Focus UASA KSSM (T1,2 & 3) 2024 GEOGRAFI

KOD QR ► Kertas Model UPSA & UASA Tingkatan 1.2.3 serta Jawapan 6 set • Zulkipli Ismail* • Kang Chai Yoeng* • Chong Yoon Choi • Rajanderan Subramaniam* *Penulis Buku Teks PELANGI BESTSELLER RESOS DIGITAL PERCUMA INFO VIDEO INFOGRAFIK GEOGRAFI UASA 1∙2∙3 KSSM TINGKATAN

ii KANDUNGAN Tema Kemahiran Geografi Arah 1 1 Bab Peta Konsep 1 1.1 Arah Mata Angin 2 1.2 Cara Menentukan Arah Mata Angin Menggunakan Matahari 3 1.3 Cara Menentukan Arah Mata Angin Menggunakan Kompas 3 1.4 Bearing Sudutan 7 Praktis UASA 1 10 Kedudukan 12 2 Bab Peta Konsep 12 2.1 Kedudukan Relatif 13 2.2 Latitud dan Longitud 15 Praktis UASA 2 19 Peta Lakar 21 3 Bab Peta Konsep 21 3.1 Ciri-ciri Peta Lakar 22 3.2 Simbol-simbol dalam Peta Lakar 23 3.3 Pandang Darat Fizikal dan Pandang Darat Budaya 24 3.4 Langkah-langkah Melukis Peta Lakar 26 Praktis UASA 3 29 Lakaran Peta Malaysia 31 4 Bab Peta Konsep 31 4.1 Kedudukan Negeri-negeri di Malaysia 32 4.2 Kedudukan Ibu Negeri, Ibu Negara dan Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan di Malaysia 32 Praktis UASA 4 36 Geografi Fizikal: Bentuk Muka Bumi dan Saliran Tema Bumi 37 5 Bab Peta Konsep 37 5.1 Sistem Fizikal Bumi 38 5.2 Struktur Bumi 41 5.3 Benua, Lautan, Laut Utama dan Selat 42 5.4 Kesan Pergerakan Kerak Bumi 44 Praktis UASA 5 50 Bentuk Muka Bumi 52 6 Bab Peta Konsep 52 6.1 Bentuk Muka Bumi di Malaysia 53 6.2 Tanah Tinggi di Malaysia 53 6.3 Tanah Pamah di Malaysia 56 6.4 Pinggir Laut di Malaysia 58 6.5 Saliran di Malaysia 60 6.6 Kepentingan Pelbagai Bentuk Muka Bumi di Malaysia 62 Praktis UASA 6 66 Saliran 69 7 Bab Peta Konsep 69 7.1 Pandang Darat Fizikal Peringkat Aliran Sungai 70 7.2 Sungai dan Tasik Utama di Malaysia 74 7.3 Kepentingan Sungai dan Tasik di Malaysia 76 Praktis UASA 7 78 Geografi Manusia: Penduduk dan Petempatan Tema Penduduk di Malaysia 80 8 Bab Peta Konsep 80 8.1 Taburan Penduduk di Malaysia 81 8.2 Faktor-faktor yang Mempengaruhi Taburan Penduduk Malaysia 85 Praktis UASA 8 90 TINGKATAN 1

iii Petempatan di Malaysia 92 9 Bab Peta Konsep 92 9.1 Jenis-jenis Petempatan di Malaysia 93 9.2 Pola Petempatan di Malaysia 95 9.3 Fungsi Petempatan Bandar dan Luar Bandar 96 Praktis UASA 9 99 Geografi Kawasan: Asia Tenggara Tema 101 Bentuk Muka Bumi dan Saliran 10 di Asia Tenggara Bab Peta Konsep 101 10.1 Negara-negara di Asia Tenggara 102 10.2 Bentuk Muka Bumi di Asia Tenggara 103 10.3 Sungai dan Tasik Utama di Asia Tenggara 107 Praktis UASA 10 110 111 Penduduk dan Petempatan di 11 Asia Tenggara Bab Peta Konsep 111 11.1 Taburan Penduduk Asia Tenggara 112 11.2 Fungsi-fungsi Petempatan Bandar Utama di Asia Tenggara 113 Praktis UASA 11 117 Tema Isu dan Pengurusan Alam Sekitar Sumber Air 119 12 Bab Peta Konsep 119 12.1 Jenis-jenis Sumber Air 120 12.2 Punca Krisis Air di Malaysia 121 12.3 Kesan Krisis Air di Malaysia 124 12.4 Langkah-langkah Mengurangkan Kesan Krisis Air 125 Praktis UASA 12 128 Sisa Domestik 129 13 Bab Peta Konsep 129 13.1 Jenis-jenis Sisa Domestik 130 13.2 Sisa-sisa Domestik di Malaysia 131 13.3 Kesan-kesan Pembuangan Sisa Domestik di Malaysia 132 13.4 Langkah-langkah Mengurangkan Kesan Pembuangan Sisa Domestik 134 Praktis UASA 13 135 TINGKATAN 2 Tema Kemahiran Geografi Skala dan Jarak 137 1 Bab Peta Konsep 137 1.1 Skala 138 1.2 Jarak 140 1.3 Menentukan Jarak Sebenar Menggunakan Skala 141 1.4 Menentukan Jarak Sebenar Berpandukan Skala pada Peta 144 Praktis UASA 1 146 Peta Topografi 148 2 Bab Peta Konsep 148 2.1 Maksud Peta Topografi 149 2.2 Garisan Timuran dan Garisan Utaraan 151 2.3 Rujukan Grid 152 2.4 Ciri Pandang Darat Fizikal dan Ciri Pandang Darat Budaya 155 2.5 Mentafsir Peta Topografi 158 Praktis UASA 2 160

iv Tema Geografi Fizikal: Cuaca dan Iklim 164 Pengaruh Pergerakan Bumi 3 terhadap Cuaca dan Iklim Bab Peta Konsep 164 3.1 Pergerakan Bumi 165 3.2 Putaran Bumi 166 3.3 Peredaran Bumi 169 Praktis UASA 3 173 Cuaca dan Iklim di Malaysia 175 4 Bab Peta Konsep 175 4.1 Jenis dan Ciri Iklim di Malaysia 176 4.2 Pengaruh Cuaca dan Iklim terhadap Kegiatan Manusia di Malaysia 180 4.3 Kesan Kegiatan Manusia terhadap Cuaca dan Iklim di Malaysia 182 4.4 Perubahan Cuaca dan Iklim di Malaysia 186 Praktis UASA 4 189 Geografi Manusia: Pengangkutan dan Telekomunikasi Tema Pengangkutan di Malaysia 191 5 Bab Peta Konsep 191 5.1 Pengangkutan Darat di Malaysia 192 5.2 Pengangkutan Udara dan Air di Malaysia 196 5.3 Pengangkutan Awam di Malaysia 200 5.4 Faktor-faktor yang Mempengaruhi Jaringan Pengangkutan di Malaysia 201 5.5 Kepentingan Pengangkutan Darat, Udara dan Air di Malaysia 202 5.6 Kepentingan Pengangkutan Awam di Malaysia 204 5.7 Amalan Pengangkutan Lestari 205 Praktis UASA 5 206 Telekomunikasi di Malaysia 208 6 Bab Peta Konsep 208 6.1 Alat Telekomunikasi di Malaysia 209 6.2 Kemajuan Alat Telekomunikasi di Malaysia 210 6.3 Kepentingan Telekomunikasi di Malaysia 213 6.4 Kesan Telekomunikasi terhadap Pembangunan Negara 214 6.5 Penggunaan Alat Telekomunikasi Secara Beretika 215 Praktis UASA 6 217 Tema Geografi Kawasan: Asia 219 Kepelbagaian Iklim dan Pengaruhnya terhadap 7 Kegiatan Manusia di Asia Bab Peta Konsep 219 7.1 Kepelbagaian Iklim di Asia 220 7.2 Ciri Iklim Mengikut Zon di Asia 222 7.3 Zon Iklim Sejuk 223 7.4 Zon Iklim Sejuk Sederhana 223 7.5 Zon Iklim Panas Sederhana 224 7.6 Zon Iklim Panas 225 Praktis UASA 7 227 229 Jenis dan Kemajuan 8 Pengangkutan di Asia Bab Peta Konsep 229 8.1 Jenis Pengangkutan di Asia 230 8.2 Kemajuan Pengangkutan di Asia 234 8.3 Kesan Pengangkutan terhadap Masyarakat, Ekonomi dan Alam Sekitar 237 Praktis UASA 8 239 Tema Isu dan Pengurusan Alam Sekitar Pemanasan Global 241 9 Bab Peta Konsep 241 9.1 Maksud Pemanasan Global 242 9.2 Faktor-faktor Pemanasan Global 243 9.3 Kesan-kesan Pemanasan Global 244 9.4 Langkah-langkah Mengurangkan Kesan Pemanasan Global 246 Praktis UASA 9 248 Teknologi Hijau 250 10 Bab Peta Konsep 250 10.1 Konsep Teknologi Hijau 251 10.2 Ciri-ciri Produk Teknologi Hijau 252 10.3 Contoh Produk Teknologi Hijau 253 10.4 Kepentingan Teknologi Hijau 253 10.5 Amalan Berkonsepkan Teknologi Hijau 255 Praktis UASA 10 257

v Tema Kemahiran Geografi Jadual dan Graf 259 1 Bab Peta Konsep 259 1.1 Ciri-ciri dan Kegunaan Jadual 260 1.2 Ciri-ciri dan Kegunaan Graf 260 1.3 Langkah-langkah Membina Jadual 262 1.4 Langkah-langkah Membina Graf Bar Mudah, Graf Garisan Mudah dan Graf Gabungan 263 1.5 Mentafsir Jadual, Graf Bar Mudah, Graf Garisan Mudah dan Graf Gabungan 267 Praktis UASA 1 271 Carta Pai 273 2 Bab Peta Konsep 273 2.1 Ciri-ciri dan Kegunaan Carta Pai 274 2.2 Langkah-langkah Membina Carta Pai 274 2.3 Mentafsir Carta Pai 276 Praktis UASA 2 279 Geografi Fizikal: Tumbuhtumbuhan Semula Jadi dan Hidupan Liar Tema 280 Pengaruh Persekitaran Fizikal terhadap Kepelbagaian Tumbuh-tumbuhan Semula 3 Jadi dan Hidupan Liar Bab Peta Konsep 280 3.1 Faktor-faktor Persekitaran Fizikal yang Mempengaruhi Kepelbagaian Tumbuhtumbuhan Semula Jadi dan Hidupan Liar 281 3.2 Faktor-faktor yang Mempengaruhi Kepelbagaian Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi dan Hidupan Liar 281 Praktis UASA 3 293 295 Tumbuh-tumbuhan Semula 4 Jadi di Malaysia Bab Peta Konsep 295 4.1 Jenis dan Taburan Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia 296 TINGKATAN 3 4.2 Faktor-faktor yang Mempengaruhi Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia 304 4.3 Kepentingan Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia 306 4.4 Kesan Kegiatan Manusia terhadap Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia 309 Praktis UASA 4 311 Hidupan Liar di Malaysia 313 5 Bab Peta Konsep 313 5.1 Hidupan Liar di Malaysia 316 5.2 Kepentingan Hidupan Liar di Malaysia 317 5.3 Kegiatan Manusia yang Mengancam Hidupan Liar di Malaysia 319 5.4 Usaha Pemeliharaan dan Pemuliharaan Hidupan Liar di Malaysia 320 Praktis UASA 5 325 Geografi Manusia: Sumber Semula Jadi dan Kegiatan Ekonomi Tema 327 Sumber Semula Jadi 6 di Malaysia Bab Peta Konsep 327 6.1 Sumber Semula Jadi di Malaysia 328 6.2 Taburan Sumber Boleh Baharu dan Sumber Tidak Boleh Baharu di Malaysia 330 6.3 Kepentingan Sumber Semula Jadi dalam Pembangunan Ekonomi di Malaysia 335 Praktis UASA 6 336 Kegiatan Ekonomi di Malaysia 338 7 Bab Peta Konsep 338 7.1 Jenis Kegiatan Ekonomi di Malaysia 339 7.2 Taburan Kegiatan Ekonomi Utama di Malaysia 339 7.3 Faktor-faktor yang Mempengaruhi Kegiatan Ekonomi di Malaysia 344 7.4 Kepentingan Kegiatan Ekonomi di Malaysia 351 Praktis UASA 7 354

