Tanaman bergilir memberikan
Soalan Subjektif kaedah menanam secara banyak kebaikan kepada petani
Bahagian A bergilir-gilir di kawasan yang dan tumbuhan.
1. (a) (i) karbon, oksigen, hidrogen, sama selepas hasil dituai. • Mengikut kaedah ini, sesuatu
nitrogen, kalium, kalsium, • Kaedah ini dapat bidang tanah digunakan Tingkatan
magnesium, fosforus, sulfur menyelesaikan masalah secara berterusan sepanjang
(ii) klorin, zat besi, mangan, kekurangan nutrien oleh tahun dengan menanam
boron, zink, kuprum, nikel, tumbuhan. jenis tanaman yang berbeza
molibdenum • Pada mulanya, tumbuhan jenis mengikut musim. 5
(b) (i) Sistem pucuk dan sistem akar buah-buahan ditanam. • Oleh sebab tanaman yang
(ii) • Penyerapan air dan garam • Selepas tanaman buah-buahan berbeza itu menggunakan
mineral. dituai, ia akan digantikan dengan nutrien tanah yang berbeza
• Penambat tumbuhan ke tumbuhan jenis kekacang. juga, maka, semua tanaman
tanah dan menyokongnya. • Selepas itu, tanaman jenis dapat tumbuh dengan subur.
• Pembiakan vegetatif dan kekacang digantikan dengan • Tanah juga tidak perlu
persaingan dengan tanaman tanaman jenis berdaun. ditinggalkan kosong dan
lain. • Akhir sekali, tanaman jenis menambahkan pendapatan
• Penyimpanan makanan dan berakar ditanam menggantikan petani.
nutrien. tanaman jenis berdaun.



511





Jawapan.indd 511 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

4. (a) • Penyerapan air dan garam Bab
mineral. 4 Pengangkutan dalam Gutasi tidak Transpirasi
• Penambat tumbuhan ke tanah Tumbuhan berkaitan dengan mengekalkan suhu
dan menyokongnya. suhu tumbuhan tumbuhan
• Pembiakan vegetatif dan Cuba Ini! 4.1
persaingan dengan tanaman S1 Tumbuhan memerlukan sistem Cuba Ini! 4.3
lain. pengangkutan untuk mengangkut air S1 Translokasi
• Penyimpanan makanan dan yang diperlukan untuk fotosintesis S2 Pengangkutan sukrosa dalam floem
nutrien. dari akar ke seluruh bahagian adalah seperti berikut:
(b) • Rambut akar berdiameter tumbuhan dan mengangkut hasil • Sukrosa di dalam daun diangkut
kecil, panjang dan dalam fotosintesis dari daun ke seluruh ke dalam floem secara aktif
kuantiti yang banyak untuk bahagian tumbuhan. menggunakan tenaga.
meningkatkan jumlah luas S2 Berkas vaskular terdiri daripada xilem • Kehadiran gula yang banyak di
permukaan akar bagi dan floem. Kedua-dua xilem dan dalam floem meninggikan tekanan
penyerapan air. floem dipisahkan oleh kambium. osmosis dalam floem dan ini
• Rambut akar mempunyai S3 Salur xilem disusun secara mengakibatkan air dari xilem
dinding nipis untuk bersambungan dan berterusan serta meresap masuk ke dalam floem
mempercepatkan pengambilan mempunyai diameter yang lebih secara osmosis.
air secara osmosis. besar memudahkan pengaliran air • Tekanan hidrostatik bertambah
• Rambut akar mempunyai melaluinya manakala hujung trakeid dalam floem.
vakuol besar untuk menyerap yang runcing dan tidak terbuka hanya • Tekanan hidrostatik yang tinggi
air dengan cepat dan mengandungi pit. Ini menyebabkan menolak sukrosa bergerak di
mengangkutnya ke sel-sel lain. air hanya boleh mengalir melalui pit dalam tiub tapis secara pengairan
• Rambut akar tidak mempunyai dari satu trakeid ke satu trakeid yang sitoplasma melalui bebenang
kutikel kerana ini akan lain. Ini menghasilkan satu rintangan sitoplasma merentasi liang-
menghalang penyerapan air. yang tinggi terhadap pengaliran air. liang plat tapis ke tisu-tisu yang
• Vakuol mengandungi garam S4 Korteks memerlukan nutrien atau organ
yang mempercepat penyerapan simpanan.
air dari air tanah. • Apabila sukrosa tiba dan masuk ke
(c) Karnivor destinasinya, kepekatan sukrosa
• Tumbuhan ini boleh Xilem Berkas dalam floem berkurangan
menjalankan fotosintesis tetapi Kambium vaskular • Ini menyebabkan tekanan osmosis
menambah diet mineral dengan Floem di dalam floem menjadi rendah
menangkap serangga dan Empulur Epidermis maka air meresap keluar dari floem
haiwan kecil lain. dan masuk semula ke dalam xilem
• Serangga akan dicerna dan secara osmosis.
nutrien dari serangga akan Cuba Ini! 4.2 • Ini merendahkan semula tekanan
diserap oleh tumbuhan. S1 Air naik dibantu oleh tarikan hidrostatik dalam floem.
• Contoh: Sundews, perangkap transpirasi dan tindakan kapilari. • Keadaan ini menyebabkan
lalat Venus, pokok periuk kera S2 Air tanih adalah hipotonik aliran bahan dalam floem terus
terhadap sap sel rambut akar. Ini
Parasit menyebabkan air meresap masuk berlaku dari kawasan bertekanan
• Menyerap air, mineral dan ke dalam sel rambut akar secara hidrostatik tinggi ke kawasan
glukosa daripada perumah. osmosis. bertekanan hidrostatik rendah.
• Banyak spesies mempunyai S3
akar yang berfungsi sebagai Cuba Ini! 4.4
haustoria, iaitu unjuran Gutasi Transpirasi S1 Fitoremediasi adalah satu kaedah
penyerap nutrien yang rawatan yang menggunakan
memasuki perumah yang Berlaku pada awal Berlaku pada waktu tumbuhan untuk tujuan degradasi,
akhirnya akan mati. pagi atau pada siang yang panas pengekstrakan atau penyingkiran
• Contoh: Bunga pakma, pokok waktu malam bahan pencemar dalam tanah dan
dedalu, pokok duit-duit air.
Berlaku apabila Berlaku apabila S2 Teknik fitoremediasi tidak melibatkan
Epifit suhu persekitaran suhu persekitaran kos yang mahal dan tidak melibatkan
• Epifit adalah tumbuhan yang rendah tinggi sebarang penggunaan bahan kimia.
tumbuh pada tanaman lain. Teknik ini merupakan rawatan yang
Tingkatan
• Epifit menghasilkan nutrien Air hilang melalui Air hilang melalui mesra alam dan satu proses semula
stoma, lentisel dan
hidatod
mereka sendiri dan tidak kutikel jadi.
5
bergantung kepada perumah S3 Rawatan sisa air kumbahan / rawatan
untuk kemandirian. Air hilang dalam Air hilang dalam tanah tercemar
• Epifit biasanya tumbuh di dahan bentuk cecair bentuk wap air
atau batang pokok hidup,
menyerap air dan mineral dari Berlaku disebabkan Berlaku disebabkan Praktis SPM 4
hujan, kebanyakannya melalui oleh tekanan akar keupayaan air yang
daun dan bukannya akar. tinggi Soalan Objektif
• Contoh: Paku pakis langsuir, 1. C 2. B 3. B 4. A 5. B
paku pakis tanduk rusa dan Air mengandungi Air adalah tulen 6. A 7. B 8. C 9. B 10. D
kebanyakan orkid. bahan organik dan tanpa bahan organik
ion mineral dan ion mineral
512