vi Tema Geografi Kawasan: Dunia 356 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi dan Hidupan Liar 8 di Dunia Bab Peta Konsep 356 8.1 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi dan Hidupan Liar di Dunia 357 8.2 Kepentingan Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi dan Hidupan Liar di Dunia 364 Praktis UASA 8 366 368 Sumber Semula Jadi Utama dan Kerjasama Ekonomi 9 di Dunia Bab Peta Konsep 368 9.1 Taburan Sumber Semula Jadi Utama di Dunia 369 9.2 Krisis Sumber Semula Jadi di Dunia 371 9.3 Contoh Kerjasama Ekonomi Antarabangsa 373 9.4 Kepentingan Kerjasama Ekonomi Antarabangsa 377 Praktis UASA 9 378 Tema Isu dan Pengurusan Alam Sekitar Sumber Hutan 380 10 Bab Peta Konsep 380 10.1 Sumber Hutan 381 10.2 Kepentingan Pengurusan Sumber Hutan di Malaysia 381 10.3 Usaha Pemeliharaan dan Pemuliharaan Sumber Hutan di Malaysia 382 10.4 Peranan Agensi dalam Pengurusan Hutan di Malaysia 385 Praktis UASA 10 387 Kitar Semula 389 11 Bab Peta Konsep 389 11.1 Elemen Kitar Semula 390 11.2 Kepentingan Amalan Kitar Semula 391 11.3 Amalan Kitar Semula di Malaysia 392 11.4 Amalan Kitar Semula di Negara-negara Lain 394 Praktis UASA 11 397 Tema Kerja Lapangan Panduan Kerja Lapangan 399 Pengenalan 400 Proses Melaksanakan Kerja Lapangan 400 Menulis Laporan 402 Contoh Laporan Kerja Lapangan 406 JAWAPAN 431 IMBAS ● Kertas Model UPSA Tingkatan 1 ● Kertas Model UASA Tingkatan 1 ● Kertas Model UPSA Tingkatan 2 ● Kertas Model UASA Tingkatan 2 ● Kertas Model UPSA Tingkatan 3 ● Kertas Model UASA Tingkatan 3 ● Jawapan • Kertas Model UPSA Tingkatan 1 • Kertas Model UASA Tingkatan 1 • Kertas Model UPSA Tingkatan 2 • Kertas Model UASA Tingkatan 2 • Kertas Model UPSA Tingkatan 3 • Kertas Model UASA Tingkatan 3 • Jawapan https://plus.pelangibooks.com/Resources/FocusKSSM2024/ GeografiT1-3/KertasModel.html

1 Geografi Tingkatan 1 Bab 1 Arah 1 Arah Kemahiran Geografi Tingkatan 1 1 Bab PETA KONSEP INFOGRAFIK Akses kepada • Matahari terbit di sebelah timur. • Matahari terbenam di sebelah barat. • Bearing sudutan diukur dari arah utara (0°) mengikut pusingan jam dalam unit darjah (°) menggunakan jangka sudut. Kedudukan sesuatu tempat atau objek dari tempat yang lain. Lapan arah mata angin • Empat arah mata angin utama: – Utara (U) – Selatan (S) – Timur (T) – Barat (B) • Empat arah mata angin perantaraan: – Timur Laut (TL) – Barat daya (BD) – Tenggara (Tg) – Barat Laut (BL) Menentukan arah menggunakan kompas • Berdiri menghadap objek yang ingin ditentukan arahnya. • Letakkan kompas pada permukaan yang rata. • Orientasikan kompas sehingga jarumnya menunjukkan arah utara. • Baca arah objek tersebut berpandukan kompas. Menentukan arah menggunakan matahari Bearing sudutan Utara Barat Timur Timur Laut Barat Laut Barat Tenggara Daya Selatan 45° Utara Selatan 90° B T Arah pengukuran sudut BL TL BD Teng Arah

2 Geografi Tingkatan 1 Bab 1 Arah Tingkatan 1 1.1 Arah Mata Angin Arah ialah kedudukan sesuatu tempat atau objek dari tempat yang lain. 1. Arah sesuatu tempat dapat ditentukan dengan berpandukan: (a) arah matahari terbit dan terbenam (b) kedudukan bintang-bintang pada waktu malam (c) arah mata angin (d) kompas magnetik 2. Terdapat lapan arah mata angin, iaitu empat arah mata angin utama dan empat arah mata angin perantaraan. 3. Empat arah mata angin utama ialah utara (U), selatan (S), timur (T) dan barat (B). 4. Di antara keempat-empat arah mata angin utama, terdapat empat arah mata angin perantaraan, iaitu: (a) timur laut di antara utara dengan timur (b) tenggara di antara timur dengan selatan (c) barat daya di antara selatan dengan barat (d) barat laut di antara barat dengan utara Utara (U) Barat (B) Timur (T) Selatan (S) Rajah 1.1 Empat arah mata angin utama Utara (U) Timur (T) Timur laut (TL) Tenggara (TG) Barat (B) Barat laut (BL) Barat daya (BD) Selatan (S) Rajah 1.2 Lapan arah mata angin Menentukan Arah Berpandukan Arah Mata Angin 1. Lukis lapan arah mata angin di bahagian tengah rumah Noraini. 2. Tandakan lapan arah mata angin tersebut. 3. Nyatakan arah tempat-tempat di sekeliling rumah Noraini dari rumah Noraini. Utara Selatan Barat Timur Timur laut Barat laut Tenggara Sekolah Medan selera Masjid Tasik Kilang Pejabat pos Balai polis Bank Barat daya Rumah Noraini Rajah 1.3 Rumah Noraini dan kawasan sekelilingnya Jadual 1.1 Arah tempat-tempat di sekeliling rumah Noraini dari rumahnya Tempat Arah Masjid Utara Tasik Timur laut Kilang Timur Pejabat pos Tenggara Balai polis Selatan Bank Barat daya Sekolah Barat Medan selera Barat laut

3 Geografi Tingkatan 1 Bab 1 Arah Tingkatan 1 1.2 Cara Menentukan Arah Mata Angin Menggunakan Matahari 1. Bumi berputar pada paksinya dari barat ke timur atau mengikut arah lawan pusingan jam. 2. Putaran bumi menyebabkan matahari terbit di sebelah timur dan terbenam di sebelah barat. 3. Hal ini membolehkan kita menggunakan matahari untuk menentukan arah mata angin. Langkah-langkah Menentukan Arah Mata Angin Berpandukan Matahari Berdiri di kawasan lapang dengan menghadap ke arah matahari terbit. Anda menghadap ke timur, manakala belakang anda ialah barat. Depakan kedua-dua belah tangan anda. Tangan kiri anda menghala ke arah utara manakala tangan kanan anda pula menghala ke arah selatan. 1.3 Cara Menentukan Arah Mata Angin Menggunakan Kompas 1. Kompas digunakan untuk menentukan arah sesuatu tempat di lapangan dengan tepat dan mudah. 2. Kompas terdiri daripada perumah, pemuka dan jarum kompas. Rajah 1.5 Ciri-ciri kompas Jarum kompas dibuat daripada magnet dan sentiasa menunjukkan ke arah utara disebabkan oleh tarikan magnet dari Kutub Utara bumi. Kompas mudah dibawa ke mana-mana kerana kecil dan ringan. Untuk memberikan bacaan arah yang lebih tepat, kompas perlu diletakkan pada permukaan yang rata dan dijauhi daripada bahan-bahan besi atau magnet. Permukaan kompas ditanda dengan lapan arah mata angin dan ukuran bearing dari 0º hingga 360º. Rajah 1.4 Cara menentukan arah mata angin berpandukan matahari

4 Geografi Tingkatan 1 Bab 1 Arah Tingkatan 1 Langkah-Langkah Menentukan Arah Mata Angin Menggunakan Kompas INFO INFO GEOGRAFI GEOGRAFI Terdapat tiga jenis kompas, iaitu kompas biasa, kompas prismatik dan kompas silva. Pilih satu tempat sebagai titik rujukan. Pada tempat tersebut, halakan pandangan anda ke arah objek yang hendak ditentukan arahnya. Baca arah objek tersebut seperti yang tercatat pada permukaan kompas. Berdasarkan rajah, arah pokok dari stesen pemerhati ialah timur. Letakkan kompas di permukaan yang rata. Kemudian, orientasikan kompas dengan memusingkan kompas secara perlahan-lahan sehingga jarumnya menghala ke arah utara. Halakan pandangan mata ke arah objek yang hendak ditentukan arahnya. Rajah 1.6 Langkah-langkah menentukan arah mata angin menggunakan kompas Kompas silva Kompas prismatik Kompas yang belum diorientasikan Kompas yang telah diorientasikan Harian Bagi penganut agama Islam, mengetahui arah kiblat atau arah untuk solat sangatlah penting. Arah kiblat mengarah pada Ka’bah di Mekah, Arab Saudi. Ada beberapa cara yang dapat dilakukan untuk menyesuaikan diri ke arah kiblat yang tepat semasa berada di lokasi yang berlainan. Bagaimanakah menentukan arah kiblat menggunakan kompas?

5 Geografi Tingkatan 1 Bab 1 Arah Tingkatan 1 Langkah-langkah Menentukan Arah pada Peta Menggunakan Kompas 1. Kenal pasti satu lokasi pada Rajah 1.7 sebagai titik rujukan. Contohnya, rumah Adeline. 2. Letakkan kompas di atas rumah Adeline. 3. Orientasikan kompas sehingga jarumnya menunjukkan ke arah utara. 4. Nyatakan arah tempat-tempat di sekeliling rumah Adeline dari rumahnya. Taman botanikal U Sekolah Balai bomba Kilang Pasar raya Rumah Adeline Stadium Rumah Taher Padang Rajah 1.7 Kedudukan tempat-tempat di sekeliling rumah Adeline Jadual 1.2 Arah tempat-tempat di sekeliling rumah Adeline dari rumahnya Tempat Arah dari rumah Adeline Taman botanikal Utara Rumah Taher Timur laut Stadium Timur Pasar raya Tenggara Kilang Selatan Balai bomba Barat daya Sekolah Barat Padang Barat laut Praktis Formatif 11 Mengapakah jarum kompas perlu diorientasikan sebelum digunakan untuk menentukan arah sesuatu tempat? • Menganalisis Arah ditentukan menggunakan kompas tanpa mengorientasinya terlebih dahulu. Sebelum kompas digunakan untuk menentukan arah, kompas perlu diorientasikan supaya jarum kompas menunjukkan arah utara. Kesalahan Lazim INFO Cara Membuat Kompas

6 Geografi Tingkatan 1 Bab 1 Arah Tingkatan 1 Praktis Formatif 1.1 1. Lengkapkan peta pemikiran di bawah dengan jawapan yang betul. Arah mata angin Mata angin utama (a) (b) (c) (d) (a) (b) (c) (d) Mata angin perantaraan 2. Lengkapkan rajah di bawah dengan lapan arah mata angin yang betul. (a) (e) (d) (c) (b) (f) (g) (h) 3. Pada pendapat anda, mengapakah matahari dapat digunakan untuk menentukan arah mata angin? Menganalisis 4. Berdasarkan rajah yang diberikan, lengkapkan ayat yang berikutnya. (a) Q terletak di P P Q (b) R terletak di S S R (c) U terletak di T T U Tajuk: Arah beberapa lokasi di kawasan sekolah Objektif: Menentukan arah beberapa lokasi terpilih di kawasan sekolah dari satu titik rujukan menggunakan kompas. Alatan: Alat tulis, buku catatan, kompas. Langkah-langkah: 1. Bahagikan murid di dalam kelas kepada beberapa kumpulan kecil. 2. Setiap kumpulan dikehendaki memilih satu lokasi di kawasan sekolah sebagai titik rujukan. Contohnya, kumpulan 1 memilih makmal, kumpulan 2 memilih kantin. 3. Tentukan arah utara anda menggunakan kompas. 4. Nyatakan arah tempat-tempat di kawasan sekolah anda dari titik rujukan yang dipilih. 5. Sediakan jawapan anda dalam bentuk jadual seperti Jadual 1.2. Aktiviti 1.1 Aktiviti 1.1 PAK-21

7 Geografi Tingkatan 1 Bab 1 Arah Tingkatan 1 1.4 Bearing Sudutan Bearing ialah arah sesuatu tempat atau objek dari suatu titik rujukan. 1. Bearing merupakan cara yang paling tepat untuk menyatakan arah sesuatu tempat atau objek. 2. Bearing diukur berdasarkan ukuran sudut dalam nilai darjah (o). 3. Bearing sudutan ialah ukuran sudut mengikut arah pusingan jam dari utara (0o) dalam satu bulatan penuh. 4. Nilai sudut bearing sudutan adalah antara 0o hingga 360o. 5. Bearing sudutan sesuatu tempat pada permukaan bumi dapat diukur menggunakan kompas magnetik. 6. Bearing sudutan pada peta atau pelan pula diukur menggunakan jangka sudut. Utara 360°/0° Barat 270° Timur 90° Selatan 180° Rajah 1.8 Nilai bearing sudutan adalah antara 0° hingga 360° Jadual 1.3 Bearing sudutan mengikut arah mata angin Arah Bearing sudutan Utara 0o , 360o Timur laut 45o Timur 90o Tenggara 135o Selatan 180o Barat daya 225o Barat 270o Barat laut 315o Langkah-langkah Mengukur Bearing Sudutan Mengukur bearing sudutan kurang daripada 180° Mengukur bearing sudutan A dari B Langkah 1 Lukis garisan lurus yang menyambungkan titik A dan titik B. B A

8 Geografi Tingkatan 1 Bab 1 Arah Tingkatan 1 Langkah 2 Lukis arah mata angin pada titik rujukan, iaitu B. U S B A U S B A 90 0 10 20 30 40 50 60 70 80 100 110 120 130 140 150 160 180 170 10 20 30 40 50 60 70 80 100 121 120 130 140 150 180170160 Langkah 3 • Letakkan jangka sudut tepat di atas garisan arah mata angin utara-selatan. • Pastikan titik tengah jangka sudut bertindih dengan titik B. U S B A 90 0 10 20 30 40 50 60 70 80 100 110 120 130 140 150 160 180 170 10 20 30 40 50 60 70 80 100 121 120 130 140 150 180170160 100° Langkah 4 • Baca sudut dari utara 0o hingga ke garisan BA mengikut arah pusingan jam. • Bearing sudutan A dari B ialah 100o . Mengukur bearing sudutan lebih daripada 180° Mengukur bearing sudutan X dari Y X Y Langkah 1 Lukis garisan lurus menyambungkan titik X dan titik Y. X Y U S Langkah 2 Lukis arah mata angin pada titik rujukan, iaitu Y.

9 Geografi Tingkatan 1 Bab 1 Arah Tingkatan 1 Praktis Formatif 1.2 Berdasarkan rajah di bawah, jawab soalan-soalan yang berikutnya. 1. Ukur bearing sudutan tempat-tempat yang berikut dari Kampung Gajus. (a) Kg. Niki (b) Kg. Ubi (c) Kg. Aman (d) Kg. Ara 2. Apakah bearing sudutan dari Kg. Kisi ke Kg. Belimbing? 3. Bearing sudutan Kg. Sentosa dari Kg. Aman ialah . 4. Bearing sudutan Kg. Niki dari ialah 50°. 5. Bearing sudutan dari Kg. Ayu ialah 290°. Kg. Ara Kg. Aman Kg. Gajus Kg. Niki Kg. Kisi Kg. Ubi Kg. Ayu Kg. Sentosa Kg. Belimbing U X Y U S 90 10 0 20 30 40 50 60 70 80 100 110 120 130 140 150 160 170 180 10 20 30 40 50 60 70 80 100 121 120 130 140 150 160 170 180 180° Langkah 3 Letak jangka sudut di sebelah barat garisan utara-selatan. X Y U S 90 10 0 20 30 40 50 60 70 80 100 110 120 130 140 150 160 170 180 10 20 30 40 50 60 70 80 100 121 120 130 140 150 160 170 180 180° 80° Langkah 4 • Ukur sudut dari arah selatan hingga ke titik X. • Ukurannya ialah 80°. • Oleh itu, bearing sudutan X dari Y ialah 260o (80o + 180o).

10 Geografi Tingkatan 1 Bab 1 Arah Tingkatan 1 BAHAGIAN A Arahan: Pilih jawapan yang tepat. 1. Apakah arah mata angin utama? I Timur II Selatan III Tenggara IV Timur laut A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 2. Apakah urutan yang betul bagi menentukan arah mata angin di lapangan menggunakan kompas? I Letakkan kompas di permukaan yang rata II Pilih suatu titik rujukan III Tentukan arah objek IV Orientasikan kompas A I, II, IV, III B II, I, IV, III C II, IV, I, III D IV, II, I, III 3. Apakah arah mata angin perantaraan yang terletak di antara timur dengan selatan? A Timur laut B Barat daya C Barat laut D Tenggara 4. Apakah arah matahari terbit? A Selatan C Timur B Barat D Tenggara 5. Apakah objek yang perlu dijauhi semasa menggunakan kompas magnetik? A Pasu plastik B Pagar kayu C Tiang besi D Dinding konkrit 6. Mengapakah jarum kompas magnetik sentiasa menghala ke arah utara? A Saiznya yang kecil B Bentuknya yang bulat C Tarikan magnetik bumi D Diperbuat daripada logam 7. Apakah alat yang digunakan untuk mengukur bearing sudutan pada peta? A Kompas magnetik B Barometer C Jangka sudut D Jangka tolok 8. Berapakah nilai sudut arah barat? A 90° B 225° C 270° D 315° 9. Sebelum menentukan suatu arah, jarum kompas haruslah berada tepat ke arah A barat laut B tenggara C selatan D utara 10. Apakah kegunaan alat yang ditunjukkan dalam Foto 1? Foto 1 A Mengukur luas sesuatu kawasan B Menentukan arah sesuatu tempat C Mengukur jarak antara dua tempat D Mengira masa yang diambil antara dua tempat Praktis UASA 1

11 Geografi Tingkatan 1 Bab 1 Arah Tingkatan 1 BAHAGIAN B Soalan 1 berdasarkan Rajah 1. Rajah 1 1. (a) Nyatakan arah tempat-tempat yang berikut dari rumah Syahirah. (i) Bank (ii) Balai polis (iii) Kilang [6 markah] (b) Tentukan arah mata angin tempat-tempat yang berikut sekiranya stesen MRT dijadikan titik rujukan. (i) Rumah Syahirah (ii) Sawah padi [4 markah] (c) Berapakah bearing sudutan dewan orang ramai dari rumah Syahirah? [3 markah] (d) Berapakah bearing sudutan rumah Syahirah dari jambatan? [3 markah] (e) Apakah arah mata angin sekolah dari balai polis? [2 markah] (f) Apakah arah mata angin bank dari sawah padi? [2 markah]

148 2 Peta Topografi Bab PETA KONSEP INFOGRAFIK Akses kepada Peta Topografi Contoh: • Bentuk muka bumi • Saliran • Tumbuh-tumbuhan semula jadi Pandang darat fizikal Pandang darat budaya Rujukan grid 4 angka Menunjukkan kedudukan sesuatu tempat atau objek dalam sesuatu segi empat grid pada peta topografi Rujukan grid 6 angka Menunjukkan kedudukan sesuatu objek atau titik secara spesifik pada peta topografi Nilai Ciri semula jadi Ciri butan manusia persilangan antara garisan timuran dengan garisan utaraan Rujukan grid Contoh: • Petempatan • Kemudahan sosial • Perindustrian • Tanaman Saling kaitan antara pandang darat fizikal dengan pandang darat budaya • Perhatikan peta secara keseluruhan • Kenal pasti ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya • Hubung kaitkan ciri pandang darat fizikal dengan ciri pandang darat budaya • Tafsirkan peta topografi Mentafsir peta topografi Kemahiran Geografi Tingkatan 2

149 Geografi Tingkatan 2 Bab 2 Peta Topografi Tingkatan 2 2.1 Maksud Peta Topografi Peta topografi ialah peta berskala besar yang dilukis menggunakan simbol-simbol tertentu bagi menggambarkan ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya sesuatu kawasan. 1. Simbol-simbol yang digunakan dalam peta topografi terdiri daripada simbol titik, simbol garisan, simbol kawasan dan singkatan perkataan. 2. Petunjuk simbol digunakan dalam peta topografi untuk membolehkan kita mengetahui maksud setiap simbol tersebut. 3. Peta topografi mesti mempunyai garisan grid yang dilukis secara melintang dan menegak. 4. Sebuah peta topografi yang lengkap perlu mempunyai tajuk, petunjuk dan skala. Kg. Bharu Kg. Padang Kg. Sonsang Lalang Kg. Paya Sek. Sungai Merah 32 20 21 22 23 24 25 26 33 34 35 36 37 38 PETUNJUK Jalan raya Sungai Petempatan Getah Padi sawah Jambatan Laluan pejalan kaki Kontur Masjid Sekolah Skala 1 : 50 000 Sek. Kg. Petai TAJUK Peta Sonsang SIMBOL PETUNJUK SKALA GARISAN GRID Peta 2.1 Ciri-ciri peta topografi INFO INFO GEOGRAFI GEOGRAFI Peta topografi berasal dari bahasa Yunani, iaitu topos bererti tempat dan graphi bermaksud menggambarkan.

150 Geografi Tingkatan 2 Bab 2 Peta Topografi Tingkatan 2 PETUNJUK CIRI BUATAN LAIN DAN PELBAGAI BINAAN Talian Penghantar Elektrik Talian Telefon Talian Paip (Selain Daripada Air) Tembok Konkrit Pagar Kawasan Lombong Kuari Padang Terbang Lapang Sasar Perkuburan Stesen Satelit Bumi Tiang Wayarles Ciri Arkeologi/Sejarah Derik Minyak Rig Minyak Tangki (Selain Daripada Air) TUMBUH-TUMBUHAN DAN TANAMAN TUMBUH-TUMBUHAN Hutan Primer Hutan Sekunder, Belukar, Riung dan Jerami Rumput TANAMAN Getah Kelapa Sawit Kelapa Pelbagai Tanaman Pokok Baka Pelbagai Tanaman Bukan Pokok Baka Padi Sawah HIDROGRAFI CIRI HIDROGRAFI SEMULA JADI Sungai Sungai (Tidak Tentu) Sungai Bawah Tanah Had Pasang Surut Penunjuk Haluan Arus: 1. Pasang Surut 2. Tidak Pasang Surut Garisan Pesisir Garisan Pesisir (Tidak Tentu) 1. Air Terjun/Lata 2. Jeram/Riam/Cegar/Teladas Tasik/Kolam/Takungan Tasik/Kolam/Takungan (Tidak Tentu) Air Panas Paya/Rawa/Rawang CIRI HIDROGAFI BUATAN Talian Paip Air Takungan Bekal Tangki Air Terusan/Tali Air/Parit CIRI BERKAITAN DENGAN HIDROGRAFI Batuan 1. Pasir 2. Lumpur Jeti/Dermaga/Tembok Gelombang Empangan/Bendungan Rumah Api/Berup Suar/Boya Suar RELIEF CIRI RELIEF SEMULA JADI Kontur Garis Bentuk Tanah Runtuh Tanah Berjeda Cenuram/Cenuram Tegak Batuan Bonjol/Pacul CIRI RELIEF BUATAN Benteng/Pemotongan CIRI BERKAITAN DENGAN RELIEF Stesen Trigonometri Stesen GPS Tanda Aras Titik Ketingian CIRI BUATAN JALAN RAYA Lebuh Raya Kembar Lebuh Raya Tunggal Jalan Raya Kembar Jalan Raya Tunggal Jalan Tidak Berturap Jalan Sedang Dibina Runut Kenderaan Bermotor Laluan Pejalan Kaki JALAN KERETA API Kembar Tunggal Ringan Kembar Ringan Tunggal CIRI BERKAITAN DENGAN JALAN RAYA DAN JALAN KERETA API Feri Penanda Kilometer Pembetung Jambatan: 1. Batu 2. Besi 3. Kayu Jambatan Kereta Api Terowong 1. Jalan Raya Atas 2. Jalan Raya Bawah Lintasan Rata 1. Stesen 2. Perhentian BANGUNAN Bandar Kawasan Tepubina Bangunan Teritlak Bangunan Masjid Gereja Tokong Kuil Wat Gurudwara SEMPADAN Antarabangsa Maritim Negeri Bahagian/Jajahan Daerah Daerah Kecil Mukim Rizab 1. Tiang Sempadan 2. Tiang Sempadan dan Stesen Trigonometri SINGKATAN Alr. Alur B.P. Balai Polis B.R. Balai Raya Bt. Bukit Disp. Dispensari Hosp. Hospital K. Kuala Kg. Kampung km. Kilometer Ldg. Ladang P. Pulau P.P. Pejabat Pos P.P.T. Pejabat Pos Telegraf Pang. Pangkalan/Pengkalan Pdg. Padang Pmtg. Permatang Pt. Parit Sek. Sekolah S.K. Stesen Kastam S.Kc Stesen Kajicuaca Sg. Sungai T Timur T.A. Tali Air Tg. Tanjung Tlk. Teluk U Utara W.P. Wakil Pos 2187 G. Tahan 678 953 123.45 Feri 17 1 Jb 2 Jbs 3 Jk 1 2 1 2 1 T.S.47 2 T.S.48 Minyak Padang Terbang 1 2 Air Terjun 2Jeram 1 Air 2 1 Rajah 2.1 Simbol-simbol dalam peta topografi