Jawapan.indd 512 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

Soalan Subjektif • Dinding sel mempunyai • Keratan memanjang batang
Bahagian A penebalan lignin juga dibuat.
1. (a) Pucuk N telah layu. • Dinding salur xilem • Perhatikan keratan rentas
(b) Kehilangan air melalui transpirasi mempunyai liang yang akar dan batang serta keratan
adalah lebih cepat berbanding membolehkan air dan garam memanjang batang di bawah
dengan penyerapan air. mineral bergerak ke sisi di mikroskop cahaya.
(c) • Stoma tertutup untuk antara sel • Melalui kedua-dua keratan
mengurangkan kehilangan air. (iv) Tumbuhan tidak boleh berdiri didapati tisu xilem di dalam akar
• Karbon dioksida tidak dapat tegak. Xilem akan ranap dan batang diwarnakan merah.
memasuki daun kerana tiada sokongan bagi • Ini menunjukkan bahawa tisu
• Kadar fotosintesis menurun batang berkayu. xilem berfungsi sebagai satu
2. (a) (i) Floem (b) (i) R ialah rambut akar. Ia salur berterusan dari akar ke
(ii) Sukrosa / asid amino menambahkan luas permukaan daun.
(iii) Fungsi xilem: bagi penyerapan air. (c) • Sap sel rambut akar adalah
Mengangkut air dan garam (ii) Air tanih adalah hipotonik hipertonik kepada air tanih di
mineral dari akar ke seluruh terhadap sap sel rambut akar. sekelilinginya / Air tanih adalah
bahagian tumbuhan Ini menyebabkan air meresap hipotonik kepada sap sel
rambut akar.
Fungsi floem: masuk ke dalam sel rambut • Air meresap masuk ke dalam
akar secara osmosis.
Mengangkut bahan organik/ sel akar secara osmosis.
hasil fotosintesis / sukrosa Bahagian B • Sap sel bersebelahan / sap sel
dari daun ke seluruh bahagian 4. (a) • Sukrosa di dalam daun diangkut korteks menjadi lebih pekat /
tumbuhan ke dalam floem secara aktif hipertonik.
(iv) menggunakan tenaga. • Ini menyebabkan molekul air
• Kehadiran gula yang banyak
Tisu X / Floem Xilem meresap ke sel bersebelahan
di dalam floem meninggikan secara osmosis.
Mempunyai tiub Mempunyai salur tekanan osmosis di dalam floem • Melalui cara ini, air merentasi
tapis dan sel rakan xilem dan trakeid dan ini mengakibatkankan air sel-sel korteks / akar dari sel ke
dari xilem meresap masuk ke sel secara osmosis dan masuk
Terdiri daripada sel Terdiri daripada sel dalam floem secara osmosis. ke dalam xilem.
hidup mati • Tekanan hidrostatik bertambah • Garam mineral dipam secara
dalam floem. aktif dari sel akar ke dalam
Tiub tapis mempunyai Salur xilem adalah • Tekanan hidrostatik yang tinggi larutan di dalam xilem.
bebenang sitoplasma kosong/berongga menolak sukrosa bergerak • Ini menyebabkan larutan
di dalam tiub tapis secara
Pada hujung dinding Pada hujung salur pengaliran sitoplasma melalui dalam salur xilem menjadi
tiub tapis ada plat xilem ada plat bebenang sitoplasma merentasi lebih pekat dan menyebabkan
tapis berliang air memasuki xilem secara
liang-liang plat tapis ke tisu-tisu osmosis.
Dinding sel tidak Dinding sel yang memerlukan nutrien atau • Ini menghasilkan daya tolakan
mempunyai mempunyai organ simpanan. ke atas / tekanan akar yang
penebalan lignin penebalan lignin • Apabila sukrosa tiba dan menolak air menaiki salur xilem
masuk ke destinasinya, batang.
(b) Kawasan di atas gelang kepekatan sukrosa dalam floem • Tindakan kapilari, yang terdiri
menjadi bengkak disebabkan berkurangan daripada daya lekitan dan daya
pengumpulan bahan organik / • Ini menyebabkan tekanan lekatan, seterusnya membantu
gula / sukrosa disebabkan ia osmosis di dalam floem menjadi air menaiki salur xilem yang
tidak boleh diangkut ke bawah rendah maka air meresap keluar sempit.
kerana tisu floem telah dibuang. dari floem dan masuk semula ke • Daya lekitan membentuk
Kawasan di bawah gelang akan dalam xilem secara osmosis. satu turus molekul air yang
mati / pertumbuhan terhenti. • Ini merendahkan semula berterusan akibat ikatan
Kerana tiada bahan organik / tekanan hidrostatik dalam floem. hidrogen / daya yang menarik
gula diterima untuk menjalankan • Keadaan ini menyebabkan aliran antara satu sama lain.
aktiviti metabolisme sel. bahan dalam floem terus berlaku • Daya lekatan membolehkan Tingkatan
3. (a) (i) Tisu P: Xilem dari kawasan bertekanan molekul air melekat pada
Tisu Q: Floem hidrostatik tinggi ke kawasan dinding salur xilem.
(ii) Fungsi tisu P / xilem: bertekanan hidrostatik rendah. • Semasa siang hari, air tersejat
Mengangkut air dan garam (b) • Rendam sebatang pokok daripada sel mesofil ke dalam 5
mineral dari akar ke seluruh keembung dalam larutan eosin ruang antara sel dalam daun.
bahagian tumbuhan atau pewarna merah selama • Kehilangan air dari sel mesofil
Fungsi Q / floem: 1 jam. diganti oleh air yang mengalir
Mengangkut bahan organik/ • Selepas 1 jam, beberapa dari salur xilem di dalam daun.
hasil fotosintesis / sukrosa hirisan keratan rentas yang • Ini menghasilkan daya sedutan
dari daun ke seluruh bahagian nipis dipotong dari akar dan yang dipanggil sebagai tarikan
tumbuhan batang pokok keembung transpirasi.
(iii) • Salur xilem adalah sel tersebut dengan menggunakan • Air mengalir secara berterusan
panjang yang tersusun dari pisau cukur yang tajam. dari akar ke daun.
hujung ke hujung




513





Jawapan.indd 513 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan


Bab Bab
5 Gerak Balas dalam 6 Pembiakan Seks dalam
Tumbuhan Berbunga
Tumbuhan
Cuba Ini! 5.1 Cuba Ini! 6.1
(a) Membawa gamet jantan
Nama gerak
Rangsangan Gerak balas pucuk Gerak balas akar (b) Menyokong bunga
balas
(c) Menyokong stigma
Cahaya Fototropisme Tumbuh ke arah sumber cahaya Tumbuh menjauhi cahaya (d) Menyokong anter
(e) Menghasilkan butir debunga
Fototropisme positif Fototropisme negatif
(f) Melindungi kudup bunga
Graviti Geotropisme Tumbuh menjauhi arah graviti Tumbuh ke arah graviti (g) Menarik perhatian serangga
pendebungaan
Geotropism negatif Geotropisme positif (h) Merembes larutan bergula
(i) Terima butir debunga semasa
Cuba Ini! 5.2 pada kepekatan auksin rendah / pendebungaan
–4
S1 Auksin, giberelin, sitokinin, asid ~ 10 ppm (j) Mengandungi gamet betina
absisik, etilena • Pemanjangan pucuk direncat
S2 Pisang menyebabkan buah-buahan pada kepekatan auksin Cuba Ini! 6.2
–5
lain menjadi masak kerana pisang rendah / <10 ppm manakala S1 Sel induk pundi embrio
membebaskan etilena. Etilena pemanjangan akar direncat S2 Gamet jantan tumbuhan berbunga
merangsang pemasakan buah, iaitu pada kepekatan auksin yang adalah butir debunga manakala
–2
pelembutan buah dengan menguraikan lebih tinggi / > 10 ppm gamet jantan manusia adalah
dinding sel, menukarkan kanji kepada • Pemanjangan pucuk direncat sperma.
gula dan menghilangkan asid. pada kepekatan 100 ppm
sementara pemanjangan akar Cuba Ini! 6.3
Cuba Ini! 5.3 direncat pada kepekatan 10 ppm S1
S1 Auksin (c) • Auksin merencat pertumbuhan Pendebungaan Persenyawaan
S2 Etilena tunas sisi pada batang
S3 Giberelin • Auksin merangsang Pendebungaan Persenyawaan
S4 Auksin pembentukan akar rerambut adalah pemindahan adalah gabungan
S5 Etilena keratan batang butir debunga gamet jantan
(d) • Kedua-dua auksin dan giberelin daripada anter dan betina untuk
merangsang pemanjangan bunga ke stigma. membentuk zigot
Praktis SPM 5 batang dengan merangsang diploid.
pembesaran sel, manakala
Soalan Objektif sitokinin merangsang
1. D 2. B 3. B 4. C 5. C pemanjangan batang dengan S2 Persenyawaan ganda dua
6. A melibatkan dua sel sperma; satu
merangsang pembahagian sel. sperma mensenyawa sel telur untuk
Soalan Subjektif • Kebanyakan kesan kedua- membentuk zigot, sementara satu
Bahagian A dua giberelin dan sitokinin lagi bergabung dengan dua nukleus
bergantung kepada kehadiran
1. (a) auksin. Sebaliknya tidak berlaku. kutub untuk membentuk endosperma.
Pemanjangan berbanding (e) • Rumpai itu adalah berdaun Cuba Ini! 6.4
dengan kawalan / mm lebar manakala rumput berdaun S1 Ovari menjadi buah, ovul menjadi
sempit. biji benih, integumen dalam menjadi
60 Pucuk • Oleh itu, pokok daun lebar membran tegmen dan integumen
50 menyerap lebih banyak auksin
40 daripada rumput dan lebih luar menjadi testa untuk melindungi
30 terkesan. biji benih. Semua bahagian yang lain
20 Akar menjadi layu.
10 2. (a) Pucuk pokok tumbuh dan
0 membongkok ke arah sumber Cuba Ini! 6.5
–10 cahaya. S1 Untuk meningkatkan peluang
–20 (b) Fototropisme positif
–30 (c) Apabila cahaya sampai ke pucuk penyebaran biji benih.
–40
10 10 –5 10 –4 10 –3 10 –2 10 –1 10 10 100 tumbuhan, auksin mengalir ke sisi
–6
Tingkatan
Kepekatan auksin / ppm bertentangan / kawasan teduh. Praktis SPM 6
Ini merangsang pemanjangan sel
5
• Skala yang sesuai dan paksi di kawasan teduh. Pertumbuhan Soalan Objektif
berlabel yang betul: [paksi X: bahagian tunas di kawasan 1. C 2. A 3. D 4. C 5. C
kepekatan auksin, paksi Y: teduh meningkat, mendorong 6. B 7. B 8. D 9. B 10. B
pemanjangan] pembengkokan ke arah sumber
• plot dengan tepat, titik cahaya. Soalan Subjektif
disambungkan, graf licin (d) Untuk memastikan tumbuhan Bahagian A
• graf berlabel berada pada kedudukan terbaik 1. (a) P: ovul
(b) • Pemanjangan pucuk dirangsang untuk menerima cahaya matahari Q: sel telur / gamet betina
pada kepekatan auksin yang supaya dapat melakukan Y: tiub debunga
tinggi / 1 ppm manakala fotosintesis dengan cekap. (b) 1. Butir debunga yang melekat
pemanjangan akar dirangsang pada stigma bercambah
514



Jawapan.indd 514 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

2. Tiub debunga tumbuh ke • Tiub debunga tumbuh melalui stoma yang sentiasa terbuka,
bawah menuju ovari tisu-tisu stil menuju ke pundi membenarkan lebihan air
3. Tiub debunga membebaskan embrio disejat ke persekitaran.
enzim untuk mengurai tisu stil • Nukleus tiub membebaskan (ii) Ciri ini mencegah
4. Untuk memberi laluan kepada enzim pencernaan untuk pengumpulan air di sekitar
tiub debunga mencapai ovul menghidrolisis tisu stoma. Pengumpulan air di
melalui mikropil • Di mikropil, hujung tiub debunga sekitar stoma menyebabkan
5. Gamet jantan bergabung pecah transpirasi tidak berlaku
dengan gamet betina untuk • Gamet jantan masuk ke dalam disebabkan oleh tiada
membentuk zigot diploid pundi embrio melalui mikropil perbezaan kecerunan
(c) 1. Ovul adalah struktur di dalam • Satu nukleus jantan bergabung kepekatan air. Teratai tidak
ovari yang mempunyai gamet dengan sel telur untuk dapat menyingkirkan lebihan
betina / ovum membentuk zigot diploid air. Daun teratai mungkin
2. Biji terbentuk daripada ovul • Nukleus jantan yang lain tenggelam.
yang tersenyawa bergabung dengan dua nukleus 2. (a) (i) Xerofit
3. Embrio terbentuk daripada polar membentuk nukleus (ii) Pokok nanas mempunyai
zigot triploid endosperma daun dan batang sukulen
2. (a) (i) D & E • Selepas persenyawaan, zigot yang dapat menyimpan
(ii) G berkembang menjadi embrio air. Daunnya yang berduri
(b) (i) perikarpa • Ovul berkembang menjadi biji menghalang pokok ini
(ii) testa benih daripada dimakan pemangsa.
(c) (i) ovul • Integumen menjadi kulit biji (b) Daun dan batang pokok nanas
(ii) dinding ovari benih dapat menyimpan air. Bentuk
(iii) 1. Mengkoloni kawasan baru • Ovari menjadi buah daun pokok nanas dapat
2. Mengurangkan persaingan mengumpul air hujan dan embun.
intraspesifik Sistem akarnya tumbuh meluas
3. Menggelakkan kacukan Bab Penyesuaian Tumbuhan di dalam tanah untuk menyerap
sendiri 7 pada Habitat Berlainan air. Bilangan stoma yang sedikit
dapat mengurangkan kadar
Bahagian B transpirasi. Stoma yang terbuka
3. (a) Integumen Cuba Ini! 7.1 pada malam untuk mengumpul
(b) • Sel induk pundi embrio S1 (a) Xerofit – kawasan panas dan gas karbon dioksida. Keadaan ini
menjalani meiosis untuk kering mengurangkan kadar kehilangan
menghasilkan empat sel (b) Hidrofit – kolam air daripada pokok nanas.
haploid, tiga daripadanya S2 Hidrofit merupakan tumbuhan yang Kehadiran klorofil pada daun dan
kemudian terurai. hidup di kawasan berair sama ada batang membolehkan daun dan
• Sel yang tertinggal (yang di permukaan air atau tenggelam batang menjalankan fotosintesis.
merupakan pundi embrio muda) di dalam air manakala halofit (c) Cuaca sejuk yang berpanjangan
kemudian menjalani mitosis tiga merupakan tumbuhan yang hidup di memberikan kelembapan yang
kali untuk menghasilkan lapan kawasan dengan kepekatan garam tinggi kepada pokok nanas.
nukleus. yang tinggi dengan tanah yang Ini menyebabkan pokok nanas
• Dua daripada nukleus itu menakung air. mati akibat pangkal batangnya
bergerak ke bahagian tengah S3 Kaktus merupakan xerofit. Kaktus mereput.
pundi embrio dan dikenali tidak dapat hidup di kawasan (d) Pasu pokok nanas diletakkan di
sebagai nukleus kutub. lembab. Kelembapan yang tinggi kawasan yang menerima cahaya
• Enam nukleus lagi dibaluti menyebabkan akar kaktus mereput matahari sepenuhnya (bukan
sitoplasma dan menjadi sel. dan akhirnya mati. tempat teduh). Cahaya matahari
• Tiga daripadanya ialah sel yang mencukupi dan keadaan
antipodal, dua lagi ialah sel Praktis SPM 7 tanah yang kering membolehkan
sinergid dan satu lagi ialah sel pokok nanas dapat berfotosintesis
telur. Soalan Objektif dengan baik.
(c) • Nukleus penjana membahagi 1. A 2. D 3. D 4. B 5. B
untuk membentuk dua nukleus 6. C 7. A 8. B 9. B 10. B Tingkatan
gamet / jantan Bab Biodiversiti
8
• Secara mitosis Soalan Subjektif
• Seterusnya kemasukan tiub Bahagian A
debunga ke dalam pundi embrio 1. (a) (i) Mesofit Cuba Ini! 8.1 5
melalui mikropil (ii) Menerima bekalan air dan S1 Bidang taksonomi penting untuk
• Satu nukleus jantan bersenyawa cahaya matahari yang mengenal pasti organisma
dengan nukleus telur mencukupi. dengan mudah dan tepat. Ia
• Nukleus jantan kedua (b) Daun yang bersaiz besar. Untuk juga memudahkan perbincangan
bergabung dengan dua nukleus memastikan penyerapan cahaya di peringkat antarabangsa dan
kutub untuk membentuk struktur matahari secara maksimum bagi mengelakkan kekeliruan terhadap
triploid endosperma meningkatkan kadar fotosintesis. nama sesuatu organisma. Ini juga
(d) • Butir debunga dipindahkan ke (c) (i) Daun hidrofit mempunyai memastikan tiada dua organisma
stigma bunga lapisan epidermis yang yang mempunyai nama yang sama
• Stigma merembes larutan nipis, stoma yang berada di dan nama tersebut dinyatakan dalam
bergula untuk merangsang permukaan atas daun dan bahasa Latin.
percambahan butir debunga