151 Geografi Tingkatan 2 Bab 2 Peta Topografi Tingkatan 2 2.2 Garisan Timuran dan Garisan Utaraan 1. Garisan grid adalah garisan yang dilukis secara menegak dan melintang dalam peta topografi. Peta Semarak Garisan timuran • Dilukis secara mendatar • Dinomborkan dari selatan ke utara • Dilukis secara menegak • Dinomborkan dari barat ke timur Garisan utaraan Peta 2.2 Garisan timuran dan garisan utaraan pada peta topografi Praktis Formatif 11 Apakah perbezaan antara garisan timuran dengan garisan utaraan? • Menganalisis Praktis Formatif 2.1 1. Apakah yang dimaksudkan dengan garisan timuran dan garisan utaraan? 2. Apakah perkara yang perlu ada pada sebuah peta topografi yang lengkap? Garisan Grid Garisan Timuran • Garisan grid yang dilukis secara melintang • Menunjukkan kedudukan sesuatu tempat ke arah utara • Dinomborkan dan nilainya semakin bertambah dari selatan ke utara Garisan Utaraan • Garisan grid yang dilukis secara menegak • Menunjukkan kedudukan sesuatu tempat ke arah timur • Dinomborkan dan nilainya semakin bertambah dari barat ke timur

152 Geografi Tingkatan 2 Bab 2 Peta Topografi Tingkatan 2 2.3 Rujukan Grid 1. Rujukan grid adalah satu kaedah yang mudah dan cepat untuk menentukan kedudukan sesuatu tempat atau objek pada peta topografi. Rujukan grid ialah kombinasi angka garisan timuran dan angka garisan utaraan pada titik persilangan. 2. Semasa menyatakan rujukan grid, nilai garisan timuran hendaklah dibaca terlebih dahulu, diikuti nilai garisan utaraan. 3. Terdapat dua cara untuk menyatakan rujukan grid, iaitu: (a) rujukan grid 4 angka (b) rujukan grid 6 angka Rujukan grid 4 angka lebih sesuai digunakan untuk menentukan kedudukan sesuatu kawasan yang luas seperti kawasan hutan, kawasan perlombongan dan kawasan pertanian. Rujukan grid 6 angka pula digunakan untuk menentukan kedudukan sesuatu objek yang lebih kecil. Contohnya, masjid, kuil, sekolah dan pejabat pos. Praktis Formatif 12 Mengapakah rujukan grid 4 angka kurang sesuai digunakan untuk menentukan kedudukan bagi sesuatu objek yang kecil seperti masjid? • Menganalisis Membaca Rujukan Grid 4 Angka Contoh: Menentukan rujukan grid 4 angka bagi Kg. Kudus Langkah-langkah: 1. Tentukan segi empat grid kedudukan Kg. Kudus dalam peta topografi. 2. Rujuk titik persilangan antara garisan timuran dengan garisan utaraan di penjuru barat daya segi empat grid kedudukan Kg. Kudus. 3. Baca nilai garisan timuran dan garisan utaraan yang berkenaan. 4. Kg. Kudus terletak di RG 1326. Sungai Yam 27 26 25 12 13 14 15 Kedudukan Kg. Kudus berdasarkan rujukan grid 4 angka ialah RG 1326. Kg. Indah Ladang Salang Kg. Kudus Kg. Kudus 27 26 13 14 Garisan timuran 13 Garisan utaraan 26 Nilai rujukan grid dibaca dengan merujuk penjuru barat daya segi empat grid kedudukan Kg. Kudus.

153 Geografi Tingkatan 2 Bab 2 Peta Topografi Tingkatan 2 Membaca Rujukan Grid 6 Angka Contoh: Menentukan rujukan grid 6 angka bagi kuil Langkah-langkah 1. Perhatikan kedudukan kuil dalam segi empat grid 2050. 2. Bahagikan jarak di antara garisan timuran 20 dan 21 kepada 10 bahagian yang sama jaraknya dan nomborkan dari 0 hingga 10. 3. Bahagikan pula jarak di antara garisan utaraan 50 dan 51 kepada 10 bahagian yang sama jaraknya dan nomborkannya dari 0 hingga 10. 4. Perhatikan titik persilangan antara garisan timuran dengan garisan utaraan yang merentasi kuil. 5. Kuil terletak di RG 203505. Ladang Fong Fong 52 51 5019 20 21 22 Kg. Kota Baru 20 50 51 21 0 1 0 2 3 4 6 5 7 8 9 10 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 • Nilai garisan utaraan ialah 505 Kedudukan kuil ialah RG 203505. 20 50 51 21 0 1 0 2 3 4 6 5 7 8 9 10 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 • Nilai garisan timuran ialah 203 Apabila menentukan kedudukan dengan rujukan grid 4 angka, titik persilangan antara Garisan Timuran dengan Garisan Utaraan di sudut tenggara segi empat grid patut dinyatakan. Apabila menentukan kedudukan dengan rujukan grid 4 angka, titik persilangan antara Garisan Timuran dengan Garisan Utaraan di sudut barat daya segi empat grid perlu dinyatakan. Kesalahan Lazim

154 Geografi Tingkatan 2 Bab 2 Peta Topografi Tingkatan 2 Praktis Formatif 2.2 1. Isi tempat kosong dengan jawapan yang betul. (a) Kedudukan sesuatu objek pada peta topografi dapat ditentukan menggunakan . (b) ialah kombinasi angka garisan timuran dan angka garisan utaraan pada titik persilangan. (c) Terdapat dua cara untuk menyatakan rujukan grid, iaitu dan . (d) Rujukan grid lebih sesuai digunakan untuk menentukan kedudukan sesuatu kawasan yang lebih luas seperti kawasan pertanian dan perlombongan. (e) Semasa menentukan kedudukan sesuatu tempat, nilai disebut terlebih dahulu dan diikuti oleh nilai . 2. Berdasarkan peta di bawah, jawab soalan-soalan yang berikutnya. Peta Bagan Lalang Kg. Melor Petempatan Kuil Masjid Getah Jalan raya Laluan pejalan kaki Skala 1 : 200 000 Ladang Meranti 88 87 86 85 84 17 18 19 20 21 Garisan Y PETUNJUK Garisan X (a) Namakan garisan X dan Y. (b) Nyatakan rujukan grid 4 angka bagi tempat-tempat yang berikut: (i) Ladang Meranti (ii) Kg. Melor (c) Nyatakan rujukan grid 6 angka bagi tempat-tempat yang berikut: (i) Masjid (ii) Kuil

155 Geografi Tingkatan 2 Bab 2 Peta Topografi Tingkatan 2 2.4 Ciri Pandang Darat Fizikal dan Ciri Pandang Darat Budaya 1. Pandang darat fizikal merujuk pelbagai ciri semula jadi seperti bentuk muka bumi, saliran dan tumbuh-tumbuhan semula jadi. 2. Pandang darat budaya pula merujuk pelbagai ciri buatan manusia seperti perlombongan, petempatan, tanaman, kemudahan sosial, perindustrian serta pengangkutan dan perhubungan. 3. Ciri-ciri pandang darat fizikal dan pandang darat budaya ini dilukis pada peta topografi dengan menggunakan pelbagai simbol. Contoh Simbol Pandang Darat Fizikal Hutan Bukit Paya nipah Paya bakau Belukar Tasik Rumput Pulau Pasir Sungai Jeram Kuala Tanjung Teluk Kontur Tg. K. P. Bt. J. Tlk. Contoh Simbol Pandang Darat Budaya Jalan raya Petempatan Jalan kereta api Getah Kelapa sawit Padi sawah Benteng Pejabat pos Balai polis Hospital Kelapa Masjid Kuil Gereja Tokong P.P. B.P. Hosp.

156 Geografi Tingkatan 2 Bab 2 Peta Topografi Tingkatan 2 Saling Kaitan antara Ciri Pandang Darat Fizikal dengan Ciri Pandang Darat Budaya 1. Pandang darat fizikal dan pandang darat budaya mempunyai perkaitan yang rapat antara satu sama lain. 2. Ciri pandang fizikal akan mempengaruhi kewujudan ciri pandang darat budaya di sesuatu tempat. 3. Contohnya: (a) Kawasan tanah pamah sesuai untuk kegiatan penanaman padi sawah, dijadikan kawasan petempatan dan pembinaan kemudahan pengangkutan. (b) Kawasan beralun sesuai untuk kegiatan penanaman kelapa sawit dan getah. (c) Kawasan pinggir laut sesuai untuk kegiatan penanaman kelapa, dijadikan kawasan pelancongan dan petempatan nelayan. (d) Kawasan tanah tinggi sesuai untuk kegiatan penanaman teh, sayur-sayuran, membina empangan untuk menjana kuasa hidroelektrik dan dijadikan kawasan pelancongan. Jadual 2.1 Saling kaitan antara ciri pandang darat fizikal dengan ciri pandang darat budaya Ciri pandang darat fizikal Kepentingan Ciri pandang darat budaya Tanah tinggi • Petempatan • Pelancongan • Tanaman hawa sederhana • Penjanaan kuasa hidroelektrik • Bangunan • Kemudahan penginapan • Tanaman sayur-sayuran, teh dan bunga-bungaan • Empangan Tanah pamah • Pengangkutan • Petempatan • Kemudahan sosial • Pertanian • Jalan raya dan jalan kereta api • Bangunan • Hospital, tempat ibadat, sekolah • Tanaman padi, tembakau Tanah beralun • Petempatan • Pengangkutan • Pertanian • Bangunan • Jalan raya • Tanaman getah, kelapa sawit Tumbuh-tumbuhan semula jadi • Pembalakan • Ekopelancongan • Kawasan pembalakan • Kemudahan penginapan Lembah sungai • Pertanian • Pengangkutan • Pengairan • Sawah padi • Jeti • Terusan, tali air Pinggir laut • Pelancongan • Perikanan • Pengangkutan • Pertanian • Kemudahan penginapan • Pelabuhan, petempatan nelayan • Jeti • Tanaman kelapa Tanaman merupakan ciri pandang darat fizikal. Tanaman merupakan ciri pandang darat budaya kerana melibatkan kegiatan manusia, iaitu pertanian. Kesalahan Lazim INFO INFO GEOGRAFI GEOGRAFI Ketinggian muka bumi dalam peta topografi dapat ditunjukkan dengan pelbagai simbol seperti batu aras, titik tanda tinggi, stesen trigonometri dan garisan kontur.