515





Jawapan.indd 515 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

S2 Archaebacteria merupakan (b) (i) Mikroorganisma N terdiri • Vektor seperti nyamuk
organisma bakteria primitif kerana ia daripada asid nukleik yang dan lalat ialah pembawa
menunjukkan struktur-struktur primitif dikelilingi oleh kapsid, yang penyakit.
seperti struktur membran plasma diperbuat daripada protein. • Nyamuk Aedes
yang terdiri daripada membran lipid Asid nukleiknya terdiri memindahkan penyakit
dengan gliserol yang dihubungkan sama ada DNA atau RNA, demam denggi apabila
dengan rantai hidrokarbon. Hidup di bukan kedua-duanya. Tidak nyamuk ini menggigit dan
habitat ekstrim seperti mata air panas mempunyai sitoplasma. memindahkan patogen ke
dan persekitaran dengan gas-gas (ii) Mikroorganisma N tidak dalam tubuh badan individu
toksik. dibina daripada sel manakala yang sihat.
S3 Bucida moleniti mikroorganisma M merupakan (ii) Menggunakan antibiotik:
S4 Organisma eukariot kerana terdiri sel. N tidak menjalankan Antibiotik ialah bahan kimia
daripada sel yang mempunyai aktiviti metabolisme / yang digunakan untuk
nukleus dan organel yang dikelilingi pembiakan dengan sendiri membunuh atau merencatkan
membran. seperti mana M kerana N pertumbuhan mikroorganisma
tidak mempunyai komponen seperti bakteria dan kulat.
Cuba Ini! 8.2 yang diperlukan untuk Antara contoh antibiotik
S1 Tiga peringkat biodiversiti: diversiti menjalankan respirasi sel / ialah streptomisin (merawat
genetik, diversiti spesies dan diversiti mensintesis protein. tuberkulosis) dan penisilin
ekosistem. 2. (a) Pengikatan nitrogen oleh bakteria (merawat sifilis).
S2 (a) Pokok filogeni (b) Orca pengikat nitrogen yang hidup di Menggunakan antiseptik:
dalam nodul akar pokok kekacang Antiseptik ialah bahan
Cuba Ini! 8.3 dan tanah dan tindakan kilat. yang digunakan untuk
S1 Tumbuhan memperoleh nitrogen (b) Protein / asid nukleik / klorofil membunuh atau merencatkan
melalui proses pengikatan nitrogen, (c) Ammonia / ammonium / nitrat pertumbuhan mikroorganisma
nitrifikasi dan ammonifikasi oleh (d) Dengan memakan tisu tumbuhan, pada luka atau mana-mana
bakteria yang hidup di dalam tanah. haiwan mengasimilasi nitrogen kecederaan kulit.
S2 Vibrio cholerae merupakan patogen dengan mengambil sebatian
kerana menyebabkan penyakit nitrogen tumbuhan dan
kepada perumah. menukarnya menjadi sebatian Bab Ekosistem
9
S3. Nyamuk betina Aedes aegypti nitrogen haiwan.
merupakan vektor yang membawa (e) Denitrifikasi. Bakteria denitrifikasi
virus denggi yang merupakan menukarkan nitrat kembali Cuba Ini! 9.1
patogen. Nyamuk dijangkiti apabila kepada nitrogen atmosfera. S1 Habitat ialah tempat tinggal semula
menghisap darah orang yang jadi sesuatu organisma. Nic
dijangkiti virus denggi. Selepas kira- Bahagian B merupakan peranan yang dimainkan
kira satu minggu, nyamuk tersebut 3. (a) (i) • W ialah virus. dan aktiviti yang dilakukan oleh
dapat menyebarkan virus dengan • Virus dianggap sebagai sesuatu organisma dalam sesuatu
menggigit orang lain yang sihat. Virus zarah atau sel bukan hidup. ekosistem.
kemudiannya membiak dalam sistem • Virus tidak boleh hidup S2 (a) Piramid bilangan, piramid biojisim
peredaran darah dan menyebabkan atau membiak jika tiada sel dan piramid tenaga
demam denggi kepada orang tersebut. perumah. (b) Piramid tenaga. Hal ini kerana
(ii) • Organisma X tergolong bilangan dan berat organisma
dalam alam Monera.
Praktis SPM 8 • Organisma X tidak yang boleh disokong pada
sebarang aras trof tidak
Soalan Objektif mempunyai membran bergantung pada jumlah tenaga
1. D 2. B 3. A 4. D 5. A nukleus atau organel di aras sebelumnya tetapi
6. D 7. C 8. A 9. C 10. A bermembran. bergantung kepada kadar
• Organisma Y tergolong penghasilan makanan. Piramid
Soalan Subjektif dalam alam Fungi. tenaga menggambarkan kadar
Bahagian A • Organisma Y tidak laluan jisim makanan menerusi
1. (a) (i) Dinding sel mikroorganisma mempunyai klorofil. rantai makanan.
K terbina daripada • Organisma Y terdiri daripada S3 Rantai makanan merujuk kepada
peptidoglikan manakala banyak hifa yang berbentuk pemindahan tenaga dalam makanan
dinding sel mikroorganisma bebenang. dari satu sumber, iaitu tumbuhan,
Archaebacteria terbina • Organisma Z tergolong melalui satu siri organisma yang
Tingkatan
dari pseudomurein. dalam alam Plantae. menunjukkan siapa yang memakan
5
Mikroorganisma K dapat • Organisma Z mempunyai atau dimakan. Apabila pengguna
membentuk spora dalam klorofil. primer makan pengeluar, 10% tenaga
keadaan yang ekstrim tetapi (b) (i) • Penyakit seperti AIDS dan dipindahkan daripada pengeluar
tidak bagi mikroorganisma sifilis dijangkiti melalui kepada pengguna primer. Apabila
Archaebacteria. sentuhan kulit seperti pengguna sekunder makan pengguna
(ii) Dalam proses penapaian, hubungan seks. primer, 10% tenaga daripada
mikroorganisma K akan • Penyakit seperti kurap pengguna primer dipindahkan
menukarkan gula kepada asid dijangkiti melalui sentuhan kepada pengguna sekunder. Begitu
laktik, yang dapat memekatkan secara tidak langsung juga apabila pengguna tertier
susu kepada yogurt dan iaitu melalui penggunaan makan pengguna sekunder, hanya
memberikan rasa masam. barangan peribadi pesakit 10% tenaga dipindahkan daripada
seperti tuala atau berus gigi.