157 Geografi Tingkatan 2 Bab 2 Peta Topografi Tingkatan 2 Tajuk: Pandang darat fizikal dan pandang darat budaya Objektif: Membandingbezakan simbol ciri pandang darat fizikal dengan ciri pandang darat budaya. Alatan: Peta topografi, alat tulis, pensel warna, kertas sebak. Langkah-langkah: 1. Bahagikan murid di dalam kelas kepada beberapa kumpulan kecil. 2. Setiap kumpulan akan diberikan satu peta topografi. 3. Kenal pasti simbol-simbol ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya dalam peta topografi tersebut. 4. Hasilkan peta pemikiran yang sesuai untuk menunjukkan perbezaan ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya tersebut. 5. Bentangkan hasil setiap kumpulan di hadapan kelas anda. 6. Guru dan murid akan menilai hasil kerja setiap kumpulan. Aktiviti 2.1 Praktis Formatif 2.3 1. Tandakan (3) pada ruang pandang darat yang berkenaan. Simbol Pandang darat Simbol Pandang darat Fizikal Budaya Fizikal Budaya (a) (d) Ldg. (b) (e) Tg. (c) (f) Bt. 2. Lengkapkan peta pemikiran di bawah dengan contoh-contoh pandang darat fizikal dan pandang darat budaya yang betul. Contoh: (a) (b) (c) Contoh: (a) (b) (c) Peta topografi Pandang darat fizikal Pandang darat budaya PAK-21

158 Geografi Tingkatan 2 Bab 2 Peta Topografi Tingkatan 2 2.5 Mentafsir Peta Topografi Mentafsir peta topografi ialah mengenal pasti dan menghuraikan ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya yang terdapat dalam peta tersebut dari segi kedudukan, taburan dan polanya. Langkah-langkah Mentafsir Peta Topografi 1. Perhatikan peta secara keseluruhan untuk mendapatkan gambaran umum tentang kawasan kajian. 2. Kenal pasti ciri pandang darat fizikal dan ciri pandang darat budaya yang terdapat dalam peta. 3. Hubung kaitkan ciri pandang darat fizikal dengan ciri pandang darat budaya berserta contohcontohnya dan lokasinya. 4. Tafsirkan peta topografi tersebut berpandukan maklumat dan bukti yang ada. Peta Sonsang Kg. Bharu Kg. Padang Kg. Sonsang Lalang Kg. Paya Sek. Sungai Merah 32 20 21 22 23 24 25 26 33 34 35 36 37 38 PETUNJUK Jalan raya Sungai Petempatan Getah Padi sawah Jambatan Laluan pejalan kaki Kontur Masjid Sekolah Skala 1 : 50 000 Sek. Kg. Petai Peta 2.3 Peta Sonsang Contoh Tafsiran Peta di atas menunjukkan kawasan Sonsang. Ciri pandang darat fizikal yang terdapat di kawasan peta ialah sungai, tanah pamah dan tanah beralun. Manakala ciri pandang darat budaya yang terdapat di kawasan peta ialah getah, sawah padi, petempatan, jalan raya, masjid dan sekolah. Hampir keseluruhan kawasan peta terdiri daripada kawasan tanah pamah dan tanah beralun. Sistem saliran utama di kawasan ini ialah Sungai Merah yang terdapat di bahagian barat daya peta.

159 Geografi Tingkatan 2 Bab 2 Peta Topografi Tingkatan 2 Pertanian merupakan kegiatan ekonomi utama yang dijalankan di kawasan peta. Tanaman utama yang diusahakan ialah getah dan padi sawah. Getah ditanam secara kebun kecil di hampir keseluruhan kawasan beralun di dalam peta. Manakala padi sawah pula ditanam secara meluas di kawasan tanah pamah yang rata. Jalan raya merupakan cara pengangkutan yang penting di kawasan ini. Jalan raya utama dibina secara lurus dari arah selatan ke utara peta merentasi kawasan tanaman padi dan getah. Di samping jalan raya, laluan pejalan kaki yang digunakan oleh pekebun juga dapat dijumpai di kawasan tanaman getah. Petempatan banyak dibina secara berjajar di kawasan tanah pamah di sepanjang sungai, jalan raya dan laluan pejalan kaki di kawasan peta. Petempatan juga dibina secara berkelompok di beberapa kawasan seperti Kg. Bahru (RG 3622), Kg Paya (RG 3625) dan Kg. Petai (RG 3324). Di samping itu, terdapat juga kemudahan sosial seperti sekolah dan masjid yang disediakan untuk kemudahan penduduk di kawasan peta. Contohnya di Kg Sonsang (RG 3521). Praktis Formatif 2.4 Kaji peta di bawah dengan teliti. Kemudian, jawab soalan-soalan yang berikutnya. Peta Temong Kg. Bt. Kempas Kg. Paya Dalam Kg. Kecil Kg. Batu Satu Kg. Lubuk Kg. Lalang Chemperai Kg. Kemuning 14 34 35 36 37 38 39 40 15 16 17 18 19 PETUNJUK Sungai Kontur Jalan raya Petempatan Masjid Getah Padi sawah Laluan pejalan kaki Balai polis Sekolah Skala 1 : 50 000 Sungai Temong Kg. Bt. Kelut Pekan Temong B. P. Sek. Sek. Sek. Sek. B. P. 1. Berikan dua ciri pandang darat fizikal yang terdapat di RG 1738. 2. Senaraikan tiga jenis kegiatan ekonomi yang dijalankan oleh penduduk di dalam peta. 3. Senaraikan tiga jenis pola petempatan yang terdapat dalam peta. 4. Nyatakan dua peranan yang dimainkan oleh Pekan Temong. 5. Apakah tiga ciri pandang darat budaya yang terdapat di segi empat grid 1737?

160 Geografi Tingkatan 2 Bab 2 Peta Topografi Tingkatan 2 BAHAGIAN A Arahan: Pilih jawapan yang tepat. 1. Pernyataan yang manakah menerangkan peta topografi? I Mempunyai garisan grid II Peta yang berskala kecil III Tidak mempunyai skala peta IV Dilukis menggunakan simbol dan singkatan A I dan II B I dan IV C II dan III D III dan IV 2. Apakah ciri geografi yang dapat digambarkan dalam sebuah peta topografi? I Tumbuhan semula jadi II Taburan hujan bulanan III Jenis tanih IV Pola petempatan A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 3. Antara yang berikut, pernyataan yang manakah dapat dikaitkan dengan garisan utaraan? I Garisan menegak II Garisan melintang III Dinomborkan ke arah utara IV Dinomborkan ke arah timur A I dan II B I dan IV C II dan III D III dan IV 4. Antara yang berikut, pernyataan yang manakah betul tentang rujukan grid? A Menentukan kedudukan sesuatu tempat pada peta topografi B Menyatakan keluasan sesuatu kawasan dalam peta C Menyatakan arah sesuatu tempat dari tempat lain D Menyatakan jarak di antara dua tempat 5. Apakah maklumat yang perlu dirujuk untuk mendapatkan maksud simbol yang digunakan dalam sebuah peta topografi? A Skala C Petunjuk B Tajuk D Arah utara 6. Apakah ciri pandang darat fizikal? A Padi sawah C Paya bakau B Tangki air D Terowong 7. Apakah simbol yang menggambarkan ciri pandang darat budaya? A C B D 8. Pilih simbol yang mewakili ciri pandang darat fizikal. A C B D 9. Apakah ciri pandang darat budaya yang terdapat di kawasan tanah tinggi? I Pangkalan bot II Pelabuhan III Empangan IV Tanaman teh A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 10. Rujukan grid 6 angka boleh digunakan untuk menentukan kedudukan I kawasan hutan II pejabat pos III sekolah IV paya bakau A I dan II B I dan IV C II dan III D III dan IV 11. Apakah ciri pandang darat fizikal yang dapat dikaitkan dengan maklumat berikut? • Padi sawah • Petempatan • Jalan raya A Tanah pamah C Tanah tinggi B Tanah beralun D Pinggir laut Praktis UASA 2

161 Geografi Tingkatan 2 Bab 2 Peta Topografi Tingkatan 2 BAHAGIAN B Rujuk peta topografi yang disediakan untuk menjawab Soalan 1. Petunjuk disediakan di halaman berikutnya. Alor Gajah Meter Metres Skala (Metres) 1:50 000 Kilometer Kilometres JARAK KONTUR 20 METER 1 000 500 0 1 2 3 4

162 Geografi Tingkatan 2 Bab 2 Peta Topografi Tingkatan 2 PETUNJUK CIRI BUATAN LAIN DAN PELBAGAI BINAAN Talian Penghantar Elektrik Talian Telefon Talian Paip (Selain Daripada Air) Tembok Konkrit Pagar Kawasan Lombong Kuari Padang Terbang Lapang Sasar Perkuburan Stesen Satelit Bumi Tiang Wayarles Ciri Arkeologi/Sejarah Derik Minyak Rig Minyak Tangki (Selain Daripada Air) TUMBUH-TUMBUHAN DAN TANAMAN TUMBUH-TUMBUHAN Hutan Primer Hutan Sekunder, Belukar, Riung dan Jerami Rumput TANAMAN Getah Kelapa Sawit Kelapa Pelbagai Tanaman Pokok Baka Pelbagai Tanaman Bukan Pokok Baka Padi Sawah HIDROGRAFI CIRI HIDROGRAFI SEMULA JADI Sungai Sungai (Tidak Tentu) Sungai Bawah Tanah Had Pasang Surut Penunjuk Haluan Arus: 1. Pasang Surut 2. Tidak Pasang Surut Garisan Pesisir Garisan Pesisir (Tidak Tentu) 1. Air Terjun/Lata 2. Jeram/Riam/Cegar/Teladas Tasik/Kolam/Takungan Tasik/Kolam/Takungan (Tidak Tentu) Air Panas Paya/Rawa/Rawang CIRI HIDROGAFI BUATAN Talian Paip Air Takungan Bekal Tangki Air Terusan/Tali Air/Parit CIRI BERKAITAN DENGAN HIDROGRAFI Batuan 1. Pasir 2. Lumpur Jeti/Dermaga/Tembok Gelombang Empangan/Bendungan Rumah Api/Berup Suar/Boya Suar RELIEF CIRI RELIEF SEMULA JADI Kontur Garis Bentuk Tanah Runtuh Tanah Berjeda Cenuram/Cenuram Tegak Batuan Bonjol/Pacul CIRI RELIEF BUATAN Benteng/Pemotongan CIRI BERKAITAN DENGAN RELIEF Stesen Trigonometri Stesen GPS Tanda Aras Titik Ketingian CIRI BUATAN JALAN RAYA Lebuh Raya Kembar Lebuh Raya Tunggal Jalan Raya Kembar Jalan Raya Tunggal Jalan Tidak Berturap Jalan Sedang Dibina Runut Kenderaan Bermotor Laluan Pejalan Kaki JALAN KERETA API Kembar Tunggal Ringan Kembar Ringan Tunggal CIRI BERKAITAN DENGAN JALAN RAYA DAN JALAN KERETA API Feri Penanda Kilometer Pembetung Jambatan: 1. Batu 2. Besi 3. Kayu Jambatan Kereta Api Terowong 1. Jalan Raya Atas 2. Jalan Raya Bawah Lintasan Rata 1. Stesen 2. Perhentian BANGUNAN Bandar Kawasan Tepubina Bangunan Teritlak Bangunan Masjid Gereja Tokong Kuil Wat Gurudwara SEMPADAN Antarabangsa Maritim Negeri Bahagian/Jajahan Daerah Daerah Kecil Mukim Rizab 1. Tiang Sempadan 2. Tiang Sempadan dan Stesen Trigonometri SINGKATAN Alr. Alur B.P. Balai Polis B.R. Balai Raya Bt. Bukit Disp. Dispensari Hosp. Hospital K. Kuala Kg. Kampung km. Kilometer Ldg. Ladang P. Pulau P.P. Pejabat Pos P.P.T. Pejabat Pos Telegraf Pang. Pangkalan/Pengkalan Pdg. Padang Pmtg. Permatang Pt. Parit Sek. Sekolah S.K. Stesen Kastam S.Kc Stesen Kajicuaca Sg. Sungai T Timur T.A. Tali Air Tg. Tanjung Tlk. Teluk U Utara W.P. Wakil Pos 2187 G. Tahan 678 953 123.45 Feri 17 1 Jb 2 Jbs 3 Jk 1 2 1 2 1 T.S.47 2 T.S.48 Minyak Padang Terbang 1 2 Air Terjun 2Jeram 1 Air 2 1

163 Geografi Tingkatan 2 Bab 2 Peta Topografi Tingkatan 2 1. (a) (i) Apakah jenis pola petempatan utama di Kg. Hilir (RG 4661)? [1 markah] (ii) Mengapakah pola petempatan di (a)(i) dibina sedemikian? [2 markah] (b) Nyatakan tiga contoh ciri pandang darat budaya yang terdapat dalam segi empat grid 4860. [3 markah] (c) Nyatakan rujukan grid 4 angka Nusa Dusun Resort berdasarkan nilai garisan timuran dan garisan utaraan. Garisan Timuran: Garisan Utaraan: [2 markah] (d) Nyatakan rujukan grid 6 angka bagi rumah api. [2 markah] (e) Soalan (e) berdasarkan segi empat grid di bawah. 62 62 48 48 49 49 61 61 69 68 69 68 43 44 43 44 Berikan tiga kemudahan sosial yang disediakan dalam segi empat grid di bawah. [3 markah] (f) Jelaskan dua faktor yang menggalakkan tanaman kelapa sawit dalam kawasan peta. [4 markah] (g) Berikan tiga sebab kawasan selatan Garisan Utaraan 64 berpenduduk padat. [3 markah]

295 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi 4 di Malaysia Bab PETA KONSEP INFOGRAFIK Akses kepada Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Jenis taburan tumbuhtumbuhan semula jadi Faktor yang mempengaruhi jenis dan taburan tumbuh-tumbuhan semula jadi Kepentingan tumbuh-tumbuhan semula jadi Kesan kegiatan manusia terhadap tumbuh-tumbuhan semula jadi Hutan Hujan Tropika • Kaki Banjaran Titiwangsa • Pedalaman Sabah dan Sarawak Kawasan tadahan hujan • Hutan di Banjaran Titiwangsa • Hutan di Banjaran Crocker Penghutanan semula Kesan positif Kesan negatif Hakisan tanih Peningkatan suhu Pewartaan taman negara dan hutan simpan Kawasan tadahan terganggu Ketidakseimbangan ekosistem Kepupusan flora dan fauna Hutan Paya Air Masin • Matang, Perak • Muara Sungai Bernam, Selangor Hutan Pantai • Pantai Cahaya Bulan, Kelantan • Pulau Sipadan, Sabah Hutan Gunung • Gunung Kinabalu, Sabah • Pergunungan Iran, Sarawak Hutan Paya Air Tawar • Tasik Chini, Pahang • Delta Rajang, Sarawak Keseimbangan ekosistem • Taman Negara Bako, Sarawak • Taman Negara, Pahang Iklim • Iklim Khatulistiwa Saliran • Saliran baik • Saliran buruk Tanih • Tanih aluvium • Tanih laterit • Tanih gambut • Tanih berpasir Bentuk muka bumi • Tanah pamah • Tanah tinggi • Pinggir laut Habitat • Lembah Danum, Sabah • Taman Negara, Pahang Sumber bahan mentah • Kayu bakau untuk membuat arang kayu dan cerucuk dalam industri pembinaan Sumber perubatan • Tongkat ali • Hempedu bumi Geografi Fizikal: Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi dan Hidupan Liar Tingkatan 3

296 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 4.1 Jenis dan Taburan Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia 1. Iklim Khatulistiwa yang panas dan lembap sepanjang tahun di Malaysia menggalakkan pertumbuhan pelbagai jenis tumbuhtumbuhan semula jadi. 2. Tumbuh-tumbuhan semula jadi di Malaysia dapat dibahagikan kepada: (a) Hutan Hujan Tropika (b) Hutan Hujan Air Masin (c) Hutan Paya Air Tawar (d) Hutan Pantai (e) Hutan Gunung Hutan Hujan Tropika 1. Hutan Hujan Tropika merupakan hutan yang paling luas di Malaysia. 2. Hutan ini meliputi kira-kira 70% peratus daripada jumlah kawasan hutan di Malaysia. Peta 4.1 Taburan pelbagai jenis tumbuh-tumbuhan semula jadi di Malaysia 3. Hutan Hujan Tropika juga dikenali sebagai Hutan Dipterokarp Tanah Pamah. Hutan ini mempunyai bilangan pokok yang padat dan pelbagai jenis. 4. Spesies utama pokok di Hutan Hujan Tropika ialah pokok meranti, balau, kapur, dan cengal. 5. Hutan ini menjadi habitat bagi pelbagai jenis tumbuh-tumbuhan semula jadi dan hidupan liar. Praktis Formatif 11 “Biodiversiti Malaysia: Khazanah Semula Jadi Warisan Kita.” Huraikan pernyataan tersebut. • Menganalisis 100°T 105°T 5°U Laut China Selatan Selat Melaka Hutan Hujan Tropika Hutan Gunung Hutan Paya Air Tawar Hutan Paya Air Masin Hutan Pantai Kawasan yang telah diterokai PETUNJUK Hutan Hujan Tropika Banjaran Titiwangsa Hutan Paya Air Masin Kuala Selangor

297 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 INFO INFO GEOGRAFI GEOGRAFI Hutan Hujan Tropika terdapat di kawasan yang terletak di Garisan Khatulistiwa yang suhunya panas dan lembap sepanjang tahun. Hutan ini memerlukan min suhu tahunan antara 18°C hingga 30°C dan hujan tahunan antara 2 000 mm hingga 3 000 mm. Hutan ini terdapat di Afrika Tengah, Amerika Syarikat, Amerika Tengah dan sebahagian negara-negara Asia Tenggara. Pokok-pokok di dalam Hutan Hujan Tropika menggugurkan daunnya pada musim kemarau. Pokok-pokok di Hutan Hujan Tropika mempunyai daun sepanjang masa. Oleh itu, hutan ini kelihatan malar hijau. Kesalahan Lazim 6. Hutan ini tumbuh subur di kawasan cerun gunung atau kaki bukit yang mempunyai ketinggian kurang daripada 1 200 meter. Contohnya: (a) kaki Banjaran Titiwangsa dan Banjaran Tahan di Semenanjung Malaysia (b) pedalaman Sabah dan Sarawak 7. Ciri-ciri utama hutan hujan tropika: (a) pokok tumbuh padat dan rapat (b) malar hijau dan kelihatan berlapis-lapis (c) daun pokok bersaiz lebar, berbulu, berlilin dan liat (d) pokok tumbuh tinggi, berbatang lurus dan berakar banir (e) pokok tumbuh bercampuk aduk (f) terdapat pelbagai jenis kayu keras yang bernilai dan bermutu tinggi 8. Hutan Hujan Tropika terdiri daripada empat lapisan yang nyata, iaitu (a) lapisan renjong (emergen) (b) lapisan kanopi (silara) (c) lapisan tengah (d) lantai hutan U 110°T 115°T Laut Sulu Laut Sulawesi U Hutan Pantai Pulau Sipadan Hutan Paya Air Tawar Delta Rajang Hutan Gunung Gunung Kinabalu

298 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 Jadual 4.1 Ciri-ciri empat lapisan Hutan Hujan Tropika Lapisan Ciri-ciri utama tumbuh-tumbuhan Contoh tumbuh-tumbuhan Lapisan renjong (Emergen) • Ketinggian pokok antara 40 meter hingga 50 meter • Pokok berkayu keras dan tumbuh rapat-rapat • Batang pokok lurus dan tinggi untuk mendapatkan cahaya matahari • Pokok berakar banir untuk menyokong dan menahan daripada tumbang Pokok tualang, cengal, kapur, kempas, nyatuh, jelutong, meranti Lapisan kanopi (Silara) • Ketinggian pokok antara 20 meter hingga 40 meter • Ranting dan daun-daun pokok tumbuh merimbun dan bercantum • Lapisan yang membentuk kanopi yang menghalang cahaya matahari daripada menembusi lantai hutan Kandis, penarahan, kelat, kedondong Lapisan tengah • Ketinggian pokok antara 10 meter hingga 20 meter • Terdiri daripada pokok-pokok kecil • Pokok tumbuh sederhana padat • Terdapat tumbuhan parasit yang memanjat pokok lain untuk mendapatkan garam, mineral dan air • Terdapat juga tumbuh-tumbuhan epifit yang hidup menumpang di atas pokok lain Orkid, paku langsuyar, paku tanduk rusa, herba Lantai hutan • Ketinggian pokok kurang daripada 10 meter • Pokok tumbuh jarang kerana kurang mendapat cahaya matahari • Berkeadaan gelap dan lembap • Diliputi daun kering dan dahan reput • Terdapat tumbuh-tumbuhan saprofit yang hidup memakan dahan reput Kulat, cendawan, lumut, herba, semak samun, pokok renek Rajah 4.1 Empat lapisan Hutan Hujan Tropika

299 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 Hutan Paya Air Tawar 1. Hutan ini tumbuh di kawasan bersaliran buruk, bertanih gambut dan sering ditenggelami air, khususnya tasik dan sungai. Contohnya: (a) Sekitar Tasik Chini dan Tasik Bera di Pahang (b) Sebahagian Sabak Bernam dan Tanjung Karang di Selangor (c) Delta Rajang di Sarawak 2. Pokok-pokok di hutan ini terdiri daripada pokok jenis kayu keras, berbatang besar, lurus dan tinggi. 3. Pokok-pokok juga tumbuh bercampur aduk dan rapat-rapat. 4. Pokok-pokok di dalam hutan ini mempunyai daun yang lebar, berkilat, berbulu dan berlilin serta hujungnya berbentuk tirus. Rajah 4.2 Profil Hutan Paya Air Tawar 5. Hutan Paya Air Tawar mempunyai tiga lapisan yang nyata, iaitu kanopi, lapisan tengah dan pokok renek. 6. Contoh tumbuh-tumbuhan yang terdapat di hutan ini ialah kempas, mengkuang, mersawa paya, meranti paya, jongkong, keladi air, palma dan ramin. 7. Pokok-pokok di dalam Hutan Paya Air Tawar mempunyai akar yang sesuai untuk hidup dalam air yang bertakung. Jadual 4.2 Pokok dan jenis akarnya Pokok Jenis akar Kegunaan Bintangor Akar udara Membantu menyerap oksigen Perupuk Akar pneumatofor Meranti paya Akar banir Menyokong pokok daripada mudah tumbang Kelat Akar jangkang VIDEO Penanaman Semula Pokok Bakau

300 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 Hutan Paya Air Masin 1. Hutan ini tumbuh subur di kawasan pinggir laut yang berlumpur, terlindung dan ditenggelami air laut semasa air pasang. Contohnya: (a) Hutan Paya Laut Matang dan sekitar muara Sungai Perak di Perak (b) Sebahagian pantai Kuala Selangor di Selangor (c) Muara Sungai Labuk-Sugut di Sabah (d) Kawasan Pantai Samarahan-Sadong di Sarawak 2. Tumbuh-tumbuhan di dalam Hutan Paya Air Masin berbeza-beza mengikut jarak dari laut. Rajah 4.3 Profil Hutan Paya Air Masin 3. Spesies tumbuhan utama yang terdapat di hutan ini ialah pokok bakau. Contohnya, bakau minyak, bakau kurap dan bakau api-api. 4. Di samping pokok bakau, tumbuhan lain yang hidup subur di hutan ini ialah pokok nibung, jongkong, nipah, paku-pakis laut, gelam dan perapat. 5. Pokok-pokok bakau seperti bakau minyak dan bakau kurap di Hutan Paya Air Masin mempunyai ranting dan daun-daun yang merimbun serta mempunyai akar jangkang untuk menyokong pokok daripada tumbang. 6. Terdapat juga pokok-pokok di hutan ini yang mempunyai akar ceracak yang berfungsi sebagai akar pernafasan untuk menyerap oksigen daripada udara walaupun pokok separa tenggelam. Contohnya, bakau apiapi dan perapat. Foto 4.1 Pokok bakau berakar jangkang 7. Pokok bakau yang berakar banir pula tumbuh di kawasan yang lebih jauh dari laut. 8. Pokok bakau mempunyai daun yang lebar dan liat. 9. Daunnya mempunyai kelenjar yang mengeluarkan garam yang berlebihan dalam pokok ke permukaan bumi.