516





Jawapan.indd 516 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

pengguna sekunder kepada • Belalang ditangkap secara • Selepas ditanda, tikus-tikus
pengguna tertier. 90% tenaga hilang rawak tersebut dilepaskan semula
ke persekitaran sebagai tenaga • Kadar kematian adalah sama ke kawasan yang sama dan
haba semasa proses respirasi dan dengan kadar kelahiran dibiarkan bercampur dengan
perkumuhan. • Kadar imigrasi belalang adalah tikus yang tidak ditanda.
S4 Parasit adalah organisma yang sama dengan kadar emigrasi • Selepas satu minggu,
hidup di permukaan luar perumah belalang tangkapan kedua dibuat
(ektoparasit) atau di dalam secara rawak di kawasan
badan perumah (endoparasit) di kajian.
mana parasit tersebut mendapat Praktis SPM 9 • Bilangan tikus dalam
keuntungan daripada perumah. Soalan Objektif tangkapan kedua serta
Perumah mengalami kerugian atau 1. D 2. D 3. C 4. C 5. A bilangan haiwan yang
keburukan. 6. D 7. B 8. A 9. B 10. B bertanda dicatatkan.
S5 Dalam keadaan semula jadi, pola • Saiz populasi tikus tersebut
pertumbuhan populasi mangsa dan Soalan Subjektif boleh dianggarkan melalui
pemangsa mempunyai satu kitaran Bahagian A formula berikut:
turun naik pada satu julat populasi 1. (a) (i) Fotosintesis Saiz populasi =
tertentu di mana apabila bilangan (bilangan haiwan dalam
pemangsa bertambah, bilangan (ii) 87,400 6 × 100% = 5.14% tangkapan pertama) ×
mangsa akan berkurangan kerana 1.7 × 10 (bilangan haiwan dalam
dimakan oleh pemangsa. Apabila (iii) Sebahagian tenaga cahaya tangkapan kedua)
bilangan mangsa berkurang, bilangan dipantulkan daripada bilangan haiwan yang bertanda
pemangsa turut berkurang kerana permukaan daun/bukan semua dalam tangkapan kedua
kekurangan bekalan makanan. tenaga sampai ke permukaan
Apabila bilangan pemangsa daun /hilang ke persekitaran (ii) Langkah-langkah yang perlu
berkurang, bilangan mangsa sebagai tenaga haba diambil perhatian:
bertambah semula kerana kurang (b) Hilang sebagai tenaga haba • Tikus bertanda bebas
dimakan oleh pemangsa. semasa proses respirasi dan bercampur dengan tikus
S6 • Tanah yang mempunyai air perkumuhan yang tidak bertanda
yang bertakung dan dengan itu (c) (i) • Bahan yang digunakan tidak
kekurangan oksigen untuk respirasi 87.4 kJ mudah padam / hilang /
akar. mengganggu aktiviti harian
• Tanah yang lembut menyukarkan 874 kJ tikus
sokongan bagi tumbuhan. 8740 kJ • Organisma ditangkap secara
• Air laut yang masin menyebabkan rawak
air keluar dari akar mengakibatkan 87,400 kJ • Kadar kematian adalah sama
pendehidratan. dengan kadar kelahiran
• Kawasan terdedah kepada (ii) Semakin tinggi aras trof • Kadar imigrasi tikus adalah
pancaran matahari yang tinggi dalam piramid tenaga, sama dengan kadar
menyebabkan kadar transpirasi semakin kurang tenaga yang emigrasi tikus
tinggi. terkandung di dalamnya. (b) • Interaksi yang ditunjukkan oleh
S7 Tekanan osmosis sap sel akar (iii) Ramalan: Bilangan organisma anai-anai dan Trichonympha sp.
adalah lebih tinggi daripada air laut semakin sedikit pada aras trof adalah mutualisme.
sekelilingnya. Akibatnya, plasmolisis kelima. Pada aras trof kelima, • Trichonympha sp. hidup di
tidak berlaku iaitu akar tidak jumlah tenaga yang tersedia dalam salur alimentari anai-
kehilangan air tetapi sebaliknya akar hanyalah 8.74 kJ. Ia tidak anai.
menyerap air laut secara osmosis. mencukupi untuk menampung • Anai-anai tidak boleh
Garam berlebihan dalam tumbuhan keperluan tenaga untuk menghasilkan enzim selulase.
disingkirkan melalui hidatod iaitu liang semua organisma. • Trichonympha sp.
yang terdapat pada epidermis daun merembeskan enzim selulase
bagi mengawal tekanan osmosis sap Bahagian B untuk mencernakan kayu yang
sel. 2. (a) Saiz populasi tikus dianggarkan dimakan oleh anai-anai.
menggunakan teknik tangkap- • Selulase mencernakan selulosa Tingkatan
Cuba Ini! 9.2 tanda-lepas dan tangkap semula. kepada gula ringkas yang
S1 Kebanyakan haiwan sentiasa (i) Langkah-langkah yang terlibat kemudiannya akan dimakan
bergerak dari satu tempat ke satu dalam teknik ini adalah seperti oleh anai-anai.
tempat yang lain dan bersembunyi. berikut: (c) • Pokok bakau perintis di zon 5
Ini menyukarkan untuk menghitung • Sebilangan tikus ditangkap I ialah Avicennia sp. dan
secara langsung. secara rawak daripada Sonneratia sp.
S2 80% ladang kelapa sawit dan • Kedua-dua spesies mempunyai
S3 (a) 20 bilangannya dicatatkan. sistem akar bercabang luas.
(b) • Belalang bertanda bebas • Setiap tikus yang ditangkap • Akar memerangkap lumpur dan
bercampur dengan belalang ditandakan dengan bahan organik yang dibawa
yang tidak bertanda menggunakan dakwat yang oleh air pasang.
• Bahan yang digunakan tidak kalis air dan tidak beracun / • Pengumpulan lumpur secara
mudah padam / hilang / dakwat India / cat / varnis beransur-ansur di kawasan ini
mengganggu aktiviti harian kuku. menyebabkan tanah menjadi
belalang lebih tinggi dan lebih padat.