301 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 Rajah 4.4 Jenis-jenis akar yang terdapat di Hutan Paya Air Masin Hutan Paya Air Masin dan Hutan Paya Air Tawar tumbuh di kawasan berpaya yang sama. Hutan Paya Air Masin tumbuh di kawasan pinggir laut yang berair masin dan berlumpur. Hutan Paya Air Tawar tumbuh di kawasan air tawar di kawasan pedalaman. Kesalahan Lazim Hutan Pantai 1. Hutan Pantai tumbuh di kawasan pantai berpasir yang bersaliran baik dan terdedah kepada tiupan angin. Contohnya: (a) Pantai Tanjung Rhu di Pulau Langkawi (b) Pulau Sipadan di Sabah 2. Contoh tumbuh-tumbuhan di dalam Hutan Pantai ialah pokok kelapa, ru, bintangor laut, bebaru, tapak kuda, kelat jambu laut, jemerlang laut, mengkuang dan pokok renek. 3. Pokok-pokok yang terdapat di sepanjang pantai mempunyai ketinggian yang berbeza-beza. 4. Pokok ru tumbuh tinggi sehingga mencapai 40 meter dan mempunyai batang yang lurus serta dahan-dahan kecil yang berwarna hijau. 5. Pokok kelat jambu laut bersaiz sederhana tinggi dan tumbuh di antara 25 meter hingga 30 meter. 6. Pokok ambang-ambang pula merupakan tumbuhan renek yang mempunyai ketinggian enam meter sahaja. 7. Kebanyakan pokok di dalam Hutan Pantai mempunyai rimbunan daun yang tebal dan lebar. 8. Profil Hutan Pantai menunjukkan perbezaan tumbuh-tumbuhan semula jadi mengikut jarak dari laut. Foto 4.2 Pokok ru di Pantai Redang, Sekinchan

302 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 Rajah 4.5 Profil Hutan Pantai Hutan Gunung 1. Hutan Gunung terdapat di kawasan tanah tinggi melebihi 1 200 meter dari aras laut. Contohnya: (a) Gunung Kinabalu di Sabah (b) Pergunungan Iran di Sarawak 2. Jenis tumbuh-tumbuhan semula jadi di Hutan Gunung berbeza-beza mengikut ketinggian. 3. Kepadatan tumbuh-tumbuhan semula jadi di dalam Hutan Gunung dipengaruhi oleh suhu dan kesuburan tanih. 4. Rajah 4.6 menunjukkan profil Hutan Gunung mengikut ketinggian. Rajah 4.6 Profil Hutan Gunung mengikut ketinggian

303 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 Jadual 4.3 Ciri-ciri Hutan Gunung mengikut ketinggian Ketinggian (meter) Profil hutan Jenis tumbuhan 1 200 – 1 800 Hutan Montane Bawah • Dikenali sebagai Hutan Daun Luruh • Ketinggian pokok antara 15 meter hingga 33 meter • Pokok oak dan laurel • Tumbuhan epifit seperti orkid dan paku pakis 1 800 – 2 900 Hutan Montane Atas • Ditumbuhi pokok-pokok daun tirus • Hanya terdapat satu lapisan hutan sahaja • Kebanyakan pokok mempunyai ketinggian yang rendah, iaitu antara 1.5 meter hingga 18 meter • Lantai hutan adalah lembap dan ditumbuhi lumut • Pokok sprus, pain dan gelam gunung • Tumbuhan epifit seperti liken dan lumut • Bunga rafflesia dan periuk kera 2 900 – 3 500 Tumbuhan Hampir Alpain • Ditumbuhi hutan campur jenis pokok kerdil dan rumput • Pokok renek konifer • Rumput jenis Low’s Buttercup, Bornean Eyebright, red Sanicle • Periuk kera Melebihi 3 500 Tumbuhan Alpain • Jarang terdapat tumbuhan kecuali semak-samun renek dan lumut • Semak samun renek seperti rhododendron, rumput dan orkid • Lumut Praktis Formatif 4.1 1. Lengkapkan jadual di bawah dengan menamakan dua contoh kawasan yang ditumbuhi jenis hutan yang berkenaan. Jenis hutan Contoh kawasan (a) Hutan Hujan Tropika (i) (ii) (b) Hutan Paya Air Masin (i) (ii) (c) Hutan Paya Air Tawar (i) (ii) (d) Hutan Pantai (i) (ii) (e) Hutan Gunung (i) (ii) 2. Namakan jenis-jenis akar yang bertanda (i), (ii) dan (iii) bagi tumbuhan paya air masin yang berikut. (i) (ii) (iii)

304 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 4.2 Faktor-faktor yang Mempengaruhi Tumbuh-Tumbuhan Semula Jadi di Malaysia 1. Malaysia dikurniakan dengan pelbagai jenis tumbuh-tumbuhan semula jadi. 2. Kepelbagaian jenis tumbuh-tumbuhan semula jadi ini wujud kerana dipengaruhi oleh pelbagai jenis faktor: (a) bentuk muka bumi (b) iklim (c) saliran (d) tanih Faktor-faktor yang mempengaruhi tumbuh-tumbuhan semula jadi Jenis tumbuh-tumbuhan semula jadi Bentuk muka bumi Iklim Tanih Saliran Kawasan tanah pamah, kaki bukit dan cerun-cerun gunung yang berketinggian kurang daripada 1 200 meter • Iklim Khatulistiwa yang panas dan lembap sepanjang tahun • Min suhu tahunan tinggi, iaitu 27o C • Jumlah hujan tahunan yang banyak, kira-kira 2 600 mm • Tanih aluvium • Tanih laterit • Bersaliran baik Hutan Hujan Tropika Contoh pokok: • Tualang • Meranti • Cengal Kawasan tanah tinggi berketinggian melebihi 1 200 meter dari aras laut • Min suhu tahunan kira-kira 18o C • Suhu turun 1o C bagi setap ketinggian 165 meter • Jenis tumbuhtumbuhan semula jadi akan berubah mengikut pertambahan ketinggian • Tanih laterit • Bersaliran baik Hutan Gunung Contoh pokok: • Oak • Laurel • Paku-pakis Kawasan pinggir laut yang terlindung dan muara sungai yang berlumpur • Iklim Khatulistiwa yang panas dan lembap sepanjang tahun • Min suhu tahunan tinggi, iaitu 27o C • Jumlah hujan tahunan yang banyak, kira-kira 2 600 mm • Tanih gambut • Tanih aluvium • Bersaliran buruk Hutan Paya Air Masin Contoh pokok: • Pokok bakau • Bakau jongkong • Bakau api-api

305 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 Kawasan tanah pamah yang sentiasa ditenggelami air • Iklim Khatulistiwa yang panas dan lembap sepanjang tahun • Min suhu tahunan tinggi, iaitu 27o C • Jumlah hujan tahunan yang banyak, kira-kira 2 600 mm • Tanih gambut • Tanih aluvium • Bersaliran buruk Hutan Paya Air Tawar Contoh pokok: • Terap • Nipah • Mengkuang Kawasan rendah di pinggir laut • Iklim Khatulistiwa yang panas dan lembap sepanjang tahun • Min suhu tahunan tinggi, iaitu 27o C • Jumlah hujan tahunan yang banyak, kira-kira 2 600 mm • Tanih berpasir • Bersaliran baik Hutan Pantai Contoh pokok: • Tapak kuda • Pokok ru • Pokok kelapa Praktis Formatif 4.2 1. Lengkapkan peta minda di bawah dengan faktor-faktor yang mempengaruhi taburan tumbuh-tumbuhan semula jadi di Malaysia. Faktorfaktor yang mempengaruhi tumbuhan semula jadi di Malaysia (a) (b) (c) (d) 2. Padankan jenis hutan di Malaysia dengan faktor-faktor yang mempengaruhi pertumbuhannya. Jenis hutan Faktor-faktor yang mempengaruhi pertumbuhannya Hutan Hujan Tropika Kawasan pedalaman yang bertanih gambut dan mudah bertakung air Hutan Gunung Kawasan pinggir laut yang bertanih pasir Hutan Paya Air Tawar Kawasan melebihi 1 200 meter tinggi dan bertanih laterit Hutan Paya Air Masin Kawasan muara sungai yang bersaliran buruk dan terdedah kepada air pasang surut Hutan Pantai Kawasan tanah pamah yang bertanih aluvium dan berketinggian kurang daripada 1 200 meter

306 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 4.3 Kepentingan Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Kawasan Tadahan Hujan 1. Hutan di kawasan tanah tinggi penting sebagai kawasan tadahan untuk mengumpulkan air hujan. 2. Hutan bertindak sebagai span berongga besar yang menyerap serta menapis air hujan dan mengalirkannya secara perlahanlahan ke anak-anak sungai, empangan, tasik dan kolam. 3. Air yang diserap ke dalam tanah adalah bersih dan jernih kerana telah ditapis secara semula jadi. 4. Air ini kemudian akan keluar semula ke permukaan bumi sebagai mata air. 5. Contoh lokasi hutan yang bertindak sebagai kawasan tadahan hujan di Malaysia ialah: (a) Hutan di Banjaran Titiwangsa (b) Hutan di Banjaran Crocker (c) Hutan di Banjaran Iran Awan Hujan Punca hujan Tumbuh-tumbuhan semula jadi Sungai Rajah 4.7 Hutan sebagai kawasan tadahan hujan Keseimbangan Ekosistem Ekosistem ialah satu proses interaksi antara benda hidup (biotik) dengan benda bukan hidup (abiotik) dalam alam sekitar. 1. Komponen biotik terdiri daripada organisma hidup seperti manusia, haiwan dan tumbuh-tumbuhan. 2. Komponen abiotik pula terdiri daripada persekitaran fizikal seperti tanih, hujan, udara, mineral dan cahaya matahari. Tumbuh-tumbuhan melepaskan oksigen melalui proses fotosintesis Pengguna (karnivor) Pengguna (herbivor) Pengeluar Daun gugur Pengurai Nutrien Air Hujan Rajah 4.8 Ekosistem Hutan Hujan Tropika 3. Kawasan hutan merupakan satu ekosistem dengan tumbuh-tumbuhan bertindak sebagai salah satu komponen biotik yang berinteraksi dengan komponen abiotik seperti hujan, tanih dan matahari untuk mewujudkan satu persekitaran yang seimbang. Habitat 1. Hutan di Malaysia menjadi habitat kepada pelbagai jenis flora dan fauna. 2. Terdapat lebih 800 spesies tumbuhan berbunga, 2 600 spesies pokok kayu, 1 000 spesies orkid dan 700 spesies kulat di dalam hutan di Malaysia. 3. Selain tumbuh-tumbuhan, pelbagai jenis haiwan juga memilih kawasan hutan sebagai tempat berlindung dan sumber makanan. 4. Contoh lokasi hutan yang menjadi habitat pelbagai flora dan fauna: (a) Taman Negara, Pahang (b) Taman Negara Bako, Sarawak (c) Lembah Danum, Sabah (d) Taman Negara Endau-Rompin, Johor (e) Hutan Royal Belum, Perak

307 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 Tapir Orang utan Harimau Gajah Pygmy Periuk kera Bunga Rafflesia Orkid Cendawan Foto 4.3 Kepelbagaian flora dan fauna di hutan Malaysia Sumber Bahan Mentah 1. Hutan di Malaysia membekalkan kayu keras berharga yang digunakan sebagai sumber bahan mentah untuk pelbagai jenis industri, terutamanya untuk industri perabot dan industri pembinaan. 2. Contoh pokok yang membekalkan kayu keras berharga adalah seperti cengal, nyatuh, merbau dan meranti. 3. Kayu keras yang dihasilkan daripada pokokpokok ini juga dieksport ke luar negara dalam bentuk kayu gergaji, papan lapis dan balak gergaji. 4. Industri pembinaan yang berasaskan kayu balak memberikan sumbangan yang besar kepada pendapatan negara. 5. Hutan di Malaysia juga membekalkan rotan, damar, buluh, mengkuang yang menjadi sumber bahan mentah untuk industri kraf tangan dan industri perabot. Jadual 4.5 Sumber hutan di Malaysia dan kegunaannya Sumber hutan Kegunaan Kayu keras Perabot, kayu gergaji, papan lapis dan bahan binaan Rotan dan buluh Perabot dan kraf tangan Kayu bakau Arang kayu, cerucuk dalam industri pembinaan Daun nipah Atap Damar Varnis dan perekat Kayu ru Perahu dan kayu api Daun mengkuang Tikar dan bakul Batang nibung Tiang rumah dan cerucuk kelong Sumber Perubatan 1. Hutan di negara kita merupakan sumber ubat-ubatan tradisional. 2. Akar, kulit, daun, bunga, buah, batang, ranting dan ubi daripada tumbuh-tumbuhan semula jadi tertentu mengandungi fitokimia yang dapat digunakan untuk mengubati pelbagai jenis penyakit. Harian Bahan tampalan yang disediakan dengan mencampur daun kacip fatimah dan minyak kelapa disapukan pada perut bayi untuk melegakan sakit perut. Kacip fatimah juga telah digunakan secara tradisi oleh kebanyakan wanita Melayu semasa melahirkan anak dan membantu memudahkan proses kelahiran serta dijadikan ubat selepas bersalin. Apakah kegunaan lain kacip fatimah?

308 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 Jadual 4.6 Sumber hutan di Malaysia dan kegunaannya dalam bidang perubatan Tumbuh-tumbuhan semula jadi Jenis penyakit yang dapat diubati Tongkat ali • Meningkatkan kesihatan badan • Mengubati demam cacar Hempedu bumi • Menurunkan tekanan darah tinggi • Merawat kencing manis Misai kucing • Merawat kencing manis • Merawat gout • Menurunkan tekanan darah tinggi Periuk kera • Merawat demam Petai • Mengatasi masalah kencing manis • Merawat sakit buah pinggang Kacip fatimah • Mengurangkan gejala menopause • Merawat penyakit buasir • Merawat kembung perut bayi Praktis Formatif 12 Hutan bertindak sebagai penutup bumi semula jadi dan melindungi tanah daripada hakisan. Setujukah anda dengan pernyataan tersebut? Jelaskan. • Menganalisis Tajuk: Kepentingan tumbuh-tumbuhan semula jadi di Malaysia Objektif: Mengenal pasti kepentingan tumbuh-tumbuhan semula jadi di tempat tinggal murid. Alatan: Kertas sebak, alat tulis. Langkah-langkah: 1. Bahagikan murid kepada beberapa kumpulan kecil. 2. Setiap kumpulan dikehendaki mengkaji tentang kepentingan tumbuh-tumbuhan semula jadi di kawasan tempat tinggal masing-masing. 3. Kumpulkan maklumat yang diperoleh dan buatkan persembahan ringkas. Senaraikan spesies tumbuhtumbuhan semula jadi yang ditemui dan jelaskan kepentingan tumbuh-tumbuhan tersebut. 4. Lantik seorang wakil untuk membentangkan hasil kumpulan masing-masing di hadapan kelas. 5. Guru akan menilai hasil kerja setiap kumpulan. Aktiviti 4.1 Aktiviti 4.1 PAK-21 Praktis Formatif 4.3 1. Namakan dua jenis tumbuhan semula jadi yang digunakan dalam industri kraf tangan. 2. Nyatakan dua kegunaan pokok bakau kepada penduduk di Malaysia. 3. Bagaimanakah hutan di kawasan tanah tinggi berperanan sebagai kawasan tadahan hujan? INFO INFO GEOGRAFI GEOGRAFI Bunga raya dapat menghalang pembiakan jangkitan bakteria dalam badan serta menurunkan kadar kolesterol dalam darah. INFO Tumbuhan Ubatan Tradisional

309 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 4.4 Kesan Kegiatan Manusia terhadap Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Kesan Positif Penghutanan Semula 1. Kawasan hutan yang telah ditebang ditanam semula dengan pokok-pokok yang bermutu, tahan serangan penyakit dan serangga serta tumbesar yang cepat. 2. Penghutanan semula dijalankan di bawah Projek Perladangan Hutan di Hutan Simpan Kemasul, Pahang dan Projek Ladang Hutan Kompensatori. 3. Langkah penghutanan semula dijalankan oleh Jabatan Perhutanan, Institusi Penyelidikan Hutan Malaysia (FRIM) serta Jabatan Perlindungan Hidupan Liar dan Taman Negara (PERHILITAN). Pewartaan Taman Negara dan Hutan Simpan 1. Majlis Perhutanan Negara ditubuhkan oleh kerajaan untuk mengurus, memelihara dan memulihara hutan di Malaysia. 2. Majlis ini mengawal semua kegiatan perhutanan dengan menetapkan keluasan hutan yang boleh ditebang di setiap negeri setiap tahun. Langkah ini memastikan kemusnahan berlebihan tidak berlaku. 3. Majlis ini juga memastikan keadaan hutan asli dikekalkan dengan penubuhan kawasan hutan simpan, hutan lipur dan taman negara. 4. Contoh taman negara: (a) Taman Negara (sempadan Kelantan, Terengganu dan Pahang) (b) Taman Negara Endau Rompin (sempadan Pahang dan Johor), (c) Taman Negara Kinabalu, Taman Negara Crocker, Taman Negara Tawau (Sabah) (d) Taman Negara Bako, Taman Negara Gunung Mulu, Taman Negara Niah (Sarawak) 5. Tumbuh-tumbuhan semula jadi di taman negara dijaga dengan baik bagi mengekalkan biodiversiti alam sekitar. 6. Pembalakan, penebangan hutan dan sebarang pembangunan tidak dibenarkan di kawasan hutan simpan dan taman negara. 7. Contoh hutan simpan: (a) Hutan Paya Laut Matang, Hutan Simpan Temenggor (Perak) (b) Hutan Simpan Sungai Lalang di Semenyih (Selangor) (c) Hutan Simpan Lembah Danum (Sabah) Kesan Negatif Ketidakseimbangan Ekosistem 1. Kegiatan pembalakan tanpa kawalan, pembinaan infrastruktur dan pembukaan kawasan ladang memusnahkan pokokpokok di kawasan hutan dan seterusnya menjejaskan keseimbangan ekosistem hutan tersebut. 2. Ekosistem yang tidak seimbang mengurangkan habitat semula jadi hidupan liar dan sumber makanannya. 3. Keadaan ini seterusnya mengganggu proses rantaian makanan dalam sesebuah ekosistem. 4. Akibatnya, hidupan liar berpindah keluar dari kawasan hutan yang ditebang dan diancam kepupusan kerana tidak dapat menyesuaikan diri dalam keadaan ekosistem yang baharu. Hakisan Tanih 1. Penebangan hutan yang berleluasa mendedahkan permukaan bumi kepada hakisan air dan hujan. 2. Daun pokok berfungsi untuk mengurangkan halaju air hujan yang jatuh ke bumi. 3. Tanpa litupan tumbuh-tumbuhan, air hujan jatuh dengan laju ke permukaan bumi dan meningkatkan kadar hakisan tanih. 4. Di samping itu, penebangan hutan, terutamanya di kawasan tanah tinggi dan cerun bukit menyebabkan struktur tanah menjadi longgar dan tidak stabil. Keadaan ini memudahkan berlakunya kejadian hakisan tanah dan tanah runtuh. 5. Penebangan hutan paya bakau yang menjadi pelindung semula jadi pantai menyebabkan berlaku hakisan pantai yang serius di beberapa kawasan di negara kita.

310 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 Kawasan Tadahan Hujan Terganggu 1. Penebangan hutan, terutamanya di kawasan tanah tinggi di negara kita telah mengganggu kawasan tadahan hujan. 2. Keadaan ini menyebabkan sungai-sungai utama di negara kita mengalami masalah pengurangan air. 3. Gangguan kawasan tadahan ini juga menyebabkan takungan air di dalam tasik dan kolam berkurangan. 4. Seterusnya, kekurangan air ini membawa kepada berlakunya masalah krisis air yang serius di negara kita. Kepupusan Flora dan Fauna 1. Penebangan hutan yang tidak terkawal menyebabkan flora dan fauna terancam kerana kehilangan habitat semula jadi dan kekurangan sumber makanan. 2. Lama-kelamaan, beberapa spesies tumbuhtumbuhan dan hidupan liar akan diancam kepupusan. 3. Contoh tumbuh-tumbuhan semula jadi yang mengalami kepupusan di Malaysia ialah bunga Rafflesia, periuk kera, orkid merpati, tongkat ali dan pokok cengal. 4. Hidupan liar seperti tapir, gajah, badak Sumatera dan harimau Malaya juga diancam kepupusan akibat kegiatan manusia yang tidak bertanggungjawab. Peningkatan Suhu 1. Penebangan hutan yang berleluasa meningkatkan kandungan gas karbon dioksida dalam udara kerana kekurangan tumbuhan yang menyerap gas ini. 2. Fenomena ini menyebabkan suhu udara di sesuatu kawasan meningkat kerana gas karbon dioksida memerangkap lebihan haba daripada bumi. 3. Penebangan hutan juga megurangkan proses pepeluhan (transpirasi) oleh tumbuh-tumbuhan. 4. Penerokaan hutan juga menyebabkan tanah terdedah kepada pancaran matahari, pengurangan proses fotosintesis yang menyebabkan kandungan udara tidak seimbang dan proses sejatpeluhan terganggu. 5. Akibatnya, kelembapan dalam udara menurun dan menyebabkan berlakunya peningkatan suhu sebanyak 2°C hingga 4°C di kawasan tersebut. Praktis Formatif 4.4 1. Mengapakah kekurangan tumbuh-tumbuhan dapat meningkatkan suhu udara? 2. Bagaimanakah penebangan hutan secara berleluasa dapat menyebabkan kepupusan flora dan fauna? Menganalisis PAK-21 Tajuk: Kesan negatif kegiatan manusia terhadap tumbuh-tumbuhan semula jadi di Malaysia Objektif: Mengenal pasti kesan negatif kegiatan manusia terhadap tumbuh-tumbuhan semula jadi di Malaysia. Alatan: Kertas A4, alat tulis. Sumber: Internet, surat khabar, majalah. Langkah-langkah: 1. Bahagikan murid kepada empat kumpulan. 2. Setiap kumpulan dikehendaki menghasilkan sebuah album folio tentang kesan negatif kegiatan manusia terhadap tumbuh-tumbuhan semula jadi di Malaysia. 3. Murid-murid boleh mengumpulkan gambar-gambar daripada pelbagai sumber. 4. Setiap gambar perlu diikuti dengan penerangan yang sesuai. 5. Pamerkan hasil kerja setiap kumpulan di Sudut Geografi di kelas anda. Aktiviti 4.2 Aktiviti 4.2 INFO Ekopelancongan Hutan Paya Bakau: Pendidikan Alam Sekitar Kepada Masyarakat

311 Geografi Tingkatan 3 Bab 4 Tumbuh-tumbuhan Semula Jadi di Malaysia Tingkatan 3 BAHAGIAN A Arahan: Pilih jawapan yang tepat. 1. Apakah jenis tumbuhan semula jadi yang dapat dikaitkan dengan kawasan berlorek dalam Peta 1? U Peta 1 Malaysia A Hutan Hujan Tropika B Hutan Paya Air Masin C Hutan Paya Air Tawar D Hutan Pantai 2. Berikut adalah spesies tumbuhan semula jadi. • Tualang • Kempas • Nyatuh Apakah jenis hutan yang dapat dikaitkan dengan spesis pokok tersebut? A Hutan Hujan Tropika C Hutan Gunung B Hutan Paya Air Masin D Hutan Pantai 3. Berikut adalah ciri tumbuh-tumbuhan semula jadi. • Berlapis-lapis • Berakar banir • Berbatang lurus Kawasan bertanda manakah dalam Peta 2 terdapat tumbuh-tumbuhan semula jadi tersebut? U B A C D Peta 2 Malaysia 4. Apakah jenis tumbuhan semula jadi yang dapat dikaitkan dengan lokasi berikut? • Tasik Bera, Pahang • Delta Rajang, Sarawak A Hutan Paya Air Tawar B Hutan Paya Air Masin C Hutan Monsun Tropika D Hutan Pantai 5. Maklumat berikut berkaitan dengan faktor-faktor yang mempengaruhi sejenis tumbuhan semula jadi. • Bertanih gambut • Kawasan muara sungai berlumpur Apakah jenis tumbuhan semula jadi tersebut? A Hutan Monsun Tropika B Hutan Paya Air Masin C Hutan Paya Air Tawar D Hutan Pantai 6. Foto 1 menunjukkan sejenis tumbuh-tumbuhan semula jadi. Foto 1 Apakah faktor yang mempengaruhi pertumbuhan tumbuh-tumbuhan semula jadi tersebut? I Bersaliran baik II Pinggir laut berlumpur III Ditenggelami air pasang IV Ketinggian melebihi 1 200 meter A I dan II B I dan IV C II dan III D III dan IV Praktis UASA 4