517





Jawapan.indd 517 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

• Keadaan ini tidak lagi sesuai yang baharu dan disimpan • Semakin panjang rantai
untuk pertumbuhan pokok sebagai makanan simpanan makanan, semakin banyak
perintis. dalam akar, batang, buah tenaga hilang melalui respirasi
• Secara beransur-ansur pokok dan daun. dan perkumuhan.
perintis digantikan oleh spesies • Tenaga kimia juga • Maka, jumlah tenaga tersedia
penyesar iaitu Rhizophora sp. digunakan untuk semua kepada pengguna aras trof
di zon II. proses fisiologi dan yang lebih tinggi semakin
• Rhizophora sp. mempunyai metabolisme tumbuhan. berkurangan.
akar jangkang berselirat yang • Rumput dimakan oleh • Oleh yang demikian, untuk
dapat memerangkap ranting belalang, yang merupakan memperoleh lebih banyak
kayu dan lumpur yang hanyut haiwan herbivor sebagai makanan yang kaya dengan
serta menyekat aliran arus air. pengguna primer. tenaga, adalah lebih baik untuk
• Pemerangkapan lumpur yang • Tenaga yang disimpan manusia menjadi pengguna
lebih banyak menyebabkan dalam rumput dipindahkan terakhir dalam satu rantai
pemendapan berlaku dengan kepada belalang. makanan yang pendek.
lebih cepat. • Pemindahan tenaga
• Lama-kelamaan tebing menjadi diteruskan apabila belalang Bab
lebih tinggi dan kering kerana dimakan oleh katak, yang 10 Kelestarian Alam Sekitar
kurang dilimpahi air semasa air merupakan haiwan karnivor
pasang. sebagai pengguna sekunder.
• Maka, struktur tanah menjadi • Seterusnya, katak dimakan Cuba Ini! 10.1
semakin keras dan padat dan oleh ular, yang merupakan S1 Pembangunan / pertanian /
kurang sesuai untuk Rhizophora pengguna tertier. perindustrian / pembalakan /
sp. • Dengan cara ini, tenaga pembinaan empangan
• Rhizophora sp. kemudiannya dapat dipindahkan dan S2 Perubahan iklim dunia / kesan rumah
digantikan oleh Bruguiera sp. dialirkan dalam satu hijau / pemanasan global
di zon III. rantai makanan, daripada S3 Gas sulfur dioksida dan oksida
• Bruguiera sp. mempunyai akar pengeluar pada aras trof nitrogen yang dibebaskan oleh
banir dan dapat memerangkap yang paling bawah kepada kilang perindustrian bergabung
lebih banyak lumpur dan pengguna pada aras trof dengan wap air dalam atmosfera
kelodak dan ini mengubah yang lebih tinggi. untuk membentuk asid sulfurik dan
struktur tanah beransur-ansur. • Apabila pengeluar dan asid nitrik. Asid sulfurik dan asid
• Perubahan persekitaran berlaku pengguna mati, tenaga nitrik ini kemudiannya turun sebagai
secara berterusan dan ini kimia akan dipindahkan hujan asid ke bumi. Hujan asid
menyebabkan tanah di pantai kepada pengurai yang menyebabkan tanah menjadi berasid
menyerupai daratan di mana menguraikan organisma dan tidak sesuai untuk pertumbuhan
ia lebih sesuai untuk pokok yang mati. tanaman.
daratan seperti pokok nipah dan (b) • Rantai makanan merujuk S4 Pencemaran terma menyebabkan
pokok pandan, yang seterusnya kepada pemindahan tenaga suhu air sungai / laut / kolam
akan menyesarkan pokok dalam makanan dari satu meningkat. Organisma akuatik
Bruguiera sp. sumber, iaitu tumbuhan, biasanya hanya boleh hidup dalam
3. (a) (i) Contoh rantai makanan melalui satu siri organisma julat suhu tertentu. Peningkatan suhu
(bergantung kepada jawapan yang menunjukkan siapa yang yang mendadak akan menyebabkan
murid) memakan atau dimakan. proses biokimia dalam organisma
Rumput (pengeluar) → • Dalam suatu rantai makanan akuatik berkurangan kerana enzim
Belalang (pengguna umum, tenaga cahaya ternyahasli. Suhu air yang tinggi
primer) → Katak (pengguna diperangkap oleh tumbuhan mengurangkan oksigen dalam air
sekunder) → Ular (pengguna ditukarkan kepada tenaga menyebabkan kematian organisma
tertier) kimia dalam glukosa melalui tersebut kerana respirasi sel tidak
Piramid nombor fotosintesis. berlaku.
• Tenaga kimia yang terdapat
Ular dalam glukosa dipindahkan Cuba Ini! 10.2
sepanjang rantai makanan S1 Pemuliharaan in situ merupakan
Katak daripada pengeluar kepada satu pemuliharaan terhadap spesies
Belalang pengguna yang lain di aras trof yang telah sedia ada di habitat
yang lebih tinggi. atau persekitaran semula jadi
Tingkatan
Rumput • Pada setiap aras trof, pengguna mereka. Pemuliharaan ex situ pula
kehilangan 90% daripada mengekalkan spesies di luar habitat
5
(ii) • Rumput (tumbuhan) tenaga yang diperoleh daripada asal.
merupakan pengeluar pengguna sebelumnya. S2 Pemuliharaan ekosistem mencegah
kerana rumput boleh • Tenaga ini hilang sebagai kemerosotan atau kepupusan
menjalankan proses tenaga haba dalam proses berterusan manakala pemulihan
fotosintesis. respirasi dan perkumuhan. ekosistem memulihkan ekosistem
• Tenaga cahaya daripada • Oleh itu, setiap pengguna seperti pada keadaan asalnya,
matahari ditukarkan kepada hanya menggunakan kira- sebelum dipengaruhi oleh industri,
tenaga kimia. kira 10% tenaga daripada pertanian atau aktiviti buatan
• Sebahagian tenaga kimia ini organisma yang dimakan untuk manusia.
ditukar kepada protein untuk membentuk tisu badan.
membina tisu tumbuhan

518





Jawapan.indd 518 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

Cuba Ini! 10.3 sebahagian sinar matahari • Aktiviti cari gali minyak:
S1 Penggunaan tenaga yang boleh akan dipantulkan semula ke mengurangkan sumber
diperbaharui / penjimatan dalam atmosfera. tenaga tidak boleh baharu /
penggunaan tenaga / pendidikan • Sebahagian sinar akan diserap menyebabkan pencemaran air
dalam pengurusan sumber / kitar oleh Bumi dan menyebabkan akibat tumpahan minyak
semula /penggunaan teknologi / permukaan bumi panas. Bahagian C
penguatkuasaan undang-undang / • Tenaga haba dalam bentuk 3. (a) • Mengurangkan kesan buruk ke
kawalan biologi sinaran inframerah dipantulkan atas alam sekitar / mesra alam
S2 Ketersediaan kuantiti makanan yang semula oleh permukaan Bumi sekitar
mencukupi dan berkualiti mengikut ke angkasa lepas. • Penghasilan tenaga elektrik
keperluan yang dibekalkan sama ada • Haba yang dipantulkan menggunakan sumber tenaga
secara domestik atau import. diserap dan terperangkap yang boleh diperbaharui /
oleh gas rumah hijau seperti
Cuba Ini! 10.4 karbon dioksida /metana / mengurangkan kebergantungan
kepada bahan api fosil / sumber
S1 Teknologi hijau merujuk kepada oksida nitrogen / CFC dalam tenaga tidak boleh diperbaharui
pembangunan dan aplikasi produk, atmosfera. • Kereta elektrik tidak melibatkan
peralatan serta sistem untuk • Hal ini menyebabkan suhu bumi pembakaran bahan api fosil /
memelihara alam sekitar dan alam meningkat / pemanasan global. menggunakan kurang bahan api
semula jadi bagi menyediakan Kesan ke atas organisma hidup: fosil
persekitaran sihat dan lebih baik • Hasil pertanian dan ternakan • Tiada / kurang gas-gas
untuk semua hidupan. berkurangan akibat kemarau / merbahaya seperti sulfur dioksida
S2 Mengurangkan jumlah sisa pepejal suhu yang tinggi. / nitrogen dioksida / karbon
yang dihantar ke tapak pelupusan • Kemusnahan habitat haiwan monoksida / karbon dioksida
sampah serta mengurangkan secara besar-besaran dibebaskan ke atmosfera
masalah pencemaran alam sekitar menyebabkan penghijrahan • Pembentukan hujan asid
seperti pencemaran bau, pembakaran haiwan. berkurangan
terbuka dan penghasilan gas metana Kesan ke atas ekosistem: • Gas-gas rumah hijau
daripada penguraian sisa yang • Pencairan ais di kutub yang terutamanya pembebasan
boleh meningkatkan suhu bumi yang menyebabkan peningkatan aras karbon dioksida berkurangan
menyebabkan perubahan iklim. laut / banjir. • Maka, kesan rumah hijau /
• Perubahan iklim yang pemanasan global berkurangan
Praktis SPM 10 disebabkan oleh perubahan • Dengan menggunakan elektrik,
arah angin / hujan. pencemaran udara dikurangkan
Soalan Objektif • Kemarau yang menyebabkan • Dapat mengelakkan
1. D 2. B 3. C 4. B 5. A tanah menjadi kering / tidak pembebasan debu dan jelaga,
6. A 7. C 8. C 9. C 10. D subur. maka penyakit saluran respirasi
(b) • Aktiviti penyahhutanan /
Soalan Subjektif pembalakan / penebangan dapat dikurangkan
Bahagian A hutan secara berleluasa / tiada • Pengurangan dalam kos bahan
1. (a) Pencemaran udara / pencemaran penanaman semula: akan api / penjimatan wang ke atas
air mengakibatkan kemusnahan bahan api
(b) (i) Sulfur dioksida / oksida nitrogen biodiversiti / kepupusan flora dan • Mudah dicas semula dengan
(ii) Hujan asid fauna / hakisan tanah / banjir / hanya menggunakan soket di
(iii) Sulfur dioksida dan oksida tanah menjadi kurang subur rumah
nitrogen larut dalam wap • Aktiviti pembinaan bangunan (b) • Penggunaan baja di ladang
air di dalam atmosfera dan tinggi / rumah secara padat: adalah untuk meningkatkan
membentuk asid sulfurik dan boleh mengakibatkan hasil tanaman.
asid nitrik yang kemudiannya pencemaran terma jika dipenuhi • Baja pertanian mempunyai
turun ke bumi sebagai hujan bangunan bercermin / kandungan nitrat / fosfat yang
asid. peningkatan suhu persekitaran / tinggi.
(c) Asap dan debu menutupi pembentukan pulau haba • Nitrat / fosfat / baja berlebihan
permukaan daun yang • Aktiviti pembinaan kilang larut dalam air hujan dan
menghalang penyerapan perindustrian: menyebabkan mengalir ke dalam kolam. Tingkatan
cahaya matahari oleh klorofil pencemaran udara daripada • Dalam kuantiti yang sedikit,
/ menghalang resapan karbon asap pembakaran bahan api baja ini menyebabkan alga
dioksida melalui stoma. Kadar fosil / hujan asid / pencemaran bertumbuh dan menjadi sumber
fotosintesis menurun. bunyi makanan kepada haiwan 5
(d) Kesan: Menyebabkan penyakit • Aktiviti pertanian: penggunaan akuatik yang kecil dalam kolam.
sistem respirasi / bronkitis / bahan agrokimia boleh • Walau bagaimanapun, populasi
kanser peparu / asma menyebabkan pencemaran haiwan akuatik tidak bertambah
Cadangan: Memasang cerobong udara / secepat populasi alga.
pada kilang yang boleh menapis air / baja organik menyebabkan • Kuantiti baja yang banyak
zarah halus / gas toksik sebelum eutrofikasi dan kematian menggalakkan pertumbuhan alga
dibebaskan ke dalam udara. organisma akuatik yang pesat pada permukaan air /
eutrofikasi berlaku.
Bahagian B • Aktiviti perlombongan: • Hal ini menyebabkan alga
2. (a) • Apabila cahaya matahari menyebabkan pencemaran menutup permukaan air kolam
memasuki atmosfera bumi, udara disebabkan oleh habuk / dan menghalang cahaya ke
debu /zarah-zarah halus dasar tasik.


519





Jawapan.indd 519 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

• Kadar fotosintesis oleh tumbuhan Kromosom X Ali berasal daripada (c)
di dasar kolam berkurangan ibunya. Induk (P)
dan ini menyebabkan tumbuhan S3 Alel untuk hemofilia terdapat Fenotip : Pokok tinggi Pokok rendah
akuatik mati. pada kromosom X. Untuk lelaki,
• Jumlah oksigen dan nutrien yang kehadiran alel untuk hemofilia Genotip : TT × tt
dihasilkan juga berkurangan. akan menyebabkannya menghidap meiosis
• Haiwan akuatik akhirnya akan hemofilia kerana kromosom Y tidak
mati. membawa alel untuk pembekuan Gamet : T T t t
• Organisma yang mati darah normal. Untuk perempuan, Persenyawaan
meningkatkan populasi bakteria kehadiran alel untuk hemofilia Anak : Gamet
pengurai dalam air dan ini pada kedua-dua kromosom X jantan t t
mengakibatkan oksigen dalam akan menyebabkannya menghidap Gamet
air semakin berkurangan. hemofilia. Oleh itu, hemofilia kurang betina
• Pengurangan oksigen / berkemungkinan berlaku pada T Tt Tt
peningkatan nilai BOD dalam perempuan.
air kolam terus mengurangkan
populasi haiwan akuatik. T Tt Tt
Praktis SPM 11
Bab Soalan Objektif Generasi F :
11 Pewarisan 1. C 2. A 3. A 4. B 5. D Genotip : Tt
1
6. D 7. C 8. C 9. B 10. D Fenotip : Semua tinggi
Cuba Ini! 11.1 Soalan Subjektif
S1 Pasangan homolog: sepasang Bahagian A Kacukan Pokok Pokok
kromosom di mana tiap satu sendiri : tinggi rendah
kromosom berasal daripada tiap satu 1. (a) Genotip : Tt × Tt
induk. Induk (P)
Homozigot: organisma diploid yang Fenotip : Pokok tinggi Pokok tinggi meiosis
mempunyai alel yang sama untuk Gamet : T t T t
satu ciri tertentu. Genotip : TT × TT Persenyawaan
Heterozigot: organisma diploid yang meiosis Anak :
mempunyai alel berlainan untuk satu Gamet
ciri tertentu. Gamet : T T T T Gamet lelaki T t
S2 Gen adalah unit asas pewarisan yang Persenyawaan perempuan
terdiri daripada satu segmen molekul Anak : Gamet
DNA di kromosom manakala alel jantan T T T TT Tt
adalah bentuk alternatif gen bagi trait Gamet
betina
tertentu yang menduduki lokus gen t Tt tt
yang sama di sepasang kromosom T TT TT
homolog. Generasi F : 2
S3 Alel dominan adalah alel yang T TT TT Genotip : 1 TT 2 Tt 1 tt
menghasilkan fenotip dan menutupi Nisbah : 1 : 2 : 1
kesan alel resesif, dan diwakili Genotip genotip
dengan huruf besar. anak : TT Fenotip : tinggi : rendah
Fenotip : Semua tinggi
Cuba Ini! 11.2 Nisbah : 3 : 1
S1 Setiap ahli daripada sepasang alel (b) Fenotip
boleh bergabung secara rawak
dengan mana-mana satu alel Induk (P) 2. (a) • Warna dominan biji kacang:
daripada pasangan alel yang lain Fenotip : Pokok tinggi Pokok tinggi kuning
S2 BU, Bu, bU dan bu Genotip : Tt × Tt • Kedua-dua induk adalah baka
tulen (homozigot). Kacang
Cuba Ini! 11.3 meiosis kuning membawa dua alel
(a) Lokus gen adalah kedudukan gen T t T t kuning sementara kacang hijau
tertentu pada suatu kromosom. Gamet : membawa dua alel hijau.
(b) Kromosom adalah rantai DNA yang Persenyawaan • Setiap biji benih kacang yang
Tingkatan
terdiri daripada gen. Anak : Gamet dihasilkan daripada kacukan
(c) Gen adalah panjang tertentu DNA di Gamet jantan T t ini mempunyai satu alel
5
kromosom, berada pada kedudukan betina kuning dan satu alel hijau
yang disebut lokus. (heterozigot).
(d) Alel adalah bentuk alternatif gen bagi T TT Tt • Dalam keadaan heterozigot,
trait tertentu. hanya alel dominan yang
menunjukkan ciri warna kuning.
Cuba Ini! 11.4 t Tt tt (b) • Biarkan kacang kuning
S1 Kumpulan darah A, B atau AB. Nisbah bercambah. Pindahkan
kumpulan darah anak = 1 kumpulan Genotip : debunga secara buatan ke
A: 2 kumpulan AB: 1 kumpulan B anak : 1 TT 2 Tt 1 tt stigma pada pokok yang sama.
S2 Datuk sebelah ibu kerana alel buta Fenotip : 3 tinggi : 1 rendah • Asingkan kacang hijau dan pilih
warna Ali adalah pada kromosom X. kacang kuning generasi kedua.


520





Jawapan.indd 520 30/03/2023 4:39 PM

Biologi SPM Jawapan

• Ulangi prosedur bagi beberapa (b) • Variasi selanjar • Jika menggunakan enzim
generasi sehingga tiada kacang • Terdapat pelbagai fenotip pembatasan yang sama,
hijau yang dihasilkan pada perantaraan antara dua ekstrem sampel semua suspek dipotong
generasi seterusnya. (c) • Ketinggian, berat badan, jarak di tempat yang sama
(c) (i) 25% / 0.25 tapak tangan, lilitan dada (e) • Mengenal pasti hubungan
(ii) 50% / 0.5 (Mana-mana dua) kekeluargaan dalam pertikaian
(iii) 25% / 0.25 (d) • Pindah silang semasa meiosis ibu bapa sebenar
• Pengaturan bebas kromosom • Mengenal pasti mangsa dalam
semasa meiosis bencana alam
Bab
12 Variasi • Pensenyawaan rawak gamet • Mengesan penyakit genetik
• Mutasi tertentu
2. (a) • Altitud rendah dengan suhu • Menguji keserasian penderma
Cuba Ini! 12.1 lebih tinggi organ dengan pesakit
S1 Perbezaan antara individu daripada • Kadar pertumbuhan pokok lebih 2. (a) • Kejuruteraan genetik adalah
spesies yang sama kerana tinggi kerana suhu optimum proses manipulasi urutan DNA
perbezaan dalam kandungan genetik. bagi aktiviti enzim organisma untuk membentuk
S2 Diploid (2n) = 92 • Terdapat lebih banyak air, angin kombinasi gen baharu dengan
n = 46 dan serangga di altitud rendah trait baharu.
Jumlah kombinasi genetik = 2 • Meningkatkan kekerapan • dengan membuang, mengubah
46
= 70,368,744,177,664 pendebungaan dan atau memasukkan gen individu
pembungaan spesies
Cuba Ini! 12.2 (b) • Pengaruh gen dan persekitaran, (b) • Bakteria dapat membiak
S1 Variasi tak selanjar tiada masa berbunga yang dengan cepat
S2 Ketinggian ketara, terdapat julat masa • Bakteria dapat menghasilkan
berbunga molekul kompleks
Cuba Ini! 12.3 • Bakteria mempunyai keperluan
S1 Mutagen adalah agen yang Bab untuk hidup yang ringkas
menyebabkan mutasi. 13 Teknologi Genetik • Bakteria memerlukan substrat
S2 Mutagen kimia: Tar daripada asap yang murah untuk pembekalan
rokok, gas mustard, asid nitrus, tenaga
benzena, formaldehid, asbestos Cuba Ini! 13.1 • Bakteria memerlukan suhu
S1 Genom ialah maklumat yang rendah (tidak seperti proses
Mutagen fizikal: Sinar-X, sinar ultra tersimpan dalam semua DNA pada
ungu, sinar gama, suhu yang amat satu set kromosom. kimia)
tinggi S2 C → H → F → A → D → B → E → (c) • Menghasilkan ubatan manusia
• Menghasilkan insulin manusia

Mutagen biologi: Kebanyakan virus, G • Menghasilkan hormon
bahan cemar makanan pertumbuhan manusia
(a) Mikotoksin dalam kulat Cuba Ini! 13.2 • Menghasilkan bahan
(b) Aflatoksin dalam kekacang tercemar S1 • Mengenal pasti ibu bapa individu pembekuan darah
(c) Bahan kimia dalam daging hangus • Mengenal pasti penjenayah • Tanaman rintang racun rumpai
daripada tompokan darah atau sel- • Tanaman rintang racun
sel lain yang tertinggal di tempat serangga
Praktis SPM 12 kejadian jenayah • Meningkatkan nilai pemakanan
S2 (i) Jagung Bt
Soalan Objektif (ii) Beras emas / dapat menghasilkan β-karoten
1. A 2. B 3. A 4. A 5. D (iii) Betik Rainbow dalam beras yang akan ditukar
6. C 7. B 8. B 9. B 10. D kepada vitamin A dalam
manusia
Soalan Subjektif Praktis SPM 13 (d) • Rintang terhadap bakteria /
Bahagian A virus / penyakit, serangga
1. (a) Soalan Objektif perosak, racun rumpai dan
1. C 2. A 3. D 4. D 5. A kemarau
20
18 6. D 7. C 8. D 9. B 10. D • Kurangkan penggunaan racun Tingkatan
perosak yang merbahaya
16
Bilangan murid 10 8 6 Bahagian A • Bekalkan nilai pemakanan yang 5
Soalan Subjektif
14
kepada alam sekitar
12
1. (a) Cap jari DNA
lebih baik

(b) Sel darah putih

• Meningkatkan hasil tanaman
2 4 (c) Suspek: suspek 3 dan bekalan makanan
Penerangan: Jalur suspek 3

0 berterusan kepada pengguna
90.5 95.5 100.5 105.5 110.5 115.5 120.5 125.5 sepadan dengan DNA di tempat • Kos yang lebih murah untuk
Darjah kecerdasan kejadian. Jalur individu lain tidak pengguna
• Skala dan label paksi yang betul sepadan • Meningkatkan kualiti makanan
• Plot data dengan betul (d) • Digunakan untuk memotong
• Bar yang betul DNA kepada fragmen tertentu
521



Jawapan.indd 521 30/03/2023 4:39 PM

Format 190mm X 260mm Extent : 528pg (25.26mm) = Confirmed (All4C/70gsm) Status CRC Date 29/3

PELANGI BESTSELLER




SPM
CC038143


TINGKATAN KSSM FOCUS
4∙5
Biologi SPM

Biologi SPM






FOCUS SPM KSSM Tingkatan 4 • 5 – siri teks rujukan yang lengkap dan padat
dengan ciri-ciri istimewa untuk meningkatkan pembelajaran murid secara menyeluruh. TINGKATAN
Siri ini merangkumi Kurikulum Standard Sekolah Menengah (KSSM) yang baharu
serta mengintegrasikan keperluan Sijil Pelajaran Malaysia (SPM). • Tan Moi Ho 4∙5 KSSM
Pastinya satu sumber yang hebat bagi setiap murid! • Jariah Binti Khalib*
• Sudani Binti Sudin*
• Rodiah Binti Abdul Wahid*
REVISI PENGUKUHAN CIRI-CIRI • Noor Haniyatie Binti Ibrahim*
› i-Studi SPM & PENTAKSIRAN EKSTRA *Penulis Buku Teks
Biologi
› Nota Komprehensif
› Praktis SPM › Mentor SPM
› Peta Konsep › Kertas Model SPM › Resos Digital Kod QR
› Aktiviti & Eksperimen
› Cuba Ini!
› Tip SPM
› Jawapan Lengkap

JUDUL-JUDUL DALAM SIRI INI

• Bahasa Melayu • Matematik • Mathematics
• Karangan • Matematik Tambahan • Additional Mathematics
• English • Sains • Science TINGKATAN 4•
• Bahasa Cina • Biologi • Biology
• Sejarah • Fizik • Physics
Beli eBook • Pendidikan Islam • Kimia • Chemistry

• Pendidikan Seni Visual • Prinsip Perakaunan
di sini! • Ekonomi • Perniagaan 5

RESOS DIGITAL

KSSM
› › Info › › Carta Interaktif
› › Model 3D › › Video
› › i-Studi SPM

W.M: RM40.95 / E.M: RM42.95
W.M: RM??.?? / E.M: RM??.??
CC038143
ISBN: 978-629-7557-51-9
Berdasarkan
FORMAT SPM TERKINI
PELANGI